De zwerfvuiladviseurs

Leerkracht handleiding De zwerfvuiladviseurs voor groep 7 en 8 Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 1

Colofon Deze handleiding is gebaseerd op Mijn Gemeente Schoon! van IVN Consulentschap Drenthe en aangepast door het Milieu Educatie Centrum Nieuwegein in het kader van het project Nieuwegein schoon, heel gewoon! Datum: februari 2010 Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 2

Inhoud 1. In het kort Inleiding 5 Doelgroep 5 Lesopbouw 5 Voorbereiding en materiaal 5 Evaluatieformulier 5 2. Doelen 6 3. Aansluiting 6 4. Lesschema 7 5. Beschrijving van de lessenserie Les 1. De onderzoekers 10 Les 2. De opruimers 14 Les 3. De adviseurs 17 Bijlagen 1. Achtergrond informatie over zwerfafval 19 2. Werkblad Zwerfafval in Nieuwegein a. verwachtingen b. wat heb ik geleerd 21 3. Werkblad De onderzoekers 23 4. Werkblad Actievoerders afvalregistratie 27 5. Handleiding Excelsheet en staafdiagram 29 Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 3

Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 4

1. In het kort Inleiding In deze lessenserie gaan leerlingen aan de slag met zwerfafval. Als onderzoekers, opruimers en adviseurs leren ze dat je wat tegen zwerfvuil kan doen. De leerlingen merken dat er buiten veel rotzooi ligt, en helpen Stadsbeheer met opruimen. Zo draagt deze lessenserie bij aan duurzaam gedrag. Doelgroep De zwerfvuiladviseurs is bedoeld voor de bovenbouw van het basisonderwijs, groep 7 en 8. Lesopbouw Het lesproject de Zwerfvuiladviseurs bestaat uit drie lessen in een periode van drie weken. De uitvoering vindt plaats tussen 1 maart en 1 april (N.B. 15 t/m 20 maart is het de week van Nederland Schoon en de week van Nieuwegein Schoon, heel gewoon! ). Les 1 start met een onderzoek in de schoolomgeving op de aanwezigheid van zwerfafval. De leerlingen presenteren hun onderzoeksresultaten aan elkaar door middel van een muurkrant. In les 2 gaan de leerlingen zwerfafval in de buurt opruimen samen met medewerkers van de gemeente. Na de actie berekenen zij hoeveel afval zij verzameld hebben. Ze maken op de computer staafdiagrammen in het programma Excel. Wat voor soort afval ligt er het meest? In les 3 bedenken de leerlingen welke partijen wat aan het zwerfvuilprobleem kunnen doen. Wat moeten kinderen doen? Wat de politiek? Wat is de rol van ouders en van winkels? De leerlingen leveren een bijdrage aan de gemeentepagina in de huis-aan-huisbladen en aan de website van de gemeente. Dit kunnen een artikels, foto s, gedichten en/of cartoons zijn. De tijdsinvestering voor het project is 6 uur, verspreid over een periode van 3 weken. Voorbereiding en materiaal In deze handleiding vind je een beschrijving van de lessen en kopieerexemplaren van de werkbladen. De gemeente zorgt voor materialen voor de opruimactie. Het materiaal wat je zelf voor verzorgen staat beschreven in de lesbeschrijvingen. Evaluatie Na afloop van het project wil het Milieu Educatie Centrum (MEC) een evaluatie uitvoeren. Het MEC stuurt na afloop een evaluatieformulier op. We hopen van harte dat je hier aan mee wilt werken. Alvast bedankt! Heb je nog vragen? Neem dan contact op met het Milieu Educatie Centrum, tel. 030 605 55 14. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 5

2. Doelen Leerdoelen De leerdoelen van deze lessenserie zijn: De leerlingen zien in dat zwerfafval een probleem is, omdat het ongezond is voor het milieu, omdat het niet biologisch afbreekbaar is, en omdat het opgeruimd moet worden door de medewerkers van de gemeente (Stadsbeheer). De leerlingen kunnen een onderscheid maken tussen biologisch afbreekbaar en niet-biologisch afbreekbaar afval. De leerlingen weten van wat voor soort materiaal afval gemaakt kan zijn. De leerlingen zijn zich, na eigen onderzoek, bewust van de zwerfvuilproblematiek en doen er wat aan door middel van een opruimactie. De leerlingen kunnen een aantal partijen benoemen die met het beperken van zwerfafval te maken hebben. De leerlingen communiceren hun boodschap tegen zwerfafval door middel van bijdragen aan de gemeentepagina in een huisaan huisblad en de gemeentewebsite. Kerndoelen Deze lessenreeks sluit aan bij het volgende kerndoel primair onderwijs: 39 De leerlingen leren met zorg om te gaan met het milieu. 3. Aansluiting Methoden Deze lessenreeks sluit aan (of vervangt) bij de volgende lessen: Leefwereld (2002) Domein: Milieu Thema: Relatie mens-milieu, milieuproblemen Groep 7 les 24 Groep 8 les 17 Geen gif in de bak (afvalscheiding) Milieuzorg op school, deelgebied afval Natuurlijk! (2002) Groep 8 les 8.1 Groep 8 les 8.2 Erin en eruit, De een kan niet zonder de ander. Opbouw en afbraak Afval als grondstof Wijzer door de natuur (oud) Groep 6, les 6.2 Groep 6, les 6.3 Sporen van mensen De afvalberg (papier maken) Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 6

4. Lesschema Lesonderdeel Korte omschrijving Materiaal en voorbereiding Les 1 Vertering van natuurlijk materiaal 1 afvalbak: en vertering onnatuurlijk materiaal. bladeren, takken De onderzoekers Invullen van verwachtingen over appelschillen Inleiding zwerfafval op werkblad zwerfafval in e.d. Nieuwegein (beginmeting) 1 afvalbak met dagelijks afval: plastic, papier e.d. werkblad Zwerfafval in Nieuwegein Tijdsduur 30 minuten Eventueel een computer met digibord om filmpjes te bekijken De onderzoekers Kern Leerlingen onderzoeken zwerfvuil in de schoolomgeving met behulp van een registratiesysteem (camera, lijsten, plattegrond) werkblad De onderzoekers eventueel fotocamera s pen en potlood 30 minuten De onderzoekers Afsluiting Leerlingen maken een muurkrant over de onderzoeksresultaten Leerlingen presenteren de muurkrant aan hun klasgenoten Facultatief: Muurkranten op een sandwichbord plakken. vellen papier tekenmateriaal e.d. scharen, lijm pen en potlood computer 1 uur Les 2 De opruimers Inleiding Actie bespreken en voorbereiden Veiligheid bespreken, de dag voor de opruimactie. 30 minuten De opruimers Kern Schoonmaakactie uitvoeren materiaal verzorgd door de gemeente 1,5 uur De opruimers Afsluiting Les 3 De adviseurs Inleiding Afval wordt geteld en gesorteerd. De leerlingen maken van de gegevens een staafdiagram in een Excel-bestand. (meegestuurd) Bespreek de resultaten na. Bespreek de actie na. Bespreken betrokken partijen/doelgroepen. werkblad Actievoedersafvalregistratie gekleurde afbeeldingen van afval pen of potlood computer 30 minuten 10 minuten Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 7

De adviseurs Kern Aanbevelingen opstellen in groepjes en presenteren dat aan elkaar. papier 15-30 minuten De adviseurs Afsluiting Invullen werkblad zwerfaval in Nieuwegein (eindmeting) Over het project en over zwerfafval bijdrages leveren voor op de gemeentepagina van een hah-blad en voor de website. Dit kunnen artikels zijn, foto s, cartoons, gedichten en/of filmpjes. Werkblad zwerfafval in Nieuwegein computer zo mogelijk camera s pen en papier 45 minuten Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 8

5. Beschrijving van de lessenserie Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 9

Les 1. De Onderzoekers Leerdoelen De leerlingen kunnen onderscheid maken tussen biologisch afbreekbaaren niet afbreekbaar afval. De leerlingen zijn zich bewust van de zwerfvuilproblematiek door het doen van onderzoek in de buurt. De leerlingen kunnen onderzoeksresultaten om zetten in een schriftelijke en mondelinge presentatie. Tijdsduur Ongeveer 1,5-2 uur Materiaal Filmpjes voor het digibord: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20060718_burgerschap01 http://www.youtube.com/watch?v=xeghvnopiui Materiaal uit de handleiding: Achtergrond informatie Zwerfvuil van bijlage 1. Materiaal waar je zelf voor moet zorgen: Materiaal uit de natuur, zoals bladeren en takjes. Voorbeeld afval, zoals blikjes, verpakkingsmaterialen en flesjes. Voor elke leerling een kopie van het werkblad Zwerfafval in Nieuwegein Voor elk groepje één kopie van werkblad De onderzoekers Eventueel: Een digitale fotocamera per groep Grote vellen papier Scharen, lijm, pennen en potloden Onderleggers met elastieken om papier te bevestigen. Voorbereiding Deel groepjes in van maximaal 4 kinderen per groepje. Eventueel: Wil je dat ze foto s maken? Vraag dan de kinderen een dag van te voren om digitale camera s mee te nemen. Verzamel takjes en blaadjes en voorbeeldafval. Klaarzetten van 2 dozen op tafels in het midden van de klas. Lees de achtergrondinformatie over zwerfvuil door (bijlage 1). Kopieer de werkbladen Zwerfafval in Nieuwegein en De onderzoekers voor elk groepje. Zorg dat er computers beschikbaar zijn. Leg grote vellen papier, scharen en lijm klaar. Lesopbouw Inleiding (30 minuten) In de kring / natuurlijk afval versus onnatuurlijk afval (15 minuten) Zet midden in de klas twee dozen of prullenbakken neer. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 10

In de ene doos zit natuurlijk materiaal (zoals takken en bladeren, schillen) en in de andere doos zit dagelijks afval (zoals blikjes, plastic flesjes, papier, melkpakken, plastic verpakkingen van etenswaren en snoep). Keer beide dozen in de klas om en bekijk wat er in zit. Wat zijn de verschillen en de overeenkomsten? Stel vragen als: Waar is het afval van gemaakt? (van welk soort grondstof?) Is het verteerbaar? Kun je het afval recyclen (zoals: glas, plastic, papier) Zie achtergrondinformatie zwerfvuil in bijlage 1 Vertel dat alle natuurlijke afval verteerd kan worden. Dat doet de natuur zelf. Zwerfafval van mensen verteert meestal niet (behalve een klokhuis van appels en dergelijke). Plastic en blik doen er honderden jaren over om af te breken. Verwachtingen vooraf over zwerfafval/werkblad invullen (15 minuten) werkblad Zwerfafval in Nieuwegein, bijlage 2 Vertel dat de leerlingen straks buiten een onderzoek gaan doen naar zwerfafval. Bespreek met de leerlingen hun verwachtingen betreft zwerfafval. Deel aan elke leerling werkblad Zwerfafval in Nieuwegein uit, en laat ze de linkerkant invullen. Op het werkblad staan vragen als: Wat verwacht je buiten aan zwerfafval te vinden? Hoe denk je dat het er komt? Voor wie is zwerfafval een probleem? Wat kun jij er aan doen? Wat kunnen anderen er aan doen? N.B. Het werkblad dient ook voor de evaluatie. Neem het werkblad in en bewaar het. In de derde les vullen de leerlingen de rechterkant in. Zo krijg je een indruk van wat de leerlingen van de lessen hebben opgestoken. Voordat je naar buiten gaat, bespreek je kort de antwoorden die de leerlingen hebben opgeschreven. Suggestie: Gebruik ook het digibord om de les in te leiden. Hier vind je een aantal filmpjes. In deze film zie je hoe kinderen van de Spaarndammerbuurt in Amsterdam bewust werden van de hoeveelheid zwerfvuil in de buurt: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20060718_burgerschap01 (zoeken op zwerfvuil) In dit filmpje bereiden Vlaamse kinderen zich voor op hun taak als leden van het A-team (afvalteam), met een heftig liedje op de achtergrond. http://www.youtube.com/watch?v=xeghvnopiui Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 11

Kern Naar buiten (30 minuten) werkblad De onderzoekers, bijlage 3 De leerlingen hebben hun verwachtingen over zwerfafval met elkaar besproken. Dit nodigt uit tot onderzoek. De leerlingen gaan rondom het schoolplein de omgeving op aanwezig zwerfvuil onderzoeken. Ze gaan het nog niet opruimen. Laat de leerlingen in de al gevormde groepjes van 4 leerlingen buiten aan het werk gaan. Hier krijgen ze ongeveer 20 minuten de tijd voor. De opdracht luidt: hoe is het gesteld met zwerfafval in onze buurt? De vragen zijn: Waar ligt veel zwerfafval en waar weinig? Wie heeft het daar neergegooid? Waarom is het daar neergegooid? Wat voor afval is het? Deel de werkbladen de onderzoekers uit. En zorg dat zoveel mogelijk groepjes een digitale camera bij zich hebben. Het werkblad De onderzoekers vind je in bijlage 3. Afsluiting Onderzoeksverslag (40 minuten) Laat de leerlingen hun onderzoek op een groot blad (bijvoorbeeld 2 A3 s aan elkaar geplakt) uitwerken. Op de computer typen leerlingen hun verslag in grote letters. Ze zoeken er plaatjes van afvalproducten bij. Laat ze een plattegrond van de schoolomgeving zoeken in googlemaps (kaartoptie) en laat ze deze uitprinten. Ze printen ook de zelfgemaakte foto s uit. Al deze prints plakken ze op de muurkrant. Als je geen beschikking hebt over computers kun je het de kinderen ook laten schrijven en/of zelf een plattegrond laten tekenen van de schoolomgeving. Plaatjes van afval kun je ook laten uitknippen uit reclamefolders. Bespreking (20 minuten) Laat de leerlingen vervolgens elkaars muurkrant bekijken. Geef elk groepje een paar post-it velletjes mee. Daar kunnen de leerlingen vragen opschrijven en die plakken op de posters van de andere groepen. Voorbereiding van de opruimactie Bespreek dat je nu het afval hebt onderzocht. In de volgende les gaan we samen de buurt opruimen. Dat doen we in T-shirts (laat deze zien) van de actie. Zodat iedereen kan zien dat de leerlingen tenminste wat aan het afvalprobleem doen. Suggestie: Plak de muurkranten op zelf te maken sandwichborden (van grote kartonnen dozen) en zet deze, de volgende les, neer op de plek waar je opruimt. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 12

Vertel dat de gemeente binnenkort langskomt en dat jullie samen met hen de buurt gaan opruimen. De datum en tijd heb je gereserveerd bij het Milieu Educatie Centrum via de digitale nme-gids. Bespreek een dag voor de opruimactie de gedrags- en veiligheidsregels buiten. Wees voorzichtig langs de straten. Let op het verkeer. Laat alles liggen wat je gevaarlijk lijkt. Zoals spuiten, chemisch afval of afval dat te vies om aan te pakken is. Bij twijfel, niet oppakken. Draag je werkhandschoenen. Laat de leerlingen een paar vragen bedenken die ze aan de medewerkers van Stadsbeheer willen stellen. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 13

Les 2. De Opruimers Leerdoelen De leerlingen weten wie er in de gemeente het zwerfafval opruimen. De leerlingen ervaren hoe het is om zelf zwerfafval op te ruimen. De leerlingen kunnen onderzoeksgegevens weergeven in een grafiek (staafdiagram) Tijdsduur Ongeveer 1,5 uur Materiaal Materiaal geleverd door de gemeente Nieuwegein: Grijper voor elke leerling T-shirt voor elke leerling (deze mogen ze behouden) Werkhandschoen voor elke leerling Plastic zakken e.d. Geprinte afbeeldingen van zwerfafval, los meegestuurd (deze moeten weer terug naar het MEC). Materiaal waar u zelf voor moet zorgen Kopieën van werkblad De Opruimers + afvalregistratieblad uit bijlage 4 Plattegrond van de wijk Excel bestand voor staafdiagram, via de digitale nme-gids. Handleiding voor gebruik Excel bestand (zie bijlage 5). Voorbereiding Deel de groep in groepjes van zes leerlingen. Regel voor elk groepje een begeleider, bijvoorbeeld een ouder, stagiaire of een klassenassistent. Deel de T- shirts uit en laat de leerlingen deze aantrekken voordat de les begint. Kopieer het werkblad Opruimers voor elk groepje. Zet het Excel-document voor het staafdiagram op een toegankelijke plaats op een computer. Deze materialen zijn na de opruimactie nodig. Lesopbouw Inleiding Inleiding (in de klas) (10 minuten) Vang de medewerkers van de afdeling Stadsbeheer van de gemeente op en begeleid ze naar je klas. Stel deze medewerkers aan je klas voor. Laat de kinderen de bedachte vragen stellen over het werk van de medewerkers. Stel ook de begeleiders voor van elk groepje. Herhaal kort de veiligheids- en gedragsregels. Wijs elk groepje een of meer straten toe. Gebruik hierbij de plattegrond van de omgeving. Met elk groepje gaat een begeleider mee! De medewerkers van de gemeente zullen langs de groepjes rouleren. Als leerkracht blijft u verantwoordelijk voor de orde. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 14

Kern Opruimen! (1 uur) Elke leerling krijgt een grijper en een paar handschoenen mee. Ze hebben al het T-shirt aan van de actie. Dit T-shirt mogen ze behouden. Per groep gaat een vuilniszak mee en een begeleider. De opruimactie duurt 45 minuten. Misschien heb je in de vorige les de muurkranten op sandwichborden geplakt? Op die manier kun je omstanders laten weten waarom je groep dit opruimwerk doet. Geef de groepen de sandwichborden mee. En laat ze op een opvallende plek neer zetten. Geef de groepen ook de gelegenheid om hun actie uit te leggen aan voorbijgangers. Afsluiting Resultaten in staafdiagram (30 minuten) Na ongeveer 45 minuten verzamel je de leerlingen op het schoolplein en worden de zakken afval geteld en genoteerd. Het merendeel van de zakken gaat mee met de medewerkers van Stadsbeheer. Houdt er 2 of 3 achter, deze heb je nodig voor de afsluiting. Bedank de medewerkers van Stadsbeheer hartelijk voor hun inzet. Nu ga je met je groep kijken wat voor afval er is opgeruimd. Gooi 2 of 3 afvalzakken leeg op het plein. Leg de gekleurde afbeeldingen van de soorten afval op het schoolplein. Dit zijn: blikjes plastic flesjes sigarettenverpakkingen ijsverpakkingen karton en papier plastic tasjes snoepverpakkingen plastic bekers of bakjes glas ander afval Nu ga je met je groep een staafdiagram maken. Wijs elk groepje een of twee soorten afval toe om uit te zoeken. Boven de afbeeldingen met de soorten afval leg je op de tegels het juiste afval. De blikjes bij de blikjes, de snoeppapiertjes bij de snoeppapiertjes enzovoorts. Met je groep heb je nu een staafdiagram gemaakt. Maak er een foto van. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 15

Als het hard waait, kun je het staafdiagram beter binnen maken. Anders waait al het afval weg. Bespreek met de groep de volgende vragen: Welke soort afval heeft de klas het meeste opgehaald. Welke soort afval had volgens jou moeten winnen, is dat uitgekomen? Hoe komt het dat er zoveel ligt van de ene soort afval? Is dat overal zo? Bij een school liggen er misschien meer snoeppapiertjes, op een parkeerplaats meer verpakkingen van sigaretten, in het park misschien meer bierblikjes. Weet je zeker dat de staafdiagram klopt? Nee, want je hebt niet alle afval geteld. Je hebt een steekproef genomen. Hoe groter de steekproef hoe meer het klopt, maar hoe meer werk het is. Deel het werkblad afvalregistratie uit, bijlage 4. Elke groepje noteert de hoeveelheid op het werkblad De opruimers afvalregistratie. Doe het afval weer in de zakken en gooi het in de afvalcontainer van de school. Terug in de klas laat je elke groep op de computer de gegevens invoeren in het Excel-document. De handleiding hiervoor vind je in bijlage 5. Evaluatie Bespreek met je leerlingen wat ze er van vonden om de buurt schoon te maken. Zou je het elke dag willen doen? Waarom wel / waarom niet? Wat vind je van mensen die het wel elke dag doen? Hoe kunnen we de opruimers van Stadsbeheer wat meer respecteren? Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 16

Les 3. De Adviseurs Leerdoelen De leerlingen weten wat hun eigen verantwoordelijkheid is bij het beperken van zwerfafval. De leerlingen weten dat ook verschillende andere partijen verantwoordelijk zijn voor het zwerfafvalprobleem. Ze kunnen deze partijen benoemen en uitleggen op welke manier ze betrokken zijn bij het probleem. De leerlingen adviseren aan medeleerlingen en andere bewoners van Nieuwegein wat ze aan het zwerfafvalprobleem kunnen doen. Tijdsduur Ongeveer 1,5 uur Materiaal en voorbereiding Materiaal waar u zelf voor moet zorgen Grote vellen papier Tekenmateriaal Collagemateriaal Stiften, lijm, scharen etc. Pen en papier Eventueel computer en printer Na het opruimen zijn de leerlingen zich bewust van het zwerfvuilprobleem. Zij gaan adviezen uitbrengen op adviesposters voor inwoners van de gemeente Nieuwegein. Lesopbouw Inleiding Klassengesprek (20 minuten) Bespreek met de leerlingen wat het probleem eigenlijk is met zwerfafval? Waarom is het belangrijk om dit probleem te verminderen, vinden ze? Welke partijen zouden kunnen helpen bij het verminderen van zwerfvuil. Schrijf op het bord welke partijen ze noemen. Laat de leerlingen kort vertellen wat de partijen er aan kunnen doen. Mogelijke partijen zijn: de weggooiers, ouders, meesters en juffen, de verpakkingsindustrie, de gemeente, de opruimers van stadsbeheer, winkels, de politie. Verdeel de groep in groepjes die elke betrokken partij gaan uitwerken. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 17

Kern Activiteit (10-30 minuten) Nu laat je de leerlingen hun aanbevelingen beter uitwerken. Laat ze zich verdiepen in de betrokken partij die ze hebben uitgekozen. Wat kunnen die er echt aan doen om zwerfafval te verminderen. De groepjes maken op een A3-papier een lijst met aanbevelingen die de partijen kunnen doen. Laat elk groepje hun aanbevelingen aan elkaar presenteren. Mogelijke aanbevelingen zijn: De weggooiers gooien het zwerfafval op de straat. Dit zijn niet altijd kinderen en jeugd, maar rond scholen ligt vaak wel veel troep. De ouders en leerkrachten kunnen het goede voorbeeld geven, en vertellen dat je geen troep op straat mag gooien. De opruimers van de gemeente ruimen elke dag onze troep op. De regelgevers van de gemeente kunnen bijvoorbeeld zorgen voor boetes en voor voorlichting of meer afvalbakken plaatsen. De verpakkingsindustrie kan verpakkingen zo maken dat ze biologisch afbreekbaar zijn. De winkels kunnen meer afvalbakken buiten zetten om verpakkingen in te doen Afsluiting van de lessenserie (15 minuten) De leerlingen hebben veel geleerd over zwerfafval. Laat de leerlingen het tweede deel van het werkblad Zwerfafval in Nieuwegein invullen. Deel de half ingevulde werkbladen uit aan elke leerling. Werkblad Zwerfafval in Nieuwegein: verwachtingen / wat heb ik geleerd, bijlage 2. In les 1 hebben de leerlingen op het werkblad hun verwachtingen ingevuld. Nu vullen ze in of hun verwachtingen zijn uitgekomen. Ze schrijven ook op hoe hun gedachten over het zwerfafvalprobleem zijn veranderd, en wat ze hebben geleerd. Laat de leerlingen de werkbladen inleveren. En bespreek de resultaten. Advies geven naar de inwoners (30 minuten) De gemeente Nieuwegein nodigt de leerlingen uit om vanuit hun ervaring tijdens het lesproject bijdragen te leveren voor op de gemeentepagina van het Huisaan-Huisblad of de website van Nieuwegein Schoon, heel gewoon. Dit kan geschreven tekst zijn, maar ook bijvoorbeeld een cartoon. Je kunt ook foto s, powerpoints en filmpjes opsturen. De besten hiervan plaatsen we op de website van de gemeente. Of een poster gemaakt op A0 formaat die in Nieuwegein kan worden opgehangen. Je stuurt al deze bijdragen naar het MEC: natuurkwartier@nieuwegein.nl Je kunt je bijdragen ook plaatsen op de hyvespagina http://nieuwegeinschoon.hyves.nl/. Of een verslag op de website van je eigen school. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 18

Achtergrondinformatie over Zwerfafval Natuurlijk afval Het natuurlijk recyclesysteem maakt gebruik van schimmels (ongeveer 80%) en kleine diertjes (de overige 20%). Na enige tijd vind je niets meer terug van het natuurlijk afval. Alles is terug naar de natuur en kan weer gebruikt worden als bouwstoffen van allerlei planten en dieren. Het afval dat door mensen wordt geproduceerd, is vaak veel ingewikkelder af te breken. Plastic en allerlei soorten metalen doen er soms jaren over om te verteren. We kennen de voorbeelden wel uit de campagne van Nederland Schoon over hoe lang een blikje in de natuur ligt, voordat het volledig is verteerd. Wat is zwerfafval? Zwerfafval is afval dat is weggegooid op plaatsen die daar niet voor bestemd zijn: op straat, in bermen, in openbare gelegenheden, in openbaar groen en in de natuur. Veel mensen ergeren zich aan deze rommel en het opruimen ervan kost veel geld. Om ergernis en kosten te besparen zijn er tal van projecten en campagnes om zwerfvuil te voorkomen. Zwerfafval en milieu Per jaar wordt er verspreid door het hele land in totaal zo'n 100.000 ton aan zwerfafval weggegooid. Daarvan ligt 30.000 ton langs snelwegen en op parkeerplaatsen. Omgerekend zijn dit zeven volle vrachtwagens per dag. Ongeveer 30% van die 100.000 ton bestaat uit verpakkingsmateriaal van consumpties, zoals blikjes, flesjes, wikkels en patatbakjes. In 2001 zaten er zo'n 50 miljoen blikjes en flesjes in het zwerfafval. Het grootste deel (66%) bestaat uit overig afval, zoals sigarettenpeuken, kauwgomresten, kranten, folders en tissues. Zwerfafval is niet zozeer een milieuprobleem als wel een probleem van de leefomgeving. Het veroorzaakt ergernis omdat het zichtbaar aanwezig is. Hoe inwoners de kwaliteit van hun directe leefomgeving beleven, wordt mede bepaald door de aan- of afwezigheid van zwerfafval. Zwerfvuil trekt ook ongedierte aan. Sommige producten, bijvoorbeeld sixpackhouders, kunnen dieren verwonden of zelfs doden. De belangrijkste veroorzakers van zwerfafval zijn jongeren, verkeersdeelnemers en recreanten. De plaatsen waar het meeste zwerfafval wordt aangetroffen, zijn scholen, wegbermen, fastfoodrestaurants, snackbars en stations. De verteerduur van afval Papier Kartonnen drinkbeker Sigarettenpeuk Bananenschil Plastic frisdrankfles Kauwgum Aluminium blikje Plastic sixpackhouder Glazen fles Piepschuim bekertje paar dagen tot een paar jaar half jaar 1 tot 5 jaar 3 jaar 5 tot 10 jaar 20 tot 25 jaar 80 tot 1.000.000 jaar 100 jaar 1.000.000 jaar eeuwig Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 19

Werkblad: Zwerfafval in Nieuwegein - A Je naam:. Deze lessen gaan over zwerfafval. Wat vind jij eigenlijk van zwerfafval? Is het een probleem, of valt het wel mee? Wat kun je er tegen doen? Aan het eind van de lessen vul je het gedeelte op de achterkant in. Geef antwoord op de vragen. Wat verwacht je? (invullen aan begin van het project) Wat verwacht je rond de school aan zwerfafval te vinden? ----------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------- Is zwerfafval een groot probleem in jouw buurt? Kruis een cijfer aan. geen probleem 1 2 3 4 5 groot probleem Voor wie is zwerfvuil het grootste probleem? Voor... Wie zorgt er voor het meeste zwerfafval? ----------------------------------------------------------------------------------------- Wie moeten er wat aan doen? ----------------------------------------------------------------------------------------- Wat kun jij er aan doen? ----------------------------------------------------------------------------------------- Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 21

Werkblad: Zwerfafval in Nieuwegein - B Wat heb je geleerd? (invullen aan het eind van het project) Wat vond je rond de school voor zwerfafval? ----------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------- Is zwerfafval een groot probleem in jouw buurt? Kruis een cijfer aan. geen probleem 1 2 3 4 5 groot probleem Voor wie is zwerfvuil het grootste probleem? Voor... Wie zorgt er voor het meeste zwerfafval? ----------------------------------------------------------------------------------------- Wie moeten er wat aan doen? ----------------------------------------------------------------------------------------- Wat kun jij er aan doen? ----------------------------------------------------------------------------------------- Ik heb geleerd dat...... Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 22

Werkblad: De Onderzoekers Onze namen zijn:... De onderzoeksvraag: Wat is het zwerfafvalprobleem bij ons in de buurt? Waar ligt veel afval en waar weinig? Wie heeft het daar neergegooid? Waarom is het daar neergegooid? Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 23

Wat voor afval is het? Soort afval Hieronder turven Plastic flesje Maak, als het kan, foto s van het afval in de omgeving. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 24

Plattegrond van de omgeving Teken hier een plattegrond van de omgeving en markeer in de plattegrond jullie vondsten. Geef een cijfer tussen 1 (heel vies) en 10 (heel schoon). Wij geven ons onderzoeksgebied een: (kruis aan) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 De onderzoeksresultaten die jullie in het werkblad hebben gezet gebruiken jullie voor de muurkrant! Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 25

Werkblad: Opruimers - afvalregistratie Een staafdiagram op het plein Onze namen zijn. 1. Neem het staafdiagram op het plein over op het tegelschema op de achterkant van dit werkblad. 2. Met deze gegevens kan je op de computer een staafdiagram maken met het Excel bestand dat je docent heeft. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 27

Bijlage 5 Maak een afvalgrafiek op de computer Je hebt het Excel bestand van het Milieu Educatie Centrum gekregen. 1. Open het bestand en sla het op in een eigen map. 2. De gegevens kunnen eenvoudig worden ingevoerd op het Afvalregistratie formulier. De kolommen kunnen gebruikt worden om te turven. Optellen gebeurt automatisch. 3. Open daarna het tabblad Steekproefgrafiek. 4. Het staafdiagram wordt automatisch ingevuld. Milieu Educatie Centrum Nieuwegein De zwerfvuiladviseurs, groep 7 en 8 29