Politieke legitimiteit Op het snijvlak van wetenschap en samenleving Geerten Waling De Responsieve Rechtsstaat, 22 september 2016 Bij ons leer je de wereld kennen 1
Routeplanner Even voorstellen Wat is politieke legitimiteit? Hoe staat het met Nederland? Goed en slecht nieuws Reacties Perspectieven Discussie 2
Even voorstellen: Geerten Waling Mei 2016: - Promotie bij Politieke Geschiedenis, Universiteit Leiden - Proefschrift: 1848 Clubkoorts en revolutie. Democratische experimenten in Parijs en Berlijn (Uitgeverij Vantilt, Nijmegen). 2015-heden: - Coördinator Profileringsgebied Politieke Legitimiteit, Universiteit Leiden - Postdoc onderzoeker: Legitimiteit, vertrouwen en het recht 3
Mijn huidige onderzoek Focus op de Tweede Kamer: De campagne begint vroeg dit jaar studie naar het individuele gedrag van Tweede Kamerleden Studie naar fractieafsplitsing en fractiediscipline 4
Politieke Legitimiteit als profileringsgebied Universiteit Leiden Honderden wetenschappers Vier faculteiten, zes instituten: - Sociale Wetenschappen * Politicologie - Geesteswetenschappen * Politieke Geschiedenis * Politieke Filosofie - Rechten * Staats- en Bestuursrecht * Rechtsfilosofie - Governance & Global Affairs (Den Haag) * Bestuurskunde Lezingen, debatten, symposia, promotietrajecten, internationaal vergelijkend onderzoek 5
Ja maar Wat is politieke legitimiteit? 6
Wat is politieke legitimiteit? (1/2) Verschillende aspecten: - Aanvaarding steun of verzet - Vertrouwen fiducie of argwaan - Tevredenheid voldoening of onbehagen Verschillende objecten: - Systeem democratie, rechtsstaat - Actoren parlement, regering, autoriteiten, partijen, ambtenaren, rechters - Beleid wet- en regelgeving 7
Wat is politieke legitimiteit? (2/2) Verschillende vormen: - Input legitimiteit procedures, functioneren - Output legitimiteit effectiviteit, oordeel van het publiek - Throughput legitimiteit processen daar tussenin (implementatie) - Positieve legitimiteit wie verleent legitimiteit? - Negatieve legitimiteit wat is beschouwd als legitiem? 8
Hoe staat het in Nederland? De Legitimiteitsmonitor Door prof. dr. Frank Hendriks e.a., Tilburg University & Ministerie BZK Januari 2016 Analyse en samenvatting van diverse onderzoeken naar legitimiteit in Nederland 9
Bravo, Nederland! Prof. Tom Tyler (Yale Law School): Nederland is wereldwijd koploper als het gaat om procedurele rechtvaardigheid 10
Meer goed nieuws (1/2) Hoge tevredenheid met het functioneren van de democratie 11
Meer goed nieuws (2/2) Hoog vergeleken met grote Europese landen (En ongeveer gelijk aan de kleinere consensusdemocratieën om ons heen) Daarnaast ook: stabiel hoge opkomsten parlementsverkiezingen (70-80%) 12
Slecht nieuws (1/2) Vertrouwen in democratische instituties is veel lager En dalend Vooral politieke partijen verliezen draagvlak 13
Slecht nieuws (2/2) Politieke partijen: Dalend lidmaatschap Opkomst politieke bewegingen zonder leden (PVV) 14
Reacties: politiek steeds persoonlijker Parlement: Versplintering leidt tot sterkere fractiediscipline Tweede Kamerleden gaan zich sterker persoonlijk profileren - Meer sociale media - Meer ik, in plaats van mijn partij - Meer moties - Meer initiatiefvoorstellen - Meer afsplitsing - Kamervragen over actualiteit Zie onderzoek Wim Voermans en Geerten Waling, i.s.m. het Parlementair Documentatiecentrum, Den Haag: De campagne begint vroeg dit jaar (12 juni 2016). 15
Perpectieven Er is veel hang naar vernieuwing Wet raadgevend referendum (2015) beantwoordt aan een grote vraag Roep om inspraak Daarnaast: Voortschrijdende technologie Stijgende opleidingsgraad Ervaring openbaar bestuur 16
Discussie Stelling 1: Het is helemaal niet zo erg als de legitimiteit van de instituties laag is, zolang het systeem (democratische rechtsstaat) maar als legitiem wordt ervaren. 17
Discussie Stelling 2: In een goede democratie wantrouwen de burgers de overheid en vertrouwt de overheid de burger. 18
Discussie Stelling 3: Overheden (ook ambtenaren) moeten zich actief inspannen om legitimiteit te vergroten 19
Discussie Stelling 4: Radicale democratische vernieuwing is nodig om tegemoet te komen aan de lage legitimiteit van de actoren van de huidige representatieve democratie. 20
Discussie Stelling 5: We mogen blij zijn dat politieke partijen en fracties niet in de Grondwet staan. 21
Discussie Stelling 6: Over vijftig jaar is Nederland: a) een participatiedemocratie b) een directe democratie c) een chaos d) Nederland. 22
Discussie Stelling 7: De voortdurende focus op politieke (democratische) legitimiteit brengt de rechtsstaat in gevaar 23
Dank voor uw aandacht Geerten Waling g.h.waling@law.leidenuniv.nl www.geertenwaling.nl Bij ons leer je de wereld kennen 24