Grensoverschrijdende arbeidsmarkt: Voorbij de romantiek Arjen Edzes, Viktor Venhorst, Jouke van Dijk, Anita Strockmeijer (UWV), Johan van der Valk (CBS) University of Groningen, Department of Economic Geography, PO Box 800, 9700 AV Groningen a.j.e.edzes@rug.nl Utrecht, Onderzoekersdag Instituut Gak, 07-12-2015
Hoe ziet die romantiek er uit? 2 1. Economische kansen die nu niet worden benut 2. Opvangen gevolgen van regionale bevolkingsdynamiek 3. Wij hebben werklozen, zij hebben vacatures? Win-win! Maar is dat nou zo? Komt de liefde wel van twee kanten?
Grensregio s kennen een complex interactie-systeem 3 Versterken van de grenseconomie In urbane gebieden agglomeratievorming Arbeid Grensarbeid pendel Vacatures Onderwijs-arbeidsmarkt Uitzendwerk en - detacheringen Woningmarkt Huizenprijzen Huisvesting Grensregio Handel, Consumptie, Toerisme, Kennis In- en verkoop Econ. verkeer Toeleveranciers Koopgedrag Voorzieningen Vakanties Kennisoverdracht
Verschillende perspectieven 4 Neo-klassieke economie Gedachte Mensen zijn footloose, maximaliseren opbrengst Obstakels - Informatievoorziening - Wet- en regelgeving - Opleiding Interventies - Informatievoorziening - Bemiddeling - Accreditatie van opleidingen Sociologisch-constructivisme Mensen zoeken familiariteit - Cultuur - (On)bekendheid - Taal - Niet sexy - Taalonderwijs - Voorlichting
5 Bevolkingsdichtheid 2012 Stad-platteland typologie 2012
Enorme potenties: Bereikbaarheid banen, met en zonder grenzen 6 Atlas voor Gemeenten (2014) Groeien aan de grens
7 Enorme potenties: Bereikbaarheid banen, met en zonder grenzen, 2012 Vanuit Nl: huidige pendel maar 2% van wat mogelijk is Vanuit Dld en Bel: huidige pendel maar 10% van wat mogelijk is Relatieve toename Absolute toename
8 Het probleem met de enorme potenties 1. Het schetst een ideale wereld niet een echte wereld, het belooft kansen die er wellicht helemaal niet zijn Bereidheid te reizen? Past vraag en aanbod op elkaar? Zoekgedrag, wervings- en selectiegedrag? Institutionele en culturele verschillen (die obstakels kunnen zijn) 2. Sturen (ongericht) beleidsinterventies Op basis van welke probleemstelling? Creëren bestuurlijke en beleidsmatige drukte Geen monitoring
9 Het probleem met de enorme potenties 3. Data-kwesties bemoeilijken inzicht in economische verkeer en pendelgedrag Mensen, handel en financieel kapitaal verdwijnen in nationale registraties wanneer we de grens oversteken Samenwerking tussen (statistische bureaus van) landen is moeizaam, uitwisseling micro-data onmogelijk? Problemen van definities en concepten: (pendel? werkloosheid? vacatures?) Lastig om grip de zaak te krijgen
The Netherlands 6.907.400.. employees Germany 27.550.500 employees Belgium 3.836.800 employees Weterings, A. & G. van Gessel-Dabekaussen (2015) Arbeidsmarkt zonder grenzen. PBL/CBS
11 Cross-border commuters with Belgium nationality Cross-border commuters with German nationality Weterings, A. & G. van Gessel-Dabekaussen (2015) Arbeidsmarkt zonder grenzen. PBL/CBS
Weterings, A. & G. van Gessel-Dabekaussen (2015) Arbeidsmarkt zonder grenzen. PBL/CBS 12
Detacheringen (posting A1-verklaringen) x 1000 Receiving Nl België Dld Tot EU Sending 2010 2013 2010 2013 2010 2013 2010 2013 Nl - - 5,6 12,5 3,7 5,4 15,2 25,4 België 14,6 15,4 - - 4,5 6,5 49,9 58,5 Duitsland 27,4 38,7 15,4 17,7 - - 201 227 Tot EU 91,6 100 90,5 134 250 374 European Commission (2012) Posting of workers in the European Union and EFTA countries: report on A1 portable documents issued in 2010 and 2011. Pacolet, J. and F. De Wispelaere (2014) Posting of workers: report on A1 portable documents issues in 2012 and 2013. European Commission.
En wat nu? 14 1. Heeft de pendel een relatie met actuele arbeidsmarktvraagstukken? 2. Wat is de kwalitatieve aansluiting tussen vraag en aanbod? 3. Zijn er gevaren voor verdringing? 4. Wat beweegt werkzoekenden? Wat beweegt werkgevers? 5. Resultaat van beleidsinspanningen?
80,0 75,0 70,0 65,0 60,0 Werkgelegenheidsgraad, 1999-2014. Bron: Eurostat, ELFS, 2015 Vlaams Gewest Niedersachsen Nordrhein-Westfalen Noord-Nederland Oost-Nederland Zuid-Nederland Naar verleden toe: - Verklaring? - Lonen / arbeidsproductiviteit / Crisisbestendige sectoren? - Structureel of conjunctureel? Werkloosheidspercentage, 1999-2014. Bron: Eurostat, ELFS, 2015 55,0 14,0 12,0 50,0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 Naar toekomst toe: - Kwetsbaarheid? - Bevolkingsontwikkeling? 10,0 8,0 6,0 4,0 Vlaams Gewest Niedersachsen Nordrhein-Westfalen Noord-Nederland Oost-Nederland Zuid-Nederland 2,0 0,0 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014
Zijn kansen dan zo groot? 16 (Online) Actieve vacatures, April-september. 2015 als % of bevolking 15-65 jaar in 2014 Bron: Jobfeed / Eurostat.
17 Over de inkomende pendel 1. Grensregio s zijn het belangrijkst, maar ook andere regio s trekken pendelaars aan verschillende beroepsgroepen? 2. Geen duidelijk patroon in industriële sectoren voor België, voor Dld is de uitzendsector dominant 3. Geen duidelijk effect van regionale arbeidsmarktkenmerken (werkgelegenheid, vacatures). 4. Geen effect van het totaal aantal banen
18 Conclusies (1) 1. Pendelstromen zijn laag 2. Inkomende pendel is (veel) hoger dan de uitgaande pendel 3. Hoog aandeel van woonmigratie (residentiele mobiliteit) in de inkomende pendel 4. Hoe zit het nou met de actuele arbeidsmarktvraagstukken?
19 Conclusies (2) 1. Noodzaak voor empirische basis voor grensarbeid 2. Wees realistisch over (de noodzaak voor en effectiviteit van) beleidsinterventies. 1. We weten nauwelijks (nog) wat werkt, voor wie, onder welke omstandigheden. 2. Noodzaak voor evidence-based evaluaties en monitoring 3. Beschouw grensoverschrijdende arbeidsmarkt als één functionele arbeidsmarkt, niet als éénrichtingsverkeer
Dank voor uw aandacht 20