Samen diabetes de baas Samen voor ú
Inhoudsopgave Samen diabetes de baas 3 Wat is diabetes 3 Verschil tussen type 2 en type 1 diabetes 4 Samen met u 5 Jaarschema diabeteszorg eerste jaar 8 Leefstijl 8 Na het eerste jaar 9 Controleschema diabeteswaarden 10 Ketenzorg 11 Meer informatie 11-2 -
Samen diabetes de baas U heeft van uw huisarts te horen gekregen dat u diabetes mellitus heeft. Diabetes wordt ook wel suikerziekte genoemd. Diabetes is een aandoening die serieuze aandacht nodig heeft, ook als u weinig of geen klachten heeft. Met goede begeleiding en behandeling kunnen klachten en gevolgen van diabetes minder belastend voor u zijn of voorkomen worden. Wat is diabetes? Als insuline zijn werk niet kan doen, loopt de bloedsuiker veel te hoog op. Als er lange tijd Bij diabetes kan het lichaam de bloedsuiker te veel suiker in het bloed zit, is dat erg onge- niet meer zelf in evenwicht houden. Normaal zond. Daarom is het belangrijk om diabetes zo regelt het lichaam de bloedsuikerspiegel heel snel en goed mogelijk te behandelen. nauwkeurig, met het hormoon insuline. Mensen met diabetes maken zelf geen insuline Bloedsuiker meer, of hun lichaam reageert niet meer op Bloedsuiker heet officieel bloedglucose. Geen de insuline. Dat hangt af van de soort diabetes mens kan zonder glucose, want die geeft het (type 2 of type 1). lichaam energie waardoor alle spieren en -3-
organen werken. Glucose komt uit koolhydraten in de voeding. Verschil tussen type 2 en type 1 diabetes Koolhydraten zitten niet alleen in zoete dingen, zoals suiker en fruit, maar ook in sommige groenten, melk, brood en aardappelen en andere soorten zetmeel. Van koolhydraten maakt het lichaam glucose; die komt in het bloed terecht als bloedsuiker en gaat naar alle lichaamscellen voor energie. Maar te veel is niet goed. Normaal zorgt het lichaam ervoor dat er precies genoeg insuline vrijkomt om de hoeveelheid glucose in het bloed te verwerken. Zo blijft de bloedsuikerspiegel altijd binnen bepaalde grenzen. Bij diabetes is dat evenwicht weg. Insuline is onmisbaar Insuline wordt gemaakt in de alvleesklier. Wanneer geen of onvoldoende insuline wordt gemaakt, of als het lichaam niet meer reageert op insuline, heeft het lichaam moeite om glucose uit het bloed te krijgen. De bloedsuiker blijft dan rondstromen en kan niet gebruikt worden voor energie. Het gevolg is erge dorst en veel plassen. Want het lichaam probeert om de glucose op een andere manier kwijt te raken. Doordat iemand geen glucose, dus geen energie kan opnemen, voelt hij zich moe. Diabetes type 2 Het lichaam heeft te weinig insuline. Bovendien reageert het lichaam niet meer goed op insuline (ongevoeligheid voor insuline). Overgewicht en weinig beweging, maar ook erfelijke aanleg vergroot de kans. Mensen met diabetes type 2 krijgen meestal medicijnen, voedings- en bewegingsadviezen. Soms moet iemand ook insuline spuiten. Vroeger ook wel ouderdomsdiabetes genoemd. Maar het komt nu ook vaak bij jongere mensen voor. 9 van de 10 mensen met diabetes hebben diabetes type 2. Diabetes type 1 Het lichaam maakt zelf helemaal geen insuline meer aan. Het afweersysteem heeft per ongeluk de cellen die insuline aanmaken vernietigd. Mensen met diabetes type 1 moeten een paar keer per dag zichzelf insuline inspuiten, of een insulinepomp dragen. Dit heette vroeger ook wel jeugddiabetes. 1 op de 10 mensen met diabetes heeft diabetes type 1. Doel van de behandeling Als het bloedglucosegehalte lange tijd te hoog is kunt u daar last van krijgen, de zogenaamde late complicaties. De meest voorkomende klachten zijn dat ogen snel achteruitgaan - 4 -
(slecht zien), wondjes die niet goed genezen, de nieren die minder goed werken en het gevoel in armen en benen kan verminderen. Een langdurig te hoog bloedglucosegehalte vergroot ook de kans op hart- en vaatziekten. Het doel van de behandeling is de hoeveelheid glucose in het bloed te reguleren, zodat de symptomen verdwijnen en de late complicaties zoveel mogelijk worden uitgesteld of voorkomen. Een gezond gewicht, een normaal cholesterolgehalte en een normale bloeddruk zijn daarbij erg belangrijk. Diabetes wordt vaak bij toeval ontdekt. Klachten zoals dorst, veel plassen, jeuk, vermoeidheid of slecht genezende wondjes kunnen op diabetes wijzen. Samen met u Uw actieve inzet U bent het belangrijkste lid van het diabetesteam. Uw motivatie en actieve inzet bepaalt in hoge mate het succes van de behandeling van uw diabetes. U bent zelf verantwoordelijk voor uw leefstijl. Een gezonde leefstijl en (voldoende) kennis over de ziekte zijn erg belangrijk om de diabetes onder controle te krijgen. U staat er niet alleen voor. Het diabetesteam staat voor u klaar om u hierin te ondersteunen. Wat kunt u van ons verwachten? Iedere huisartsenpraktijk in de Noordelijke Maasvallei heeft een diabetesteam. Dit team bestaat uit de huisarts, de praktijkondersteuner en/of diabetesverpleegkundige en de praktijkassistente. De huisarts stelt de diagnose diabetes vast en legt u uit wat het is; is eindverantwoordelijk voor de medische zorg die u krijgt; heeft nauw contact met de andere leden van het diabetesteam. De doktersassistente ondersteunt de huisarts en de praktijkondersteuner; zorgt voor de administratieve verwerking van gegevens en afspraken; voert de kwartaalcontrole uit; meet de glucosewaarde en bloeddruk als dit tussendoor nodig is. De praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige geeft uitleg over de ziekte, geeft leefstijladviezen en verwijst u eventueel door naar andere leden van het team; maakt met u een overzicht van uw eet-, rook- en beweeggewoonten (leefstijl); - 5 -
biedt u informatie aan zodat u goed op de hoogte bent van uw aandoening diabetes; controleert uw bloeddruk, glucosewaarde en gewicht; stelt samen met u een behandelplan op. Misschien vindt u stoppen met roken het belangrijkste om mee te starten, of wilt u juist eerst afvallen of meer bewegen. U maakt hier samen afspraken over; is goed op de hoogte van de verschillende activiteiten binnen de regio op het gebied van diabeteszorg en kan u daarin adviseren. Bijvoorbeeld deelname aan bijeenkomsten van de Diabetes Vereniging Nederland (DVN), sport- en bewegingsmogelijkheden, themabijeenkomsten en/of cursussen; controleert de glucosewaarde, de bloeddruk en het gewicht. Ook de jaarlijkse voetcontrole kan tot haar taken behoren. Mensen met diabetes hebben namelijk vaker problemen met het gevoel en de doorbloeding in hun voeten. Bij problemen of klachten volgt een verwijzing naar de podotherapeut. De diëtist is deskundig op het gebied van voeding. Veel mensen denken bij een diëtist alleen aan overgewicht en zijn daarom misschien wat terughoudend om naar de diëtist te gaan. Maar een diëtist kan veel voor u betekenen. Zeker voor mensen met diabetes; gaat uit van uw leefomstandigheden en zorgt ervoor dat de adviezen hierop aansluiten, zodat het makkelijker lukt het dieet vol te houden; De diëtist kan u helpen bij: een goede eet- en leefstijl vragen over suikers en koolhydraten (voorkomen hypo/hyper) voeding en uw medicijnen (tabletten/insuline) maag- en darmproblemen ongewenst gewichtsverlies- of stijging vragen over producten en variatiemogelijkheden andere problemen die met voeding te maken hebben In de eerste maand na de diagnose krijgt u het advies om een afspraak bij de diëtist (van Thuiszorg Pantein of vrijgevestigd) te maken. Zij bespreekt uw voedingspatroon en geeft adviezen. Afhankelijk van uw wensen en problemen worden vervolgafspraken gemaakt. Overige hulpverleners Oogonderzoek door optometrist Mensen met diabetes kunnen afwijkingen krijgen aan hun netvlies. Dat heeft te maken met mogelijke vaatschade als gevolg van hoge - 6 -
bloedsuikers. Als dit in een vroeg stadium wordt ontdekt, is behandeling goed mogelijk. Het is verstandig jaarlijks uw ogen na te laten kijken. De pedicure Mensen met diabetes hebben kwetsbare voeten. Goede voetzorg is van belang om vervelende klachten zoals wondjes aan uw voeten, te voorkomen. De pedicure controleert en verzorgt uw nagels en verwijdert overtollig eelt. De meeste zorgverzekeraars geven, via de aanvullende verzekering, een vergoeding voor deze zorg. U moet dan wel een pedicure bezoeken met een diabetesaantekening. De podotherapeut De podotherapeut beoordeelt waar eventuele problemen aan uw voeten zijn of kunnen ontstaan. Door op tijd in te grijpen wordt geprobeerd om voetklachten en wondjes te voorkomen. Als er al klachten aan de voeten zijn, wordt er alles aan gedaan om deze zoveel mogelijk te verhelpen. u urine in bij het laboratorium. Uw cholesterolgehalte, uw lange termijnsuiker (HbA1c) en uw nierfunctie worden dan gemeten. De huisarts krijgt de uitslag en bespreekt deze met u. Rapportage en communicatie Voor de behandeling van diabetes worden de gegevens opgeslagen in een digitaal informatiesysteem. Alle zorgverleners in de Noordelijke Maasvallei die u behandelen werken met dit systeem. Het voordeel is dat al uw zorgverleners goed op de hoogte zijn van uw situatie. U hoeft niet iedere keer weer hetzelfde verhaal te vertellen. Heeft u bezwaar tegen opname van uw gegevens in dit centrale systeem, meld dit dan bij uw huisarts. De apotheker U kunt bij uw apotheek terecht voor allerlei vragen over diabeteshulpmiddelen zoals bijvoorbeeld meters, prikpennen en lancetjes. Het laboratorium Regelmatig wordt bloed bij u geprikt en levert - 7 -
Jaarschema diabeteszorg eerste jaar Leefstijl De huisarts vertelt u dat u diabetes heeft U heeft zo spoedig mogelijk een afspraak bij uw praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige Zonodig een tweede bezoek aan de praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige voor verdere uitleg en begeleiding Na 6 à 7 weken vindt een voortgangsgesprek plaats bij uw huisarts Na 3, 6 en 9 maanden weer op het spreekuur voor controle Bezoek aan de diëtist (meerdere consulten) Tussendoor eventueel extra controle van bloedsuiker of bloeddruk bij de doktersassistente Afspraak voor oogonderzoek Na 1 jaar de jaarcontrole bij uw huisarts Uw leefstijl heeft invloed op uw gezondheid. Bij de behandeling van diabetes staan drie leefstijlonderwerpen centraal: 1. Gezonde voeding & gezond gewicht: door gezond te eten en te drinken kunt u de hoogte van uw bloedglucose beïnvloeden; 2. Voldoende bewegen: met lichaamsbeweging kunt u de bloedglucose verlagen; 3. Niet roken / stoppen met roken. Gezonde voeding, gezond gewicht Gezond eten en drinken is voor iedereen belangrijk. Bij mensen met diabetes is gezonde voeding en een gezond gewicht extra belangrijk, omdat dit direct invloed heeft op de glucosewaarden. Uw gewicht wordt bepaald door wat u eet, drinkt en door wat u verbruikt. U kunt gewicht kwijtraken door anders en bewuster te eten en door meer te bewegen. Uw gewicht hangt samen met uw lengte. Lange mensen zijn zwaarder dan minder lange mensen, zonder dat sprake is van overgewicht. Om een goede indruk te krijgen van uw gewicht in verhouding tot uw lengte, gebruiken we de Body Mass Index (BMI). Bij een BMI tussen de 19 en 25 spreken we van gezond gewicht. Daarboven is sprake van overgewicht. U kunt uw BMI zelf uitrekenen door uw lichaamsgewicht (in kilogram) te delen door uw - 8 -
lengte (in meters) maal uw lengte (in meters). Rekenvoorbeeld BMI: U bent 1 meter en 80 cm lang en u weegt 78 kilogram. Uw BMI is dan 78 / (1,80 x 1,80) = 24 Voldoende bewegen Bewegen zorgt ervoor dat de insuline in het lichaam beter gaat werken waardoor er minder klachten zijn. Bewegen verlaagt de bloeddruk en het gewicht neemt af. Met vijf keer per week een half uur wandelen of fietsen kunnen de bloeddruk en glucosewaarde al verbeteren! huisarts, een spilfunctie in de begeleiding van uw diabetes. Zij doet de kwartaalcontroles. U ziet de huisarts meer of minder vaak, afhankelijk van de ernst van uw diabetes en eventuele andere aandoening(en). Het is aan te raden ook zelf de waarden van de controles bij te houden, bijvoorbeeld in de diabetespas. Actief aandacht hebben voor de controlewaarden is van belang voor uzelf en voor uw praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige. Stoppen met roken Mensen met diabetes zijn extra gevoelig voor de schadelijke gevolgen van roken. Roken verhoogt het risico op het krijgen van hart- en vaatziekten. Problemen met ogen en voeten, hartinfarcten en beroertes komen vaker voorbij rokers. Als u stopt, merkt u op korte termijn al verbetering: het eten smaakt beter, u hoest minder en uw conditie gaat vooruit. Na het eerste jaar Na het eerste jaar gaat de zorg, behandeling en begeleiding gewoon door. U komt vier keer per jaar op controle; drie keer per jaar de kwartaalcontrole en één keer per jaar de jaarcontrole. De praktijkondersteuner of diabetesverpleegkundige heeft, samen met de Tips U krijgt het eerste jaar veel informatie over diabetes, zodat u steeds beter kunt omgaan met uw ziekte. Een paar tips: Bespreek en deel uw gevoelens over uw diabetes met uw partner en/of een andere dierbare. Neem eventueel iemand mee naar uw afspraken. Twee weten en horen meer dan één! Schrijf uw vragen van tevoren op. - 9 -
Controleschema diabetes waarden In onderstaand schema kunt u zien welke controles plaatsvinden. U kunt de waarden zelf hieronder invullen of in de diabetespas. Streefwaarde Controle Datum gewicht BMI (Body Mass <27 Index) glucose nuchter <7 HbA1c < 7 bloeddruk <140 (bovendruk) totaal <4,5 cholesterol goed cholesterol >1 (HDL) slecht cholesterol (LDL) <2,5 triglyceriden <2,0 buikomvang (cm) mannen < 102 vrouwen < 88 (micro) eiwit <20 in urine voetcontrole jaarlijks oogcontrole jaarlijks roken 0 diëtist jaarlijks - 10 -
Ketenzorg Meer informatie De diabeteszorg is een van de Zorgprogramma s van Syntein, ketenzorg Noordelijke Maasvallei. Deze organisatie wordt gevormd door de regionale huisartsen en Pantein. Door ketenzorg willen we, nu en in de toekomst, goede zorg garanderen voor de sterk groeiende groep van mensen met een chronische aandoening, zoals bijvoorbeeld diabetes en COPD. Indien bij u de diagnose diabetes is vastgesteld krijgt u, ongeacht welke huisarts u heeft, de zorg zoals in deze folder staat. Uw eigen huisarts blijft het eerste aanspreekpunt. Met vragen naar aanleiding van deze folder kunt u zich wenden tot uw huisarts. Voor meer informatie over diabetes en diabeteszorg kunt u natuurlijk contact opnemen met het diabetesteam in uw huisartsenpraktijk. U kunt ook bellen met de Diabeteslijn van de Diabetesvereniging Nederland (DVN): 033-463 05 66 of kijken op onderstaande, interessante websites: www.diep.info www.dvn.nl www.diabetes.nl www.diabetescoach.nl www.kijkopdiabetes.nl www.voedingscentrum.nl - 11 -
Postbus 288 5830 AG Boxmeer T 0485-567 813 F 0485-567 800 E info@syntein.nl I www.syntein.nl