Elk kind een plaats in een brede inclusieve school Deelnemen aan het dagelijks maatschappelijk leven Herent, 17 maart 2014 1 Niet voor iedereen vanzelfsprekend 2 Maatschappelijke tendens tot inclusie Inclusie in onderwijs? Tendens is eerder omgekeerd Een andere visie op handicap: Een beperking kan leiden tot beperking van de participatie aan het maatschappelijk leven omdat de omgeving niet afgestemd is op de noden Gelijkheid van rechten (bvb. onderwijs) Verantwoordelijkheid redelijke aanpassingen Evolutie leerlingenaantal buitengewoon kleuteronderwijs 2 200 2 000 1 800 1 600 1 400 1 200 1 000 22 000 20 000 18 000 16 000 14 000 12 000 10 000 30 000 25 000 20 000 15 000 10 000 Evolutie leerlingenaantal buitengewoon secundair onderwijs Evolutie leerlingenaantal buitengewoon lager onderwijs 3 Inclusie: recht op maximale participatie van alle kinderen Welke leerlingen hebben participatieproblemen in onderwijs? Leermoeilijkheden, leerstoornissen Mentale beperking Taalproblemen / stoornissen Emotionele kwetsbaarheid Problemen in de (gezins)context Gedrags- en emotionele problemen / stoornissen Beperkingen in zicht, gehoor Lichamelijke, motorische beperking (chronische) ziekte 5 6 elk kind een plaats... 1
Aanpassingen in onderwijs Een computer mogen gebruiken voor het examen Een klaslokaal toegankelijk met rolstoel Doventolkhulp Mondelinge toetsen Leesloep gebruiken Meer tijd voor proefwerk Minder of aangepaste doelen Redelijke aanpassingen: wat wel en wat niet? Wel: Komt tegemoet aan ondersteuningsbehoefte Laat deelname toe op eigen niveau Laat maximaal zelfstandige deelname toe Garandeert veiligheid en respecteert waardigheid Niet (disproportioneel) Kostprijs niet in verhouding tot draagkracht Te beperkt gebruik (in verhouding tot kostprijs) Te grote impact op de organisatie Te nadelige impact op omgeving en op anderen Gelijkwaardig alternatief beschikbaar 7 8 Inclusie bestaat al Onderwijs is afgestemd op mogelijkheden / noden van leerlingen Gewone trajecten met oog op getuigschrift: Eigen zorg binnen (klas, school, CLB) Met ondersteuning vanuit buitengewoon onderwijs: Geïntegreerd Onderwijs (GON) Individuele trajecten van leerlingen: Ander doel dan getuigschrift basisonderwijs, bvb overgang naar 1B Individueel curriculum: leerlingen met mentale beperking met steun vanuit BuO = Inclusief Onderwijs (ION) 9 10 Leerling met specifieke onderwijsbehoeften heeft RECHT op maatregelen leerling met langdurige en belangrijke M-decreet wat verandert er? participatieproblemen heeft recht op Remediëren (effectieve aangepaste hulp) Differentiëren (aanbrengen beperkte variatie) Compenseren (hulpmiddelen aanbieden) Dispenseren (vrijstellen & toevoegen van doelen) 11 12 elk kind een plaats... 2
Grenzen van het gewoon onderwijs Grenzen van het gewoon onderwijs Proces van afweging 1. zijn de aanpassingen redelijk? of disproportioneel? wordt beoordeeld aan de hand van indicatoren: Financiële & organisatorische impact Frequentie & duur van gebruik van aanpassing Impact op levenskwaliteit, omgeving en anderen Ontbreken van gelijkwaardige alternatieven Proces van afweging 2. Is het gemeenschappelijk curriculum haalbaar? wordt beoordeeld aan de hand van de beschrijving van geboden hulp (binnen het zorgcontinuüm) en de mate waarin deze effectief was. -> niet enkel kijken naar noden van leerling, maar ook naar kwaliteit en effect van geboden hulp 13 14 Grenzen van het gewoon onderwijs Proces van afweging 3. Voldoet de leerling aan de criteria voor toelating tot een van de types Buitengewoon Onderwijs? Types buitengewoon onderwijs Basisaanbod leerlingen voor wie de maatregelen onvoldoende zijn voor met succes volgen van gemeenschappelijk curriculum Type 2: verstandelijke beperking Type 3: gedrags- en emotionele stoornissen Type 4: motorische beperking Type 5: ziekenhuis, preventorium of residentiële setting Type 6: gezichtsstoornis Type 7: auditieve stoornis, of spraak- of taalstoornis Type 9: autismespectrumstoornis 15 16 Werkwijze Intensieve dialoog tussen ouders, leerling, school, CLB School verzamelt gegevens over effectiviteit geboden begeleiding en motiveert redelijkheid en haalbaarheid gemeenschappelijk curriculum CLB maakt verslag en motiveert Bij niet-schoolgaanden: externe diensten (bvb. Centrum voor Ontwikkelingsstoornissen) helpt CLB en school om de noden in te schatten Ondersteuning in het gewoon onderwijs Wel gemeenschappelijke curriculum (met gemotiveerd verslag): GON Aantonen dat ondersteuning, noodzakelijk is voor volgen gemeenschappelijk curriculum (met behoud van maatregelen zorg) Voldoen aan omschrijving van 1 type BuO Nieuw: ondersteuning voor leerlingen met gedrags- en emotionele stoornissen Recht op inschrijving in gewoon onderwijs 17 18 elk kind een plaats... 3
Ondersteuning in het gewoon onderwijs inschrijvingsrecht Niet gemeenschappelijk curriculum (met verslag buitengewoon onderwijs): GON/ION Kan voor alle types BuO maar wel meer leerlingen met matige mentale beperking (Type 2) Inschrijving in gewoon onderwijs is een gunst Uitvoeringsbesluiten moeten bepalen welke middelen toegekend worden!! Middelen kunnen toenemen wanneer minder uitgaven in Buitengewoon onderwijs. Leerling met specifieke onderwijsbehoeften Redelijke aanpassingen / gemeenschappelijk curriculum? JA Gewoon onderwijs gemeenschappelijk curriculum NEE gunst Gewoon onderwijs individueel curriculum Toegang tot buitengewoon onderwijs Basisaanbod NEE JA Beantwoordt aan bijkomende toelatingsvoorwaarden? Specifiek aanbod 19 20 Fasering van de implementatie Start op 1 januari 2015: Verslagen recht toegang BuO nieuwe stijl Gemotiveerde verslagen voor GON Start op 1 april 2015: kwaliteitstoezicht op diagnostische praktijk van CLB ifv verslagen Redelijke aanpassingen: op weg naar een maatschappelijk gedeelde norm? Centrum voor gelijkheid van kansen Start op 1 september 2015: decreet ten volle in werking: type basisaanbod & type 9 21 22 Redelijke aanpassingen: pedagogisch perspectief? Redelijke aanpassingen: pedagogisch perspectief? Voorbeeld: Visie op zorg van koepels en scholen 23 24 elk kind een plaats... 4
7 criteria voor passende maatregelen SMART (specifiek, meetbaar, aanvaardbaar, realistisch, tijdsgebonden) Maatwerk voor deze leerling Versterkt onderwijsomgeving voor alle leerlingen In overleg bepaald Gemotiveerd en gecommuniceerd Gebaseerd op expertise Ingebed in zorgvisie van de school Voorwaarden voor een haalbare zorg Tijd en ruimte Afstemming en samenwerking Professionalisering en uitwisseling van expertise Omkadering en logistieke ondersteuning School en CLB moeten (verder) instrumenten ontwikkelen om hiermee systematisch te werken 25 26 Binnen een gedragen visie op zorg School en CLB samen op weg in GEÏNTEGREERDE ZORG OP SCHOOL School: zorgbeleid, schoolwerkplan Fase 0 Fase 1 Fase 2 GOEDE PREVENTIEVE BASISZORG VERHOOGDE ZORG UITBREIDING VAN ZORG (schoolondersteuning) School: zorg, handelingsgericht werken CLB regie handelingsgerichte diagnostiek Fase 3 OVERSTAP NAAR SCHOOL/AANBOD OP MAAT 28 Handelingsgericht samenwerken Onderwijsbehoeften van de leerling, ondersteuningsbehoeften van ouders en leerlingen Wisselwerking Aandacht voor het positieve De leerkracht doet er toe Constructief samenwerken Systematisch en transparant Doelgericht werken De leerkracht doet er toe! Zelfvertrouwen en motivatie Controle Gevoel van competentie Voorwaarden: -> bevestiging wat goed loopt -> betrokken bij beslissingen mbt zorg voor leerlingen -> ondersteuning in de realisatie van de zorg -> onder meer door sterke visie op zorg 29 30 elk kind een plaats... 5
Binnen een gedragen visie op zorg Constructief samenwerken: samen zorgen dat de puzzel past School en CLB samen op weg in GEÏNTEGREERDE ZORG OP SCHOOL School: zorgbeleid, schoolwerkplan leerling Externe begeleider Fase 0 GOEDE PREVENTIEVE BASISZORG (schoolondersteuning) (GON)-begeleider Fase 1 VERHOOGDE ZORG School: zorg, handelingsgericht werken leerkracht Fase 2 UITBREIDING VAN ZORG CLB regie handelingsgerichte diagnostiek ouder CLB-medewerker Fase 3 OVERSTAP NAAR SCHOOL/AANBOD OP MAAT zorgcoördinator schooldirectie Kracht van een voorafgaande fase maakt wat volgt meer haalbaar 32 voorwaarden Tijd maken Vaardigheden oefenen Elkaar feedback geven Suggestielijst gesprekken met ouders Wederkerigheid en respect Ieder zijn deskundigheid en rol Duidelijke doelstellingen, duidelijk besluit Expertise van buitengewoon onderwijs ingezet in gewoon onderwijs, met CLB als draaischijf 33 Ondersteuningsbehoeften van leerkrachten Sterke netwerken bouwen School Scholengemeenschap CLB CLZ -> Buitengewoon onderwijs Pedagogische begeleiding Lokale (scholen)gemeenschap 35 elk kind een plaats... 6