Maatschappelijk aanbesteden/ Right to Challenge

Vergelijkbare documenten
Maatschappelijk aanbesteden

Burgerparticipatie en de rol van de gemeenteraad

Maatschappelijk aanbesteden

Maak het! in Heerenveen

Routeplanner Right to Challenge

ONDERZOEK GEBIEDSGERICHT WERKEN

Burgerbetrokkenheid in Beweging. Wat vraagt succesvolle participatie van en met burgers van uw gemeente?

Collegeadvies werkwijze Tilburgse Right to challenge

Meerjarenplan Stichting inzet voor Zorg

Marije van den Berg. knutselt aan een energieke samenwerking tussen overheid, politiek en gemeenschap

Right to Challenge Samen Wageningen

Eén. contract. Eén. opdracht. Eén. missie. Meer dan 100 partners Meer dan 1000 professionals

Gereedschapskist co-creatie

Regionale visie op welzijn. Brabant Noordoost-oost

Ridderkerk dragen we samen!

BELEIDS- EN TOETSINGSKADER OPDRACHTVERSTREKKING WELZIJN VOOR INNOVATIEVE, KLEINSCHALIGE EN WIJKGERICHTE INITIATIEVEN DEN HAAG 2019

Gemeente Groningen Frank Brander & Liesbeth van de Wetering

Raadsvoorstel Programma Inwoners - en Overheidsparticipatie

DOEN WE HET IN ARNHEM

CIVIC CROWDFUNDING VOOR EINDHOVEN

BESTURINGSFILOSOFIE GEMEENTE GOOISE MEREN

Koers invoering Omgevingswet Boxtel

Sociaal domein. Beeldvormende raad Boxtel - St. Michielsgestel - Haaren. 1 februari Sociaal domein - 1 februari

RAADSBERICHT (voor de leden van de raad en de algemene raadscommissie)

Dialoog veehouderij Venray

Nieuwsbrief Resultaten evaluatie

Buurthuizen en activiteiten

Aan de raad van de gemeente LEIDSCHENDAM-VOORBURG

Raadsinformatiebrief B&W vergadering 13 maart 2012

Innovatie in Eersel. Eersel onderweg naar Niet alleen de bestemming, maar ook de reis. Raadsinformatieavond 6 september 2016

Samenwerken aan welzijn

De gemeenteraad buitenspel na de invoering Omgevingswet? Gemeenteraden Hellendoorn en Raalte 28 maart 2017

Startnotitie Omgevingsvisie Nijmegen

Grip op Decentralisaties. Neerijnen 28 oktober 2014

Naar nieuwe maatschappelijke verdienmodellen? Jaap Pleeging beleidsadviseur gemeente Zwolle

Onderwerp: Evaluatie Burgerbegroting 2017/2018 en vervolg Burgerbegroting in 2019

Provero bijeenkomst. Utrecht, 15 november 2016 Ernst Koperdraat Jos Dolstra

Participatieverslag Nieuw & Anders

Drie decentralisaties voor gemeenten

Manifest Zorgzaam ''s-hertogenbosch

Samen krachtig verder

Leidraad communicatie en participatie particuliere (bouw)initiatieven

De gemeenteraad buitenspel na de invoering van de Omgevingswet? Gemeenteraad Bergen op Zoom 10 april 2017

Knelpunten Hieronder worden de 10 belangrijkste knelpunten bij de vormgeving van de regierol op het gebied van integrale veiligheid samengevat.

Naam opdrachtgever Jeroen Oosterling Status: concept Naam opsteller/projectleider

Gemeentelijk spoorboekje: vervolg op de toekomstvisie op het Beschermd Wonen

MANIFEST NOVI NAAR EEN NIEUW NEDER LAND

De waarde van participatie

Zo zijn we aan de slag

Sociaal Makelen voor Krachtige Wijken Samenvatting van de rapportage tussentijdse evaluatie sociaal makelaarschap augustus 2013 december 2014

Zelfevaluatie Wmo-raden 2014

Inkoopbeleid vanuit cliëntenperspectief. basispresentatie

Omgevingswet en de raad

Onbekommerd wonen in Breda

VAN EEN VERANDERING NU, NAAR EEN VERBETERING MORGEN

Nieuw perspectief voor Westerveld

Samen sterk in het sociaal domein

HOE WERKT DE GEMEENTE? Het beïnvloeden van beleid en besluitvorming

Aan de raad. Status: ter besluitvorming

Gemeenten krijgen vanaf 2015 veel meer verantwoordelijkheid:

Verslag. Sub Regionale Samenwerkingsoverleg Zuid West Hervorming Langdurige Zorg Drenthe

Bestuurlijke ambitie, veranderopgave en invoeringsstrategie Omgevingswet

De integrale aanpak van Zaanstad. Fian van Vlokhoven

Ondernemend werken in welzijnsorganisaties

Adviesgroep Informatievoorziening. Omgevingswet. Erna Roosendaal

Aan de slag met de Omgevingswet. Hart van Brabant 28 juni 2017

Notitie koppeling hoofdproces en rollen partners t.b.v. gebiedsgericht werken.

Transcriptie:

Maatschappelijk aanbesteden/ Right to Challenge 1. Inleiding Een van de grootste opgaven vanuit de decentralisaties is de verandering in de verhouding tussen gemeenten en inwoners: de eigen kracht en verantwoordelijkheid van inwoners staat centraal. De werkwijze van maatschappelijk aanbesteden past binnen dit veranderingsproces. De samenleving wordt betrokken bij planvorming, besluitvorming en uitvoering van taken. Oplossingen worden door en dichtbij inwoners gezocht en georganiseerd. Met bewoners en ondernemers in een leidende rol als organisator en verbinder ontstaat ruimte om nieuwe oplossingen voor te stellen en uit te voeren. Dat levert naast variatie ook binding op met de eigen omgeving. De kracht van de samenleving manifesteert zich op een nieuwe manier. Bewoners, bedrijven en instellingen weten vaak niet alleen wat er beter kan in hun dorp, buurt of stad maar zien ook de kansen om dit te realiseren. Zo ontstaan (tijdelijk) coalities van partners die zich rondom een vraagstuk scharen. Het gaat vaak om opgaven die om vernieuwende, integrale oplossingen vragen waarvoor meerdere partijen nodig zijn. De gemeente wil maatschappelijke initiatieven ondersteunen en stimuleren. 2. Wat is maatschappelijk aanbesteden & right to challenge? Right to Challenge houdt in dat een gemeenschap het recht heeft om aan te geven dat zij bepaalde publieke taken wil overnemen. Zij kunnen dan naast andere aanbieders ook een aanbod doen. Inwoners en maatschappelijke partners nemen hierbij zelf het initiatief. Maatschappelijk aanbesteden is een vergaande manier om burgers en maatschappelijke partners bij beleid en uitvoering te betrekken. De overheid heeft hierbij een actieve rol. Bij maatschappelijk aanbesteden verschuift het eigenaarschap van de opdrachtgever - vaak de overheid - naar de samenleving. Door betrokkenheid van de samenleving - inwoners, bedrijven, maatschappelijke partners - komt de menselijke maat weer in beeld, waarin mensen zich meer herkennen dan in de vaak grote onpersoonlijke instituties. Bij maatschappelijk aanbesteden/ right to challenge gaat het om: Publieke taken (waarvoor de overheid eindverantwoordelijk is) die (deels) wordt overgedragen aan (combinaties van) bewoners/ (sociaal) ondernemers/ maatschappelijke instellingen hiervoor worden (politieke) kaders/ voorwaarden geformuleerd en hierover wordt (op onderdelen) verantwoording afgelegd. Het verschil tussen maatschappelijk aanbesteden en Right to Challenge zit in de plaats waar het initiatief ontstaat; bij de overheid danwel bij de samenleving. Overdragen van publieke taken Maatschappelijk aanbesteden (initiatief overheid) of Right to Challenge (initiatief samenleving) is een manier om taken en verantwoordelijkheden op een verantwoorde manier over te dragen aan de samenleving door: samen goed te formuleren wat je met de overdracht wilt bereiken; de juiste mensen aan elkaar te verbinden (vitale coalities); door het met elkaar eens te worden over de route daar naar toe en de inzet die daarbij van alle betrokkenen nodig is; hierover met elkaar goede afspraken te maken (formele overdracht); regelmatig te bekijken of we nog op de goede weg zitten (evaluatie en verankering); vertrouwen te geven (als overheid) en verantwoordelijkheid te nemen (als samenleving). Principes Taken en verantwoordelijkheden kunnen alleen overgedragen worden als de samenleving ook betrokken wordt bij het beleid rond die taken. Partners die je op het oog hebt voor de uitvoering van bepaalde taken moeten worden betrokken bij de planvorming en besluitvorming. Partijen uit de gemeenschap worden shareholders in plaats van stakeholders. 1

Bij maatschappelijk aanbesteden/ Right to Challenge wordt uitgegaan van een aantal principes: Schaalverkleining (i.p.v. schaalvergroting) door oplossingen dichtbij de gebruikers te organiseren op wijk- of buurtniveau; Focus op de samenwerking in een nieuwe rolverdeling in plaats van concurrentie (voor complexe vraagstukken zijn meerdere partijen nodig); Partners die elkaars kwaliteiten benutten om een integraal aanbod te kunnen doen; Resultaten worden niet gevraagd op outputniveau maar meer op outcomeniveau; Het maatschappelijk rendement staat centraal, het HOE laat de overheid over aan de partners. In het vervolg van deze notitie kan, waar gesproken wordt over maatschappelijk aanbesteden, ook Right to Challenge worden gelezen. Voor de duidelijkheid wordt alleen maatschappelijk aanbesteden genoemd. 3. Werkwijze maatschappelijk aanbesteden a. Hoe werkt maatschappelijk aanbesteden? Voor je aan de slag gaat met maatschappelijk aanbesteden is het van belang om goed af te wegen op welke manier je het instrument inzet. Is er sprake van een taak die overdraagbaar is? Zijn er in de gemeenschap voldoende krachtige en creatieve partijen aanwezig die bereid zijn om een grotere verantwoordelijkheid op zich te nemen? Is er voldoende vertrouwen tussen overheid en maatschappelijke partijen (en tussen partijen onderling) om in nieuwe verhoudingen met elkaar aan de slag te gaan? Hieronder worden kort de verschillende aspecten van maatschappelijk aanbesteden beschreven: 1. Formuleren van maatschappelijke opgaven Maatschappelijk aanbesteden begint bij het formuleren van de maatschappelijke opgave die de overheid wil overdragen of de samenleving op wil pakken. Wat is het maatschappelijk rendement dat we willen bereiken, het wensbeeld? Het wensbeeld moet partijen motiveren en inspireren om met een integraal aanbod te komen. Een opgave die meerdere partijen prikkelt tot actie. Uitgangspunt hierbij is dat het eigenaarschap van het vraagstuk weer bij de samenleving komt te liggen. De basis van het vraagstuk wordt vaak gevormd door wijk-, buurt- of stadsplannen, prioriteiten die de overheid stelt en de mogelijkheden die potentiële coalitiepartners zien om de opgave te realiseren. Belangrijke aandachtspunten hierbij zijn: is de gemeente al verplichtingen aangegaan waarmee rekening gehouden moet worden; vastgelegd moet worden binnen welke kaders de opgave moet worden opgepakt (bijvoorbeeld beleidskaders); de randvoorwaarden die aan proces en inhoud gesteld worden moeten worden vastgelegd (bijvoorbeeld participerende partners, financiën, planning); de afspraken worden vastgelegd in een aanbestedingsdocument of kaderstellende verordening. 2. Coalities vormen: de juiste partners Het vinden van de juiste partners/ coalities is niet eenvoudig omdat je in een traject stapt waarvan de uitkomst niet vaststaat. Vertrouwen is daarbij essentieel om te voorkomen dat vooraf bij het stellen van kaders alles wordt dichtgetimmerd of achteraf juridisch alles wordt vastgelegd. Dit beperkt de ruimte voor het vinden van creatieve oplossingen en het bouwen aan duurzame coalities. Er wordt commitment, flexibiliteit en ruimte en begrip voor elkaars belangen gevraagd. Maatschappelijk aanbesteden vraagt om een speelveld waarin partijen op een gelijkwaardige manier kunnen participeren. Dat kan door in proceskaders of beoordelingscriteria hier bepalingen voor op te nemen, bijvoorbeeld door partijen afhankelijk van elkaar te maken of een grotere mate van zeggenschap te geven over (deel)budgetten. Doel van het vormen van coalities is het vergroten van de hoeveelheid en diversiteit van instrumenten/ krachten die ingezet kunnen worden voor de aanpak van een vraagstuk. Hierbij kunnen bewonersorganisaties en gemeente coalitiepartners zijn evenals bijvoorbeeld corporaties, welzijnsorganisaties, zorgaanbieders, scholen en bedrijven, zolang maar duidelijk is wat hun meerwaarde in de samenwerking is. Daarnaast kan het ook gaan om 1 partij die 1 concrete taak van de overheid overneemt. Een belangrijk aandachtspunt is de rol die de gemeente zelf inneemt in de coalitie. Dat kan de rol van opdrachtgever zijn (als aanbesteder van uitvoeringstaken), maar ook de rol van facilitator (procesbegeleiding, mogelijk maken met regelgeving of middelen). Soms is de gemeente gelijkwaardige partner in de uitvoering, bijvoorbeeld als het kleine groenbeheer door bewoners wordt gedaan en het grove groenonderhoud door de 2

groenbeheerders van de gemeente. Tot slot is het ook mogelijk dat de gemeente na overdracht van een taak of eigendom geen rol meer heeft in de coalitie. Het is van belang de rolverdeling in een coalitie scherp met elkaar te definiëren zodat verwachtingen over en weer helder zijn. 3. Initiatieven en oplossingen Steeds vaker is het perspectief van inwoners leidend bij het zoeken naar oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Maatschappelijke partijen worden verleid om hun horizon te verbreden en minder vanuit hun eigen aanbod of kokers te denken. Omdat maatschappelijk aanbesteden voor veel partners nieuw is vraagt het uitwerken van initiatieven en oplossingen om flexibiliteit van alle betrokkenen. Vertrouwen en geduld is nodig om met goede oplossingen te komen. In eerste instantie worden plannen op hoofdlijnen geformuleerd. Dat biedt ruimte voor de overheid (maar ook anderen) om een aanbod op hoofdlijnen te toetsen aan de meegegeven kaders en eventueel nog aanvullende kaders mee te geven voor de uitwerking ervan. In de uitwerking van de plannen wordt duidelijk wie precies wat gaat doen en wanneer, welke concrete investeringen ermee gemoeid zijn (menskracht, regelingen, geld), wie daaraan gaat bijdragen en hoe de verantwoording wordt geregeld. Om te voorkomen dat het proces van plannen maken en uitwerken lang duurt en partijen afhaken mag er tijdsdruk op zitten. Bij de start is tijd nodig om alle betrokkenen de ruimte te geven aan maatschappelijk aanbesteden en het bijbehorende proces te wennen, maar de planvorming zelf kan snel verlopen. Het is belangrijk hierin vanaf het begin de politiek-bestuurlijke besluitvorming in te plannen en beslissers vroeg in het proces te betrekken. Wens van veel initiatiefnemers is 1 loket, waarbij de gemeente achter de schermen haar best doet om mogelijkheden en onmogelijkheden in kaart te brengen en te faciliteren. Dit vraagt intern een organisatie waarin men snel kan schakelen en waarin sleutelfiguren een ruim mandaat hebben. 4. Formele opdracht Als partijen het eens zijn over de wijze waarop door middel van een initiatief of oplossing invulling gegeven kan worden aan een maatschappelijk vraagstuk, dan is het tijd om afspraken vast te leggen. Het eindresultaat wordt vastgelegd in een convenant of contractvorm. Een aantal belangrijke aandachtspunten hierbij zijn: Bepalen of de EU aanbestedingsregels van toepassing zijn. In veel gevallen is bij maatschappelijk aanbesteden geen formele opdrachtverstrekking of subsidietoekenning nodig om een bepaalde taak over te dragen. Timmer niet alles dicht. Elke situatie vraagt om eigen afwegingen en afspraken. Daarom moet per situatie worden nagegaan welke overdrachtsvorm het meest passend is, moet manoeuvreerruimte worden ingebouwd en zijn tussenevaluaties en bijsturingsmomenten van groot belang; Bij de overheid wordt de urgentie om afspraken vast te leggen vaak ingegeven door de angst dat de gemeente verantwoordelijk wordt gesteld voor de schade als er iets mis gaat. Ook zijn er zorgen over precedentwerking of de democratische legitimiteit van uitgaven (er worden initiatieven ontplooid met belastinggeld). Er kunnen echter afspraken gemaakt worden over aansprakelijkheid en verantwoording, door een commissie in te stellen of door gezamenlijk naar oplossingen te zoeken voor dit soort knelpunten. 5. Financiering De werkwijze van maatschappelijk aanbesteden is een manier om door het herinrichten van de financiële stromen te sturen op bepaalde maatschappelijke effecten. Bij aanvang wordt vaak een budget meegegeven als kader. Veelal worden meerdere geldbronnen aangeboord, omdat er een breed scala van partijen bij betrokken is. Van individuele bijdragen en budgetten voor zorg tot wijkbudgetten, crowdfunding, sponsoring en gemeenschapsfondsen. Ook worden nieuwe verdienmodellen geïntroduceerd die vooral in de opstartfase financiering van de overheid nodig hebben en binnen enkele jaren zonder extra financiering kunnen opereren. Het is van belang per situatie te onderzoeken of er wettelijke beperkingen of lokale afspraken zijn die nieuwe verdienmodellen in de weg staan. 6. Evaluatie en borging Het succes van de werkwijze van Maatschappelijk Aanbesteden zit niet alleen in het inhoudelijke resultaat (de oplossingen, het maatschappelijke rendement, de uitgevoerde taken) maar ook in de vitale coalities die ontstaan (de neveneffecten). Als een aanpak succesvol blijkt bestaat de neiging vaak om deze aanpak uit te rollen over andere wijken. Dit kan, maar niet alles is klakkeloos over te nemen omdat partners in iedere wijk anders zijn en ook de maatschappelijke vraagstukken zijn anders en de urgentie verschilt. Het gaat om een goede balans tussen maatwerk, generiek beleid en standaard werkwijzen. 3

b. Wie heeft welke rol? Maatschappelijk aanbesteden betekent dat partijen in nieuwe verhoudingen tot elkaar komen te staan. De klassieke rolverdeling, waarin de overheid bepaalt welke opgaven worden opgepakt en hoe, bedenkt wie wat moet gaan doen en dit vervolgens uitzet bij partijen die het beleid uitvoeren, wordt gekanteld. Bij maatschappelijk aanbesteden wordt een economische prikkel toegevoegd aan maatschappelijke opgaven. Met bewoners en ondernemers in een leidende rol als organisator en verbinder ontstaat ruimte om nieuwe oplossingen voor te stellen en uit te voeren. Dat levert naast variatie ook binding op met de eigen omgeving. In het onderstaande wordt kort stilgestaan bij de rollen van politiek en bestuur, ambtenarij en partijen uit de samenleving. Rol van de raad Kaderstellende rol Het proces van maatschappelijk aanbesteden begint bij het formuleren van de maatschappelijke opgaven die de overheid wil overdragen of de samenleving op wil pakken. Vanuit haar kaderstellende rol legt de raad deze opgaven vast inclusief de (financiële en juridische) kaders die daar bij horen. Hoe minder kaders daarbij meegegeven worden hoe meer ruimte de samenleving heeft om een eigen invulling te geven aan de uitvoering. Uitdagingen hierbij zijn het loslaten van verantwoordelijkheden en het ruimte laten voor voortschrijdend inzicht of nieuwe ontwikkelingen en kansen. Volksvertegenwoordigende rol Bewoners hebben ervaringskennis over hun directe woon- en leefomgeving die raadsleden vaak niet voor alle buurten kunnen hebben. Door die kennis te benutten ontstaat meer ruimte voor raadsleden om te sturen op hoofdlijnen en de details aan de samenleving over te laten. De uitdaging voor de politiek is om te bewaken dat alle relevante partijen een rol kunnen spelen zodat het algemeen belang goed vertegenwoordigd wordt. Belangrijk daarbij zijn de goede gesprekken over de representativiteit van de betrokken spelers en over het draagvlak dat verlangt wordt. Controlerende rol Vanuit de controlerende rol van de raad is het van belang dat er duidelijke afspraken worden gemaakt over verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid. Als de gemeente taken overdraagt aan maatschappelijke partijen dan wordt ook de verantwoording over deze taken (deels) overgedragen voor zover de wet dat toelaat. Rol college en ambtelijk Ambtelijk vraagt maatschappelijk aanbesteden om een nieuwe houding: de gemeentelijke expertise wordt minder ingezet om te bezien hoe taken kunnen of moeten worden uitgevoerd, maar meer om te bezien hoe de overheid de invulling van die taken en verantwoordelijkheden mogelijk kan maken. Het afwegen van kennis, belangen en opties wordt veel meer door de samenleving gedaan. De ambtelijke focus komt te liggen op het faciliteren van processen: materieel: menskracht, locaties, geld, praktische ondersteuning; formeel: regelgeving, vergunningen, richtlijnen, monitoren, meten; informeel: verbinden, inspireren, aandacht geven, communiceren. Uitdagingen hierbij zijn het loslaten van verantwoordelijkheden en het ruimte laten voor voortschrijdend inzicht of nieuwe ontwikkelingen en kansen. Partijen uit de samenleving Bij maatschappelijk aanbesteden is van te voren minder duidelijk wie de opdrachtnemers zullen zijn. Tot op heden gaat het veelal om: verbonden partijen zoals de SDD, de Dienst Gezondheid en Jeugd, Stichting Jeugdteams en aannemers; formele partijen zoals woningcorporaties, welzijnsorganisaties, zorginstellingen en culturele instellingen die opdrachten uitvoeren voor de overheid via een subsidietoekenning; commerciële partijen met een concrete uitvoeringsopdracht. Naast deze formele partijen melden steeds meer (sociaal) ondernemers zich die een directe relatie zien met hun core business maar ook informele partijen zoals buurtbewoners, kerken of zelforganisaties stappen naar voren. Zij nemen steeds vaker het initiatief om opgaven op te pakken en bepalen zelf met wie en hoe zij dat 4

doen. De uitdaging zit vooral in de samenwerking tussen formele en informele netwerken. Een voorbeeld: vrijwilligers nemen hun kennis en ervaring mee en zijn vaak net zo professioneel als de professionals. c. Hoe kunnen we als gemeente omgaan met maatschappelijke initiatieven? Maatschappelijk aanbesteden is geen werkwijze die even snel wordt ingevoerd. De rollen van de overheid en samenleving zijn aan het kantelen. Maatschappelijk aanbesteden is daarbij een manier om taken en verantwoordelijkheden op een verantwoorde manier over te dragen aan de samenleving. De invoering ervan vraagt om het goede gesprek over zaken als: Wat doe je als je als overheid het gevoel hebt dat de samenleving sommige taken beter, sneller of goedkoper kan uitvoeren? Hoe draag je die taken en verantwoordelijkheden over? Onder welke condities wil je taken overdragen? Wanneer neem je als organisatie of bewoner het initiatief? Onder welke condities ben je als bewoner, maatschappelijke organisatie of (sociaal) ondernemer bereid taken en verantwoordelijkheden op je te nemen? Daarnaast is het van belang na te denken hoe breed of smal we de werkwijze van maatschappelijk aanbesteden willen inzetten. Het is in ieder geval noodzakelijk om vooraf een kader vast te stellen waarbinnen we maatschappelijke initiatieven volgens de werkwijze van maatschappelijk aanbesteden mogelijk kunnen maken. De volgende opties zijn mogelijk: 1. Initiatieven afwachten; wachten tot er een aanbod wordt gedaan en op dat moment het traject ingaan van het formuleren van de daadwerkelijke opgave, het vormen van coalities, het zoeken naar oplossingen, formele overdracht en evaluatie en borging. 2. Een beperkt aantal opgaven benoemen op het sociaal domein; actief een aantal opgaven binnen het sociaal domein benoemen waarvan de gemeente denkt dat zij beter, sneller en goedkoper door de samenleving (inwoners, maatschappelijke opgaven, (sociaal) ondernemers) kunnen worden uitgevoerd. 3. Een beperkt aantal opgaven benoemen op verschillende domeinen; we benoemen actief een aantal opgaven binnen de verschillende domeinen. De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing heeft een voorkeur voor de derde optie. d. Wat vraagt deze nieuwe werkwijze van deze gemeente? Gemeenteraad en college Maatschappelijke opgaven vaststellen inclusief (financiële en juridische) kaders die daarbij horen; De kaders minimaal houden en vooral zorgen dat deze bijdragen aan het mogelijk maken van maatschappelijke initiatieven; Samenleving binnen deze kaders ruimte geven voor eigen invulling aan de uitvoering van deze taken (ruimte laten voor voortschrijdend inzicht, nieuwe ontwikkelingen en kansen); Bewaken dat alle relevante partijen een rol kunnen spelen zodat het algemeen belang goed vertegenwoordigd wordt; Afspraken vastleggen over verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid. Ambtelijk Maatschappelijk aanbesteden vraagt om een nieuwe houding: de gemeentelijke expertise wordt minder ingezet om te bezien hoe taken kunnen of moeten worden uitgevoerd, maar meer om te bezien hoe de overheid de invulling van die taken en verantwoordelijkheden mogelijk kan maken. In plaats van een 'nee, tenzij' wordt een 'ja, mits'-houding gevraagd. Het afwegen van kennis, belangen en opties wordt veel meer door de samenleving gedaan. De ambtelijke focus komt te liggen op het faciliteren van processen: materieel: menskracht, locaties, geld, praktische ondersteuning; formeel: regelgeving, vergunningen, richtlijnen, monitoren, meten; informeel: verbinden, inspireren, aandacht geven, communiceren. Maatschappelijk aanbesteden betekent dat partijen in nieuwe verhoudingen tot elkaar komen te staan. De klassieke rolverdeling, waarin de overheid bepaalt welke opgaven worden opgepakt en hoe, bedenkt wie wat 5

moet gaan doen en dit vervolgens uitzet bij partijen die het beleid uitvoeren, wordt gekanteld. Uitdagingen hierbij zijn het loslaten van verantwoordelijkheden en het ruimte laten voor voortschrijdend inzicht of nieuwe ontwikkelingen en kansen. Overige aanbevelingen voor de gemeentelijke organisatie zijn: Het realiseren van 1 aanspreekpunt of loket voor Maatschappelijke initiatieven. Het inbedden en uitrollen van de werkwijze maatschappelijk aanbesteden in de gemeente. Het is van belang per situatie te onderzoeken of er wettelijke beperkingen of lokale afspraken zijn die nieuwe verdienmodellen in de weg staan. Financiën Omdat het veelal gaat om nieuwe invulling van bestaande taken en om een nieuwe werkwijze wordt de financiële inzet vooral gezocht binnen de bestaande exploitatie. Er wordt daarom gevraagd om ruimte om bestaande budgetten anders in te zetten. Die ruimte zit in het anders inzetten van middelen voor taken die we willen overdragen of het inzetten van middelen voor initiatieven. De wijze waarop dit gebeurt en de hoogte van de budgetten die hiermee gemoeid zijn is afhankelijk van: de maatschappelijke opgaven die we formuleren; de maatschappelijke initiatieven; de mogelijkheden om andere financieringsbronnen aan te boren. Personele inzet De kosten zullen vooral zitten in ambtelijke inzet omdat het gaat om een andere manier van werken en denken binnen de gemeente. Er is tijd en inzet nodig om invulling te geven aan de nieuwe werkwijze intern maar ook met de inwoners, maatschappelijke partners en (sociaal) ondernemers om hiermee te experimenteren. In een later stadium vraagt ook eventuele uitrol van de werkwijze de nodige capaciteit. Hoeveel tijd dit vraagt is afhankelijk van de maatschappelijke opgaven die we formuleren en de maatschappelijke initiatieven. e. Kader voor werkwijze maatschappelijk aanbesteden? Om maatschappelijk aanbesteden als werkwijze toe te kunnen passen in Papendrecht is een lokaal kader nodig. Een lokaal kader vaststellen vraagt om een aantal essentiële keuzes van politiek/bestuur. Indien de gemeente er zelf voor kiest om een aantal taken (wettelijk of niet) over te dragen, dan wordt getoetst of aan de volgende voorwaarden wordt voldaan: Er is sprake van een overdraagbare taak; Er moet een markt zijn van inwoners, maatschappelijke partners en (sociaal) ondernemers die in staat zijn met goede voorstellen te komen. Zijn er voldoende krachtige en creatieve partijen aanwezig die bereid zijn; De uitvoering mag niet (te veel) vragen om de inzet van exclusieve overheidstaken zoals politiewerk; Het publieke karakter van de uitvoering moet kunnen worden gewaarborgd; De focus moet liggen op samenwerking en niet op concurrentie (bij complexe vraagstukken waarbij meer partners betrokken zijn); Partners benutten elkaars kwaliteiten om een integraal aanbod te kunnen doen. Het overdragen van taken door middel van deze werkwijze moet nuttig zijn: Er moet toegevoegde waarde kunnen ontstaan door creativiteit en ondernemerschap; De realisatiekracht van de aanpak van maatschappelijke vraagstukken moet worden vergroot; De overheid moet zich de vraag naar effectiviteit en efficiëntie stellen. 4. Mogelijke voorbeelden van maatschappelijk aanbesteden De werkgroep Bestuurlijke Vernieuwing wil graag op een aantal verschillende domeinen voorbeelden van taken benoemen die maatschappelijk kunnen worden aanbesteed, dan wel gechallenged kunnen worden. Dit zijn taken die mogelijk beter, sneller en goedkoper door de samenleving kunnen worden uitgevoerd (door inwoners, maatschappelijke partijen en/of (sociaal) ondernemers). Het is de bedoeling eerst in pilotvorm ervaring op te doen met maatschappelijk aanbesteden. Deze werkwijze kan mogelijk later, na evaluatie van de pilots, worden verbreed. 6

Samenleving Taken op cultureel gebied Talentontwikkeling jeugd- en jongerenwerk Kinderboerderij Wijkcentra Bibliotheken/ leeszalen Ruimte Groencontracten Speelplekken Bestuur & regio Website 5. Stappenplan maatschappelijk aanbesteden Stap Keuze wel/niet mogelijk maken van maatschappelijk aanbesteden/ right to challenge Kader maatschappelijk aanbesteden Tijdpad Maatschappelijke opgaven formuleren/ mogelijk over te dragen vanuit de verschillende domeinen Plan van aanpak - Communicatie met inwoners en partners - Vorming van coalities die oplossingen zoeken voor maatschappelijke opgaven - Zoeken naar initiatieven en oplossingen - Vormgeven formele opdracht Pilot maatschappelijk aanbesteden Evaluatie 7