Gewoon beginnen, al doende leren

Transcriptie

1 Gwoon bginnn, al dond lrn Wrkn aan vrstrking van ht cliëntnprspctif Inhoud Inliding 1 D omslag in visi op langdurig zorg 2 Ht procs van cultuurvrandring 6 D niuw rol voor uitvornd mdwrkrs 10 D vrandrnd rol van cliëntn n famili 14 Voordln n grnzn aan vraaggrichthid 16 Indicatorn voor vrandring n randvoorwaardn voor vraaggricht wrkn 19 Cliëntinitiativn: tw voorbldn 22 Litratuur 27 Wbsits 27 Inliding In d blidsbrif van ht ministri van Volksgzondhid Wlzijn n Sport Om d kwalitit van ht bstaan ( ) bnadrukt staatsscrtaris Bussmakr tw thma s: tn rst ht blang van d omslag van n aanbodgstuurd naar n vraaggricht organisati in d langdurig zorg n tn twd ht blang van d inpassing van zorg in d rst van ht bstaan: ( ) r is n omslag nodig in ht dnkn van d wrld van ht blid naar d wrld van d cliënt. Kwalitit van lvn staat voorop, dat btknt comfortabl lfomstandighdn, social participati, mntaal wlbvindn n n vrzorgd lichaam. ( ) zorgvrlning krijgt vorm in dialoog tussn cliënt n profssional, ( ) daar mot mr ruimt voor wordn gmaakt. Zorg mot cliëntgricht zijn n van voldond kwalitit. W willn voorbldn tonn di aangvn ho j d zorg zó kan organisrn dat dz cht kan aansluitn bij wat cliëntn als blangrijk rvarn n di rcht don aan d profssionalitit van d mdwrkrs. ( ) innovativ

2 manirn waarop wonn in combinati mt zorg invulling krijgn, motn brdr wordn togpast. Om ht rfrntikadr van d cliënt ovr d kwalitit van dins ign bstaan als richtinggvnd kadr t kunnn nmn, mot r in d zorgsctor n omslag in dnkn komn, n omslag in wrkhouding n vrandringn in d organisatis. Wat god is voor d cliënt, wordt richtinggvnd, nit ho ht altijd al ging of organisatorisch ht makklijkst t rgln is. Dz uitgav bidt instllingn di vraaggricht wrkn willn invorn voorbldn van organisatis di als voorloprs d omslag naar n vraaggricht wrkwijz hbbn gmaakt of daarm n ind op strk zijn. Hirto hbbn w intrviws ghoudn mt (rgio)dircturn n/of hoofdn zorg van acht instllingn. Zs instllingn hirvan zijn wrkzaam op ht trrin van d oudrnzorg: Oud Burgrn Gasthuis (Nijmgn), Humanitas-Akropolis (Rottrdam), D Boldr (Huizn), Transvaal (Dn Haag), D Dri Hovn (Amstrdam), Markhof (Marknss). Tw organisatis zijn wrkzaam binnn d ghandicaptnzorg: Esdégé- Rigrsdaal (Kop van Noord-Holland) n Cordaan (Amstrdam). Cordaan richt zich ook op oudrnzorg. Bij d hlft van dz instllingn hbbn w ook gsprokn mt vrtgnwoordigrs van d cliëntnraad di al langr tijd participrn n ht vrandringsprocs hbbn mgmaakt. Hun rvaringn gvn n indruk van wat cliëntn mrkn van d niuw kors. Hirnaast komn r tw cliëntinitiativn aan d ord: Zorgcoöprati Hoogloon n D Wijd Mantl (D Glind). Binnn dz initiativn was d wns van rspctivlijk oudrn n ghandicaptn van mt af aan ht lidnd princip. Ht rsultaat is n vlvormig bld van succsfactorn n d aanpak van knlpuntn in ht vrandringsprocs. W hopn op dz wijz andr organisatis t inspirrn n concrt suggstis t bidn om n vrglijkbaar vrandringsprocs vorm t gvn. D omslag in visi op langdurig zorg Instllingn voor langdurig zorg zijn van oorsprong opgzt naar analogi van d zorg in ziknhuizn, waar gnzing vooropstaat. Daar is d organisati van ht zorgn ovrhrsnd n d mnsn di zorg nodig hbbn, motn hun lvn daaraan aanpassn. In dat systm hbbn mnsn winig zggnschap ovr hun ign lvn, wat n hospitalisrnd wrking hft. Ht wonn n wlbvindn was in fit ondrgschikt aan ht functionrn van ht zorgsystm (...). D bwonrs bvondn zich in n afhanklijk positi n gingn zich ovrnkomstig gdragn. Dit had inactivitit n apathi tot gvolg. J kunt r nu nmaal toch nits aan vrandrn, was ht ovrhrsnd gvol. (Oud Burgrn Gasthuis) Er is sinds d jarn ngntig van d vorig uw chtr n vrniuwing gaand in d langdurig zorg. Op vl plaatsn is ht inzicht ontwikkld dat in d langdurig zorg ht accnt nit ligt op gnzn. En handicap is immrs nit tijdlijk n dmnti is nit t gnzn. D nadruk zou motn liggn op n kwalitatif zo god moglijk lvn mt bprkingn. Nit ht gnzn, maar ht cliëntnprspctif is idalitr richtinggvnd. Dat wil zggn dat d blvingswrld van d cliënt richting gft aan d organisati, d vorm n d inhoud van dinst-, zorg- of hulpvrlning. Dat vrist god luistrn naar wat idr individu nodig hft n ho hij of zij ht lvn n d ondrstuning daarbij grgld wil zin. Cliëntn vindn n god kwalitit van lvn blangrijk. Daarvoor zijn n prttig woonomgving, social contactn n wlbvindn van ssn- 2

3 til blang (Cuijprs n Van dr Kooij 2007). D langdurig zorg is voor hn n ondrdl van hun lvn dat ingpast mot zijn in d andr lmntn van hun daglijks bstaan. Achtrgrond van visivrandring Vrniuwing ontstaat mstal op initiatif van bstuurdrs van zorgorganisatis. Zij bsluitn op n zkr momnt ht ror om t gooin. D achtrgrond van dat bsluit ligt bslotn in hun ign visi op kwalitit van lvn n zorg. D huisvsting in d zorginstllingn voldot nit mr aan hdndaags isn. D mnsn woondn in hl klin kamrs mt n nivau van comfort dat nit mr van dz tijd was. (Oud Burgrn Gasthuis) In ht vrplghuis warn slaapzaln voor zs prsonn n grot dagzaln op d afdlingn. (Humanitas-Akropolis) Oudrn zijn volwassn mnsn di zlfstandig zijn n in staat zijn om zlf t kizn wat nodig is voor hn (waar gwnst mt rgiondrstuning). Ht zijn gn hulpbhovnd onmondign. (Humanitas-Akropolis, Oud Burgrn Gasthuis) Daarnaast is r vaak n stratgisch n conomisch noodzaak voor d langr trmijn aan t wijzn als motor voor d vrniuwingsoprati. Voorbldn: D markt is aan vrandring ondrhvig omdat d samnstlling van cliëntgropn vrandrt n daarm hun wnsn wijzign. Ht is ook moglijk dat ht aantal cliëntn dat n brop dot op d organisati drigt af t nmn. Ht vrzorgingscntrum in d wijk had vijftin jaar gldn lg kamrs omdat d oud Hagnaars uit d wijk wgtrokkn n d wijkbvolking mr divrs wrd. (Transvaal) J mot d klur van d omgving durvn aannmn als 80 procnt van j potntiël cliëntn gn autochton Ndrlandrs zijn. (Cordaan) D invoring van marktwrking lidt rto dat instllingn alln kunnn ovrlvn als z zich ondrschidn n aantrkklijk zijn. Uw vrhaal cntraal. W bidn u d moglijkhid om uw lvnsstijl t handhavn. (D Boldr) Door d groi van d vraag n d stds zwaardr zorgvraag di d schiding tussn vrzorging n vrplging vrijwl onmoglijk maakt, kon r n niuw voorzining komn in n rgio waar dat rdr nit moglijk was. (D Boldr) 3

4 Standvastig aanpak door n bvlogn lidr Wannr ht bsluit tot vrniuwing nmaal is gnomn, wordt ht nit mr tr discussi gstld n wordt d richting door d stuurman/ -vrouw bpaald. Ht is van ssntil blang dat dit n bvlogn prsoon is di in staat is mnsn t motivrn n langdurig t nthousiasmrn. D inspirrnd lidrs van omvormingsprocssn zijn in staat nrgi in d organisati vrij t makn, aan niuw doln t bindn n op d vrwznlijking van rsultatn t richtn. Wij wrkn vanuit n ja-cultuur, w gvn altijd antwoord op d vraag van d cliënt. Onz houding is dinstvrlnnd. D organisati past zich aan. Ht ritm in ht lvn van d cliënt is bpalnd voor d dinstvrlning n zorg. (Humanitas-Akropolis) Us it or los it. T vl zorg is rgr dan t winig zorg. (Humanitas-Akropolis) Uw vrhaal cntraal: d Boldrbol. (D Boldr) Van mns tot mns. (Cordaan) Idr fact tlt, d diamant. (Transvaal) Wij wrkn cliëntgricht, bhandln mnsn nit als klin kindrn, stimulrn hn om actif t zijn, zo vl moglijk t don. Wij willn tgngaan dat zij vrvalln in passivitit. (D Dri Hovn) Zggnschap van d cliënt ovr ht ign lvn staat cntraal. (Esdégé-Rigrsdaal) Binnn d prkn zijn d moglijkhdn vn onbprkt als daarbuitn. (Markhof) Wonn n wlzijn gaan voor zorg In d niuw visi zijn wonn n wlzijn minstns vn blangrijk als zorg. Daardoor krijgn d woon- n wlzijnsvoorziningn vl mr aandacht. Daarnaast is ht princip van d autonomi n kuzvrijhid voor d cliënt richtinggvnd. Dz uitgangspuntn lijkn ht bst ralisrbaar als r sprak is van n schiding van wonn n zorg. Cliëntn krijgn zo vl moglijk zlfstandig woningn, waarin zij zlf d baas zijn n waar zorgvrlnrs als gastn mogn binnnkomn. Voor mnsn di nit mr zlfstandig kunnn wonn, is ht strvn hn t huisvstn in klin Voorbldn: Wat nit wordt gvraagd, bidn w ook nit aan. (D cliënt is n zlfstandig prsoon mt rcht op zlfbschikking n kuzvrijhid, gn afhanklijk individu dat alls uit handn mot wordn gnomn.) (Oud Burgrn Gasthuis) ht ritm in ht lvn van d cliënt is bpalnd voor d dinstvrlning n zorg All mdwrkrs makn n dln d visi D liding van d organisati lgt d ign visi nit dwingnd op, maar nodigt al ht prsonl van hoog tot laag uit om m t dnkn ovr d formulring n invulling van d niuw visi. visi is d klur van d organisati Visi is d klur van d organisati, zggn bijvoorbld d mnsn van Cordaan, d cultuur van d organisati wordt daardoor bpaald. Ht vrgt n grot cultuuromslag om d cliënt cntraal t stlln n nit langr aanbodgricht t wrkn. Daarom rsrvrt ht managmnt vl tijd om d visi organisatibrd t ontwikkln n dip t latn doordringn. Krn bldnd makn Ht wrkt inspirrnd als d krn van d visi zijn nrslag krijgt in god in ht ghoor liggnd, hrknbar n krachtig uitsprakn. Di krnboodschap bklijft nog mr in d vorm van n visul bld dat idrn bijblijft. Drglijk kort krtn n bldn wordn nit alln in d startfas van d omvorming bdacht n bnut. Zij dinn constant gdurnd ht hl procs als aandachttrkkrs in tal van bijnkomstn n in schriftlijk communicati binnn d organisati. 4

5 schalig bschrmd gropswoningn di n huislijk sfr admn di ovrnkomt mt d achtrgrond n lvnsgschidnis van d bwonrs. Ht daglijks huislijk lvn kan ht ritm van d mnsn zlf volgn. D mnsn kunnn ook kizn van wlk aanbidr van dinstn n zorg zij gbruik willn makn. Daardoor vrmindrt hun afhanklijkhid van d aanbidrs van zorg n kunnn zij btr opkomn voor hun ign bhoftn. D schiding van wonn n zorg draagt rto bij dat d organisatiblangn (zoals voorkomn van lgstand n ralisring van zorgafsprakn mt ht zorgkantoor) nit d ovrhand krijgn n daardoor d kuzvrijhid van cliëntn inprkn. (Oud Burgrn Gasthuis) Middn in ht lvn Ook mnsn di oud wordn of chronisch zik zijn, motn dl kunnn uitmakn van d maatschappij n middn in ht lvn staan. D woonomgving mag gn mdisch uitstraling mr hbbn. D woonomgving mot plzir in ht lvn uitstraln in plaats van n misri-iland t zijn. (Humanitas-Akropolis) Zorginstllingn hangn bijvoorbld kunst aan d murn om stof tot gsprk t gvn of crërn n cntraal plin mt ontmotings- n ontspanningsfunctis n stimulrn mnsn om dl t nmn aan activititn. D instllingn strvn n wisslwrking mt d wijk n omgving na. Dz krijgt vorm in n dinstn- n activititnaanbod dat ook opnstaat voor mnsn di zlfstandig in d wijk wonn. Vaak is r n rstaurant mt wijkfuncti waar mnsn op all tijdn van d dag van kwalitatif god maaltijdn kunnn gnitn. D kostn gaan voor d baat uit. En prikklnd omgving hft tot dol t voorkomn dat mnsn lustloos n passif rakn. Dat lidt immrs md tot mr zorgvragn n mdicijngbruik. D rvaring lrt dat d vraag naar zorg zich langr laat uitstlln door tijdig t voldon aan voorwaardn om ht lvn zo prttig moglijk t makn n naar ign wnsn in t richtn. Cordaan gaat rvan uit dat mr activititn n mr bwging lidn tot btr slapn, mindr mdicijn- n slaapmiddlgbruik, mindr incontinntimatriaal tc. (Cordaan) D kostn van cultuurvrandring n aanpassing van woon- n lfomgving zijn t bschouwn als voorinvstring di zich latr trugvrdint omdat d zorgvragn mindr snl tonmn. Dat hft wr tot gvolg dat ht moglijk is om nit sobr n dolmatig t zijn in dinstvrlning n zorg, maar voor idrn brikbar lux t lvrn. (Humanitas-Akropolis) Sociaal ntwrk in stand houdn Cliëntn makn mstal dl uit van n ntwrk van famili n lfomgving. D niuw visis van zorgorganisatis lidn tot actis om di ntwrkn zo vl moglijk in stand t houdn. Dat past in ht strvn om mnsn mt n zorgbhoft zo lang moglijk dl t latn uitmakn van d samnlving als ghl. Dat btknt dat r n taak voor d zorg- n dinstvrlnrs bij komt: participatibvordring van n samnwrking mt d mnsn binnn d social ntwrkn. Rust in wonn, samn mt d partnr D vrandrnd organisatis in d oudrnzorg gvn nog op n andr manir vorm aan ht uitgangspunt dat d cliënt cntraal staat. Voorhn warn mnsn in n zorghuis gnoodzaakt naar n andr afdling of n andr huis t vrhuizn als hun zorgvraag tonam. In d niuw visi krijgt ht blang van d cliënt mr ruimt, wat inhoudt dat r rust wordt gcrërd, lifst zondr n hooguit mt nog één vrhuizing voor d cliënt. D zorghuizn bidn in ign huis divrs gradatis van zorg tot n mt volldig vrplgzorg, soms uitgbrid mt ziknhuisfunctis. D schiding van wonn n zorg maakt ht moglijk om partnrs tot ht ind van ht lvn t latn samnwonn. 5

6 Ht procs van cultuurvrandring Mr dan visi formulrn n bkndmakn D rvaring van d vrandrnd zorgorganisatis lidt tot één blangrijk conclusi: ht is zinloos om alln n visi t formulrn n bknd t makn. Visi dln, draagvlak kwkn Als ht bsluit tot omvorming is gnomn, wordn all mdwrkrs uitgnodigd in gropn (van acht tot tin prsonn) bij lkaar t komn, waardoor z collga s trffn di wrkzaam zijn op vrschillnd nivaus. D liding motivrt d kuz voor vrniuwing. D voorlopig door d bstuurdrs gformulrd visi wordt gprsntrd. Ht gsprk in d bijnkomstn, di ondr onafhanklijk bgliding plaatsvindn, dint om draagvlak ondr ht prsonl t vrgrotn n stimulrt mdwrkrs om d visi van d organisati vrdr m in t vulln n vorm t gvn. D bgliding van d gmngd gropn mdwrkrs kan wat lastig zijn, maar ht hft groot ffct op d samnwrking omdat mdwrkrs lrn wat r splt op andr nivaus n binnn andr functis. Ht brngt bwging in d zaak. (Humanitas-Akropolis, Transvaal, D Boldr, Oud Burgrn Gasthuis) Zondr gricht, samnhangnd actis di tot dol hbbn d visi in d praktijk concrt vorm t latn krijgn, kan ht mr kwaad dan god don n niuw visi op t lggn. (Humanitas- Akropolis) D niuw visi mot aansluitn bij d waardn van d mdwrkrs. D wijz van formulring dint nit al t spcifik t zijn, omdat ht van blang is dat mdwrkrs d moglijkhid hbbn r op grond van ign rvaringn nadr invulling aan t gvn. Stapsgwijz aanpak van d transformati van d organisati D omslag naar cliëntgricht wrkn vraagt n ingrijpnd transformati van d organisatis di voor dit pad kizn. Bij aanvang van ht procs gft d liding d richting aan; ht ontwikklingsprocs dat d organisati als ghl doormaakt, bpaalt chtr ht indrsultaat. In vrschillnd fasn van ht omvormingsprocs wordn drglijk bijnkomstn gorganisrd. Dit gburt tn minst drimaal: bij d start, halvrwg d gpland omvormingstrmijn n tgn ht ind, voor d afrondingsfas. Liding pakt dóór Lidinggvndn motn doorzttn. D boodschap is hldr n duidlijk: d transformati wordt nit mr truggdraaid. D uitdaging is voor liding n mdwrkrs om gzamnlijk oplossingn t zokn voor problmn di zich voordon. D liding mot d omslag in dnkn n don ook zlf in gdrag vóórlvn. Daarnaast is voortdurnd communicati, op all nivaus, ssntil. Dat btknt dat d liding vl mot pratn, ovrlggn, uitlggn n vrduidlijkn. Exprimntrn mot n mag; gwoon bginnn! In d volgnd fas van d omvorming is ht van blang mdwrkrs d ruimt t bidn 6

7 om t xprimntrn, binnn ovrngkomn voorwaardn. Dat kan hl klinschalig startn of van mt af aan op wat grotr schaal, afhanklijk van ht tmpo van vrandring dat d liding voorstaat. Ht is moglijk binnn één ondrdl van d organisati t startn of op all frontn tglijk. Mstal hlpn mdwrkrs di vanuit ign rvaring, visi n praktijk strk gmotivrd zijn voor d omslag n pilot of startprojct op t zttn. Zij gaan concrt vormgvn aan d idën. Zij vragn hun cliëntn wat zij nodig hbbn n wlk daginvulling hun voorkur hft. Dz mdwrkrs hbbn daarvoor scholing gkrgn n z wrkn mt n spciaal ontwikkld instrumnt of protocol waarm z in n training hbbn lrn wrkn. cruciaal is dat mislukkn is togstaan Cruciaal is dat mislukkn is togstaan. Als di ruimt r nit is, durvn mnsn d vrijhid van ign initiativn nit aan. D xprimntn wordn god gvolgd. Wat god gaat, krijgt uitdrukklijk waardring n n zorgvuldig bschrijving. Dit maakt ovrdracht aan andrn moglijk. Wat naar d rvaring van d btrokkn mdwrkrs nit god wrkt, wordt vrandrd, aangvuld of gschrapt. In d pilots zokn d mdwrkrs al wrknd wg uit ho d niuw aanpak vorm kan krijgn, wat r nodig is aan comptntis van prsonl, naast instrumntn n mthodikn. Daarbij is ht blangrijk dat mnsn op vrschillnd functinivaus n opn houding aannmn n brid zijn van lkaar t lrn. w houdn nit van indloos discussiërn, maar wl van n god dialoog blangrijk om vrschilln van inzicht t rknnn n daar op n crativ wijz m om t gaan. Als rayonmanagr wil ik dit uitdragn n stimulr ik idrn om mij op dz puntn alrt t houdn. En mdwrkr hft ht rcht om tgn mij t zggn dat ik onzin vrtl, maar ik hb ook ht rcht om dat tgn n mdwrkr t zggn. W houdn nit van indloos discussiërn, maar wl van n god dialoog, waarbij d gsprkspartnrs naar lkaar luistrn n vrvolgns hun vrantwoordlijkhid nmn. W pratn dus nit primair ovr rgls, maar ovr d rgi van d cliëntnzorg. Mdwrkrs van hoog tot laag motn alln d rgi kunnn hbbn ovr hun stukj zorg. In d twd plaats mot dz culturl ignschap wordn ondrstund door god procdurs. En voorbld hirvan is d introducti van ht zorgdossir op d kamr van d bwonrs: mdwrkrs n managrs warn daar nit voor. Z wildn d zorgdossirs ht lifst in ign hand houdn. Er is ton n wrkgrop gstart om d voor- n nadln van ht zorgdossir bij d bwonr in kaart t brngn. Dz wrkgrop hft vrvolgns wrkbzokn afglgd bij vrzorgingshuizn waar z al zo wrktn. Z stldn hl kritisch vragn n uitindlijk blk idrn juist daardoor voorstandr t zijn gwordn. Er is vrvolgns n scholingstrajct gwst ovr zorgplannn n zorgdoln. En als laatst kon ht plan problmloos wordn gïntroducrd. (Markhof) gwoon bginnn, al dond lrn Ik vrmod dat d kracht van onz formul in tw fundamntl zakn zit. In d rst plaats is dat d culturl ignschap om d vrijhid n ruimt t gvn om alls wat splt op tafl t gooin. W vindn ht hl Gwoon bginnn, al dond lrn (Transvaal) is ht advis van d voorloprs in ht transformrn van zorgorganisatis. Voorbridingsgropn di 7

8 nit tglijk praktijkrvaring gaan opdon, blijkn rmmnd t wrkn. Er was n projctgrop in ht lvn gropn mt hoofdn zorg. Zij mostn uitwrkn ho d glijkwaardighid van wonn, wlzijn n zorg in praktijk kon wordn gbracht. Er wrd vl gsprokn, d zakn wrdn nodloos ingwikkld gmaakt n r kwam gn bwging in ht procs. (Humanitas-Akropolis) Lrn rflctrn n communicrn In d startfas van d xprimntn bgint n intnsif scholingstrajct voor ht prsonl dat dirct contact hft mt cliëntn. D scholing lidt rto dat mdwrkrs zich d ign kwtsbaarhid n afhanklijkhid gaan ralisrn n zich voorstlln ho ht is om in d schonn van d cliënt t staan. Hirnaar gaat in oplidingn doorgaans onvoldond aandacht uit. Mdwrkrs lrn in plaats van cliëntn zilig t vindn cht t luistrn naar n t communicrn mt d cliënt. Zij lrn ook om t gaan mt mondig cliëntn n lrn hun kuzs t rspctrn. Kortom: zij ontwikkln d vaardighdn om mr als bglidr op t trdn dan als dskundig di wt ho ht mot. Daarbinnn is ht zokn naar d juist balans. Mdwrkrs lrn om d kuz van d cliënt t rspctrn n tglijkrtijd nit d ign dskundighid n vrantwoordlijkhid uit ht oog t vrlizn. Dz scholingn hbbn tot dol n andr vnwicht in d rlati zorgvrlnr-cliënt tot stand t brngn. Contractn makn, stapsgwijs cliëntvolgnd lrn organisrn En dl van d vrzorgndn lrt om ovrnkomstn t makn mt d cliëntn, bijvoorbld in d vorm van zorgcontractn of zorg-lfplannn. Als di ovrnkomstn r zijn, lrt d hl organisati via dz xprimntn om di ovrnkomstn ook srius t nmn n t wrkn volgns d gmaakt afsprakn. Vl aandacht voor d praktisch uitvoring Ruim aandacht voor d praktisch uitvoring van d dinst- n zorgvrlning aan cliëntn is ssntil. Cliëntvolgnd organisrn hft zijn invlod op all lagn n afdlingn of dinstn in d organisati. Sommig zulln vrvalln of vragn om n totaal andr invulling. In d xprimntrpriod vindn casusbsprkingn n lrbijnkomstn plaats om t zokn naar d manir waarop mdwrkrs n cliëntn d ruimt kunnn krijgn om d gwnst zorg vorm t gvn. In intrvisigropn hlpn mdwrkrs lkaar om hun ign gdrag t vrandrn. Na d rst pilots volgn andr. Daarin vrvulln d mdwrkrs uit d rdr pilots n ambassadursrol. Zij dragn praktijkrvaring n knnis ovr aan collga s n dinn als vraagbaak tijdns ht vrandringsprocs dat d niuw pilots doorlopn. Ht klin startprojct Dagopvang Surinamrs is n motor gblkn voor d hl organisati. (Transvaal) gn nkl transformatiprocs vrloopt in n rcht lijn n zondr dipt- n hoogtpuntn In n of mr ronds pilots lrt d organisati ho zij cliëntvolgnd wrkn kan uitvorn. Gn nkl transformatiprocs vrloopt in n rcht lijn n zondr dipt- n hoogtpuntn. Dit vrist n zr alrt houding van lidinggvndn, tnind hirin vrschillnd rolln t kunnn vrvulln. Zij hbbn tn rst n duidlijk sturnd rol in ht bwakn van d visi zij motn rvoor zorgn dat d visi duidlijk in bld blijft. Zij hbbn tn twd n inspirrnd rol om mdwrkrs door moilijk situatis hn t loodsn. Tn drd hbbn zij n bindnd rol d mdwrkrs bij ht transformatiprocs t btrkkn, maar ook in d samnwrking 8

9 tussn mdwrkrs di wrkzaam zijn binnn vrschillnd nivaus in d organisati. Daarnaast hbbn zij n bindnd rol in ht vóórlvn van d niuw aanpak. Zij motivrn n inspirrn d mdwrkrs tot ign initiatif n ht nmn van vrantwoordlijkhid. Zij stappn af van hun hiërarchisch, taakgricht lidrschap. Na n of mr xprimntn hft d organisati zicht op wlk comptntis (nit alln knnis, maar vooral ook houding n vaardighdn) van prsonl, wlk instrumntn n mthodikn r nodig zijn. Ook is duidlijk ho d ondrstuning voor ht primair procs grgld mot wordn in n cliëntvolgnd organisati. D hl organisati gaat om Na d xprimntrfas volgt d stap naar d transformati van d hl organisati. Ht prsonl krijgt nogmaals scholing. Constant hrhaling van d boodschap houdt d visi lvnd. All btrokknn wordt constant, tijdig n volldig opn informati gbodn. D liding hft n stvig opdracht in di priod, vanwg ht intgral karaktr van d hl transiti. Alls mot tglijk plaatsvindn. constant hrhaling van d boodschap houdt d visi lvnd van tijd zijn d zittnd mdwrkrs gtraind in d niuw wrkwijz n/of is niuw prsonl aangnomn dat daarin past. Na d omslag: visi n cultuur blijvn in bld Ook als d transformatifas is afgrond, blijft ht blangrijk op all moglijk manirn n momntn in d organisati d visi n d cultuur van d organisati lvnd t houdn ondr d mdwrkrs. Vrschillnd mnsn binnn d organisati hbbn in dz fas van ht procs inmiddls ondrdln van d lidinggvnd n stimulrnd taak ovrgnomn. Ht sturnd karaktr van ht lidinggvn uit ht bgin van d transformatipriod vrandrt in n communicativ, inspirrnd n mr naar buitn gricht stijl. D boodschappn in zakformaat waarin in d ontwikklingsfas visi n cultuur zijn vrwoord, komn in dz priod god van pas. Ht btrft n soort rclamboodschappn di aansprkn n in ht ghugn blijvn hangn. Dz dinn ook om voor n brdr publik duidlijk t makn waar d organisati voor staat. D organisati gbruikt dz krnboodschappn op tal van momntn in d intrn communicati, in d communicati mt cliëntn n familis n in d communicati mt d buitnwrld (andr organisatis, financirs tc.). Humanitas-bstuurdr Hans Bckr nomt dit managing by storying around (Bckr 2003). Bindn is rg blangrijk in di fas; mdwrkrs motn zich mt d visi n d niuw cultuur vrbindn omdat d kwalitit van wrkn zo afhanklijk is van d communicati tussn cliënt n mdwrkrs. (Cordaan) D liding hantrt in dz fas stratgiën om wrstand ondr ht prsonl t vrmindrn. Uitindlijk motn individul mdwrkrs kizn of zij wl of nit mgaan in ht niuw modl. Voor d mnsn di d niuw aanpak nit kunnn of willn aanvaardn, zokt d liding in god ovrlg naar altrnativn buitn d transformrnd zorgorganisati. Na vrloop d boodschappn in zakformaat Vrantwoordlijkhid dln, lrn van lkaar Vrantwoordlijkhdn dln n andrn stimulrn vrantwoordlijkhid t nmn, blijft n blangrijk aandachtspunt. En systm waarin mdwrkrs lrn van lkaar is vrist. Bijvoorbld door r n aantkning van t makn in prsonlsdossirs n r doorgroimoglijkhdn aan t vrbindn. D organisatorisch voorwaardn voor ht dln van knnis n vrantwoordlijkhid zijn van groot 9

10 blang. En cultuurvrandring gaat dan ook mstal gpaard mt n plattr organisati, n mindr hiërarchisch stijl van lidinggvn n vl informl contact. n plattr organisati, n mindr hiërarchisch stijl van lidinggvn n vl informl contact Ht gaat vooral om kort lijnn. Hir is d wg naar n vrantwoordlijk mdwrkr nooit lang. Of dat nu d dirctur of n vrzorgnd is; idrn is gmakklijk aansprkbaar. (Markhof) D niuw rol voor uitvornd mdwrkrs Vraaggricht wrkn vrgt naast n cultuurvrandring n structuurvrandring. D organisati wordt plattr, r komn mr vrantwoordlijkhdn lagr in d organisati t liggn, bij uitvornd mdwrkrs. Ht primaat ligt nit langr bij vast profssionl maatstavn, maar bij d wnsn van d cliënt. Dz omslag stlt niuw isn aan uitvornd mdwrkrs. Knnis n d juist opliding volstaan hirbij nit. Er wordt n brop gdaan op andr vaardighdn n prsoonlijkhidsknmrkn dan voorhn. Van routins naar ht volgn van d wnsn n ht lfritm van d cliënt Vast ronds van uit bd haln n naar bd brngn, vast tijdstippn van koffi n th n maaltijdn makn plaats voor n divrsitit aan gïndividualisrd patronn. Dit vraagt mr flxibilitit van mdwrkrs. Van vl profssionl zggnschap naar gdld vrantwoordlijkhid, samn mt d cliënt n d famili In d niuw situati mot zorg in d rst van ht lvn van d cliënt passn n daarovr hbbn cliëntn n d famili d rgi. D zorg vindt ook stds mr plaats in d thuissituati of in n klinschalig woonvorm. D vrondrstlling is dat d inbrng van famili zo grotr is dan in n intramural stting. Dit btknt dat d mdwrkrs vaardighdn motn ontwikkln om btr mt d famili samn t wrkn n nit vanzlfsprknd ovrwicht hbbn vanwg hun zorgdskundighid. Van n spcialistisch naar n mr gnralistisch functi-invulling n ht ontstaan van niuw functis Zorg was hun spcialism, n nu motn d mdwrkrs aan wnsn voldon op vrschillnd lvnsgbidn. Dit vraagt d bridhid om d ign profssionl normn t rlativrn. Soms ontstaan r niuw functis om aan d vraag van cliëntn t bantwoordn of om mdwrkrs t ondrstunn zodat zij zich hlmaal op d wnsn van individul cliëntn kunnn richtn. Naar n grotr ign vrantwoordlijkhid n mindr sturing van bovnaf Ht wrk splt zich nu vl mr af in d dirct omgang mt individul cliëntn n hun famili. In n klinschalig woonvorm gaat ht om d bgliding van n klin grop cliëntn. D mdwrkrs kunnn in bid gvalln mindr trugvalln op hun lidinggvnd dan z gwnd zijn n motn zlfstandigr handln n bslissn. Van wrkn in n tam naar mr solistisch wrkn Collga s zijn mindr in d dirct nabijhid n dat btknt dat mdwrkrs hun voldoning 10

11 vooral motn haln uit d samnwrking mt cliëntn n hun famili. Glijktijdig vrandringn D ggvn vrandringn vindn glijktijdig plaats. D rvaringn van d door ons bzocht organisatis lrn wlk ondrstuning mdwrkrs nodig hbbn om d van hn vrlangd rol in n vraaggricht organisati t vrvulln. Voorbriding van mdwrkrs op hun niuw rolinvulling n torusting Er zijn vrschillnd manirn om prsonl op d niuw praktijk voor t bridn n hn in dit kadr to t rustn. Soms gaat ht om priodik bijscholing van mdwrkrs uit all lagn van d organisati. Bij multiculturl zorgcntrum Transvaal volgt ht prsonl van afwashulp tot dirctur ns in d paar jaar n cursus multiculturl wrkn. Mt thma s als gloof, voding, rituln, communicrn. Vl flxibilitit in dnkn n don is n vrist. Er wordt ook samngwrkt mt familildn n vrijwilligrs mt vrschillnd achtrgrondn. En knlpunt daarbij is om vrschillnd zorgopvattingn bij lkaar t brngn: Wij gaan rvan uit dat oudrn zlf blijvn don wat z kunnn n w ondrstunn alln bij wat z nit kunnn. Famili gaat r soms van uit dat w alls uit handn nmn van zowl d oudr als d famili. Dat vraagt vl communicati n wdrzijds bijstlln van bldn. kunnn waarmakn. Er zijn tw spcial functis: managmntcoachs n snior cliëntbglidrs zondr lijnvrantwoordlijkhid. Daarnaast zijn r gdragsdskundign di zorginhoudlijk ondrstuning bidn. Ook d managmntcoachs n snior cliëntbglidrs kunnn bij hn trcht. Mdwrkrs n tams kunnn vrtrouwlijk n brop don op n suprvisor. D mst clustrs bidn d mdwrkrs intrvisimoglijkhdn. Sommig intrvisigropn zijn dwars door tams of clustrs hn samngstld. Er is n oplidingsafdling (Tovr: training opliding vorming Esdégé-Rigrsdaal) di ongvr 35 trainingn n cursussn aanbidt. Stds bijstlling nodig, communicati is cruciaal Bijscholing blijkt n procs dat voortdurnd bijstlling vrgt omdat mdwrkrs gnigd zijn vrandringn t absoluut to t passn. dat vraagt vl communicati n wdrzijds bijstlln van bldn Ht is ook moglijk bijscholing t combinrn mt voortdurnd coaching van mdwrkrs. Zo is bij Esdégé-Rigrsdaal n samnhangnd pakkt van scholing n coaching bschikbaar. Ruimt n vrantwoordlijkhid gaan samn mt ondrstuning om di vrantwoordlijkhid t Ht Oud Burgrn Gasthuis in Nijmgn hft n aantal puntn gformulrd waarvan ht wnslijk is dat mdwrkrs z lrn of juist aflrn. En problm bij ht vrandringsprocs blk dat zorgvrlnrs d princips di uit d visi voortkwamn aanvanklijk nogal rigourus topastn, zoals ht princip waar d klant nit om vraagt, dat gaan w ook nit aanbidn. Naar aanliding hirvan is r aandacht bstd aan ho zorgvrlnrs ht vnwicht kunnn bwarn tussn dinstvrlning alln op vraag n ign profssionl vrantwoordlijkhid. 11

12 Bij Humanitas-Akropolis in Rottrdam blk dat prsonl d daar gpropagrd ja-cultuur t klakkloos topast zondr grnzn t trkkn. Bijvoorbld dcubitusmatrassn. Di wordn stds mr gvraagd n zijn duur. Sommig mnsn vrzokn om n drglijk matras omdat z gn wisslligging willn. Ht prsonl zgt dan: W hbbn n ja-cultuur, dus als d cliënt gn wisslligging wil, don w dat nit. Na god uitlg blijkt chtr dat cliëntn wl brid zijn tot wisslligging, waardoor d dcubitusmatras ovrbodig is. D ja-cultuur wordt door mdwrkrs wl uitglgd tn voordl van zichzlf. Z hbbn ht druk n ht is dan gmakklijk om m t gaan mt wat d cliënt wil. Maar zo is ht nit bdold. Als n cliënt hl dagn op bd wil blijvn liggn, dan is ht aan d mdwrkr om mt d cliënt in gsprk t gaan. Pilots n ambassadurs Divrs organisatis combinrn n scholingstrajct mt ht uittstn van d vraaggricht wrkwijz in pilots in klin ondrdln van d organisati. Als di pilots god vrlopn, latn zij mdwrkrs van dat bdrijfsondrdl in d organisati n ambassadursfuncti vrvulln om andr mdwrkrs m t krijgn. D Boldr wrkt mt n rstvrantwoordlijk mdwrkr (EVM), di aan idr cliënt wordt togwzn. D EVM dot d rst gsprkkn, stlt n lfplan op, maakt n lvnsbok, is contactprsoon n signalrt ht als ht zorgplan vrandringn bhoft. D rol van EVM is rst in pilots uitgtst mt mdwrkrs di graag als voortrkkr aan d slag wildn gaan n latr als ambassadurs fungrdn. D EVM is mwrknd voorvrouw van n grop vrzorgndn n di rol mostn zij zich ign makn. Daarvoor zijn intrvisibijnkomstn aangbodn. Er is n Boldracadmi opgzt. Er wrdn workshops voor mdwrkrs opgzt ovr thma s; all knowhow di in huis is, wrd gdld. Mdwrkrs zijn vrplicht n aantal workshops t volgn. Di wordn opgnomn in hun prsoonlijk dossir n spln n rol bij ht loopbaanblid. In wrkgropn zijn d consquntis van ht wrkn mt n EVM voor d functiprofiln bsprokn. Vrzorgndn n EVM s hbbn andr vrantwoordlijkhdn gkrgn. Dit hft ook consquntis voor ht profil van d hoofdn. Aanpassingstijd gunnn Ht is blangrijk dat organisatis nit t snl vrandring vrwachtn n zij hun mdwrkrs nig aanpassingstijd gunnn. Ht vrgt doorgaans nig tijd voordat mdwrkrs d pluspuntn van d niuw wrkwijz rvarn. Zo blijkn zij na vrloop van tijd d voordln van d ovrschakling van routins naar ht volgn van ht ritm van d cliënt wl t zin. D bddn hovn nit mr voor n bpaald tijd t zijn opgmaakt, dus r is nig spriding van d wrklast. Zo wordt r ook wr mr aandacht n rust voor d cliëntn moglijk. (Humanitas-Akropolis) Van vrzorgndn wordt vl initiatif n lf vrwacht om voor d blangn van d cliëntn op t komn n wrklijk volgns ht zorg-lfplan t wrkn. Soms motn z daarvoor zlfs d strijd aangaan mt hun lidinggvnd. Dat is wnnn n hft bij sommig mdwrkrs spanning, onzkrhid n zokgdrag tot gvolg. D mr ondrnmnd mdwrkrs zin chtr al snl voordln, zoals mr ruimt om zorgtakn naar ign id in t vulln n prsoonlijk groimoglijkhdn. Praktisch ondrstuning voor mdwrkrs om hun niuw rol t kunnn waarmakn D niuw isn aan mdwrkrs lvrn ook knlpuntn op, vooral wat btrft flxibilitit. Ht is dnkbaar dat op n mdwrkr di ingaat op d vraag van n cliënt plotsling n brop wordt gdaan door n andr cliënt. Dat gldt zkr in klinschalig woonvormn waar gdurnd ht grootst dl van d dag één md- 12

13 wrkr aanwzig is voor ongvr zs bwonrs. Op zo n momnt komt dz mdwrkr lttrlijk handn tkort. En dat vraagt om n oplossing. In ht Oud Burgrn Gasthuis wrkn vrzorgndn volgns schma op dinstvrlningscontractn. Om d mdwrkrs t hlpn flxibl t zijn n ht nadl van d onrust di dit oplvrt door ongpland zorgvragn op t vangn, is r n niuw functi in ht lvn gropn: d noodhulpvrzorgnd di ragrt op all apart oproppipn. D andr vrzorgndn kunnn daardoor rustigr n op tijd wrkn. Zo n twaalf jaar gldn is Markhof gstart mt n cliëntgricht visi. En van d maatrgln wrd wrkn op afrop. Mdwrkrs kwamn pas in acti als n bwonr daarom vrog. Dit blk chtr nit t wrkn. Collctif is ton bslotn mt vast afsprakn t wrkn mt n rglmatig updat als d situati daarom vraagt. Maar, zo vond mn: op afrop wrkn mot moglijk blijvn als aanvulling op d vast afsprakn. D combinati van wrkn op afspraak n op afrop blijkt inmiddls god t wrkn. Ht rsultaat is dat cliëntn tvrdnr zijn. Z hovn nit mr t wachtn n wtn waar z aan to zijn. D mdwrkrs zijn mindr ghaast omdat z d druk van opropn van cliëntn nit mr voln n cht noodopropn wordn mtn afghandld. Mdwrkrs bschrmn tgn vrantwoordingsdruk Mdwrkrs bstdn tgnwoordig stds mr tijd aan d tognomn xtrn vrantwoordingsplicht. Dit gaat vaak tn kost van ht ingaan op onvrwacht vragn van cliëntn. Organisatis di vraagsturing nastrvn, motn dan ook zo vl moglijk probrn hun mdwrkrs tgn dz tognomn druk in bschrming t nmn. W motn n dl van d xtrn vrantwoording houdn n zlf n andr intrn stijl hantrn. En binnn- n n buitnstijl dus. Vrantwoording is n back offic-problm. Daar val j d front offic nit m lastig. Ht managmnt mot hn in staat stlln zo ongstoord moglijk t wrkn. (Cordaan) Slctiv inzt van mdwrkrs Sommig mdwrkrs vrlatn d organisati als zij d omslag nit kunnn makn. Andrn blijvn, maar tonn vl wrstand, n dit wrkt nit bvordrlijk. En tijdlijk oplossing kan zijn hn zo lang moglijk binnn d ondrdln van d organisati t latn wrkn waar d omslag nog nit is gmaakt. Nu ook d oudrnzorg ovrschaklt op klinschalig wonn, is n andr houding van mdwrkrs vrist. Zij motn mr n bglidr zijn zoals binnn d ghandicaptnzorg n god kunnn samnwrkn mt famili. Dat is n pittig opgav, aangzin mdwrkrs in d oudrnzorg vaak rg hchtn aan contact mt collga s. Ht is gmakklijkr d omslag t makn mt mdwrkrs di ovr mr comptntis bschikkn n di affinitit hbbn mt gropswonn. En voorwaard voor succs is dus n aantal mdwrkrs in t zttn di vl voln voor ht concpt n daardoor n rolmodl kunnn zijn voor andrn. (D Dri Hovn) Bij d slcti van niuw mdwrkrs is aansluiting bij d visi n van d blangrijkst slcticritria. Bij ht aannmn van niuw clustrmanagrs is d prsoon zlf n d wijz waarop hij of zij in ht lvn staat n blangrijkr critrium dan opliding of financiël comptnti. En niuw imago trkt d juist mnsn aan Als d organisati r nmaal in slaagt d rputati op t bouwn dat zij kan inspln op vragn van cliëntn, trdt r n snuwbalffct op. Ht wordt gmakklijkr prsonl t wrvn dat d visi ondrschrijft n wat btrft ignschappn bij d organisati past. Ht imago dat Esdégé-Rigrsdaal inmiddls hft opgbouwd, trkt mnsn aan di zich 13

14 vrbondn voln mt d supportvisi n di graag willn wrkn bij n visigstuurd organisati. (Esdégé-Rigrsdaal) Er is vl in gïnvstrd contactn t lggn in d wijk n vrijwilligrs uit allrli culturn aan t trkkn. Via ht informl circuit vindn w voldond prsonl. Als z onvoldond opliding hbbn, dan bidn w hun n opliding. (Transvaal) Gn tvrdn klantn zondr tvrdn mdwrkrs. Ik kan lk kr wr gnitn van d lol di ht wrk hir oplvrt. Daarom willn mnsn hir ook graag wrkn n hbbn w dus ook altijd god mdwrkrs. Bwonrs n mdwrkrs rvarn ht als n r om in n god huis t wonn n t wrkn. (Markhof) D vrandrnd rol van cliëntn n famili In ht transformatiprocs naar n cliëntvolgnd organisati zijn ht nit alln uitvornd mdwrkrs n managrs di motn omschakln. Ook d andr btrokkn partijn komn in n niuw situati trcht. Cliëntn motn lrn hun wnsn duidlijk t uitn n kansn bnuttn om invlod uit t ofnn via cliëntnof vrwantnradn. D ovrstap van d oud intramural zorg naar zorg in d thuissituati of naar klinschalig woonvormn vrondrstlt ook n activ rol van d famili n andr dirctbtrokknn. In d oud situati was ht nit vanzlfsprknd dat zij na opnam van d cliënt actif btrokkn blvn. Mondighid van cliëntn n kwsti van wnnn D ign wnsn articulrn lijkt n dl van d cliëntn in d ghandicaptnzorg gmakklijkr af t gaan dan cliëntn in d oudrnzorg. Cliëntn mt n handicap zijn mondigr gwordn, its waaraan bglidrs soms nog motn wnnn. Ht kost moit om dz culturl omslag bij idrn t bwrkstllign. Volgns d cliëntn mt n handicap is ht op dit momnt strk afhanklijk van d bglidr of clustrmanagr in kwsti of aan hun wnsn wordt voldaan. Ik krijg nu wl d zorg di ik wil, hirvoor woond ik in n woonvoorzining waar ht prsonl dacht: wij zijn mr dan julli, wij wtn ho ht allmaal mot n daar motn julli j aan houdn. Ton Esdégé-Rigrsdaal in d wr was mt n niuw woonvoorzining hb ik m daarvoor ingschrvn n ik woon hir nu prima. D bgliding van d vorig woonvoorzining was ht r nit m ns Maar ik bn imand di dot wat hij wil. Ik hb bgrpn dat in d vorig woonvoorzining inmiddls n andr clustrmanagr is n dat ht daar nu ook vl btr is. Ht maakt vl uit wi r clustrmanagr is of j d zorg n ondrstuning krijgt di j wilt hbbn. (cliëntvrtgnwoordigr van Esdégé- Rigrsdaal) In d oudrnzorg hbbn vl cliëntn moit hun wnsn knbaar t makn. Dgnn di gwnd zijn aan ht vrplg- of vrzorgingshuis motn nog hospitalisati-ffctn wgwrkn. (Oud Burgrn Gasthuis) Mpratn ovr ht zorg-lfplan is wl moglijk, maar vl bwonrs don dat nit. Voor n andr opkomn gburt soms wl, maar nit all mdwrkrs stlln dat op prijs. Sommig bwonrs in ht vrplghuis van D Dri Hovn hlpn lkaar n nmn ht voor lkaar op. Er is bijvoorbld n sondvodingpatiënt di nit kan pratn. Hij mot op rglmatig tijdn t tn krijgn n soms vrgt ht prsonl dat door d drukt. Ik wijs hn daar dan op. Dan word ik soms 14

15 wl als lastig rvarn door d mdwrkrs, maar ik ga r gwoon m door. (cliëntvrtgnwoordigstr van D Dri Hovn) Vl van d oudrn zijn nog wat timid, n tglijkrtijd motn cliëntn r ook aan wnnn dat mondighid btknt nit dat zij voor lk wisswasj kunnn blln mondighid nit btknt dat zij voor lk wisswasj kunnn blln. (Oud Burgrn Gasthuis, D Dri Hovn) Forml vrtgnwoordiging: vasthoudn van vrbtringn is d kunst D bzocht instllingn kndn all voor d omslag naar vraaggrichthid al cliëntn- of vrwantnradn. In n vraaggricht organisati komt ht r nog mr op aan dat cliëntn d wordn gnomn. Voorstlln tot vrbtring van d maaltijdn n van bjgning zijn standaard n krijgn dan ook aandacht. Ht blijkt chtr gmakklijkr t zijn om n vrbtringstrajct in t zttn dan om vrbtringn vast t houdn. Vooral klachtn ovr bjgning zijn hardnkkig. Onvoldond gkwalificrd prsonl of prsonl mt andr zorgopvattingn dan d bwonrs kunnn daaraan dbt zijn. Soms is r sprak van intrculturl botsingn. In ht vrplghuis van D Dri Hovn zijn d cliëntn bijna allmaal oudr autochton vrouwn n ht prsonl is voor ht grootst dl allochtoon. Daar is soms d klacht dat ht prsonl d cliëntn als kindrn bhandlt. In intrculturl cntrum Transvaal vraagt mdzggnschap vl aandacht omdat (allochton) oudrn al snl zggn dat z tvrdn zijn. Ht is dus nodig vl door t vragn om t wtn wat r wrklijk splt. Omgaan mt botsnd blangn Soms botsn d blangn van vrschillnd cliëntgropn. D instlling hft d taak dz gropn wr mt lkaar t vrzonn. Bij Cordaan is bijvoorbld tglijkrtijd sprak van vrschilln tussn gnratis n tussn culturn. moglijkhdn van collctiv vrtgnwoordiging bnuttn n dat lukt mstal ook wl. Voor vl oudrn is ht chtr wl moilijk om vrdr dan hun ign, individul, blangn t dnkn. D cliëntvrtgnwoordigrs zijn van mning dat d radn n d thma s di zij aandragn srius In ht vrzorgingshuis zittn bijvoorbld vl vrouwn uit Btondorp. Zij haddn vrogr d mntalitit van Ik wrk hard n slik van alls, maar daar wil ik latr dan ook mijn rust voor trug. Hun rcratizaal fungrt nu ook als stunpunt in d wijk n daar komn stds mr in hun ogn vrmdn binnn. Di oudrn motn hun bloning krijgn. Z motn dus n apart dl van hun zaal houdn. Dat gaat misschin tgn d Cordaan-idaln in, maar j mot di dal rspctrn. Dat is ook passnd in d visi van mns tot mns. Di oudrn hbbn al alln allochtoon prsonl. J mot dus oppassn dat j nit hun zaal hlmaal afpikt als stunpunt voor d wijk di ook wr grotndls uit allochtonn bstaat. (Cordaan) 15

16 Vrschillnd visi op d inzt van famili Vooral als cliëntn vrhuizn naar n klinschalig woonvorm is d voorondrstlling dat d famili mr bij d zorg btrokkn is. In d niuw aanpak kan d oudr nit zondr inzt van d famili, n daar zittn nit all familildn op t wachtn. (D Dri Hovn) btrokkn zijn bij ht vrandringsprocs. Toch vraagt d afstmming voortdurnd aandacht van d zorgorganisati. D zorgopvattingn van d instlling n di van oudrn n famili botsn op bpaald puntn: Famili gaat rvan uit dat w alls uit handn nmn van zowl d oudr als d famili. Dat vraagt vl communicati n wdrzijds bijstlln van bldn. Ht lukt alln n multiculturl cntrum t zijn door in contact t blijvn mt d gmnschappn, door prsonl n vrijwilligrs uit d gmnschappn t haln n t blijvn communicrn mt d famili ovr ondrling afstmming n samnwrking. (Transvaal) In Transvaal is d samnwrking mt d famili god voorbrid doordat d zlforganisatis Bij D Dri Hovn hbbn dircti n cliëntvrtgnwoordigrs n vrschillnd inschatting van d inzt di van famili gvraagd kan wordn. D cliëntvrtgnwoordigrs vindn dat z nit t vl van familildn kunnn vrwachtn omdat zij ht toch al druk hbbn. D visi van d instlling is dat ht rdlijk is dat famili ht n n andr dot, nt zoals dat in d thuissituati ht gval is. Voordln n grnzn aan vraaggrichthid Uit vrschillnd intrviws blijkt dat d spcifik positi van gïntrviwdn ht prspctif op ht omvormingsprocs vrgaand klurt. Lidrs hbbn d grot lijn n d algmn voortgang voor ogn n boordln d procssn vanuit di kijk. Als ht mrndl van ht lidinggvnd prsonl d omslag omhlst n hard wrkt om di vorm t gvn n als ht mrndl van d uitvornd mdwrkrs volgns d visi probrt t wrkn, is n afwijking op di rgl vanuit hun prspctif nit zo problmatisch. Mdwrkrs kijkn mindr mt n hlikoptrblik n lopn soms vast in d daglijks uitvoringsmoilijkhdn n wrkdruk. Afhanklijk van ht momnt boordln zij d omvorming mr positif of ngatif. Cliëntn boordln mstal op ht micronivau van hun ign lfwrld of zij al vrbtring zin als gvolg van d transformati. Zij zin lidinggvndn di d cliëntn(raad) of ht prsonl nit srius nmn als tkn dat r nog nit vl is vrandrd. In hun ogn blijft d aangkondigd transformati in ht praatstadium stkn. Bij organisatis di zich middn in d transformatifas bvindn, zijn cliëntn van mning dat ht omvormingsprocs soms nigszins moizaam vrloopt. D vrandringn gaan naar hun zin t langzaam. Ht prsonl mot n grot omslag makn n cliëntn rvarn idr dag aan dn lijv dat dit n procs is dat mt hortn n stotn vrloopt. Zij rvarn tijdns ht omvormingsprocs nog rglmatig n onwnslijk bjgning door prsonl; zij rvarn dan nog t vl mdwrkrs di hun autonomi (nog) nit rspctrn, di (nog) nit kunnn omgaan mt mondigr cliëntn, di (nog) onvoldond fling hbbn voor wat zij wannr zggn n don. D mst organisatis hbbn vrschillnd mthodn om t mtn of hun dinst-, hulp- n zorgvrlning voldon aan d wnsn van d cliëntn. Bij wrklijk kuzvrijhid voor cliëntn dot n organisati ht god als r voldond mnsn gbruik willn makn van di organisati. Vrdr wordn r ondr klantn rglmatig tvrdnhidsondrzokn uitgvord door ondr- 16

17 zoksinstitutn of door Cliënt & Kwalitit. Cliënt & Kwalitit is opgricht door cliëntnorganisatis om, mt ign instrumntarium, ondrzok uit t vorn naar d kwalitit van zorg vanuit cliëntnprspctif. Sinds 2000 hft Cliënt & Kwalitit ondrzokn uitgvord in ongvr 80 procnt van d vrzorgings- n vrplghuizn (www. cliënt-n-kwalitit.nl). Voordln Uit d intrviws blijkt dat ht binnn d oudrnzorg als waardvol wordt rvarn als mnsn mogn (vr)blijvn waar z zijn, ook al vrslchtrt hun gzondhid (Humanitas-Akropolis). Ht is duidlijk dat d vraag naar n lvnsloopbstndig omgving groot is (cliëntnraad Humanitas-Akropolis, Transvaal, Oud Burgrn Gasthuis, D Boldr). Mnsn vindn ht bijzondr aantrkklijk als z in d buurt kunnn blijvn waar z altijd hbbn gwoond doordat z van klinschalig voorziningn in d wijk gbruik kunnn makn. (D Dri Hovn) Binnn d ghandicaptnzorg ligt d lat its hogr dan binnn d oudrnzorg. Daar zijn d mnsn blij als r nit alln collctiv activititn zijn, maar r ook sprak is van aansluiting op individul wnsn n ontwikklingsmoglijkhdn, zoals arbidsmatig dagbstding. Z vindn ht hrlijk om ondr d douch t gaan wannr z willn, om d afstandsbdining mt nimand mr t dln n naar bd t gaan wannr z willn. (Cordaan) Vl oudrn n hun familildn zijn blij mt (klin) vrandringn als n prsoonlijk bglidr (Humanitas-Akropolis) of dinstvrlningsbmiddlaar (Oud Burgrn Gasthuis). D duidlijkhid wi ht rst aansprkpunt is voor cliënt n famili komt tgmot aan n primair bhoft. Mpratn ovr ht lf- n zorgplan n moglijkhid tot inzag in ht ign dossir door d cliënt zlf n door d famili wordt zr gwaardrd. Cliëntn zijn zr t sprkn ovr n rijkgschakrd palt aan activititn zoals Humanitas- Akropolis dat hft, zoals uitstapjs, bwgingsactivititn n crativ activititn. Humanitas-Akropolis hft d mnsn zo vl t bidn dat z ht id hbbn dat z ondanks hun zikt nog stds in d maatschappij lvn. D mst cliëntn hbbn hir mr t don dan ton z nog thuis woondn. D activititn zijn van d afdlingn ghaald n gcntralisrd naar n vrnigingsmodl. (cliëntvrtgnwoordigr Humanitas-Akropolis) Grnzn Oudr cliëntn hbbn soms moit mt d omvorming. Zij zijn nit allmaal mondig gnog n soms ontbrkt ht hun aan ondrstuning, van bijvoorbld famili. Daarnaast gaan vl oudr cliëntn conflictn uit d wg. Binnn d ghandicaptnzorg lijkn cliëntn mondigr t zijn dan binnn d oudrnzorg n lggn d gïntrviwdn mr nadruk op ht (soms haprnd) gwnningsprocs van d mdwrkrs. 17

18 Ht is wnslijk dat cliëntn zich op d wijzigingn instlln n vrandringn accptrn. Sommign blijvn zich afhanklijk opstlln. Andrn willn in hun blving gratis voordltjs nit missn. D gratis krokt di standaard op n vast namiddag in d wk wrd vrstrkt, past nit mr in d visi dat alln wordt glvrd waarom wordt gvraagd. Ton d vrsnapring nit mr wrd glvrd, mostn cliëntn hiraan wnnn. Zij mostn voortaan ook btaln voor dinstn di voorhn in ht all-in pakkt warn opgnomn. Daardoor ontstond bijvoorbld d gvlugld uitdrukking: Als j ht Oud Burgrn Gasthuis nodig hbt, mot j n tintj naast j tlfoon lggn. (Oud Burgrn Gasthuis) Sommig oudrn vindn vrhuizing naar n klinschalig woonvoorzining nit mr zo nodig. Zij zijn gwnd aan ht vrplghuis n bovndin zijn zij mnsn van d dag. Dan is ht nit nvoudig om n tijdj af t zin in afwachting van ruimr woonruimt n mr moglijkhdn. Soms is r gbrk aan hulpmiddln di cliëntn is staat stlln zo vl moglijk zlf t blijvn don, bijvoorbld hoog/laag-stoln. Als d cliënt n d famili zlf rglmatig ht zorg-lfplan inkijkn, zin zij dat mdwrkrs ht moilijk vindn god vrslag t lggn van d dingn di rto don. Rglmatig makn mdwrkrs notitis di winig zggn. Op dat punt ontbrkt ht hun nog aan vaardighdn. (cliëntvrtgnwoordigr van Humanitas-Akropolis) Communicati ovr blangrijk zakn mt mdwrkrs n mt cliëntn n hun famili blijkt moilijk t zijn. Cliëntn gvn soms aan dat zij ovr its nit zijn inglicht n pas achtraf vrandringn opmrkn. (D Dri Hovn) Voor d zorgorganisatis is ht nit nvoudig om rkning t houdn mt niuw, nog nit rdr gstld vragn. Ho rgl j ht zo dat r bij n strvnd bwonr waar n grot grop famili afschid komt nmn voor idrn plaats is, n dat dz mnsn ook wordn voorzin van tn n drinkn? (Transvaal) Nit aan lk vraag kan onmiddllijk ghoor wordn ggvn n vooral huisvsting is nit altijd dirct bschikbaar. Er valt winst t bhaln op ht trrin van n god koppling van cliëntn aan bschikbar woonruimt. Bijvoorbld: W hbbn n cliënt zo god in bld dat w hm in n bpaald woongrop willn plaatsn, maar d dri zittnd bwonrs stmmn hir nit m in omdat hij n andr lfpatroon hft. Of op d wachtlijst staan gn mnsn di passn op n vrijgkomn plaats in n bpaald woongrop. Ht problm is d match. Ho krijg j divrsitit in bgliding, huizn, ICT gmatcht? Daarbij makn w ook d kanttkning dat ht in Amstrdam normaal is dat j acht jaar op n woning mot wachtn n dat j nit dirct in d woning van j rst kus komt. Mt dat ggvn hbbn cliëntn n famili moit. Dan hbbn z opns nit d normal wachtlijst voor n woning voor ogn. Cliëntn wordn altijd gplaatst, maar nit onmiddllijk in d woning van hun rst kus. W probrn rvoor t zorgn dat onz cliëntn ook n wooncarrièr hbbn n doorstromn. D klant mot dus ook flxiblr zijn. (Cordaan) In d lfstijlgropn is ht nit t plannn wannr plaatsn vrijkomn voor niuw cliëntn. Indicatis wordn afggvn voor mnsn di soms nit passn in d grop waar plaats is. Ook is soms imand mt n vrplgindicati toch btr af in n ign appartmnt mt voldond ondrstuning. (D Boldr) 18

19 Bij sommig organisatis is sprak van ton- nomn. Daarnaast gaan vl zorgorganisatis mnd prsonlsgbrk n, daarm samnhan- fusis aan n motn rgistratisystmn op gnd, onvoldond opglid prsonl. Dit lidt lkaar wordn afgstmd, waarm ht prso- tot problmn omdat vrbtrplannn in n nl mot lrn wrkn. drglijk situati nit constant wordn gvolgd Daardoor kunnn mdwrkrs zo mldn n bijghoudn. Ht gvolg hirvan is dat ht cliëntn nit zo vl prsoonlijk aandacht nivau zakt. Cliëntn signalrn dan wr vakr bidn als cliëntn bhovn. Ondanks d grot knlpuntn in d bjgning. Z mrkn ook dat inzt voor ht transformatiprocs rvarn r winig prsonl is n dat r zwaardr zorg- cliëntn soms dat d kwalitit van zorg juist bhovnd cliëntn komn. Dat lidt tot t hog mindr wordt. wrkdruk voor ht prsonl n daardoor hbbn zij t winig ruimt om in t gaan op vragn van In d ghandicaptnzorg zijn structurl cliëntn. Vooral ontbrkt d flxibilitit om op afsprakn voor activititn btr t rgln dan onvrwacht plannn of bhoftn in t spln. onvrwacht uitstapjs. Naar ht strand gaan Cliëntn mrkn ook dat ht taknpakkt van ht als ht mooi wr is of n individul bioscoop- prsonl stds brdr wordt n dat d md- bzok is alln moglijk als r gnog prsonl wrkrs hirdoor nit aan all taakondrdln is n als ht rustig is op d grop. (Esdégé- voldond aandacht kunnn gvn. Rigrsdaal) Cliëntn hbbn d indruk dat d mdwrkrs En aandachtspunt voor d mst organisa- t vl tijd achtr d computr motn door- tis is dan ook dat n vraaggricht wrkwijz brngn, dat zij vl wrk hbbn om alls vast t op dit momnt rdr n collctiv dan n lggn. In vrschillnd intrviws is naar vorn individul invulling krijgt. Ook zijn mdwrkrs gkomn dat d plicht tot schriftlijk vastlggn rdr in staat op gpland dan op ongpland n vrantwoordn d laatst jarn is tog- vrzokn in t gaan. Indicatorn voor vrandring n randvoorwaardn voor vraaggricht wrkn Indicatorn voor vrandring D volgnd indicatorn gvn n bld van d stand van zakn tijdns d cultuuromslag naar vraaggricht dinst- n zorgvrlning (Cordaan): 1 In hovrr is d organisati cliëntvolgnd? 2 Liggn bvogdhdn op ht laagst moglijk nivau? 3 Zijn ovrlg- n afstmmingsstructurn aangpast (alln nog cliëntbsprkingn houdn waaraan slchts ht prsonl dlnmt dat voor d thma s van di bsprking nodig is)? 4 Zijn dinstn n staf andrs ingricht n is prsonl ldrs gplaatst, soms op andr functis? 5 Ho is d binding van ht prsonl aan d organisati gorganisrd als mdwrkrs op klinschalig voorziningn in d wijk wrkn? 6 Wat mot cntraal n wat dcntraal wordn ingkocht (n bwust afwging voor grotr organisatis)? 7 Zijn totsingsindicatorn vrniuwd (cijfrs n klanttvrdnhid) om systmatisch t kunnn volgn wat r n ho dat in d organisati gburt n zijn r niuw procdurs voor borging van zr divrs wrkprocssn? 19

20 Randvoorwaardn voor vraaggricht wrkn Er latn zich divrs randvoorwaardn bnomn di van invlod zijn op succs of faln van d transformati van zorgorganisatis. Nit all randvoorwaardn liggn ovrigns binnn d invlodssfr van ht managmnt. En hl blangrijk, door vrijwl all organisatis gnomd randvoorwaard is mindr karig budgttn. In d huidig tijd is om financiël rdnn d start van transformatiprocssn rg moilijk. Jarn gldn was ht tij daarvoor gunstigr. (Humanitas-Akropolis) Liding n prsonl hbbn andrs lrn wrkn. Transformati van d organisati vraagt lidinggvndn mt n strk motivati, gn volgrs. Ht motn managrs zijn di facilitrn, ruimt gvn, zlf d ja-cultuur in praktijk brngn n god zijn in social contactn. Managrs di ignwijs, cratif zijn n zich nit al t vl door rglgving in d wg latn zittn. Zij motn ook god zijn in pr richting blidsmakrs: Als j its voor lkaar wilt krijgn, mot j als dircti ovral j gzicht latn zin. (voorzittr cliëntnraad Humanitas-Akropolis) Ht vraagt ook prsonl dat klurt bij d cliëntnpopulati (Cordaan, Transvaal), gkwalificrd is n in voldond mat aanwzig is. Dat btknt prsonl dat cliëntn als autonom mnsn bhandlt. Zij hbbn glrd nit t vl ovr t nmn n valln nit trug in hun oud gdrag. D mdwrkrs motn god kunnn communicrn mt zowl d cliënt als d btrokkn famili. Tostroom n bhoud van prsonl is n voortdurnd aandachtspunt. Als r snll wisslingn van prsonl optrdn of god gschoold mdwrkrs d organisati vrlatn, is ht ingwikkld n tijdrovnd om d bdrijfscultuur bij all mdwrkrs god in bld t houdn. Ht constant wdrzijds (prsonl n cliënt n btrokkn famili) bijstlln van bldn is n blijft nodig in di omstandighdn. En (multiculturl) gmngd prsonlsbstand brngt n grotr divrsitit mt zich m in opvattingn ovr omgang mt mnsn di zorg nodig hbbn. Ht gzamnlijk dln van n organisativisi vraagt md hirdoor blijvnd aandacht. Wij hbbn d visi dat oudrn zo lang moglijk zlf motn blijvn don wat z zlf kunnn. Mdwrkrs mt nit-ndrlands achtrgrondn hbbn vakr n visi dat rspct inhoudt dat oudrn alls uit handn wordt gnomn. (Cordaan) Rapportag- n vrantwoordingssystmn wrkn god n ontlastn d mdwrkrs in d uitvoring. Daarnaast is ht van groot blang dat ht in d organisati zo wordt grgld dat mdwrkrs zich mt hun krntaak kunnn bzighoudn. Idalitr zorgt d back offic voor vrantwoording n wordt d front offic daarm zo min moglijk blast. Van groot blang is daarbij ICT di past n wrkbaar is (voorkomn van onglijktijdighid in invoring van niuw programma s n voorkomn dat r moduls wordn ontwikkld di nit compatibl zijn). Ht is ook noodzaklijk dat programma s nit om d havrklap vrandrn, omdat dat idr kr wr trainingsdagn van prsonl kost n pr dag xtra tijd vraagt voor d rapportags. (Cordaan) Critria n procs van indicring wordn aangpast. D critria in d indicatistlling staan op dit momnt nog vaak haaks op d princips van vraaggricht zorg. 20

21 Indicring op Zorgzwaartpakkttn (ZZP) is alln op intramural zorg gbasrd, maar mot ook xtramural zorgvrlning moglijk makn in plaats van dwars t liggn. D financiring maakt idalitr dinstn bij woning n zorg op n actul prijspil moglijk n gaat in 2008 nit uit van n prijspil van Ook is n financiring van wlzijnsactivititn nodig di passn bij d vraag. Cliëntn kunnn mr of andr wnsn hbbn dan d indicatistlling van ht Cntrum Indicatistlling Zorg (CIZ) honorrt. D zorginstlling wordt gfinancird op basis van productiafsprakn di uitgaan van d indicatis. Vraagsturing door d cliënt kan dus wordn blmmrd door n gat tussn d vraag n d financiël moglijkhid om d gvraagd dinstn n zorg t lvrn. Ht blid van ht CIZ, d gbrkkig flxibilitit n congrunti tussn productiafsprakn, n in AWBZ-trmn omschrvn zorgproductn sporn nit mt d zich autonoom ontwikklnd klantvraag. (Oud Burgrn Gasthuis) inzt, inschakling van vrijwilligrs, door cliëntn gwnst activititn. (Oud Burgrn Gasthuis, Cordaan n Transvaal) Onglijktijdighid van ontwikklingn in dln van organisatis rmt voorloprs nit af. In grot organisatis loopt d ontwikkling van n voorop lopnd locati soms vrtraging op doordat organisatibrd zakn op lkaar motn wordn afgstmd (Cordaan n D Boldr). In voorkomnd gvalln is ht wnslijk dat d organisatis op zok gaan naar moglijkhdn om d voorloprs xtra ruimt t gvn. Financiringssystmatik n rglgving makn flxibilitit moglijk. D dinstvrlning wordt ingpland op basis van dinstvrlningscontractn. D individul vraag kan chtr plotsling vrandrn; mnsn wordn bijvoorbld in n ziknhuis opgnomn of hbbn juist inns mr dinstn of zorg nodig. Knlpunt is daarbij d snl noodzaklijk vrandrd planning van wrkzaamhdn. Prsonl mot wordn doorbtaald, ook al kunnn mdwrkrs op dat momnt d dinst of zorg nit aan d cliënt lvrn. Ht is ook dnkbaar dat r nit snl gnog mrwrk kan wordn glvrd omdat d rglgving in d financiring daarto gn moglijkhdn bidt. Vrmindring van buraucrati n formalism in rglgving is hard nodig. Flxibilitit is n vrist om maatwrk moglijk t makn voor huisvsting van mnsn n activititn, opningstijdn, vrvor van cliëntn, prsonl Vrbinding van famili n wijk mt zorg- n dinstvrlning is gralisrd. Voor d tokomst van d zorg is coproducti binnn d drihok cliënt famili zorg- n dinstvrlnr van wznlijk blang. Daar motn all partijn hun wg (nog) in vindn. D forml mdzggnschap wordt aangvuld mt niuw, informl vormn. Mdzggnschap via n cliëntnraad vraagt constant aandacht van d liding van n organisati. Zij mot cliëntn stimulrn daaraan dl t nmn. Vooral oudr cliëntn zijn nit allmaal in staat hun ongnogn uit t sprkn. Dat vraagt ondrstuning n vl doorvragn. Daarnaast lijkt ht wnslijk dat organisatis manirn vindn om via n vl mindr forml procs t horn wat cliëntn vindn n nodig hbbn (signalring n snll opvolging van signaln). (Oud Burgrn Gasthuis n Transvaal) 21

22 Cliëntinitiativn: tw voorbldn In ht voorgaand ging ht ovr organisatis di trachtn d omslag naar n vraaggricht wrkwijz t makn. Zorgvragrs n/of hun naastn kunnn chtr ook op ign initiatif n naar ign inzicht arrangmntn voor wonn, zorg n wlzijn inrichtn n van aanbidrs vragn om zich daaraan aan t passn. Dat gaat vrdr dan d rgi vorn ovr ht aanbod van zorg n dinstn, waarbij cliëntn toch min of mr afhanklijk blijvn van aanbidrs. D rglgving n financiring van d zorg bidt nit alln ruimt voor standaardarrangmntn van zorgaanbidrs, maar maakt ook in tonmnd mat cliëntinitiativn moglijk. Ondr cliëntinitiativn valln bijvoorbld projctn waarbij mnsn mt n handicap voor zichzlf n klinschalig woonvorm opzttn n d gwnst bgliding inkopn mt n prsoonsgbondn budgt (pgb). W gvn n voorbld van d ontwikkling van n cliëntinitiatif in d oudrnzorg n n cliëntinitiatif in d ghandicaptnzorg: Zorgcoöprati Hoogloon n D Wijd Mantl. Voor n door oudrn Zorgcoöprati Hoogloon Zorgcoöprati Hoogloon is d rst zorgcoöprati van Brabant n Ndrland. Zij zt zich in voor ht bhoud n ht ontwikkln van zorg, dinstn n facilititn in ht dorp, waardoor oudrn n mnsn mt n bprking, ook mt n tonmnd zorgvraag, in Hoogloon kunnn blijvn wonn. Zorgcoöprati Hoogloon is opgricht in maart D ldn bpaln zlf ht aanbod van d zorgcoöprati. Op dit momnt zijn dat n tgrop, n sprkuur ovr zorg- n dinstvrlning door n wijkzustr, dagvrzorging, d uitln van n rolstol n n scootmobil, ondrstuning bij pgb n n altrnatif voor thuiszorg. Bmiddling tussn vraag n aanbod mt pgb is in ontwikkling. Voorgschidnis Hoogloon is n klin dorp in d Brabants Kmpn. Lfbaarhid n bhoud van voorziningn is n blangrijk thma voor d oudrn di daar wonn. Vanaf 2002 hft ht Instituut voor advis, ondrzok n ontwikkling in Noord- Brabant (PON) oudrn via n spcial mthod gstimulrd kritisch na t dnkn ovr d lfbaarhid in ht dorp. D knlpuntn di daaruit voortkwamn, staan bschrvn in d notiti Zorg(n)loos wonn in Hoogloon. Ovrlg mt d gmnt n ondrnmrs lidd tot oplossingn voor n aantal knlpuntn. Zo wrdn r obstakls vrwijdrd zodat ht moglijk is mt d rollator door ht dorp t lopn, n blf n bank- n postkantoorvoorzining bstaan. Dat was andrs wat btrft ht thma zorg. D oudrn vrlangdn trug naar d oud wijkzustr. Zij stond altijd klaar voor mnsn mt problmn n dat spaard vaak n bzok aan d huisarts uit. Ook gavn vl oudrn aan dat z nit graag naar n vrzorgings- of vrplghuis in n vrdrop glgn dorp wildn gaan als z zorg nodig hbbn. Dit kan nit in Hoogloon, dat kan nit in Hoogloon. Dat zagn z als n voldongn fit: Zo is ht nu nmaal grgld, Daar kun j nits aan don, Daar hbbn wij niks ovr t zggn. Langzamrhand kwam r n bwustwording op gang: Waarom hbbn wij daar niks ovr t zggn?, W willn r wl its aan gaan don. Dilmma Intramural zorg is in d rgio alln bschikbaar in grotr krngmntn als Bladl, Ersl of Vssm. Doordat r als gvolg van t winig zorgvragn t winig in ht dorp glvrd kan wordn, lijkt dz vorm van zorg financil nit haalbaar. Ht is n dilmma: r is t winig zorg n doordat idrn mt n zorgvraag mot vrhuizn, komt r nooit voldond zorg in ht dorp om ht financil wl haalbaar t makn. Dirct na ht ondrzok is d wrkgrop mt zorgaanbidrs gaan pratn. Ht sprkuur 22

23 van d wijkzustr was ht nig wat d zorgaanbidrs bodn. D oudrn in Hoogloon zijn afhanklijk van n rgional thuiszorginstlling n één (gfusrd) intramural zorginstlling in Bladl. Mt dz instlling is d wrkgrop gaan pratn. Dz organisati zag nits in ht plan om ook intnsiv zorg t bidn in Hoogloon zlf. D instlling had al tin jaar plannn voor n groot niuw vrplghuis in Bladl n ht was nit bsprkbaar om n klin aantal nhdn daarvan in Hoogloon t bouwn. Ht blang van d oudrn om in ht ign dorp t kunnn blijvn in plaats van n vrplaatsing naar n dorp n aantal kilomtrs vrdrop wordt door d managrs onvoldond srius gnomn. En n andr hangt samn mt d situati in d Kmpn. In dit gbid woont 65 procnt van d mnsn in zognomd conomisch krnn, waar all voorziningn bij lkaar zijn gbracht. Slchts 35 procnt woont in klin dorpn, waar Hoogloon r één van is. D laatst twintig jaar is ht blid dat alls, ook d zorg, wordt gcntralisrd in d conomisch krnn. Zorgaanbidrs zijn brid t komn als r gnog zorgvragrs zijn n ht is nit moglijk in Hoogloon ht kwantum t haln. In ht gslotn bolwrk komt nu chtr nig opning. Door ht initiatif van Zorgcoöprati Hoogloon bginnn andr klin dorpn nu ook vragn t stlln. D oudrn komn in bwging. Ht princip is dat d zorgcoöprati bij d zorgaanbidr als volwaardig gsprkspartnr gzin wil wordn. Oudrn zijn potntiël klantn. Zo vr is ht nog nit, al is r onlangs wl n contract afgslotn mt d gmnt n n instlling voor ghandicaptnzorg, d Plaats/ Mar. In d ghandicaptnzorg is mn al mr gwnd om naar d (woon)wnsn van cliëntn t luistrn. Er zijn daar al god voorbldn van oudrinitiativn, gstund door n zorgaanbidr. In ht contract is afgsprokn dat r n haalbaarhidsondrzok komt naar d moglijkhid om n aantal vrplgunits in Hoogloon t bouwn waar zs dmntrndn n zs mnsn mt n vrstandlijk bprking mt zorg kunnn wonn. D zorgaanbidr in Bladl hft nu ook intrss gtoond in ht projct. Dagvrzorging Inmiddls hft d zorgaanbidr di d voorstlln van d coöprati dstijds afws n andr dirctur n is mn wr in ovrlg mt lkaar. D zorgcoöprati bidt tw dagn dagvrzorging aan n grop van gmiddld acht oudrn. D zorgaanbidr zorgt voor n activititnbglidr n r wrkn vrijwilligrs m. D coöprati is mt d dagvrzorging bgonnn voordat ht contract mt d zorgaanbidr rond was. Als w rst n contract haddn willn hbbn, was ht nit van d grond gkomn. Ht mot wordn afgdwongn. Ht lvrn van n god inhoudlijk kwalitit van dagvrzorging hft d zorgcoöprati aan d zorgaanbidr ovrglatn. D dagvrzorging kan chtr ook kwalitit lvrn, juist omdat ht in Hoogloon is. D mnsn zorgn zlf voor d kwalitit. D mnsn di naar d dagvrzorging komn, knnn lkaar, z hbbn n gdld 23

24 maar dat gaat mstal wl god. Laatst was r n risj mt alln mnsn uit ht noordn, dat vond z nit plzirig. vrldn n r is btrokknhid. D mnsn makn zlf d sfr. D bglidr van d dagvrzorging sprkt mt d oudrn ovr d invulling van d dag n dan blijkt ht vaak moglijk t zijn aan spcial wnsn t voldon. Eén oudr wil tussn d middag graag n half uur naar huis. Dat gburt dan. z hbbn n gdld vrldn d mnsn makn zlf d sfr Na n actif lvn mt vl vrijwilligrsactivititn gaat mvrouw Van Gorp naar d dagvrzorging n d tgrop van d zorgcoöprati. Haar dochtr woont naast haar n vrlnt vl mantlzorg. Op maandag n dondrdag ga ik naar d dagopvang, dan is mijn dochtr tw dagn van mij vrlost, zgt z mt n knipoog. Z is moilijk tr bn n loopt klin stukjs mt bhulp van n rollator. Dri jaar gldn rd z nog auto. Nu hft z n scootmobil. Als ht mooi wr is n licht is buitn, gaat z daarm naar d dagopvang. Mstal haalt n brngt n vrijwilligr haar, dat is toch viligr mt al ht vrkr op d wg. Z gaat graag naar d dagopvang, gzin d omstandighdn. Zkr in d wintr is d dag thuis lang. Als d dagopvang in Bladl was gwst, was z nit ggaan. Waarom nit? Dat wt ik nit. Nu zijn ht bknd mnsn. Wl gaat z af n to m mt n risj van d Zonnblom. Dan zijn ht ook vaak onbkndn, D activititn van d zorgcoöprati zijn afhanklijk van d inzt van vrijwilligrs. Ton d plannn voor d oprichting van d zorgcoördinati aan d al activ vrijwilligrs in ht dorp wrdn voorglgd was d racti: W hbbn ht al zo druk. Ht was duidlijk dat r niuw vrijwilligrs nodig warn n ht is glukt di t vindn, zowl bij d kookgrop als bij d dagvrzorging. Tokomst D zorgcoöprati is nu bzig mt d vraag of d coöprati zlf zorgaanbidr wil wordn. Mn wil bmiddlingszorg opzttn als altrnatif voor d thuiszorg. D oudrn zijn nit tvrdn ovr d thuiszorg zoals di nu wordt glvrd, mt stds wisslnd prsonl. D zorgcoöprati zou bmiddlingstakn kunnn gaan uitvorn nu ht vrtrouwn bij d mnsn is opgbouwd. Maar dat is n grot vrantwoordlijkhid. En andr punt is d 24-uurs zorg. Mnsn in Hoogloon motn nu vaak n half uur wachtn als z onvrwacht hulp nodig hbbn. Dit is in andr gbidn vl kortr (Vldhovn), omdat daar wl n dkknd ntwrk is. D vraag is nu of d coöprati hiraan its kan don. Uitgangspunt van d coöprati is om mnsn t hlpn langr in ht ign dorp t kunnn blijvn wonn. Dat plit rvoor om ontwikklingsmaatschappij t blijvn. Tglijkrtijd hb j als zorgaanbidr mr financiël armslag n dus mr macht om dingn voor lkaar t krijgn. 24

25 D Wijd Mantl, D Glind Zoals ht n prachtbuurt btaamt Mt uitzicht op wids natuur staat aan d rand van D Glind ht complx D Wijd Mantl t glimmn. D Glind is n pipklin dorpj in ht middlpunt van d drihok van Amrsfoort, Barnvld n Vnndaal. Hir wonn zs gzinnn min of mr samn mt hun kind mt n mrvoudig n complx handicap (MCH). Om ht MCH t nomn, is ignlijk n ufmism, zgt initiatifnmr Arn Haytsma: Mijn zoon praat n zit nit n hft ht vrstandlijk nivau van n drijarig kind. Dus zggn w thuis gwoon dat hij zwakzinnig is, n soms provocrnd dat hij strk ignzinnig is! Dat samnwonn slaat op d unik constructi van ht complx, want d zs woningn hbbn d opzt van n kangorowoning. D kindrn hbbn n ign appartmnt dat mt d woning van d oudrs is vrbondn. En misschin nog unikr is dat all zs woningn mt n ovrdkt gang ondrling zijn vrbondn n zo togang vrlnn tot gmnschapplijk ruimts voor activititn n voor vntul logés. D zorgvrlning is n combinati van mantlzorg n profssionl zorg di mt pgb s wordt inghuurd. Voorgschidnis D Wijd Mantl is n zognomd oudrinitiatif: d kim van ht id ligt bij d oudrs. Ook d ontwikkling n vrwrklijking van d plannn zijn volldig op ht conto van d oudrs t schrijvn. Z namn d rgi in ign hand ton blk dat bstaand zorgorganisatis nit kondn bidn waaraan d oudrs n hun kindrn bhoft haddn. Haytsma vrtlt ho ht id is gborn: Onz zoon Tijs was 15 jaar ton bij ons d vraag opkwam ho ht vrdr most. Dat is nu ongvr acht jaar gldn. Mt 15 jaar was hij gn kind mr n w kondn mrkn dat hij bhoft had aan niuw dingn, zoals andr mnsn n n plkj voor zichzlf. W bschiktn indrtijd ovr n aangpast huis n kochtn bgliding in mt n prsoonsgbondn budgt (pgb), maar ht was toch tijd voor its niuws, its andrs. Dat gold voor ons trouwns ook. W kondn hm nit als n kind blijvn vrzorgn. W hbbn indrtijd n vrknning gdaan naar allrli woonvormn, maar daar wrdn w bslist nit vrolijk van. Tijs praat nit n zit nit. En bpaald stmgluidj btknt dat hij n muzikj wil horn n als hij zijn tnn naar lkaar toknijpt dan mot hij popn. Er is n norm dynamik in ht prsonlsbstand mt afwisslnd dinstn n mt vrtrkknd n niuw prsonl. Dat was voor ons n domscnario, want mnsn motn hl lang mt Tijs vrkrn voordat z hm lrn knnn. Ht id van Arn n Jnny was om n omgving voor hun zoon t crërn waar hij wat t kizn hft, waar hij d ruimt hft om ook andrn t ontmotn n waar ht tvns vilig n vrtrouwd gnog is. Pas dan komt hij tot zijn rcht. En blangrijk knmrk van dit initiatif most n combinati zijn van mantlzorg n btaald zorg. Zo kunnn d oudrs n blangrijk rol blijvn vrvulln in ht lvn van hun kindrn n hbbn z ook hun ign lvn. In ht programma van isn staat dat hl mooi gformulrd: D cultuur van ht oudrlijk huis blijft als vilig rfrnti aanwzig, trwijl vanuit di vilighid van ht oudrlijk huis niuw wgn kunnn wordn vrknd. Haytsma: W zidn ton tgn lkaar dat w ongtwijfld nit d nign warn di in zo n situati vrkrn. Arn n Jnny zochtn vrvolgns mdstandrs n na kort tijd kondn z n wrkgrop van oudrs oprichtn di d plannn concrt maaktn. Z hbbn daarbij 25

26 vl voordl ghad van d advizn n financiël ondrstuning van allrli instantis zoals architctn, n woningcorporati, n bouwondrnming, divrs zorgorganisatis n nit in d laatst plaats d Rudolphstichting uit D Glind. Dz stichting zt zich al mr dan n uw in voor jongrn di ht moilijk hbbn. D Wijd Mantl is gvstigd op grond van d Rudolphstichting, di tvns ht bhr van ht complx op zich hft gnomn. Hobbls nmn Hrn, zit u ons plan ignlijk wl zittn? vrzuchtt Arn Haytsma, ton hij ht plan van D Wijd Mantl tijdns n bstuursvrgadring prsntrd. D bstuursldn van d Rudolph stichting haddn n sprvuur van vragn op hm afgvuurd na d prsntati. Zkr, dat is ons nthousiasm! luidd d racti van ht bstuur: W gaan rvoor! D plannn van d initiatifgrop n d dolstllingn van d Rudolphstichting blkn naadloos op lkaar aan t sluitn op ht gbid van ondrling zorg. Wij don wat d ovrhid nit dot, vogdn d bstuursldn van d Rudolphstichting daaraan to. D rst hobbl was gnomn. wij don wat d ovrhid nit dot En van d andr kwstis was ht initiatif in t passn in ht bstmmingsplan van d locati n in ht dorpsbld van D Glind. D grond had d bstmming jugddorp, n d gmnt Barnvld, waar D Glind ondr valt, hft r wlwillnd aan mgwrkt om ht projct in dz bstmming in t passn. Vlak voordat d plannn voor ht complx wrdn ontwikkld, was r voor ht dorpsbld n tokomstvisi op D Glind gformulrd. Hirin was ht bhoud van ht dorps karaktr vastglgd mt vrschillnd goothoogts, wisslnd bouwvolums n klinschalig, maar ook vrrassnd bouw. Ook aan dz isn kon wordn voldaan. En grotr vraagstuk was d financiring. Uit brkningn blk dat ht volum van d woningn n d facilititn samn mt ht aantal woningn nt voldond was om xploitati haalbaar t makn. Maar r was 2,2 miljon uro voor nodig om ht projct t ralisrn n ook dat is bijngbracht. Zo hbbn d provincis Gldrland (ontwikklingskostn) n Utrcht (provincial woon-zorgrgling) ruim bijgdragn n ook n Gldrs rgling voor d rconstructi van ht gbid in vrband mt d intnsiv varknshoudrij bood uitkomst. Daarnaast hbbn drtin fondsn n financiël bijdrag glvrd n hbbn nkl bdrijvn n particulirn donatis gdaan of n rntloz lning vrstrkt. Mt als rsultaat: n complx mt zs woningn, zs appartmntn, n gmnschapplijk tuin n gropsruimts in D Glind. W hbbn d kracht gput uit d wil om onz zoon n onszlf n andr tokomst t bidn dan uithuisplaatsing van Tijs, zgt Arn. Als kindrn mt n mrvoudig n complx handicap in hun pubrtijd zittn, motn vl oudrs r noodgdwongn voor kizn afstand t nmn van hun kind. Z houdn di hl intnsiv zorg nit vol. Ht prspctif voor hun zoon Tijs om d rst van zijn lvn in n grop t motn vrblijvn, lk hn voor Tijs n hnzlf vrr van aangnaam. D zorgvoorziningn zijn zo karig. W zoudn di onszlf ook nit willn aandon als w zlf in zulk omstandighdn zoudn vrkrn, dus waarom onz zoon wl? zgt Arn. Fitlijk gaat d samnlving zo onbschoft om mt zwakzinnign n oud mnsn n daar wildn w its andrs tgnovr zttn. Klin woningbouwvrniging, wrkgvrsorganisati n burn Howl vl oudrs in nzlfd situati vrkrdn als d ldn van d initiatifgrop, blk d wrving van kandidatn voor d woningn aanvanklijk lastigr t zijn dan vrwacht. D Glind ligt in n zr landlijk omgving mt zr small wgn n hl winig voorziningn. Voor sommig blangstllndn blk dat n brug t vr. Z warn bang om in 26

27 n isolmnt t rakn. Arn zgt hirovr mt n glimlach: Nu w hir wonn, mrkn w indrdaad dat d zs familis strk op lkaar aangwzn zijn. W vormn mt zijn alln in fit n klin woningbouwvrniging n ook nog n wrkgvrsorganisati. D familis lvn als burn mt lkaar samn, zo knmrkt Haytsma d lfsfr: Maar w hbbn ook mt lkaar t makn in financil opzicht n rondom ht bhr van d gmnschapplijk ruimts. Dat is ingrijpnd. W motn vl mr ovrlggn n rgln dan w hirvoor gwnd warn. Zo vrgt d zorgvrlning aan d kindrn vl afstmming n dat is gn burngsprk, maar n wrkgvrsovrlg. Sommig zorgvrlnrs wrkn mt n pgb voor dri gzinnn n dan mot één zorgvrlnr dri arbidsovrkomstn krijgn di wr op lkaar zijn afgstmd op ht gbid van d arbidsvoorwaardn, zoals d hoogt van ht salaris n d pnsionvoorzining. D buurtgnotn van D Wijd Mantl organisrn ook rglmatig voorstllingn mt muzik n thatr, soms bslotn n soms opn. En n kr pr jaar is r n groot jaarfst, nit voor nits Lf gnomd, zoals ht n prachtbuurt btaamt. Litratuur Bckr, H. Lvnskunst op lftijd, glukbvordrnd zorg in n vrgrijznd wrld. Dlft: Eburon, 2003 Blom, K.E. n J.Th.M.F. Bijr Visigstuurd organisrn: Vt makklijk?! Bilthovn: Esdégé-Rigrsdaal, Zorgconsult Ndrland B.V., 3 fbruari 2005 Cuijprs, M. n P. van dr Kooij Nadnkn ovr kwalitit van lvn. Vilans magazin, jrg. 1, nr. 1, oktobr 2002 Daln, A. van Ht kan andrs n ht wrkt! Esdégé-Rigrsdaal: kizn voor andrs bsturn. Amstrdam: Annmari van Daln organisatiadvis, juli 2007 Hogwoning, A. Invorn van n lfstijlmodl in n vrplghuis: n praktijkcas. Handbok zorgvrniuwing, 2002, D Kröbr, H. n P. van d Sipkamp Liding gvn n community car. Van ht managn van organisatis naar ht organisrn van support. Utrcht: NIZW/Princnhofgrop, 2004 Ministri van Volksgzondhid, Wlzijn n Sport Zorg voor oudrn: Om d kwalitit van bstaan. Dn Haag, 31 mi 2007 Wbsits ondrstunt zorginstllingn bij ht ralisrn van klantvrindlijk zorg door in bld t brngn ho cliëntn d kwalitit van wonn, wlzijn n zorg rvarn n waardrn Innovatiprogramma Wonn n Zorg Vilans bidt mthodn, concptn n ovrzichtn van wttn, organisatis n bgrippn. D informati is bdold voor bropskrachtn in d langdurig zorg di wrkn aan ondrstuning van individul cliëntn of cliëntinitiativn of voor cliëntnorganisatis. Ht dol van d sit is ht wrkn vanuit ht cliëntnprspctif t vrnvoudign Zorgcoöprati Hoogloon 27

28 2008 Vilans Nits uit dz uitgav mag wordn vrmnigvuldigd n/of opnbaar gmaakt door middl van druk, fotokopi, microfilm of op nig andr wijz zondr voorafgaand schriftlijk tostmming. Auturs: Ank Loog n Marjolin Moré (rdacti), mt mdwrking van Mariëll Cuijprs n Tho Royrs Foto s: Katrin Muldr (p. 17); Sjord Totté (p. 20, 21, 23, 24); Arn Haytsma/D Wijd Mantl (p. 25); Stichting Humanitas Rottrdam (p. 1, 3, 6); Daglijks bstuur cliëntnraad Esdégé-Rigrsdaal (p. 15); Albrt Dijkman (p.11). Mt dank aan: dircti, mdwrkrs n cliëntvrtgnwoordigrs van D Boldr (Huizn), Cordaan (Amstrdam), D Dri Hovn (Amstrdam), Esdégé-Rigrsdaal (Kop van Noord-Holland), Humanitas-Akropolis (Rottrdam), Markhof (Marknss), Oud Burgrn Gasthuis (Nijmgn), Zorgcntrum Transvaal (Dn Haag), D Wijd Mantl (D Glind) n Zorgcoöprati Hoogloon (Hoogloon). ISBN Vilans Postbus RE Utrcht Tlfoon (030) Fax (030) [email protected] Wbsit Vilans knnis di wrkt in zorg Vilans ontwikklt n vrspridt praktisch topasbar knnis n informati. Hirm kunnn aanbidrs in zorg, wlzijn n wonn hun dinstn god afstmmn op d vraag van cliëntn n d kwalitit van hun aanbod vrhogn n bwakn. Tglijkrtijd wil Vilans brikn dat cliëntn n hun naastn in staat zijn om hun vraag n bhoft duidlijk t makn, t kijkn wat hun ign moglijkhdn zijn n d wg t vindn naar ht bst passnd aanbod. Knnis uitwissln tussn consumntn n aanbidrs is nodig om vraag n aanbod btr op lkaar af t stmmn. Vilans hft n intgral visi op zorg, wonn n wlzijn n wil vanuit di visi all btrokkn partijn vrbindn. Ht boogd indrsultaat is dat d kwalitit van lvn van kwtsbar oudrn n mnsn mt n bprking of chronisch zikt vrbtrt n dat zij zo god moglijk kunnn dlnmn aan d samnlving.