BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer lucratief. Een eerste kosten baten analyse toont dit aan. Samenvatting De baten van energieneutrale renovatie betreffen niet alleen de huurders of het klimaat. De gehele Nederlandse economie krijgt een enorme boost door deze investeringen. Het naar energieneutraal renoveren van woningen voor met name de armste huishoudens lijkt in een eerste verkenning een zeer positief maatschappelijk rendement te kennen. Dit maatschappelijke rendement kan via een revolverend fonds ten goede komen aan de financiering van verdere voorraadverbetering. Dit artikel geeft antwoord op de volgende vragen: Welke eenmalige kosten en baten zijn er voor de maatschappij? Welke structurele kosten en baten zijn er voor de maatschappij? Hoe kunnen de netto baten worden ingezet voor energieneutraal renoveren? Energieneutraal is de enige structurele oplossing In diverse onderzoeken, zoals het onderzoek Energie en armoede in Amsterdam (december 2012) en Woonlastenontwikkeling in de Metropoolregio (januari 2013), wordt steeds duidelijker dat de lagere inkomens steeds meer moeite hebben om de woonlasten te betalen. Zij wonen veelal in de energetisch slechtste woningen. Door met name stijgende energieprijzen wordt dit probleem snel groter. Ook middeninkomens zullen met dit probleem geconfronteerd worden. De enige structurele oplossing is energieneutrale woningen: alleen dan zijn woonlasten stabiel in de tijd. Zie: Rapport Woonlasten stabiel, BuildDesk, februari 2011 in opdracht van Agentschap NL.
Figuur 1. Energielastenontwikkeling bij niets doen F label woning, verbetering met twee labelsprongen en na verbetering tot energieneutraal. Ook bij twee labelsprongen stijgen de energielasten. Kostendeling? Om dit energieneutrale niveau te bereiken is een flinke energiesprong nodig, wat een grote investering vergt. Het is de vraag of de direct betrokkenen, huurders en eigenaren, deze investering alleen kunnen opbrengen. Nu is het zo dat een dergelijke energiesprong veel meer baten kent dan alleen een stabilisering van de woonlasten en waardevast vastgoed. Denk aan werkgelegenheid, koopkracht voor de lokale economie, afremming klimaatverandering, etc. Wanneer de partijen die mee profiteren, een deel van hun gratis baten inzetten voor deze ingrijpende voorraadverbetering kan een enorme versnelling in gang worden gezet. Het hele land profiteert dan mee. Concept maatschappelijke kosten baten analyse is veelbelovend BuildDesk heeft een eerste verkenning uitgevoerd van de maatschappelijke kosten en baten van energieneutrale renovatie in het kader van het onderzoek naar energie en armoede in Amsterdam (december 2012). De resultaten van deze verkenning staan hieronder en moeten als een vingeroefening worden gezien. Voor een wetenschappelijk onderbouwde maatschappelijke kostenbaten analyse (MKBA) waren (nog) onvoldoende gegevens beschikbaar. De denkwijze en richting van de uitkomsten zijn echter de moeite waard om nu al te delen. 700.000 woningen Energieneutrale renovatie (of nieuwbouw) is vooral urgent voor de laagste inkomens die nu in de energetisch slechtste woningen wonen. Landelijk bestaan er nog bijna 700.000 sociale huurwoningen met een E, F of G label. Doel is om deze in een periode van 10 jaar te verbeteren naar energieneutraal, dat wil zeggen 70.000 woningen per jaar vanaf nu. Dat is een hele opgave.
Uitgangspunten: Gemiddelde investeringen : 40.000, per woning; Huidige gemiddelde huur is 400, ; Huurverhoging: 200, / mnd; 75% huurders ontvangt huurtoeslag, inkomen is gemiddeld 15.000, ; Energierekening nu 107,50 per mnd; Na verbetering: 20, / mnd. Eenmalige en structurele effecten Het uitvoeren van een verbeterproject levert eenmalig effect op voor de bouw en installatiesector in de vorm van omzet en werkgelegenheid. Voor de overheid betekent dat extra BTW inkomsten en minder WW en bijstandsuitkeringen. Er zijn ook effecten die structureel zijn en die jarenlang doorwerken. Vermindering armoede Stabiele woonlasten zorgen voor stabilisering c.q. relatieve vermindering van het aantal armoedegevallen waardoor het beroep op aanvullende bijstand en schuldhulpverlening vermindert. Versterking lokale koopkracht De relatieve verbetering van de koopkracht van de huurders zorgt voor een beter betalingsgedrag (minder betalingsachterstanden, minder huisuitzettingen) ten gunste van de corporaties en meer koopkracht ten gunste van de lokale economie. Het geld dat eerst naar de energiebedrijven vloeide blijft nu in eigen stad, regio of land. Meer huurtoeslag Rijk ruimschoots gecompenseerd Ook de versterking van de lokale economie levert weer werkgelegenheid en extra BTW inkomsten op. Daar staat tegenover dat het Rijk meer uitgaven heeft voor de hogere huurtoeslag ten gevolge van de hogere huur en minder inkomsten als gevolg van het verminderde energiegebruik. Per saldo is het resultaat echter positief zoals we hieronder zullen zien. Klimaatdoelen dichterbij Naar energieneutraal renoveren heeft uiteraard ook voordelen voor het klimaat. De reductie in het energiegebruik zorgt voor een lagere CO 2 uitstoot. Beleidsinspanningen van Rijk en gemeenten die nodig zijn om de CO 2 reductiedoelen te realiseren kunnen daardoor worden beperkt. Hoger welzijn De woningen worden door de verbetering ook gezonder en bieden meer comfort. Het welzijn van de bewoners stijgt. Effecten zijn onder andere hogere arbeidsproductiviteit en betere schoolprestaties. Deze effecten zijn overigens hieronder niet nader gemonetariseerd. Stimulans bouw en installatiesector Door de meerjarige aanpak wordt de bouwsector gestimuleerd om innovatie, kennisontwikkeling en opleiding intensief op te pakken. Jonge bouwvakkers en installateurs in opleiding wordt een rooskleurig toekomstperspectief geboden. Ook deze effecten zijn in de berekening niet nader uitgewerkt.
Enkele berekeningsresultaten: Omzet en werkgelegenheid bouw en installatiesector 70.000 woningen met een gemiddelde investering van 40.000, exclusief BTW levert een extra omzet op van 2,8 miljard euro per jaar. Zeker in deze moeilijke tijden voor de bouwsector is dit een zeer welkome impuls. Het zal betekenen dat meer bedrijven overeind blijven. De directe extra werkgelegenheid die dit oplevert is ruim 30.000 manjaar per jaar! Hierin is de werkgelegenheid in de toeleverende industrie en dergelijke nog niet meegerekend. Positief saldo voor het Rijk ondanks hogere huurtoeslag Tabel 1: kosten en baten voor het rijk, effecten van één jaar investeren. Kosten en baten Eenmalig werkgelegenheid: minder uitkeringen 658.000.000, BTW (tijdelijk verlaagd tarief) 336.000.000, Structureel (CW 20 jaar) BTW (over lokale en landelijke bestedingen) 60.000.000, minder energiebelasting 150.000.000, minder BTW op energie 187.000.000, minder beleidsinspanning nodig klimaatbeleid 7.000.000, meer Huurtoeslag 564.000.000, Rijk Saldo 160.000.000,, Wanneer de BTW verlaging wordt beëindigd, resteert een positief saldo van 412 miljoen per jaar. Alleen baten voor gemeenten De gemeente kent alleen maar baten door energieneutrale renovatie. Er wordt een minder groot beroep gedaan op de bijstand en er is minder schuldhulpverlening nodig. Ook wordt een aanzienlijk deel van de doelen van het klimaatbeleid met deze projecten gerealiseerd. Voor de gemeenten wordt daarom een gezamenlijk positief saldo van 71 miljoen verwacht. Een duurzaamheidsfonds brengt energieneutrale renovatie op gang Om woningen naar energieneutraal te renoveren is een flinke investering van de corporaties vereist. Terugverdienen van deze investering door de corporaties vergt een lange adem. Voor de maatschappij kent het naar energieneutraal renoveren echter al meteen een zeer positief resultaat. Door partijen met een positief saldo van kosten en baten een duurzaamheidsfonds op te laten richten kan het naar energieneutraal renoveren een impuls worden gegeven. Uit dit fonds kunnen gebouweigenaren tegen een aantrekkelijk tarief geld lenen om de investeringen te doen. Op deze wijze ontstaat een elk jaar groeiend revolverend fonds waarmee de transitie naar een uiteindelijk geheel energieneutrale woningvoorraad gerealiseerd wordt.
MKBA duidt op kansrijke paden De MKBA vingeroefening verdient een serieus vervolg. Partijen die willen participeren in een verdiepend onderzoek, zowel financieel als qua kennislevering, worden hierbij uitgenodigd om met de auteur contact op te nemen. Ondertussen kunnen partijen die belang hebben bij de projecten zoals het Rijk, Aedes, Bouwend Nederland, Uneto VNI etc. voorbereidingen treffen en met elkaar in overleg treden om een duurzaamheidsfonds daadwerkelijk gestalte te geven. De samenleving heeft er alleen maar baat bij. Referenties Energielasten stabiel, BuildDesk 2011, in opdracht van Agentschap NL. Energie en armoede in Amsterdam, Builddesk 2012. Auteur: Bert Weevers bert.weevers@builddesk.com Tel 026 3537272 / 06 51524011