Ga naar

Ga naar www.menti.com Type de code 926331 in Vul de woorden in waar u aan denkt bij het woord slaap

Slaap bewust = Goed uitgerust Annelies Smits Arts voor verstandelijk gehandicapten European Somnologist CCE consulent slaapgeneeskunde

programma Over slapen achtergrond, mechanisme, kenmerken Pauze Over slaap en verstandelijke beperking bijzonderheden en ondersteuningsmogelijkheden

Iedereen ervaringsdeskundige voor goed én slecht slapen

Goede slaap: In slaap rust en herstel Cognitieve functies, mentale veerkracht Slechte slaap: Grotere impact van andere (welvaarts) ziekten, zoals overgewicht, diabetes en harten vaatziekten Samenhang met psychiatrische stoornissen, mn stemmingsstoornissen

Risico`s van slecht slapen Huidige 24/7 maatschappij delft het belang van goede slaap het onderspit 1 nacht zonder slaap functioneren als met een alcoholpromillage van 0.08 Te weinig slaap vermindert het empathisch vermogen, het schakelvermogen, leervermogen en geheugen. Een mens kan langer zonder voedsel dan zonder slaap Grote impact op de gezondheid, dus de gezondheidszorg

Niet restauratieve slaap SLECHT SLAPEN SLECHT FUNCTIONEREN Fysiek conditie Mentaal geheugen, schakelen, impulscontrole Metabool homeostatische/ dynamische processen

zorgparadox Maar goed dat mensen met een verstandelijke beperking alle kans krijgen te slapen, toch??

Waarom dan: Ongeveer 30% van de nederlandse bevolking heeft slaapproblemen Bij mensen met een verstandelijke beperking is dit ongeveer 60% Bij kinderen met een verstandelijke beperking wordt wel gesproken over 80% Bij mensen met EMB 100%?!

Slaap is een hersenactiviteit; geen UIT-stand

Neurologische vaardigheid: rijpen en trainen Moet elektrofysiologisch rijpen en ontwikkelen Het toepassen (timing en persisteren) moet geleerd worden

Slaapbehoefte per leeftijd

Opbouw van slaap

slaapfases Non REM : lichte slaap: overgang Non REM : diepe slaap: lichamelijk herstel REM: waarschijnlijk prikkelverwerking Verhouding van fases verandert met lft

slaapfases per leeftijd

Non REM slaap Merendeel in de eerste helft van de nacht Lichamelijk herstel Afname pols, bloeddruk en ademhaling Piekproductie groeihormoon en celdeling Stimulatie immuunsysteem

REM slaap Merendeel in tweede helft van de nacht Verwerken van ervaringen van de dag ervoor Angst, prikkelbaarheid en concentratieproblemen kunnen ontstaan bij tekort aan REM slaap

Slaapsysteem behoefte slaap wakker duur activiteiten diepte

Duur en opbouw van de slaap wordt per dag bepaald door: Biologisch systeem Circadiaan ritme, intern, robuust. Adaptief systeem. Evenwichtssysteem Responsief systeem

Biologisch ritme

Biologische component Genetisch bepaald Melatonine belangrijke marker

Evenwichtssysteem

Terug naar zorgparadox: Lang in bed niet lang slapen! Lang slapen niet goed slapen! Weinig slaapdruk + lang in bed = slechte kwaliteit slaap Conclusie: zorgafhankelijke mensen hebben een chronische slaapdeprivatie!

Hoe kun je deze systemen vertalen naar de dagelijkse praktijk?

De hersenen zijn het orkest slaap is de symfonie

Het orkest moet goed geleid worden Het orkest moet mee willen doen Het moet op hetzelfde moment klaar zitten Slaapregulatie Slaapdruk Slaapbereidheid

Slaapregulatie Dirigent

Slaapregulatie Niveau van orkest en dirigent (PFC) Gaat over ritme in lichaam en omgeving Wordt lastiger met leeftijd en bijkomende aandoeningen Alle signalen moeten passen (zeitgebers)

Regulatie = dirigeren van een orkest Een goede dirigent : zeitgebers Goed orkest: aanleg Zeitgebers: Licht : slechte visus, hogere leeftijd, dementie. Eten en drinken Activiteiten Temperatuur : omgeving, lichaamstemperatuur Cognitie, inzicht in de tijd Houding Verwijzers (muziek!)

PFC: slaapregulatie SCN

Pijler 2: slaapdruk

Slaapdruk = noodzaak tot slapen Alleen slaap als er behoefte is Geen enkele kunstmatige manier tot echte slaap Slaapdruk voor hele orkest Alle ervaringen vullen de emmer: door dutjes druppelt hij leeg

De tijd in bed moet zo dicht mogelijk de slaapbehoefte benaderen. (lft!) Dutjes langer dan 30 min of na 15u `s middags gaan van de slaapbehoefte in de nacht af NB. moeilijk wakker na dutje: te LANG geslapen!

Vooral de hoeveelheid diepe slaap bepaalt welbevinden Diepe slaap volgt vooral op lichamelijke activiteit Chronisch tekort aan diepe slaap relatie met stemmingsstoornissen Tekort aan REM slaap mogelijk relatie met prikkelverwerkingsmoeilijkheden

Pijler 3: slaapbereidheid

Er zijn meer neurologische systemen die de alertheid bevorderen, dan de slaap Deze systemen moeten uitgezet worden, voordat het slaapsysteem aangezet kan

slaapbereidheid Bevorderend: moe, maar voldaan Veilige, comfortabele omgeving, prettige associaties Correcte, evt expliciete zeitgebers, incl ritueel Comfort, warme voeten Belemmerend: Onvoldoende behoefte aan slaap Stress, frustratie, verveling, onduidelijkheid Verminderde impact zeitgebers

Ingewikkelde overgang van waak naar slaap Lichaam en geest moeten klaar zijn op hetzelfde moment: rustig hoofd, moe lichaam, comfort en veiligheid, warme voeten ten tijde van melatoninestijging. In de loop van de nacht steeds lastiger

Vragen?

PAUZE Ga naar www.menti.com Type de code 909806 in Vul de woorden in waar u aan denkt bij: slapen bij Dichterbij

Slaapgeneeskunde VG Fysiologie van de slaap: kenmerkend onderdeel van de VG zorg: - beperking van mogelijkheden en vaardigheden - verwevenheid met omgeving - multifactorieel: fysiologie, psychologie, somatiek, pedagogiek en psychiatrie

Slaap in de directe zorg:?. Weinig ondersteunings- of zorgplannen beschrijven de ondersteuningsvraag 24/7. Het nachtzorgplan gaat over interventies. Akoestische bewaking, enkeling visueel

Slaap bij VB Externe omstandigheden zijn minder gunstig Meer comorbiditeit Opgeteld bij het feit dat de slaap kwetsbaarder is in aanleg

Externe omstandigheden Afhankelijkheid voor ADL en activiteiten Lawaaiige omgeving Intimiderende huisgenoten enz Klachten in de nacht

Meer comorbiditeit Klachten aspecifiek Vaker voorkomende aandoeningen Lastiger te behandelen Klachten in de nacht

Kwetsbare slaap Fysiologie is een complex systeem Dagelijkse regulatie is een hogere hersenfunctie Bij mensen met VB per definitie bedreigd

Minder robuuste fysiologie Slaapbehoefte neemt AF met lft Meer verstoringen in fysiologie: *regulatie: minder effect zeitgebers *moeilijker slaapdruk opbouwen *slaapbereidheid: biol. minder, psych. minder Verzamelterm; slapeloosheid

Minder robuuste fysiologie Slaapbehoefte neemt AF met lft

Gemiddelde TST 07:46:23 Gemiddelde TIB 10:20:47

Gemiddelde slaapefficiënte 74,67%

Slaapkwaliteit slaapkwaliteit tov slaapduur 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 ouderen volwassenen kinderen Slaapduur in uren

Minder robuuste fysiologie Slaapbehoefte neemt AF met lft Meer verstoringen in fysiologie: *regulatie: minder effect zeitgebers *moeilijker slaapdruk opbouwen *slaapbereidheid: biol. minder, psych. minder Verzamelterm; slapeloosheid

VEROUDERING SLAAPFYSIOLOGIE EXTERNE FACTOREN SOMATISCHE FACTOREN PSYCHISCHE FACTOREN GELUID TEMPERATUUR COMFORT BEDTIJDEN! ZEITGEBERS PIJN BENAUWDHEID MEDICATIE! SCOLIOSE HARTFALEN COPD EPILEPSIE STRESS ANGST ONVEILIG GEVOEL COGNITIE SOC. EMO FUNCT.

Minder robuuste fysiologie Slaapbehoefte neemt AF met lft Meer verstoringen in fysiologie: *regulatie: minder effect zeitgebers *moeilijker slaapdruk opbouwen *slaapbereidheid: biol. minder, psych. minder Verzamelterm; slapeloosheid = te weinig GOEDE slaap

slaapverstoorders omgevingsfactoren Neurofysiologisch Psychologisch/ psychiatrisch Ademhalingsstoornissen Motorische problemen Somatische aandoeningen Medicatie Syndromen: Down, Rett, SM, PW, Angelman, Fra(X), WB, Tub. Scl.

Neurofysiologisch regulatie (stress!, visus, dementie) Epilepsie verstoring slaapregulatie Parasomnie dissociatie slaapfenomen Narcolepsie dissociatie slaap-waakfenomenen

Psychologisch/ psychiatrisch Sensorische integratie Prikkelverwerking Trauma`s Stress

Slaap en overprikkeling Slaperigheid Prikkelopbouw 8 10 12 14 16 18 20 22 24 2 4 6 8 Dia: Sigrid Pillen

Slaap en overprikkeling Prikkelgevoelige mensen Slaperigheid 8 10 12 14 16 18 20 22 24 2 4 6 8

Ademhalingsstoornissen OSAS: Obstructief hypotonie, afwijkende anatomie KNO, obesitas, hartfalen, medicatie CSAS: Centraal hersenstamproblemen ( EMB, Rett), metabole problemen, longziekten, hartfalen, medicatie

Motorische problemen RLS: Restless legs: genetische predispositie, ijzergebrek, medicatie (SSRI`s!) subjectieve diagnose PLMD: Periodic limb movement disorder: reeksen van schoppende bewegingen, die de slaap verstoren. Mogelijke bijwerking medicatie Onderscheid nachtelijke epilepsie en parasomnie soms lastig

Somatische aandoeningen: Tractus digestivus maagzuur, obstipatie, honger, dumping Hartfalen ademhaling, metabolisme COPD metabolisme Scoliose verminderde ventilatie in slaap Pijn contracturen, huid, comorbiditeit

Medicatie Veel medicatie kan slaapproblemen veroorzaken of verergeren Veel medicatie kan symptomen veroorzaken die lijken op symptomen van slaapproblemen

Syndromen Bij genetische afwijkingen: theoretisch meer problemen, groepen nog te klein voor prevalenties. S v Down: nauw KNO gebied, hypotonie S v Smith Magenis: omgekeerd melatonineritme S v Prader Willi: CSAS, OSAS S v Angelman: afwijkend melatoninemetabolisme S v Rett: CSAS d afwijkende ademhaling, epilepsie O.a.: S v Williams Beuren, tubereuze sclerose

Wat kun je er aan doen? Slaap is de optelsom van de dag! Voor de individuele client: Zorgen voor goede voorwaarden voor een goede slaap; de 3 pijlers Bevorderende factoren toevoegen Belemmerende factoren weghalen

structuur, regelmaat, voorspelbaarheid 24 uurs begeleiding: - passende zeitgebers - herkenbare handelingsscenario`s - voldoende, gevarieerde activiteit overdag - directe hulp en nabijheid van sensitieve en responsieve begeleiders - de bedtijden vs slaapbehoefte: max 2x 30min

gegeneraliseerde stress Psychische stress miscommunicatie, desorientatie Psychiatrische stress dwangen, ASS, angststoornis Biologische stress pijn, infecties, honger, spierspanning, wonden

Voor de organisatie: Slaapzorg een plaats geven binnen de basiszorg Infrastructuur binnen de organisatie vormgeven: - inhoudelijk - organisatorisch Innovatie en inspiratie; verwerk de ervaringen Bij aanhoudende problemen; onderzoek en advies slaapcentrum overwegen op clientniveau of structureel

Slaapcentrum SEIN/ Kempenhaeghe Verwijzing: kwaliteit van slaap, slaapziekten? Vragenlijsten, actigrafie Polysomnografie ( klinisch of ambulant) Behandeling slaapaandoening of terugverwijzing

Samengevat: Goed slapen is nodig voor goed functioneren Daarmee is slapen dus een basisbehoefte, net als voeding Ondersteuningsbehoefte is 24/7 Expliciet vormgeven, maatwerk Complex geheel; maar elk onderdeel draagt bij aan het resultaat

Gezonde slaap is: Slaapregulatie; voelbaar ritme Slaapdruk; de noodzaak om te slapen Slaapbereidheid; de vaardigheid om te gaan slapen Gezonde slaapzorg is: Bewust vormgeven van deze voorwaarden Basiszorg!

Moe, maar voldaan