Waar sta jij? (Uit: Kompas) Dit is een discussieactiviteit over: de basisvoorwaarden van menselijke waardigheid, het respectievelijke belang van burgerlijke en politieke rechten en van sociale en economische rechten, de plichten van de overheid in verband met sociale en economische rechten. Behandelende onderwerpen algemene mensenrechten burgerschap armoede Doelstellingen Het verschil tussen burgerlijke en politieke rechten en sociale en economische rechten leren inzien. Nadenken over sommige complexe problemen in verband met het beschermen van rechten. Discussie- en argumentatievaardigheden ontwikkelen. Tijd Totale duur 50 minuten Groepsgrootte om het even Materiaal een kopie van het blad met stellingen grote bladen papier of een flipchart, schrijfgerief touw of krijt (optioneel) kopieën van de vereenvoudigde versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens Voorbereiding Maak twee posters klaar één die luidt akkoord en een ander die zegt niet akkoord en hang ze op aan verschillende uiteinden van het lokaal, zodat mensen een rechte lijn tussen de stellingen kunnen vormen (misschien kan je een krijtlijn tekenen die de twee uitersten verbindt of hiervoor een stuk touw gebruiken). 1 Waar sta jij?
Instructies 1. Begin met een korte inleiding over het verschil tussen burgerlijke en politieke rechten enerzijds, en sociale en economische rechten anderzijds. 2. Brainstorm een vijftal minuten over welke rechten in welke categorie thuishoren. Schrijf deze rechten op de bladen neer onder de titels burgerlijke en politieke rechten en sociale en economische rechten. 3. Leg nu uit dat je een aantal stellingen zal voorlezen waar de deelnemers het in meerdere of mindere mate mee eens kunnen zijn. 4. Wijs op de twee extreme posities akkoord en niet akkoord. Leg de deelnemers uit dat ze zich op elk punt op de (denkbeeldige) lijn tussen deze twee extremen kunnen plaatsen en vraag hen zich te plaatsen bij personen die ongeveer dezelfde mening hebben. Korte discussies bij het innemen van de plaatsen zijn toegelaten! 5. Lees de stellingen één voor één voor. Verander het ritme: sommige stellingen moeten kort na elkaar voorgelezen worden, terwijl je voor anderen meer tijd moet uittrekken om discussie mogelijk te maken. 6. Moedig discussie en nadenken aan. Vraag de mensen dicht bij de uitersten waarom ze daar staan. Vraag de mensen in het midden of hun positie voortkomt uit een gebrek aan een uitgesproken mening of een gebrek aan kennis. 7. Geef de deelnemers de mogelijkheid om van positie te veranderen terwijl ze de argumenten van anderen beluisteren. 8. Als je alle stellingen hebt afgewerkt, breng je de groep terug samen voor de nabespreking. Nabespreking en evaluatie Overloop eerst de activiteit zelf en bespreek dan wat mensen hebben bijgeleerd. Waren er vragen waar sommigen onmogelijk op konden antwoorden ofwel omdat het te moeilijk was een mening te vormen, ofwel omdat de vraag verkeerd werd gesteld? Waarom veranderden sommigen tijdens de discussie van mening? Waren de deelnemers verrast over de mate waarin de meningen verschilden? Maakt het uit dat er verschillende meningen zijn over mensenrechten? Denk je dat er een juiste en een foute reactie is op de stellingen, of gaat het louter om een persoonlijke mening? Is het wel mogelijk om tot een consensus te komen over mensenrechten? Is er een fundamenteel verschil tussen de eerste twee generaties mensenrechten: de burgerlijke en politieke rechten enerzijds en de sociale en economische rechten anderzijds? Is het mogelijk om te zeggen welke van de twee het belangrijkste zijn? Hebben we nog meer rechten nodig? Kan er nog een derde generatie rechten zijn? 2 Waar sta jij?
Tips voor de begeleider Deze activiteit behandelt alle rechten, maar toch komen sociale en economische rechten in het bijzonder aan bod, bijvoorbeeld het recht op werk en vrije tijd, op gezondheidszorg en op een minimum levensstandaard (artikels 16 en 22-29 van de UVRM). De stellingen die hieronder worden weergegeven, zijn gemaakt om bepaalde discussiepunten in verband met het verschil tussen enerzijds de politieke en burgerlijke rechten en anderzijds de sociale en economische rechten aan bod te laten komen. Het is niet nodig om hier aan het begin van de activiteit diep op in te gaan, omdat veel van deze zaken toch aan bod zullen komen in de discussie. Toch is het misschien nuttig om twee zaken in de inleiding te vermelden. Ten eerste het eenvoudige onderscheid dat politieke en burgerlijke rechten die morele eisen zijn die we stellen aan de overheid in verband met politieke thema s, zoals het recht op een eerlijk proces, het stemrecht, het recht op vrije meningsuiting, enz. Economische en sociale rechten zijn eisen die verband houden met sociale en economische thema s zoals dakloosheid, ontoereikende gezondheidszorg, armoede enz. Het eerste type rechten worden ook de eerste generatie rechten genoemd, en het andere de tweede generatie rechten, en dit wegens de historische volgorde waarin ze werden erkend als universele mensenrechten. Ten tweede is het zo dat sommige mensen een fundamenteel onderscheid zien tussen deze twee soorten rechten. Sociale en economische rechten zijn volgens velen minder belangrijk en/of moeilijker te garanderen dan politieke en burgerlijke rechten. Anderen zijn het hier niet mee eens. Je vindt hierover meer informatie in hoofdstuk 4. Tijdens het brainstormen kan je de deelnemers als geheugensteuntje de vereenvoudigde versie van de UVRM geven. Je kan ook een aantal artikels voorlezen en hun vervolgens vragen om het recht in de juiste categorie onder te brengen. De artikels 16 en 22 tot 29 worden meestal beschouwd als zijnde sociale en economische rechten. Als je dat wenst, kan je de stellingenfase van de activiteit relatief kort houden, door tijdens het innemen van de posities niet al te veel tijd te geven voor discussie tussen de deelnemers, om er daarna twee of drie posities uit te kiezen en deze meer in detail te bespreken met heel de groep. Toch is het zinvol om de activiteit soms even te onderbreken om de deelnemers de kans te geven na te denken over verschillende van de punten en over hun eigen positie met betrekking tot andere. Varianten Schrijf andere stellingen neer of vraag de deelnemers om er zelf te verzinnen. Suggesties voor follow-up Organiseer een meer formeel debat over deze thema s, waarin je mensen vraagt om op voorhand hun argumenten voor te bereiden. Aan het eind van het debat kan je dan een stemming houden. Je kan ook andere jongeren of het brede publiek uitnodigen om mee te doen. Mensenrechten kennen is belangrijk, maar een actieve burger zijn, is ook van cruciaal belang als rechten gevrijwaard willen blijven. Je kan de activiteit De werking van de democratie uitproberen. Deze bestudeert net de methodes waarop we anderen trachten te overtuigen. Ideeën voor actie Contacteer een plaatselijke organisatie die rond mensenrechten of sociaal welzijn werkt en zoek uit hoe je eraan kan bijdragen. 3 Waar sta jij?
Bijlage 1: Stellingenblad Het is belangrijker een dak boven je hoofd te hebben dan te kunnen zeggen wat je maar wil. Mensen hebben een plicht tot werken, maar geen recht. De meest belangrijke verantwoordelijkheid van de overheid is om ervoor te zorgen dat de burgers genoeg te eten hebben. Het recht op rust en vrije tijd is een luxe die alleen rijke landen zich kunnen veroorloven. Het is niet de verantwoordelijkheid van de overheid ervoor te zorgen dat mensen niet sterven, maar die van de mensen zelf! De internationale gemeenschap moet zich niet bemoeien met de manier waarop we onze burgers behandelen. Arme landen zouden zich eerst moeten toeleggen op het bereiken van een minimum levensstandaard, voor ze zich bezighouden met de burgerlijke en politieke rechten van hun onderdanen. Extreme economische ongelijkheid is een schending van basisrechten. Economische en sociale rechten drukken een ideaal uit voor de toekomst, maar de wereld is er nog niet klaar voor om ze vandaag te garanderen. Als rechten niet gegarandeerd kunnen worden, zijn ze nutteloos. 4 Waar sta jij?
Bijlage 2: Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (samenvatting) Artikel 1 Recht op gelijkheid Artikel 2 Vrijheid van discriminatie Artikel 3 Recht op leven, vrijheid, persoonlijke veiligheid Artikel 4 Vrijheid van slavernij Artikel 5 Vrijheid van marteling en vernederende behandeling Artikel 6 Recht op erkenning als een persoon voor de wet Artikel 7 Recht op gelijkheid voor de wet Artikel 8 Recht op behandeling door een bevoegde rechtbank Artikel 9 Vrijheid van willekeurige arrestatie en verbanning Artikel 10 Recht op een eerlijke en publieke berechting Artikel 11 Recht op vermoeden van onschuld tot schuld bewezen is Artikel 12 Vrijheid van inmenging in privacy, familie, thuis en briefwisseling Artikel 13 Recht op vrij verkeer in en uit het land Artikel 14 Recht op asiel in andere landen bij vervolging Artikel 15 Recht op een nationaliteit en de vrijheid om ze te veranderen Artikel 16 Recht om te huwen en een gezin te stichten Artikel 17 Recht op eigendom Artikel 18 Vrijheid van geloof en godsdienst Artikel 19 Vrijheid van mening en informatie Artikel 20 Recht op vredelievende bijeenkomst en vereniging Artikel 21 Recht om deel te nemen aan de regering en aan vrije verkiezingen Artikel 22 Recht op sociale bescherming Artikel 23 Recht op gepaste arbeid en op lidmaatschap van vakbonden Artikel 24 Recht op rust en vrije tijd Artikel 25 Recht op een geschikte levensstandaard Artikel 26 Recht op onderwijs Artikel 27 Recht om deel te nemen aan het culturele leven van een gemeenschap Artikel 28 Recht op een sociale orde die deze rechten bewerkstelligt Artikel 29 Plichten tegenover de gemeenschap, essentieel voor vrije en volledige ontwikkeling Artikel 30 Vrijheid van interferentie in de genoemde rechten door staten of individuen Copyright 1999 Human Rights Resource Center, University of Minnesota. Reproduced with permission. 5 Waar sta jij?