VOOR EEN KLIMAATROBUUST BODEM- EN WATERSYSTEEM

Transcriptie

1 VOOR EEN KLIMAATROBUUST BODEM- EN WATERSYSTEEM

2 Doelstelling Lumbricus Het ontwikkelen en implementeren van een klimaatrobuuste inrichting van het bodem- en watersysteem en het ontwikkelen van kennis hierover.

3 Noodzaak Lumbricus Problematiek van de hoge zandgronden: verdroging versus wateroverlast droogvallen en afvoerpieken eutrofiering / vermesting afname bodemgezondheid productieverlies niet halen van waterdoelen (KRW, ZON) schade (%) droogteschade natschade / jaar natschade neemt af, droogteschade neemt toe.

4 1) Bewuste Bodem: duurzaam Deelprogramma s Lumbricus bodem- en waterbeheer voor een gezonde bodem in relatie tot gebruiksfuncties en voor het huidige en toekomstige klimaat 2) Wellend Water: optimaliseren van de waterhuishouding van een stroomgebied - Grond- en oppervlaktewater - Kwaliteit en kwantiteit 3) Boeiende Beekdalen: optimale benutting van natuurlijke processen voor ontwikkeling en beheer van beken / kleine rivieren en beekdalgronden 4) Goede Governance: governance vragen die een rol spelen om te komen tot een klimaatrobuuste inrichting van het bodem- en watersysteem

5 Proeftuinen Vecht Raam Groote Molenbeek

6

7 Planning Financiering is rond ( 8 miljoen) We zijn gestart 11 mei de officiële startbijeenkomst Nieuwe partners kunnen aanhaken Afronding 31 december 2020

8 BEWUSTE BODEM door: Mirjam Hack (WEnR) & Ruud Bartholomeus (KWR)

9 Thema: Bewuste Bodem 1. Toetsen en verbeteren beoordelings-systemen voor landbouw en natuur (waterwijzers) 2. Effectiviteit van lokale maatregelen voor het bodem- en waterbeheer

10 Klimaatrobuust bodem- en watersysteem In het landelijk gebied 1. Kwantificeer en voorspel effecten van klimaatverandering en waterbeheer op: 2. Natuurdoelen Waterwijzer Natuur 3. Landbouwopbrengsten Waterwijzer Landbouw 4. Ontwikkel, test en verbeter (technologische) toepassingen en maatregelen om bodem- en waterbeheer te verbeteren.

11 Klimaatrobuust bodem- en watersysteem In het landelijk gebied

12 Waterwijzer Landbouw: wat is het? Makkelijk toepasbare (online) tool voor bepalen van droogteschade, natschade en zoutschade voor de landbouw bij huidige meteorologische condities en klimaatscenario s. Operationele modellen - voor hydrologie en gewasgroei SWAP-WOFOST - voor het berekenen van gewasopbrengsten in relatie tot droogte, zuurstoftekort en zout, en van agrarische bedrijfseconomische resultaten en indirecte effecten

13 Bewuste bodem Eerste toepassing Waterwijzer Landbouw (De Raam): Langjarig gemiddelde opbrengsteffecten

14 Bewuste Bodem Eerste toepassing Waterwijzer Landbouw (De Raam): Maatwerkberekening: Events/extreem weer: wateroverlast 2016

15 Waterwijzer Natuur: wat is het? Een op processen gebaseerd eco-hydrologisch model voor het voorspellen van vegetatiepatronen onder toekomstig klimaat en waterbeheer Nodig voor: Voorspellen impact van klimaatverandering en waterbeheer Ondersteunen natuurbeheerders en beleidsmakers om Haalbaarheid natuurdoelen te analyseren Adaptatiemaatregelen te definiëren Nieuwe hotspots van biodiversiteit te selecteren

16 Waterwijzer Natuur Voorbeeld: Natuurwaarden Huidig klimaat Verandering 2050, W+

17 Bewuste Bodem Effectiviteit van lokale maatregelen voor het bodem- en waterbeheer bodemstructuur, beworteling, bodemvocht, maar ook organische stof en bodemleven waterbalans, stoffenbalans, zoetwatervraag, piekafvoeren, waterberging, uit- en afspoeling nutriënten aandacht voor lopend onderzoek op perceelsniveau en stroomgebiedsniveau (link Wellend Water en Boeiende Beekdalen) En vervolgens: hoe werken maatregelen door op landbouw en natuur Waterwijzers!

18 BOEIENDE BEEKDALEN door: Erik van Slobbe (WUR)

19 Thema: Boeiende Beekdalen Bouwen met de natuur betekent meer ruimte laten voor en gebruik maken van natuurlijke processen binnen de kaders die de gebruiksfuncties van de watergang bieden. Boeiende Beekdalen wil bestaande kennis over bouwen met de natuur integreren, opschalen en kennislacunes vullen.

20 Boeiende Beekdalen Opzet

21 Peilen en vegetatie Wat is de juiste balans tussen het toestaan van vegetatiegroei in watergangen enerzijds en het garanderen van voldoende doorstroomcapaciteit anderzijds? Activiteiten: Seizoensmatige relaties tussen vegetatie in de beek en peilen maaibeheer. Proxy s die de ruwheid het beste benaderen voor modellen. Meetcampagne ter ontwikkeling van MaaiBOS

22 Peilen en vegetatie Na eindresultaat Analyse ontwikkeling van sedimentatie- en erosiepatronen door wortelpakketten en effectieve maaitechnieken in beeksystemen (R4, R5). Seizoensmatige relatie tussen vegetatie in nevengeulen en op uiterwaardsystemen in riviertjes (R6). Langjarige vegetatieontwikkeling op oevers in relatie tot morfologische veranderingen. Beoordeling van positieve aspecten: beschaduwing, water vast houden, vervanging stuwen. Resultaat 2017 Deltafact met een beschrijving van de effecten van vegetatie op peilen en met concrete beheersuggesties voor de waterschappen.

23 Ontwikkelpaden Klimaat robuust en onderhoudsarm systeem: Wat is gegeven de hydrologische en bodemcondities een stabiel of dynamisch morfologisch evenwicht? Klimaat robuust en onderhoudsarm ontwerp. Dit houdt in dat er een gebalanceerde wisselwerking bestaat tussen landgebruik en halfnatuurlijke beek/rivier en dat het systeem in staat is zich grotendeels autonoom aan te passen aan veranderende omstandigheden (bv klimaat, landgebruik).

24 Ontwikkelpaden Na 2017 Bron: Wise et al., 2014

25 Monitoring Omgaan met risico s in real life experimenteren. Samen met waterschappen/ waterlaboratoria en met lokale groepen of organisaties (van terreinbeheerders, agrarische natuurverenigingen tot citizen science). Innovatie zoeken met sensoren, meetinstrumenten, communicatie van gegevens.

26 Natuurtechnisch vademecum 3.0 Het bouwen met de natuur gedachtengoed toegankelijk maken (en deel van de genen te maken) voor ontwerpers en beheerders bij waterschappen, gemeenten, natuurorganisaties en andere terreinbeheerders, consultants en aannemers, die op basis van vuistregels simpele ontwerpregels en tools aan de slag kunnen.

27 Partners Wageningen Environmental Services Wageningen Universiteit I&M Waterschappen Aa en Maas en Vechtstromen (later Peel en Maasvallei en Drent en Overijsselse Delta) STOWA Universiteit Twente Deltares

28 Conclusie Er vinden op diverse plaatsen Building with Nature experimenten plaats. Het is tijd voor opschaling van kennis en van interventie grootte; Building with Nature is learning by doing in de praktijk; Kennisopgave in drie voor waterschappen relevante thema s gevat: Vegetatie en peilen Morfologische ontwikkelpaden Adaptieve monitoring

29 WELLEND WATER door: Timo Kroon (Deltares)

30 Thema: Wellend Water Inhoud Doel van Wellend water Belangrijkste kennisvragen Uitwerking in 3 onderdelen Indruk van activiteiten op korte termijn

31 Bijdrage Wellend Water ontwikkeling van methoden en instrumenten voor de optimalisering van de waterhuishouding op stroomgebiedsniveau Verschillende opgaven in samenhang beschouwd: bodemwater, grondwater en oppervlaktewater waterkwantiteit en kwaliteit zoetwatervoorziening landbouw+ natuur, wateroverlast

32 Rol Wellend Water binnen Lumbricus watersysteem analyse Bewuste Bodem Boeiende Beekdalen Goede governance (lokale) maatregelen knelpunten en kansen modelleren op stroomgebiedsniveau Optimaliseren analyse effecten en afwegen effectieve klimaatrobuuste maatregelen

33 Kennisvragen op hoofdlijnen Welke klimaatrobuuste maatregelen zijn effectief voor de hoge zandgronden van Oost- en Zuid NL? 1. Welke ontwikkeling van instrumenten is nog nodig? 2. Hoe kunnen maatregelen uit Bewuste Bodem en Boeiende Beekdalen worden vertaald naar stroomgebiedsniveau? 3. Hoe kunnen maatregelen van de verschillende opgaven worden geoptimaliseerd (in ruimte en tijd) en afgewogen?

34 Uitwerking in 3 onderdelen 1. Voorbereiden rekeninstrumentarium ( ) 2. Analyse regionale effecten van kansrijke maatregelen ( ) 3. Optimalisatie en afweging maatregelen ( )

35 Voorbeelden kennisvragen 1. Hoe kunnen we lokale maatregelen uit Bewuste Bodem en Wellend Water vertalen naar stroomgebiedsniveau? 2. Hoe kunnen effecten van maatregelen goed worden geëvalueerd op grotere schaal? 3. Welke lessen trekken m.b.t. combineren maatregelen? Vb meer gedetailleerde kennisvragen Hoe kunnen maatregelen zo goed mogelijk worden geïmplementeerd in de modellen? Hoe kunnen Waterwijzers en hydrologische modellen optimaal gecombineerd worden ingezet?

36 voorbereiding rekeninstrumenten Verbeteren hydrologisch instrumentarium (imodflow MetaSWAP) door waterschap Aa en Maas samen met kennisinstituten en adviesbureaus: analyseren en stapsgewijs verbeteren grondwaterinstrumentarium (2016) Onderzoek meerwaarde van dynamisch oppervlaktewatermodule (2017) voorbeeld 1, proeftuin de Raam onderzoek alternatieven (voorkeur: SWR package MODFLOW) toetsen in proeftuin de Raam bij succes: hele beheergebied en evt. andere proeftuinen

37 Verbeteren hydrologisch instrumentarium: onderzoek meerwaarde koppeling gewasgroeimodule WOFOST voorbereiding rekeninstrumenten voorbeeld 2, proeftuin de Vecht betere aansluiting bij de concepten in Waterwijzers! Verbeterde berekening verdamping? Toetsing m.b.v. Remote Sensing. bij succes: hele beheergebied en/of andere proeftuinen

38 voorbereiding rekeninstrumenten voorbeeld 3, proeftuin de Vecht en Groote Molenbeek Stofstromenbenadering de Vecht Analyse verdeling afvoercomponenten hydrologie Inzichten in nutrientenbelasting regionale oppervlaktwater. Plausibel? Verbeteringen nodig voor waterkwaliteit? Pilot waterkwaliteitsinstrumentarium de Groote Molenbeek Meerwaarde geavanceerd instrumentarium t.o.v. stofstromenbenadering

39 Samenwerking binnen Wellend Water Regelmatig interactieve inhoudelijke sessies Korte termijn vooral gericht op vergroten systeemkennis en verbeteren met modellen: kennisinstituten, waterbeheerders en MKB Uitwisseling kennis binnen en tussen proeftuinen Uitwisseling kennis met Bewuste Bodem en Boeiende Beekdalen Binnen vervolgactiviteiten afstemming met grotere groep stakeholders, t.b.v. afwegen en optimaliseren maatregelen

40 VRAGEN?