Alcoholgebruik Westfriese jongeren

Transcriptie

1 Alcoholgebruik Westfriese jongeren Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord November 2007

2 Colofon Uitgave I&O Research BV L. Meliszweg AA Hoorn tel. (0229) Rapportnummer Datum November 2007 Opdrachtgever Programmabureau Integrale Veiligheid Noord-Holland Noord Auteurs Ir. Corrien Waardenburg, epidemioloog, GGD Hollands Noorden Drs. Ankie Lempens, research manager, I&O Research Bestellingen Exemplaren zijn verkrijgbaar bij de opdrachtgever Het overnemen uit deze publicatie is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt vermeld.

3 Inhoud blz. 1. Inleiding Onderzoeksvragen Bronnen 6 2. Resultaten Alcoholconsumptie van jongeren & hun perceptie Alcoholgebruik Overmatig alcoholgebruik Drinklocaties Attitudes ten aanzien van het eigen alcoholgebruik Houding ouders ten opzichte van alcoholgebruik jongeren Perceptie van ouders op alcoholconsumptie kinderen Percentage kinderen dat ooit alcohol heeft gedronken Acceptabel geachte startleeftijd Maatschappelijke effecten van alcoholgebruik Vernieling Overlast van horeca Overlast van dronken mensen 15 Bijlage 17

4

5 Inleiding 1. Inleiding De werkgroep Alcoholmatigingsbeleid van het Programmabureau Integrale Veiligheid Noord- Holland Noord start een pilotproject in de regio West-Friesland. Het terugdringen van het alcoholgebruik bij jongeren tussen de 10 en 23 jaar staat centraal. De insteek daarbij is bewaking van de openbare orde en veiligheid, waarbij het bevorderen van de bewustwording rondom overmatig alcoholgebruik bij jongeren een belangrijk streven is. Deels zal dit beslag krijgen door aanscherping van de regelgeving rondom alcoholgebruik en verstrekking en deels door versterkte handhaving van bestaande en nieuwe regels. De doelstellingen van het pilotproject staan omschreven in een convenant tussen de Minister van Binnenlandse Zaken en de Colleges van de Westfriese gemeenten die op 5 november ondertekend zal worden. Deze doelen sluiten aan bij het voorstel voor een regionale aanpak van het alcoholprobleem zoals opgesteld door het Platform Leefstijl en de Werkgroep Lokaal Gezondheidsbeleid. De centrale doelstellingen behelzen een beperking van de omvang van de groep jongeren die drinkt, het bevriezen van de gemiddelde leeftijd waarop door jongeren alcohol gedronken wordt en het beperken van de hoeveelheid alcohol die jongeren drinken. Het vergroten van de bewustwording rondom alcoholgebruik door jongeren vindt vooral zijn beslag in de houding van ouders ten opzichte van het alcoholgebruik van hun kinderen: ouders zouden zich meer bewust moeten zijn van het alcoholgebruik van hun kinderen en van de schadelijke gevolgen die dit kan hebben op de gezondheid van hun kind. Ook zouden sportkantines en verenigingen voor jongeren minder alcoholvriendelijk moeten worden. De huidige cijfers en feiten rondom alcoholgebruik van jongeren en bewustzijn bij de ouders afkomstig uit de meest recente onderzoeksgegevens uit de regio - dienen als uitgangspunt voor de gestelde doelen in het kader van de pilot. In deze rapportage zijn de relevante gegevens rondom alcoholgebruik en bewustwording nader geanalyseerd en bijeen gebracht. Ook is weergegeven welk deel van de gegevens in de toekomst opnieuw verzameld zal worden, zodat de ontwikkelingen in alcoholgebruik en bewustwording na beëindiging van de pilot opnieuw kunnen worden bekeken. Naast de weergave van de beschikbare gegevens uit bestaand reeds uitgevoerd onderzoek, is door I&O Research in het kader van de pilot een opiniepeiling via internet uitgevoerd onder de West- Friese bevolking. Hierin staan de heersende normen en waarden rondom alcoholgebruik van jongeren centraal. Deze peiling zou bij de afsluiting van het pilotproject kunnen worden herhaald, waarbij de verschuivingen in opinies door de tijd heen een indicatie geven van de ontwikkeling in bewustwording rondom alcoholgebruik. Over de resultaten van de internetpeiling wordt apart verslag gedaan aan de opdrachtgever. 5

6 Inleiding 1.1 Onderzoeksvragen De volgende gegevens worden in deze rapportage weergegeven: Uit zelfrapportage van jongeren: Percentage jongeren dat wel eens drinkt Percentage jongeren dat overmatig drinkt Attitude van de ouders t.a.v. drinkgedrag jongeren (volgens de jongeren) Locatie waar jongeren drinken Percentage jongeren dat van plan is te minderen met drinken Voorgenomen drinkgedrag van jongeren die nu nog geen alcohol nuttigen Zelfreflectie op drinkgedrag Uit zelfrapportage van volwassenen (18 jaar en ouder): Percentage dat overlast van dronken mensen ervaart Percentage dat te maken kreeg met vernieling Percentage dat overlast ervaart van horeca Uit zelfrapportage van ouders met een kind tussen de 8 en 12 jaar: Acceptabel geachte startleeftijd voor alcoholgebruik Oordeel van ouders over de richtlijn dat er voor het 16 e jaar geen alcohol mag worden gedronken 1.2 Bronnen De rapportage is opgesteld door I&O Research, in nauwe samenwerking met de GGD Hollands Noorden. Voor de gegevens is gebruik gemaakt van de databestanden van de volgende vijf onderzoeksprojecten: 1. Jongerenenquête West-Friesland (GGD, 2006) 2. Jeugdenquête 0-12 jaar West-Friesland (GGD, 2007) 3. Jeugdmonitor West-Friesland 16 t/m 23-jarigen (I&O Research, 2006) 4. Jeugdmonitor West-Friesland 10 t/m 15-jarigen (I&O Research, 2007) 5. Veiligheidsmonitor Noord-Holland Noord (I&O Research, 2007) De weergegeven resultaten zijn afkomstig uit een nadere analyse van de bronbestanden van genoemde onderzoeken. Deze secundair analyses zijn uitgevoerd ten behoeve van de pilot. De weergegeven onderzoeksresultaten zijn om die reden (groot)deels niet in de reguliere onderzoeksrapportages terug te vinden. Elk onderzoek heeft betrekking op een specifieke onderzoekspopulatie en de gegevens zijn op verschillende wijzen verkregen, waardoor de resultaten telkens per onderzoek en/of per doelgroep in het rapport worden weergegeven. Vanwege de verschillende onderzoeksmethoden en doelgroepen kunnen de uitkomsten niet zonder meer met elkaar worden vergeleken. Sommige gegevens zijn bovendien alleen voor bepaalde deelcategorieën jongeren bekend. In de resultaten wordt telkens aangegeven op welke deelgroep de cijfers betrekking hebben en uit welke onderzoeksbron deze afkomstig zijn. Voor een deel van de onderzoeksvragen zijn ook uitsplitsingen van de resultaten mogelijk naar geslacht en opleidingsniveau. Deze zijn niet weergegeven, maar algemeen kan worden gesteld dat de verschillen tussen alcoholconsumptie van jongens en meisjes gering zijn en dat jongeren op de lagere opleidingsniveaus gemiddeld meer alcohol drinken en er eerder mee starten. De gebruikte onderzoeken worden in onderstaande tabel nader toegelicht. 6

7 Inleiding Tabel 1. Overzicht Onderzoek rondom alcoholgebruik & bewustwording West-Friesland Jongerenenquête West-Friesland 2005 Jeugdenquête 0-12 jaar West-Friesland 2007 Jeugdmonitor West-Friesland 10 t/m 15-jarigen 2007 Jeugdmonitor West-Friesland 16 t/m 23-jarigen 2006 Veiligheidsenquête Uitvoerder GGD West-Friesland GGD Hollands Noorden I&O Research I&O Research I&O Research Onderzoekspopulatie 2 e en 4 e klassers voortgezet onderwijs Ouders van jeugdigen in de regio WF Jongeren van 10 t/m 15 jaar in de regio WF Jongeren van 16 t/m 23 jaar in de regio WF Bevolking 15+ politieregio Noord-Holland Noord, waaronder Hoorn en De Koggen (=WF) Leeftijd jaar 8-12 jaar 10 t/m 15 jaar 16 t/m 23 jaar 15 jaar en ouder Steekproef Respons Grootte onderzoekspopulatie Alle 2 e en 4 e klassen voortgezet onderwijs in de regio WF 9 van de 11 scholen hebben meegedaan; 2 VMBO-scholen niet Representatieve steekproef per gemeente uit GBA* totaal (0-12 jaar) jaar Methode onderzoek Klassikaal via internet Schriftelijke enquête via post Inhoud vragenlijst Gestandaardiseerde vragen, vergelijkbaar met landelijke gegevens Representatieve steekproef per gemeente ( Hoorn per wijk) uit GBA* Representatieve steekproef per gemeente ( Hoorn per wijk) uit GBA* Representatieve steekproef 75% 83% 70% Politieregio Hoorn 30% Politieregio Koggen 27% Gestandaardiseerde vragen, vergelijkbaar met landelijke gegevens jongeren van 10 t/m 15 jaar Schriftelijke enquête aan de deur afgegeven en persoonlijk opgehaald Deels gestandaardiseerde vragen, deels lokaal toegesneden jongeren van 16 t/m 23 jaar Schriftelijke enquête aan de deur afgegeven en persoonlijk opgehaald Deels gestandaardiseerde vragen, deels lokaal toegesneden totaal (WF 2.511) Peiljaar /2007 Rapportagejaar (nog niet gepubliceerd) Herhaling onderzoek / / /2009 * Gemeentelijke Basisadministratie Gecombineerde schriftelijke enquête via internet en post Gestandaardiseerd 7

8 8

9 Resultaten 2. Resultaten In dit hoofdstuk staan de resultaten centraal zoals afkomstig uit nadere bestudering van de bronbestanden van de vijf regionale onderzoeken rondom alcoholgebruik en bewustwording. De gegevens zijn geordend naar drie hoofdonderwerpen: 1. Alcoholconsumptie van jongeren & hun perceptie 2. Perceptie van ouders op alcoholconsumptie kinderen 3. Enkele maatschappelijke effecten van alcoholconsumptie 2.1 Alcoholconsumptie van jongeren & hun perceptie De resultaten in de volgende paragrafen zijn afkomstig uit zelfrapportage van jongeren Alcoholgebruik De leeftijd waarop de tweede klassers van het VO voor het eerst alcohol gebruikten, ligt op bijna 12 jaar. Vierdeklassers gingen gemiddeld een jaar later alcohol drinken. Tabel e klas VO 4 e klas VO Totaal Gemiddelde leeftijd start alcoholgebruik 11,6 jr 12,6 jr 12,1 jr Bron: Jongerenenquête 2005, GGD In de GGD-enquête is gevraagd: heb je (ooit) wel eens alcohol gedronken? Bijna zestig procent van de tweede klassers in het VO en 86% van de vierde klassers in het VO geeft op deze vraag aan ooit alcohol te hebben gedronken. In de afgelopen maand heeft in totaal 64% van de jongeren alcohol gedronken. Tabel e klas VO 4 e klas VO Totaal Ooit alcohol gedronken 60% 86% 71% Alcohol gedronken afgelopen maand 49% 82% 64% Bron: Jongerenenquête 2005, GGD De I&O Research Jeugdmonitor stelde de volgende vraag: Drink je wel eens alcoholhoudende drank(en)? In totaal blijkt dat een kwart van de 10 tot en met 15-jarigen en 88% van de 16 tot en met 23-jarigen (ooit) alcohol heeft gebruikt. De uitsplitsing naar leeftijdsjaar laat zien dat het percentage jongeren dat wel eens heeft gedronken, vooral sterk toeneemt na het 12 e levensjaar. Tabel Drinkt wel eens alcoholhoudende drank(en) 25% 88% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research 9

10 Resultaten Tabel 2.4 Leeftijd Percentage jongeren dat (wel eens) alcohol (heeft) gebruikt 10 jaar 2% 11 jaar 2% 12 jaar 8% 13 jaar 22% 14 jaar 52% 15 jaar 69% 16 jaar 84% 17 jaar 88% 18 jaar 91% 19 jaar 90% 20 jaar 89% 21 jaar 89% 22 jaar 88% 23 jaar 89% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research Overmatig alcoholgebruik Overmatig alcoholgebruik wordt als volgt gedefinieerd: in de afgelopen vier weken is het ten minste eenmaal voorgekomen dat vijf of meer consumpties werden genuttigd bij één gelegenheid. Het gaat dan om percentages van alle jongeren, waarbij ook jongeren zijn meegeteld die (nog) geen alcohol gebruiken. Tabel e klas VO 4 e klas VO Totaal Overmatig alcohol gedronken in afgelopen 4 weken 27% 63% 43% Bron: Bron: Jongerenenquete2005, GGD Uitgesplitst naar leeftijdscategorie, geldt voor 14% van de 10 tot en met 15-jarigen en 71% van de 16 t/m 23-jarigen dat zij in de afgelopen weken (ten minste eenmaal) overmatig alcohol hebben gebruikt. In tabel 2.7 is te zien dat vooral vanaf het veertiende levensjaar het percentage jongeren dat wel eens overmatig drinkt, fors toeneemt. Rond het twintigste levensjaar drinkt driekwart van de jongeren wel eens vijf consumpties of meer per gelegenheid (recent). Tabel Overmatig alcohol gedronken in afgelopen 4 weken 14% 71% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research 10

11 Resultaten Tabel 2.7 Leeftijd Percentage jongeren 1 dat in de afgelopen vier weken 5 of meer consumpties heeft gedronken bij één gelegenheid 10 jaar 0% 11 jaar 1% 12 jaar 4% 13 jaar 9% 14 jaar 28% 15 jaar 48% 16 jaar 64% 17 jaar 70% 18 jaar 74% 19 jaar 74% 20 jaar 75% 21 jaar 69% 22 jaar 70% 23 jaar 70% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research Drinklocaties Waar vindt de alcoholconsumptie van jongeren plaats? Thuis en in een discotheek zijn voor de tweede en vierde klassers uit het VO de belangrijkste plekken waar alcohol wordt genuttigd. Tabel 2.8 Meerdere antwoorden zijn mogelijk Thuis, met anderen 65% Bij anderen thuis 60% In een discotheek 40% In een café, bar, snackbar, restaurant of terras 33% Op een schoolfeest 17% Op straat, in een park of ergens anders buiten 17% Thuis, alleen 11% In sportkantine of bij vereniging 11% Bron: Jongerenenquête 2005, GGD Uitgesplitst naar leeftijdscategorie valt op dat van de 10 tot en met 15-jarigen éénderde deel (wel eens) alcohol drinkt in een discotheek, terwijl zij op basis van hun leeftijd nog geen alcoholhoudende dranken in de horeca mogen bestellen. Ook het percentage jongeren onder de zestien jaar dat alcohol gebruikt op een schoolfeest, is relatief hoog. 1 Percentage van de jongeren die (ooit) alcohol hebben gedronken 11

12 Resultaten Tabel Thuis, met anderen 50% 63% Bij anderen thuis 46% 62% In een discotheek 33% 72% Café, restaurant of terras 15% 69% Op een schoolfeest, school/werk 18% 20% Buiten op straat 9% 6% Thuis alleen 12% 10% In sportkantine of bij vereniging 5% 25% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research Attitudes ten aanzien van het eigen alcoholgebruik Hoe wordt er gedacht over het eigen alcoholgebruik van nu en in de toekomst, zo is gepeild onder de jongeren. Van de jongeren die nog nooit alcohol hebben gedronken, is een kleine tien procent dat in de toekomst wel van plan te gaan doen. Tabel e klas VO 4e klas VO Totaal Gaat zeker of waarschijnlijk geen alcohol gebruiken of weet het nog niet 92%* 93%* 92%* Gaat zeker of waarschijnlijk wel alcohol drinken 9%* 8%* 8%* * Percentage van jongeren die geen alcohol drinken Bron: Jongerenenquête 2005, GGD Van de jongeren die al wel alcohol drinken, geeft zo n tien procent aan zich voor te nemen in de toekomst minder te gaan drinken. De meerderheid denkt in de toekomst echter evenveel of meer alcohol te gaan consumeren. Tabel * Percentage van jongeren die wel alcohol drinken 2e klas VO 4e klas VO Totaal Gaat (veel) minder alcohol gebruiken 17%* 7%* 10% Blijft evenveel of gaat (veel) meer alcohol gebruiken 84%* 93%* 90% Bron: Jongerenenquête 2005, GGD Deze gegevens zijn ook beschikbaar uit de Jeugdmonitors West-Friesland, uitgesplitst naar leeftijdscategorie. De verschillen tussen het voorgenomen drinkgedrag van de jonge jeugd en van de oudere jeugd zijn verwaarloosbaar. Tabel jaar jaar Gaat (veel) minder alcohol gebruiken 6% 7% Gaat evenveel of gaat (veel) meer alcohol gebruiken 94% 93% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research 12

13 Resultaten Slechts zeven procent van de tweede en vierde klassers van het VO geeft zelf aan dat zij te veel alcohol drinken. In tabel 2.14 is te zien dat slechts tien procent van de jongeren het eigen alcoholgebruik realistisch inschat. Bijna negentig procent van de jongeren die alcohol gebruiken, drinkt overmatig maar denkt zelf dat dit niet het geval is. Tabel Alleen jongeren die alcohol drinken Ja, ik drink te veel alcohol 7% Nee, ik drink niet te veel alcohol 93% Bron: Jongerenenquête 2005, GGD Tabel Alleen jongeren die alcohol drinken Schat eigen alcoholgebruik goed in of drinkt niet overmatig maar denkt zelf van wel (juiste inschatting) Drinkt overmatig alcohol maar denkt zelf van niet (onjuiste inschatting) Bron: Jongerenenquête 2005, GGD 2 e klas VO 4 e klas VO Totaal 10% 12% 11% 90% 88% 89% Houding ouders ten opzichte van alcoholgebruik jongeren Aan de jongeren zelf is gevraagd hoe hun ouders denken over het alcoholgebruik van hun kinderen. Tabel e klas VO 4 e klas VO Totaal Ze vinden het goed 50% 67% 58% Ze zeggen er niets van 17% 13% 15% Ze raden het af 17% 9% 13% Ze vinden dat ik minder alcohol zou moeten drinken 4% 8% 6% Ze weten het niet 10% 2% 6% Ze verbieden het 3% 1% 2% Bron: Jongerenenquête 2005, GGD Een uitsplitsing naar leeftijdscategorie laat zien dat de vermeende tolerantie ten aanzien van het alcoholgebruik toeneemt naarmate de kinderen ouder zijn. Toch geeft ruim de helft van de jeugdigen aan dat de ouders geen bezwaar maken tegen het alcoholgebruik van hun kinderen. Tabel jaar jaar Ze vinden het goed 55% 63% Ze zeggen er niets van / ze hebben zich erbij neergelegd 20% 27% Ze raden het af 16% 4% Ze vinden dat ik moet minderen 4% 6% Ze weten het niet 4% 1% Ze verbieden het 2% 1% Totaal 100% 100% Bron: Jeugdmonitor West-Friesland 2006 en 2007, I&O Research 13

14 Resultaten 2.2 Perceptie van ouders op alcoholconsumptie kinderen Aan ouders met kinderen in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar is een tweetal vragen gesteld die een indicatie bieden van de normen en waarden rondom alcoholgebruik van jeugdigen Percentage kinderen dat ooit alcohol heeft gedronken Eén op de zes ouders met kinderen in de leeftijd van 8 tot en met 12 jaar geeft aan dat hun kind(eren) al wel eens alcohol heeft gedronken. Het kan dan zowel gaan om een slok uit het glas van de ouders, als om een complete consumptie. Tabel 2.17 Totaal Nooit alcohol gedronken 84% Ooit slok of glas alcohol gedronken 16% Bron: Jeugdenquête 0-12 jaar, 2007, GGD Acceptabel geachte startleeftijd Wat vinden ouders van kinderen tussen de 8 en 12 jaar oud een acceptabele leeftijd waarop een jongere alcohol mag gaan drinken? Bijna één op de vijf ouders vindt dat alcoholgebruik voor het zestiende jaar acceptabel is. Tabel 2.18 Totaal Jonger dan 16 jaar 19% 16 jaar of ouder 81% Bron: Jeugdenquête 0-12 jaar, 2007, GGD 2.3 Maatschappelijke effecten van alcoholgebruik De Veiligheidsmonitor van de politie geeft aan met welke delicten en overtredingen burgers in hun buurt zoal te maken krijgen. De gegevens zijn afkomstig uit zelfrapportage van inwoners van 15 jaar en ouder uit de regio. Uit deze enquête is een drietal indicatoren gehaald die een beeld geven van de mate waarin alcoholgebruik maatschappelijke overlast kan veroorzaken. Het gaat hier om vormen van maatschappelijke overlast die mogelijk, maar niet per se een verband houden met alcoholgebruik van jongeren. 14

15 Resultaten Vernieling 22% van de Westfriezen krijgt vaak te maken met enige vorm van vernieling in hun buurt. Het kan dan gaan om vernieling van telefooncellen en bushokjes. In totaal geeft bijna de helft (46%) van de inwoners van West-Friesland aan dat zij hiermee te maken krijgen. Tabel 2.19 Vernieling Komt vaak voor 22% Komt soms voor 25% Komt (bijna) nooit voor 37% Weet niet/ geen mening 17% Bron: Veiligheidsmonitor Politie, 2007, I&O Research Overlast van horeca In totaal ervaart 11% van de inwoners van West-Friesland overlast door horeca. Tabel 2.20 Overlast door horeca Komt vaak voor 3% Komt soms voor 8% Komt (bijna) nooit voor 73% Weet niet/ geen mening 17% Bron: Veiligheidsmonitor Politie, 2007, I&O Research Overlast van dronken mensen Bijna een derde deel (32%) van de Westfriezen geeft aan overlast te ervaren van dronken mensen op straat. Voor 6% is dit een ergernis die vaak voorkomt. Tabel 2.21 Overlast door dronken mensen op straat Komt vaak voor 6% Komt soms voor 26% Komt (bijna) nooit voor 59% Weet niet/ geen mening 9% Bron: Veiligheidsmonitor Politie, 2007, I&O Research 15

16 16

17 Bijlage Bijlage Bronnen Jeugdenquête 0-12 jaar West-Friesland M. Bot et al. GGD Hollands Noorden, verschijnt Jongerenenquête West-Friesland Een onderzoek naar tweede- en vierdeklassers in het voortgezet onderwijs via E-MOVO. L. Adriaensens, C. Waardenburg. GGD Westfriesland, Jeugdmonitor West-Friesland, 16 tot en met 23-jarigen., T. Last, A. Korteweg en A.Lempens, I&O Research, 2006 Jeugdmonitor West-Friesland, 10 tot en met 15-jarigen., M. Holzmann, B. de Haan, J. Bouwmeester en A.Lempens, I&O Research, 2007 Veiligheidsmonitor, M.Chiou, J. Bouwmeester, Politie Noord-Holland Noord, I&O Research,