Competitive Alternatives

Competitive Alternatives KPMG s gids voor internationale bedrijfskostenvergelijking Editie 2006 ADVISORY C o r p o r a t e s p o n s o r s : :

Een gids over kostenvoordeel Competitive Alternatives is KPMG s gids voor de vergelijking van bedrijfskosten in Noord-Amerika, Europa en Azië De studie Competitive Alternatives van 2006 is de grondigste internationale vergelijking van bedrijfskosten die ooit werd uitgevoerd door KPMG. Deze studie bevat waardevolle informatie voor elk bedrijf dat kostenbewust wil gaan werken wanneer het internationaal gaat ondernemen. Deze studie is een uitbreiding en bijgewerkte versie van eerdere publicaties van Competitive Alternatives en meet de gezamenlijke impact van 27 belangrijke kostencomponenten die het meest zouden kunnen verschillen naargelang de locatie. Het onderzoek, dat acht maanden duurde, omvatte 17 industriesectoren in negen industrielanden: Canada, Frankrijk, Italië, Japan, Duitsland, Nederland, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Meer dan 2.000 individuele ondernemingsscenario s werden onderzocht, waarbij meer dan 30.000 items werden gecombineerd. De basis voor vergelijking is de kosten na belastingen van de opstart en het ondernemen over een tijdspanne van tien jaar. Volledige onderzoeksresultaten zijn on line beschikbaar op www.competitivealternatives.com. Valuta Wisselkoersen Uitgave 2004 Uitgave 2006 % verandering* Euro 0,8648 0,8410 2,8% UK 0,6019 0,5719 5,2% Canadese $ 1,3328 1,1735 13,6% Japanse 111,2 117,26-5,2% Singapore $ 1,7364 1,6878 2,9% * Waardestijging in twee jaar ten opzichte van US$ De resultaten 22,3% SG S 5,5% CA 4,4% FR 4,3% NL N Percentage kostenvoordeel/nadeel ten opzichte van de Verenigde Staten Van de onderzochte landen heeft Singapore het grootste kostenvoordeel boven de Verenigde Staten, met 22,3 procent. Nu het BBP per hoofd van de bevolking op één lijn staat met enkele West-Europese landen, is Singapore het eerste nieuwe industrieland dat is opgenomen in Competitive Alternatives. Canada heeft van de G7-landen de laagste bedrijfskosten, met een kostenvoordeel van 5,5 procent boven de Verenigde Staten. Frankrijk en Nederland hebben de beste resultaten onder de Europese landen. Kosten zijn in beide landen praktisch gelijk, met een kostenvoordeel van circa 4,4 procent boven de VS. Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben eveneens zeer vergelijkbare bedrijfskosten; beide landen hebben een kostenvoordeel van circa 2 procent boven de Verenigde Staten. De Verenigde Staten vormen de basis van het onderzoek waartegen andere landen worden afgezet, en nemen de zevende plaats in onder de negen onderzochte landen. 2,2% 1,9% IT UK Verenigd K 0% B a s i s US Verenigd -6,9% -7,4% JP DE D Japan en Duitsland zijn de duurste van de negen onderzochte landen. Deze landen hebben een kostennadeel ten opzichte van de VS van respectievelijk 6,9 en 7,4 procent. Kostentrends: kostenverschillen worden kleiner Kostenverschillen tussen de terugkerende landen (G7 plus Nederland) zijn kleiner geworden sinds de vorige uitgave (2004) van Competitive Alternatives; de meeste landen komen dichter bij het Amerikaanse referentiepunt: Japan heeft op het gebied van kostenconcurrentie de grootste vooruitgang geboekt, geholpen door de zwakker geworden yen ten opzichte van de Amerikaanse dollar, en verbeteringen in lokale bedrijfskosten. Duitsland, Nederland, Frankrijk en Italië hebben allemaal vooruitgang geboekt in hun kostenconcurrentie ten opzichte van het Amerikaanse referentiepunt. Het Verenigd Koninkrijk heeft zijn kostenvoordeel op de Verenigde Staten, Japan en Duitsland behouden. Canada heeft nog steeds de laagste kosten onder de G7-landen, hoewel de omvang van het voordeel kleiner geworden is door de sterke waardestijging tijdens de afgelopen twee jaar van de Canadese dollar ten opzichte van de Amerikaanse dollar. De resultaten van dit onderzoek zijn gevoelig voor wisselkoersen. De in dit onderzoek gebruikte wisselkoersen en de vergelijkende koersen uit de tijd van het vorige onderzoek (2004) treft u aan in de tabel links onderaan deze pagina. Competitive Alternatives 2

Arbeidskosten zijn cruciaal Vergelijkingen van arbeidskosten zijn gebaseerd op 42 verschillende arbeidsfuncties. Arbeidskosten omvatten lonen en salarissen, wettelijke premies (zoals pensioenregelingen van overheidswege, medische verzekeringspremies, enz.) en alle overige secundaire arbeidsvoorwaarden die in het algemeen verstrekt worden door de werkgever. Voor de productiesector bedragen de arbeidskosten in het algemeen 55 tot 73 procent van de totale locatiegevoelige kosten. Voor niet-productiesectoren bedragen deze kosten in het algemeen 76 tot 87 procent. Arbeidsgerelateerde kosten verschillen aanzienlijk van land tot land: Singapore heeft de laagste salaris- en loonkosten van de negen onderzochte landen, gevolgd door Italië, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Kosten voor wettelijke regelingen, als percentage van het salaris, zijn het laagste in Canada, gevolgd door de Verenigde Staten, Nederland en Singapore. Kosten voor andere werkgevergerelateerde voorzieningen, als percentage van het salaris, zijn het laagste in Japan, gevolgd door Frankrijk, Singapore en Canada. Bij samenvoeging van deze drie elementen zijn de totale arbeidskosten het laagste in Singapore, gevolgd door Canada, Italië en Frankrijk. A n d e re b e l a n g ri j ke ko s te n Kosten voor grond en gebouwen vormen in het algemeen de één na grootste groep van locatiegevoelige bedrijfskosten: Voor de productiesector variëren de kosten m.b.t. de eigendom van een faciliteit (inclusief financiering) tussen 10 en 22 procent van de locatiegevoelige kosten. Kosten voor de aankoop van percelen en bouwkosten voor een nieuwe industriële faciliteit zijn het laagste in Canada, gevolgd door Italië, de Verenigde Staten en Frankrijk. Voor de niet-productiesector variëren de kosten voor kantoorleasing van 4 tot 13 procent van de locatiegevoelige kosten. Leasekosten omvatten huur en alle kosten en belastingen die de verhuurder doorgaans op de huurder afwentelt. Kosten voor kantoorleasing zijn het laagste in Italië, gevolgd door Duitsland, Nederland en Singapore. Transportkosten verschillen aanzienlijk per branche; ze bedragen tussen 1 en 15 procent van locatiegevoelige kosten voor de onderzochte productiesectoren. Transportkosten verschillen per product en per markt, maar lijken het laagste te zijn in centraal gelegen gebieden zoals Nederland, Singapore, het Verenigd Koninkrijk en Duitsland. Kosten voor nutsvoorzieningen maken tussen 2 en 9 procent van locatiegevoelige kosten uit: De laagste elektriciteitskosten zijn te vinden in Canada en Frankrijk. Nederland en het Verenigd Koninkrijk bieden de laagste aardgaskosten. Telecommunicatiekosten zijn het laagste in Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Inkomstenbelastingen maken in het algemeen 3 tot 10 procent van locatiegevoelige kosten uit: Voor de productiesector biedt Singapore het laagste effectieve inkomstenbelastingtarief, gevolgd door het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Canada. Voor de sector R&D hebben Canada, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de Verenigde Staten de meest gunstige belastingregelingen. Voor andere niet-productiesectoren bieden Singapore, het Verenigd Koninkrijk, Nederland en Frankrijk de laagste effectieve inkomstenbelastingtarieven. G e d e t a i l l e e r d e r e s u l t a t e n De volledige resultaten van dit onderzoek, inclusief alle branches, regio s en steden, zijn on line te raadplegen op: www.competitivealternatives.com. Competitive Alternatives 3

Nationale & totaalresultaten Nationale resultaten per industrie en sector Totaalresultaten per regio en stad Branche Productie Lucht- en ruimtevaart Sector Onderdelen luchtvaartuigen Agrarische en voedingsmiddelensector Voedselverwerking 2 Automobielbranche Auto-onderdelen Chemische producten Specialty chemicals 2 Elektronica Assemblage van elektronica 2 Medische apparatuur Productie van medische apparatuur Metalen componenten Metaalbewerking 2 Farmaceutica Farmaceutische producten 2 Kunststoffen Kunststofproducten 2 Precisieproductie Precisiecomponenten 2 Telecommunicatie Telecomapparatuur R&D Biotechnologie Biomedische R&D 2 Klinische testen Beheer van klinische proeven Producttesten Ontwikkelen/testen van elektronische syst. 2 Software Software-ontwikkeling Geavanceerde software 2 Web en multimedia Contentontwikkeling 2 Bedrijfsdiensten Back office/callcenters Shared Service Center 2 Algehele resultaten Totaalresultaten 2 Kostenindex 1 (Ranking) Europa Noord-Amerika Azië-Pacific Frankrijk Duitsland Italië Nederland VK Canada VS Japan Singapore 94,8 (3) 106,5 (8) 97,3 (5) 95,9 (4) 97,5 (6) 93,5 (2) 100,0 (7) 108,5 (9) 74,3 (1) 95,3 (3) 101,2 (8) 96,9 (6) 95,0 (2) 95,9 (4) 96,0 (5) 100,0 (7) 104,5 (9) 84,3 (1) 93,7 (2) 105,3 (8) 95,9 (6) 94,3 (3) 95,5 (5) 94,9 (4) 100,0 (7) 108,7 (9) 76,4 (1) 97,8 (4) 106,3 (9) 98,9 (5) 96,8 (3) 99,2 (6) 95,5 (2) 100,0 (7) 101,2 (8) 86,3 (1) 99,9 (4) 111,8 (9) 102,1 (6) 99,6 (3) 103,4 (7) 96,6 (2) 100,0 (5) 111,0 (8) 81,9 (1) 96,6 (3) 107,2 (9) 98,5 (6) 97,4 (4) 98,4 (5) 95,9 (2) 100,0 (7) 106,1 (8) 81,4 (1) 93,4 (2) 105,2 (8) 95,6 (6) 94,1 (3) 94,9 (5) 94,8 (4) 100,0 (7) 109,3 (9) 74,4 (1) 96,6 (3) 105,4 (9) 98,1 (5) 97,1 (4) 98,2 (6) 95,6 (2) 100,0 (7) 105,1 (8) 83,9 (1) 92,2 (2) 103,7 (8) 95,5 (6) 92,8 (3) 93,6 (4) 95,5 (5) 100,0 (7) 106,5 (9) 77,0 (1) 92,5 (3) 104,5 (8) 95,2 (4) 95,5 (6) 95,3 (5) 92,0 (2) 100,0 (7) 110,8 (9) 67,2 (1) 98,7 (3) 104,6 (9) 100,1 (7) 99,1 (4) 99,9 (5) 97,5 (2) 100,0 (6) 104,6 (8) 89,3 (1) 94,2 (4) 113,4 (9) 97,0 (5) 90,5 (3) 100,2 (7) 89,9 (2) 100,0 (6) 108,2 (8) 73,3 (1) 85,9 (4) 116,2 (9) 94,0 (6) 77,7 (2) 91,8 (5) 84,0 (3) 100,0 (8) 95,5 (7) 63,2 (1) 86,7 (3) 105,1 (9) 89,0 (5) 84,3 (2) 93,9 (6) 88,5 (4) 100,0 (7) 101,3 (8) 65,5 (1) 97,0 (4) 109,6 (9) 101,0 (8) 95,5 (3) 99,7 (5) 93,0 (2) 100,0 (6) 100,7 (7) 70,7 (1) 94,7 (3) 109,5 (9) 96,5 (4) 96,5 (5) 99,0 (6) 93,8 (2) 100,0 (7) 102,0 (8) 67,4 (1) 101,8 (4) 125,9 (8) 105,9 (5) 107,9 (7) 106,3 (6) 94,7 (2) 100,0 (3) 134,8 (9) 71,4 (1) 95,6 (3) 107,4 (9) 97,8 (5) 95,7 (4) 98,1 (6) 94,5 (2) 100,0 (7) 106,9 (8) 77,7 (1) LOCATIE LAND INDEX 1 RANKING LOCATIE LAND INDEX 1 RANKING LOCATIE LAND INDEX 1 RANKING Europa Continentaal Europa Lyon Frankrijk 95,1 6 Montpellier Frankrijk 92,6 1 Mulhouse Frankrijk 93,0 3 Nantes Frankrijk 93,6 4 Paris Frankrijk 100,2 15 Poitiers Frankrijk 92,9 2 Chemnitz Duitsland 103,5 16 Darmstadt Duitsland 108,9 17 Frankfurt Duitsland 109,7 18 Florence Italië 99,3 14 Friuli Venezia Giulia Reg, Italië 97,9 10 Livorno Italië 97,9 11 Naples Italië 96,7 8 Turijn Italië 98,4 12 Vicenza Italië 98,9 13 Regio Amsterdam Nederland 96,6 7 BrabantStad Nederland 93,9 5 Oost Nederland Nederland 96,7 9 Verenigd Koninkrijk Barnsley VK 97,1 2 Derby VK 99,7 3 Leicester VK 99,7 4 Lincoln VK 96,4 1 London VK 109,1 8 Manchester VK 101,1 7 Northampton VK 100,1 5 Nottingham VK 100,8 6 Azie-Pacific Fukuoka Japan 106,3 3 Hamamatsu Japan 106,0 2 Yokohama Japan 108,3 4 Singapore Singapore 77,7 1 Noord-Amerika New England VS/Atlantisch Canada Boston, MA Verenigde Staten 107,8 9 Burlington, VT Verenigde Staten 101,2 6 Charlottetown, PE Canada 91,7 2 Halifax, NS Canada 92,2 3 Hartford, CT Verenigde Staten 105,3 8 Lewiston, ME Verenigde Staten 98,7 5 Moncton, NB Canada 91,1 1 Providence, RI Verenigde Staten 102,4 7 St, John's, NF Canada 94,3 4 Noordoosten VS/Canada Buffalo, NY Verenigde Staten 100,9 14 Charleston, WV Verenigde Staten 94,7 7 Detroit, MI Verenigde Staten 102,7 15 Harrisburg, PA Verenigde Staten 99,8 13 Indianapolis, IN Verenigde Staten 96,6 10 Lexington, KY Verenigde Staten 94,1 3 Lima, OH Verenigde Staten 94,3 4 Montreal, QC Canada 94,3 6 New York City, NY Verenigde Staten 112,6 18 Newark, NJ Verenigde Staten 107,7 17 Northern Virginia (Metro DC), VA Verenigde Staten 99,8 12 Ottawa, ON Canada 95,1 8 Philadelphia, PA Verenigde Staten 102,8 16 Quebec City, QC Canada 92,6 2 Saginaw, MI Verenigde Staten 98,4 11 Sherbrooke, QC Canada 90,1 1 Toronto, ON Canada 96,5 9 Waterloo Region, ON Canada 94,3 5 Zuidoosten VS Atlanta, GA Verenigde Staten 96,4 5 Dothan, AL Verenigde Staten 93,0 1 Greenville-Spartanburg, SC Verenigde Staten 93,7 2 Jackson, MS Verenigde Staten 95,0 3 Nashville, TN Verenigde Staten 95,5 4 Raleigh, NC Verenigde Staten 97,3 7 Tampa, FL Verenigde Staten 96,5 6 Midwesten VS/West-Canada Albuquerque, NM Verenigde Staten 99,6 13 Billings, MT Verenigde Staten 97,7 8 Calgary, AB Canada 94,7 4 Cedar Rapids, IA Verenigde Staten 98,4 10 Cheyenne, WY Verenigde Staten 96,4 5 Chicago, IL Verenigde Staten 100,8 15 Colorado Springs, CO Verenigde Staten 100,8 16 Dallas-Fort Worth, TX Verenigde Staten 101,2 18 Edmonton, AB Canada 93,3 2 Houston, TX Verenigde Staten 102,9 20 Lincoln, NE Verenigde Staten 96,5 6 Milwaukee, WI Verenigde Staten 98,5 11 Minneapolis, MN Verenigde Staten 103,8 21 Oklahoma City, OK Verenigde Staten 97,8 9 Phoenix, AZ Verenigde Staten 101,1 17 Salt Lake City, UT Verenigde Staten 99,6 14 Saskatoon, SK Canada 92,8 1 Sioux Falls, SD Verenigde Staten 97,1 7 St, Louis, MO Verenigde Staten 101,9 19 Wichita, KS Verenigde Staten 99,0 12 Winnipeg, MB Canada 94,1 3 Pacific VS/Canada Boise, ID Verenigde Staten 99,2 4 Chilliwack, BC Canada 94,0 1 Las Vegas, NV Verenigde Staten 103,6 8 Portland, OR Verenigde Staten 100,5 5 Riverside-San Bernardino, CA Verenigde Staten 103,3 7 San Diego, CA Verenigde Staten 103,2 6 San Jose, CA Verenigde Staten 108,5 10 Seattle, WA Verenigde Staten 104,4 9 Spokane, WA Verenigde Staten 99,0 3 Vancouver, BC Canada 96,9 2 1: Bedrijfskosten worden uitgedrukt als een index; de Verenigde Staten hebben de basisindex van 100,0. Een kostenindex van minder dan 100 betekent dat de kosten lager zijn dan in de VS. Een kostenindex van meer dan 100 betekent dat de kosten hoger zijn dan in de VS. Een indexcijfer van 95,0 bijvoorbeeld betekent dat het kostenvoordeel ten opzichte van de Verenigde Staten 5.0% is. 2: Totaalresultaten voor 2006 zijn gebaseerd op dezelfde 12 sectoren die geanalyseerd zijn in 2004 en 2002, zoals aangegeven. Competitive Alternatives 4

Resultaten per branche Resultaten voor specifieke bedrijfssectoren vormen de basis voor de vergelijking van branches. 18,8% 4,5% SG CA 4,3% FR 4,1% NL 2,6% 2,3% 0% UK IT US -5,1% -5,9% DE JP PRODUCTIE Voor productiebedrijven verschillen kosten voor inkoop van materialen en productiemiddelen niet aanzienlijk per locatie, wat resulteert in lagere kostenverschillen voor de meeste landen. In deze sector behaalt het Verenigd Koninkrijk haar beste resultaten, en ook Duitsland behaalt zijn sterkste resultaat. Zeven productiesectoren Assemblage van elektronica Farmaceutische producten Kunststofproducten Metaalbewerking Precisiecomponenten Specialty chemicals Voedselverwerking 30,9% 6,7% 4,1% 4,0% 1,1% 0,6% 0% -1,3% -9,6 SOFTWARE Arbeidskosten zijn hoger in de softwaresector en verschillen aanzienlijk per land en per regio. Dit leidt in het algemeen tot hogere kostenverschillen in deze sector. Singapore en Japan behalen hun beste resultaten in deze sector. Twee softwaresectoren Contentontwikkeling Geavanceerde software SG CA FR NL IT UK US JP DE 30,8% 12,8% 10,9% 9,7% 7,2% 3,1% 0% -4,6% -9,1% RESEARCH & DEVELOPMENT Kostenverschillen zijn in het algemeen hoger voor R&D vanwege verschillen in arbeidskosten voor wetenschappelijk en technisch personeel, en verschillen in belastingregelingen voor R&D-kosten. Nederland, Canada, Frankrijk en Italië behalen hun beste resultaten in deze sector Twee R&D-sectoren Biomedische R&D Ontwikkelen/testen van elektronische systemen SG NL CA FR IT UK US JP DE 28,6% 5,3% 0% -1,8% -5,9% -6,3% -7,9% -25,9% -34,8% SG CA US FR IT UK NL DE JP CORPORATE SERVICES Resultaten voor de sector Corporate Services worden in eerste instantie bepaald door arbeidskosten voor laaggeschoolde werknemers, die aanzienlijk verschillen van land tot land. De Verenigde Staten behalen hun beste resultaat in deze sector. Eén sector Corporate Services Shared Services Center Competitive Alternatives 5

www.competitivealternatives.com Voor meer informatie kunt u contact opnemen met de volgende personen of organisaties: Contactpersonen KPMG Nederland Elbert Waller +31 20 656 7009 waller.elbert@kpmg.nl Canada Mark MacDonald +1 416 777 8290 markmacdonald@kpmg.ca Duitsland Andreas Dressler +49 69 9587 3407 adressler@kpmg.com Frankrijk Bruno Lancien +33 1 4639 4675 blancien@kpmg.fr Italië Stefano Tamiazzo +39 02 6764 3621 stamiazzo@kpmg.it Japan Barry Hacker +81 3 6229 8203 barry.hacker@jp.kpmg.com Singapore Satyanarayan Ramamurthy +65 6213 2060 sramamurthy@kpmg.com.sg Verenigd Koninkrijk Peter Price +44 29 2046 8129 peter.price@kpmg.co.uk Verenigde Staten Hartley Powell +1 704 335 5583 whpowell@kpmg.com MMK Consulting Inc., Onderzoeksleiders Glenn Mair +1 604 484 4622 gmair@mmkconsulting.com Sponsors: Alberta Economic Development www.alberta-canada.com Atlantic Canada Opportunities Agency www.acoa.gc.ca/invest British Columbia Ministry of Economic Development www.investbc.com Brabant Stad (Brabantse Ontwikkelings Maatschappij) www.brabantstad.nl Calgary Economic Development www.calgaryeconomicdevelopment.com Chilliwack Economic Partners Corporation www.chilliwackpartners.com City of Toronto www.city.toronto.on.ca Destination Winnipeg Inc. www.destinationwinnipeg.ca Development Agency of East Netherlands (Oost NV) www.oostnv.com East Midlands Development Agency www.englandseastmidlands.com Edmonton Economic Development Corp. www.edmonton.com Stuart MacKay +1 604 484 4621 smackay@mmkconsulting.com Enterprise Greater Moncton www.greatermoncton.org Greater Halifax Partnership www.greaterhalifax.com Greater Toronto Marketing Alliance www.greatertoronto.org International Trade Canada www.investincanada.gc.ca Invest in Turin and Piedmont www.itp-agency.org Manitoba Industry, Economic Development & Mines www.gov.mb.ca/iedm Montréal International www.montrealinternational.com Netherlands Foreign Investment Agency, Ministry of Economic Affairs www.nfia.nl Newfoundland and Labrador, Department of Innovation, Trade and Rural Development www.nlbusiness.ca Nova Scotia Business www.novascotiabusiness.com Ottawa Centre for Research and Innovation www.ottawaregion.com Treena Cook +1 604 484 4623 tcook@mmkconsulting.com Angela Rey +1 604 484 4627 arey@mmkconsulting.com Ouest Atlantique - Western France Development Agency www.western-france.org Pôle Québec Chaudière-Appalaches www.pole-qca.ca Prince Edward Island Business Development www.peibusinessdevelopment.com Provincia di Napoli Assessorato Industria, Energia, Miniere e Risorse Geotermiche, Cave www.provincia.napoli.it Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia www.regione.fvg.it/welcome.asp Saskatchewan Industry and Resources www.ir.gov.sk.ca Saskatoon Regional Economic Development Authority www.sreda.com Sherbrooke Economic Development Corp. www.sdes.ca Singapore Ministry of Finance www.mof.gov.sg Toscana Promozione/Provincia di Firenze Marketing Territoriale www.toscanapromozione.it Waterloo Region - Canada s Technology Triangle www.techtriangle.com Aan het onderzoek hebben met name bijgedragen: Colliers International www.colliers.com Mercer Human Resource Consulting www.imercer.com MMK Consulting www.mmkconsulting.com ERI Economic Research Institute www.erieri.com Alle verstrekte informatie is van algemene aard en is niet gericht op de omstandigheden van een individu of bedrijf. Hoewel wij er alles aan doen om correcte en actuele informatie te geven, kunnen wij niet garanderen dat dergelijke informatie nog correct is op de datum dat deze ontvangen wordt, of dat deze accuraat blijft in de toekomst. Niemand dient op grond van deze informatie te handelen zonder voldoende professioneel advies na grondige bestudering van de specifieke situatie. KPMG en het KPMG-logo zijn geregistreerde handelsmerken van KPMG International, een Zwitserse coöperatie. 2006 KPMG LLP, het Canadese lid van KPMG International, een Zwitserse coöperatie. Alle rechten voorbehouden.