SAMEN TEGEN ONBETAALDE SCHOOLFACTUREN. Werkmap

Transcriptie

1 SAMEN TEGEN ONBETAALDE SCHOOLFACTUREN Werkmap Een werkmap voor directies en scholen die instappen in het project, Samen tegen onbetaalde schoolfacturen. Deze werkmap dient één van de tools te zijn die worden aangereikt aan scholen tijdens hun zoektocht naar concrete maatregelen voor een kostenbewust beleid en mogelijke oplossingen voor de onbetaalde schoolfacturen.

2 Colofon Colette Victor - Projectcoördinator Huidevettersstraat Brussel [email protected] Illustratie cover: Bjorn Pacholski [email protected] Fotografie: Layla Aerts Vormgeving: Plant a Flag website:

3 INHOUD 1. Inleiding 4 2. Wat houdt het project in? 7 3. Armoede is een complex verhaal Het begeleidingstraject 23 Stap 1: Het intakegesprek 25 Stap 2: Lancering traject 28 Stap 3: 1 ste overleg schoolarmoedeteam 29 Stap 4: Pedagogische studiedag 30 Stap 5: Regionale openvensteravond 30 Stap 6: 2 de Overleg schoolarmoedeteam 31 Stap 7: Terugkommoment De schoolfoto De domeinen 43 Eigen visie op armoede 45 Communicatie 47 Het kostenbeleid 48 De schoolrekening 49 Participatie 50 Het solidariteitsfonds 52

4 1. Inleiding Beste, Jullie school werd geselecteerd voor een begeleidingstraject binnen het project Samen tegen onbetaalde schoolfacturen (STOS). Gedurende een jaar onderzoeken we samen met jullie mogelijke oplossingen voor de onbetaalde schoolfacturen. Maar we gaan nog verder! Het STOS-team gaat met jullie op zoek naar concrete maatregelen voor een kostenbewust beleid. We bekijken samen welke acties jullie kunnen realiseren zodat het onderwijs in jullie school meer betaalbaar wordt, ook voor de meest kwetsbare leerlingen en ouders. Daarnaast onderzoeken we welke samenwerkingsmogelijkheden uw schoolteam verder kunnen versterken. Onze begeleiding gebeurt altijd op maat en in samenspraak met jullie school. Zeven op de tien Vlaamse scholen worden geconfronteerd met onbetaalde schoolfacturen 1. Hierdoor worstelen scholen met de financiële uitdaging om kwalitatief onderwijs te blijven geven. Dit probleem blijkt eerder geworteld in de toenemende armoede in onze samenleving dan in de onwil van ouders. Zolang er ouders en leerlingen zijn die in armoede leven - nog altijd 10% van de bevolking in Vlaanderen en 12% bij de -18-jarigen, in Brussel zelfs één op drie 2 - kan een school geen alomvattende oplossing voor de onbetaalde schoolfacturen bieden. Vanuit deze maatschappelijke uitdaging bogen in 2016 verschillende organisaties uit het onderwijs- en welzijnslandschap zich over de vraag: Wat te doen met het stijgend aantal onbetaalde schoolfacturen? Al snel kwamen ze tot een gedeelde visie. Om de onbetaalde schoolfacturen te doen dalen, is het noodzakelijk om armoede prioritair en structureel aan te pakken binnen de scholen. Hiervoor is een integrale benadering nodig. 1 Onderzoek - SOS Schulden op school 2 Cijfers: EU SILC

5 Het overleg resulteerde in het project Samen tegen onbetaalde schoolfacturen (STOS) met als belangrijkste stakeholders: Welzijnszorg vzw (projecthouder) Cera Netwerk Tegen Armoede Het kabinet van de Minister van Onderwijs Katholiek Onderwijs Vlaanderen GO! Onderwijs van de Vlaamse Gemeenschap Provinciaal Onderwijs Vlaanderen Onderwijskoepel van Steden en Gemeenten De pedagogische begeleidingsdiensten van de verschillende onderwijskoepels SOS Schulden op school MyTrust0 Dit project geeft geen kant en klare oplossing aan scholen We leggen samen met elke school een maatgericht traject af naar: een gezonde kostenbeheersing duidelijke en laagdrempelige communicatie met ouders ouderbetrokkenheid en een oudervriendelijke aanpak een gedragen visie op armoede en armoedebestrijding verschillende betalingsmogelijkheden voor gezinnen in armoede het ethisch verantwoord innen van achterstallige schoolfacturen. Als projectteam reiken we de hand naar u en de 44 andere deelnemende directies en schoolteams. Samen gaan we op zoek naar een integrale aanpak van de onbetaalde schoolfacturen We kijken uit naar een boeiende samenwerking. Met vriendelijke groeten Het STOS-team 5

6 Notities 6

7 Wat houdt het project in? 7

8 2. Wat houdt het project in? Dit project biedt aan 45 secundaire scholen (vanaf schooljaar ) de mogelijkheid om in te stappen in een teamgericht navormingstraject, waarbij de school begeleid wordt door een vormingsmedewerker en een ervaringsdeskundige in armoede. De begeleiding loopt in nauwe en actieve samenspraak met de pedagogische begeleidingsdienst, in casu de schoolbegeleider, die de participerende school vanuit de onderwijskoepel opvolgt. Het project heeft de expliciete doelstelling om structureel ingebed te worden in de werking van de betrokken organisaties en de scholenkoepels. Hiervoor is een nauwe samenwerking met de scholenkoepels en hun pedagogische begeleidingsdiensten cruciaal. Gedurende het schooljaar zal een schoolarmoedeteam samen met een vormingstandem en de schoolbegeleider uit de pedagogische begeleidingsdienst een traject afleggen. Daarbij wordt gaandeweg gebouwd aan een visie inzake armoede en concrete armoedebeleidsmaatregelen op maat van de school, die tegen het einde van het schooljaar o.a. geïmplementeerd worden in het schoolreglement. Dit met het oog op operationalisering bij het daarop volgende schooljaar. Dit project verzamelt de aanwezige kennis op het terrein en verwerkt dit tot een traject op maat van de school. Er wordt ingezet op preventief werken, waarbij samen met de school bekeken wordt op welke manier zij omgaan met de verschillende kostenposten voor de leerlingen en hoe zij omgaan met onbetaalde schoolfacturen en armoedesituaties in hun school. Op basis van een schoolfoto van de school wordt er vanuit een schoolarmoedeteam gestart met het ontwikkelen van concrete verbeteracties. Hierbij wordt gezorgd dat alle belangrijke actoren in de school en de schoolomgeving betrokken worden. Zo krijgen de acties gedragenheid van het schoolbestuur tot en met de ouders en de lokale context. Ook het lokaal bestuur, CLB en een lokale armoede-organisatie spelen hier een belangrijke rol. 8

9 Daarnaast zal ook aandacht gaan naar het curatief aspect. Hoewel we er van uitgaan dat het volume van onbetaalde schoolfacturen kan dalen met een goed schoolbeleid, zal dit probleem blijven bestaan. Hiervoor wordt aandacht besteedt aan een sociale invordering. Dit onder meer via samenwerking met MyTrust0 en het lokale OCMW. Het begeleidingstraject loopt gedurende één schooljaar, het daaropvolgende schooljaar moeten de verbeteracties hun plaats vinden in het schoolbeleid. Een verderzetting van het project maakt ook een zevende contactmoment in het daaropvolgende schooljaar mogelijk om een evaluatie en terugkoppeling te voorzien. Hebt u nog vragen over het project? Zie Bijlage 1: Vaak gestelde vragen. 9

10 Notities 10

11 Armoede is een complex verhaal 11

12 Enkele cijfers In ons land leven 14.9% of 1.7 miljoen mensen in armoede. In Vlaanderen is dit 11.1% terwijl in Brussel tussen de 27 en 40% van de mensen in armoede leven. 3 De hierboven vermelde cijfers uit de EU-Silc enquête meten de financiële armoede. Wie minder heeft dan 60% van het mediaan inkomen van een land valt onder de armoedegrens. Voor België bedraagt die armoedegrens 1083 voor een alleenstaande. Voor gezinnen wordt een volwassene of een kind ouder dan 14 meegeteld met een factor 0.5, een jonger kind met een factor 0.3. Dit betekent dat een koppel minstens 1625 nodig heeft. Een koppel met twee kinderen (één van 15 en één van 8 jaar) heeft nodig om uit de armoede te blijven. De armoede in ons land is ongelijk verdeeld over de regio s, maar ook over verschillende groepen. Kinderen en jongeren hebben een grotere kans op armoede. Voor alleenstaande ouders loopt het armoederisico op tot meer dan 1 op 3. Daarnaast zal wie laaggeschoold is, meer kans maken op armoede en is het al dan niet hebben van werk een zeer belangrijke factor. Hetzelfde geldt voor huurders. Ook mensen uit etnisch culturele minderheden hebben een zeer hoog armoederisico, vooral dan zij met roots buiten de EU. Bij hen loopt het cijfer op tot meer dan 50%. 4 3 Cijfers EU-Silc 2014 (VL) en 2015 (BE). Voor Brussel zijnde cijfers te beperkt waardoor een exacte meting niet mogelijk is 4 Koning Boudewijnstichting, Armoede bij personen van buitenlandse herkomst. 2007, p

13 Het armoedeweb: model voor de complexiteit van armoede Maar armoede is veel meer dan enkel een gebrek aan geld. We spreken over armoede wanneer de sociale rechten van mensen op verschillende levensdomeinen geschonden worden. Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen dat zich uitstrekt over meerdere gebieden van het individuele en collectieve bestaan. Het scheidt de armen van de algemeen aanvaarde leefpatronen van de samenleving 5. Armoede bevindt zich op alle levensdomeinen: inkomen, werk, gezondheid, huisvesting, onderwijs, Mensen in armoede worden blootgesteld aan allerlei vormen van uitsluiting die vaak hand in hand gaan met elkaar. Een echt web waarin mensen gevangen zitten. 5 Vranken, J., Geldof, D., Van Menxel, G. & Van Ouytsel, J. (red.) (2001). Armoede en sociale uitsluiting 13

14 We hanteren het armoedeweb als model voor de werking rond armoede. Mensen in armoede zitten gevangen in dit armoedeweb. Om daaruit te ontsnappen, of te zorgen dat je er niet in vast komt te zitten, moet er op alle domeinen gewerkt worden aan een afdoende bescherming. 14

15 De kracht van gezinnen in armoede Naast de tastbare aspecten van armoede is er ook het belevingsaspect. Mensen in armoede leven vaak in sociale isolatie en voelen zich uitgesloten. Deze eenzaamheid geldt even goed voor kinderen als voor hun ouders. Ook schoolgaande jongeren voelen vaak dat zij er niet bij horen, dat zij anders zijn dan het normale jongere. Tussen het leven van mensen in armoede en mensen zonder armoede-ervaring bestaat er dus een moeilijk overbrugbare kloof, die zich manifesteert op verschillende vlakken: structurele participatie, vaardigheden, kennis, gevoel en krachten van de mensen. Deze kloof kan enkel overbrugd worden wanneer de samenleving (zowel het beleid als het brede middenveld en andere actoren) beroep doet op de kracht die mensen in armoede en hun omgeving bezitten, de voorwaarden creëert zodat mensen in armoede deze kracht kunnen aanwenden en iedereen gelijke kansen geeft om aan alle aspecten van de samenleving deel te nemen. 6 Toch worden mensen in armoede, en ook hun kinderen, vaak beschreven als draagkrachtig, veerkrachtig, energiek. Zij zijn meer dan alleen passieve slachtoffers van hun situatie. Het zijn actieve burgers die beschikken over kracht waarop ze aanspraak kunnen doen om verandering aan te brengen in hun eigen leven, maar ook om invloed uit te oefenen op de maatschappij waarin ze leven. 7 Het Netwerk Tegen Armoede beschrijft op haar website: Als we willen dat maatregelen om armoede te bestrijden ook echt kunnen werken, dan kan dat alleen als mensen in armoede ook hun stem kunnen laten horen en deelnemen aan de acties, aan de strijd. Zij kunnen de impact van verbetervoorstellen immers zelf veel beter inschatten dan iemand zonder armoede-ervaring. 8 6 Naar de aanvulling van Tine Van Regenmortel bij de definitie van Vranken, in Van Regenmortel, T. (2002), Empowerment en Maatzorg. Een krachtgerichte psychologische kijk op armoede, Leuven/Leusden: Acco 7 an Gils, J. & Willekens, T. (2010). Belevingsonderzoek bij kinderen en jongeren die in armoede leven 8 Netwerk tegen armoede 15

16 Een leven in armoede maakt dat je niet altijd op eigen kracht de kloof met de samenleving kan overbruggen, laat staan uit armoede kan geraken. Willen we als samenleving armoede bestrijden? Dan moeten we werk maken van sociale bescherming. Deze biedt mensen een buffer tegen risico s en uitsluiting op verschillende levensdomeinen. Voor wie door de mazen van het net gevallen is, is een doeltreffende armoedebestrijding nodig. We leggen het armoedeweb verder uit aan de hand van een getuigenis en een verhaal van een ouder. 16

17 Els Iedereen maakt het vandaag mee. Basisbehoeften worden elk jaar duurder. De prijsstijgingen vliegen ons om de oren. Elektriciteit, verwarming, water, openbaar vervoer, ik zie die facturen elke keer de hoogte in schieten. Probeer maar eens gezond te koken voor je kinderen en jezelf. Zelfs fruit en groenten worden alsmaar duurder. Dat zegt Els, betrokken bij De Kar in Brecht, een vereniging binnen het Netwerk tegen Armoede. 9 Ik ben een alleenstaande moeder met twee kinderen en dan komen die facturen dubbel zo hard aan. Ik moet elke maand vechten om rond te komen en hopen dat er niks kapot gaat of er niet nog een grote afrekening in de bus valt. Ik heb met andere woorden geen enkele financiële reserve. De prijzen worden duurder, maar mijn inkomen groeit helaas niet mee. Ik zie in mijn omgeving veel alleenstaande moeders, of ze nu een uitkering hebben of gaan werken (vaak voor een laag loon), ze hebben het heel moeilijk om de eindjes aan elkaar te knopen. Politici mogen vertellen wat ze willen, van die tax shift of nettoverhogingen merk ik niets, nada. Ik zie elke maand dat ik het steeds moeilijker heb om die hogere prijzen te betalen met mijn te laag inkomen. Wie elke maand tot de laatste cent uit zijn portemonnee moet schrapen om eten op de plank te krijgen voor de kinderen, heeft vaak een eenzaam leven. Leven zonder reserve is leven in constante stress, waardoor je je gaat afsluiten. Om financiële redenen, want naar toneel gaan of een uitstap maken kost geld 9 Met dank aan het Netwerk Tegen Armoede. De getuigenis is terug te vinden op: inzicht-in-armoede/als-alleenstaande-moeder-komt-elke-financiele-tegenslag-dubbel-zo-hard-aan 17

18 en dan spaar je dat liever uit om je huis te verwarmen of de schoolfactuur te betalen. Los van het financiële begin je ook heel zwaar aan jezelf te twijfelen. Je hebt het gevoel dat je niet vooruit raakt. Je doet je best voor je kinderen, maar je zelfvertrouwen en je zelfbeeld krijgen een knauw bij elke nieuwe afrekening. Ik wil daar niet aan toegeven, hoe moeilijk het soms ook is. Daarom heb ik in de gemeente Vrijgezellig opgestart. Samen met andere alleenstaanden zetten we ontspannende activiteiten op. Ik merk hier echter ook dat sommigen wegblijven, door financiële zorgen of omdat ze emotioneel in de put zitten. Na een scheiding is het niet makkelijk om een nieuwe start te maken. Je moet je leven helemaal omgooien, je staat er voor bijna alles alleen voor, de zorg voor de kinderen die zelf ook de scheiding moeten verwerken, je begint aan jezelf te twijfelen. Zelf ben ik er ondertussen een beetje over, maar ik zie veel lotgenoten die nog een hele weg te gaan hebben. Alleenstaande ouders, heel vaak moeders, hebben het financieel zo al heel moeilijk. Maar dat wordt nog moeilijker als de vader zijn verantwoordelijkheid ontloopt. En helaas zie ik dat nog al te vaak gebeuren. Zelf heb ik het ook meegemaakt. Mijn ex weigerde simpelweg om de helft van de kosten voor de kinderen op zich te nemen. Ik moest soms 4 jaar wachten voor hij zijn verplichtingen nakwam. Maar de facturen wachten niet. Ik heb mijn rekeningen altijd allemaal kunnen betalen, al was het soms nipt. Maar de prijs die je daarvoor betaalt, is heel zwaar. Ik heb de voorbije jaren heel vaak nee moeten zeggen tegen mijn kinderen. Geen uitstapjes, geen etentjes, weinig extraatjes, al heb ik soms het eten uit mijn mond gespaard om hen toch eens blij te maken met een cadeautje. 18

19 Elke keer als het kindergeld gestort wordt, haal ik opgelucht adem. Zonder zou ik het echt niet trekken. Als ik dan lees dat het 2 jaar geen indexverhoging krijgt omdat niemand mag verliezen in het nieuwe kinderbijslagsysteem, dan breekt mijn klomp. Ik verlies nu al. En kinderbijslag is goed en nodig, maar waarom het inkomen van de ouders niet een beetje optrekken? We zouden er onze kinderen zo veel gelukkiger kunnen mee maken. Els Lees Nely s verhaal online schoolrekening-zorgt-heel-vaak-voor-slapeloze-nachten 19

20 het verhaal van Katrien Katrien is 48 jaar. Ze werkte vroeger in een fabriek. Door zware rugproblemen is ze nu echter thuis met een kleine invaliditeitsuitkering. Katrien kon maar tot haar 15 jaar naar school gaan. Ze moest thuis helpen in het huishouden. Nieuw werk vinden is voor haar niet eenvoudig. Haar rugproblemen maken het daarenboven nog moeilijker om een job te vinden. Ze is onlangs gescheiden en leeft nu samen met haar 2 kinderen. Door de hoge kosten leeft het gezinnetje in een zeer kleine woning met veel vochtproblemen en tocht. Vaak heeft Katrien last van longontstekingen door de ongezonde leefomstandigheden. Toch houdt ze zich sterk en probeert het beste aan haar kinderen te geven. Zelf eet ze daarom nauwelijks een warme maaltijd. De uitgespaarde kosten geeft haar de mogelijkheid om sporadisch de schoolkosten van haar kinderen te betalen. Haar zoon heeft echter grote leerproblemen en zou naar de logopedist moeten. Haar dochter zou graag volgend jaar voor kapster willen leren, maar Katrien kan niet al de dure scharen en oefenhoofden bekostigen. Haar dochter zal dan toch maar Kantoor moeten volgen. Katrien krijgt een depressie van de dagelijkse stress. De dokter raadt haar aan om een ontspanningsactiviteit te doen. Maar die kost kan ze niet dragen. 20

21 Wilt u nog verhalen en/of getuigenissen lezen? Zie Bijlage 2: Het verhaal van Helga en Wim Zie Bijlage 3: Het verhaal van Zeyneb Zie Bijlage 4: Het verhaal van Kinsley en Oladimeji Zie Bijlage 5: De getuigenis van Nely 21

22 Notities 22

23 het begeleidingstraject 23

24 Timing STAP 1 STAP 2 Het intakegesprek SEPTEMBER NOVEMBER Lancering project op personeelsvergadering OKTOBER DECEMBER STAP 3 Eerste overleg schoolarmoedeteam 10 OKTOBER FEBRUARI STAP 4 STAP 5 STAP 6 STAP 7 Pedagogische studiedag NOVEMBER MEI Regionale openvensteravond MAART JUNI Tweede overleg schoolarmoedeteam MEI JUNI Terugkommoment HET VOLGENDE SCHOOLJAAR SEP OKT NOV DEC JAN FEB MAA APR MEI JUN JUL AUG STAP 1 STAP 2 STAP 3 STAP 4 STAP 5 STAP 6 STAP 7 10 Het is mogelijk dat een of meerdere van de contactmomenten niet in deze volgorde plaatsvinden of een andere invulling krijgen. De timing dient als een richtlijn. Elk traject is op maat van de school. 24

25 Stap 1: Het intakegesprek Wie betrekken? Directie, eventueel inrichtende macht, initiatiefnemer (indien niet directie), schoolbegeleider, vormingswerker of -duo. Doel: Het intakegesprek is een eerste kennismaking tussen de directie, de initiatiefnemers en de vormingswerker of duo, waarbij de stappen van het begeleidingstraject grondig worden overlopen. Beide partijen krijgen de kans hun verwachtingen duidelijk te maken en proberen deze op elkaar af te stemmen. De contactmomenten voor het komend schooljaar worden vastgelegd. Dit is het moment voor de vormingswerker om belangrijke informatie over de school en haar partners op te vragen. Als er nog geen werkgroep armoede binnen de school bestaat, doet de directie een eerste aanzet voor de samenstelling van een schoolarmoedeteam. 11 Waarom een schoolarmoedeteam? Omdat een goed kostenbeleid een continu proces is, is het een goed idee om binnen de school met een vak- of werkgroep te werken waar kostenbeheersing aan bod kan komen. Binnen de werkgroep kan op een continue basis het kostenbeleid van de school bekeken worden, en kunnen er elk jaar op basis van nieuwe ervaringen nieuwe maatregelen gesuggereerd worden. Door het centraliseren van de informatie rond schoolkosten binnen een werkgroep heeft een school een beter zicht op het gehele plaatje. Een werkgroep is een goede start voor het blijvend sensibiliseren van het hele schoolteam en voor het zoeken van creatieve oplossingen. 12 Nog een belangrijk gespreksonderwerp is de nauwe samenwerking met ouders. Er wordt over nagedacht hoe om ouders bij het traject te betrekken, zowel ouders uit het oudercomité alsook ouders met een armoede ervaring. 11 Het schoolarmoedeteam bestaat minstens uit 1 (adjunct)directeur, 1 zorg/gok-leerkracht (coördinator), 1 leerkracht, 1 administratieve medewerker en 2 ouders

26 De vormingswerker legt de oefening van de SCHOOLFOTO uit (zie Punt 5). Eerste vragen schoolfoto: Hoe ziet uw school eruit? Leerlingenpubliek Sterktes Zwaktes Opportuniteiten Bestaande samenwerkingsafspraken Mogelijke samenwerkingen Wat is de managementstructuur binnen uw school? Op welke manier denken jullie transversaal? Zijn de beslissingen die op verschillende domeinen worden genomen, altijd gelinkt aan de gelijke kansen-doelen? Wordt er altijd over nagedacht wat de impact van een beslissing kan zijn op kwetsbare gezinnen? Welke vormingen zijn er al geweest? Niet alleen de schoolfoto, eigen visie op armoede maar ook de verschillende communicatie WERKDOMEINEN (zie Punt 6) kostenbeleid komen aan bod: de schoolrekening participatie het solidariteitsfonds Net zoals de verschillende levensdomeinen van het armoedeweb, zijn ook de werkdomeinen heel nauw met elkaar verweven. Door aan acties binnen één domein te werken, komt u onvermijdelijk in aanraking met de andere vijf domeinen. Voor een blijvende (deel) oplossing van het probleem van onbetaalde schoolfacturen moet men sowieso inzetten op alle zes domeinen. 26

27 In de weken voor het volgende contactmoment, heeft de directie en/of schoolarmoedeteam belangrijk HUISWERK om te voltooien: 1. De SCHOOLFOTO wordt afgewerkt, met de nodige ondersteuning van de vormingstandem (zie Punt 5). Het schoolteam wordt bevraagd alsook externe betrokkenen zoals: het CLB ouders buurtverenigingen de schoolbegeleider hulpverleningsorganisaties of andere reeds bestaande samenwerkingspartners 2. Als er nog geen SCHOOLARMOEDETEAM bestaat, wordt er één samengesteld. Is er een werkgroep armoede in uw school? Moet de werkgroep nog aangevuld worden door andere personeelsleden en/of ouders? 3. In overleg met uw vormingswerker maken jullie een denkoefening over hoe de LANCERING concreet vorm te geven op uw personeelsvergadering. Vragen om over na te denken: Hoe zorgen we ervoor dat zoveel mogelijk personeelsleden zich mee achter het project scharen? Welke bekommernissen van het schoolteam moeten we me nemen in het project? 4. De directie bezorgt de volgende documenten aan de vormingstandem: schoolreglement (anonieme) schoolrekening(en) van (enkele) leerling(en) vorig schooljaar brief waar bijdrageregeling wordt vermeld 27

28 Stap 2: Lancering traject Wie betrekken? De directie, het hele schoolteam, de vormingswerker of duo, de schoolbegeleider Doel: De directie maakt haar intentie om te werken aan een gedragen visie op armoede en een gezond kostenbeleid bekend aan het personeel. Zij benadrukt de samenwerking met ouders om de slaagkansen van het project te optimaliseren. De directie in samenwerking met de vormingstandem proberen een draagvlak te creëren om de gedragenheid van het project te vrijwaren. Dit is ook het moment waarbij de schoolfoto wordt gepresenteerd. De directie werft (nieuwe) vrijwilligers aan voor het schoolarmoedeteam. Er gebeurt een eerste sensibiliseringsoefening van het hele schoolteam om solidair te staan met kwetsbare gezinnen. Het schoolteam doet een eerste denkoefening om daaruit een werkdomein(en) te kiezen om mee aan de slag te gaan. 28

29 Stap 3: Eerste overleg schoolarmoedeteam Wie betrekken? Het schoolarmoedeteam en de vormingswerker of duo, eventueel ook de schoolbegeleider Doel: Het schoolarmoedeteam droomt over de ideale school, waar alle leerlingen gelijke onderwijskansen krijgen. Met de schoolfoto en de droom als uitgangspunten (startpunt-eindpunt), formuleert het schoolarmoedeteam het doel voor jullie school. Waar wil onze school zijn aan het einde van de rit? Het schoolarmoedeteam legt een domein(en) vast waarmee ze aan de slag willen gaan. Zij denken na over mogelijke valkuilen of uitdagingen tijdens het traject. Zij transfereren de theoretische inhoud naar een aantal eerste praktische stappen. Zij denken na over eventuele (regionale) partners die ze bij het traject kunnen betrekken. Wie nodigt de partners uit? Wat wordt er van hen verwacht? Het schoolarmoedeteam en de vormingstandem brainstormen over de mogelijke invulling van de pedagogische studiedag. 13 Naargelang de school, kunnen stappen 2 en 3 worden omgewisseld. Door eerst samen te komen met het (reeds bestaand) schoolarmoedeteam, kan effectiever gewerkt worden aan de gedragenheid van het ganse schoolteam tijdens de personeelsvergadering. Het nadeel is dat het schoolarmoedeteam nog te klein of niet volledig is. Tijdens de personeelsvergadering kan een oproep worden gedaan voor (nog meer) vrijwilligers. 29

30 Stap 4: Pedagogische studiedag Wie betrekken? Het onderwijspersoneel, de secretariaatsploeg en het onderhoudsteam, de schoolbegeleider, CLB, de vormingstandem, eventueel nog andere samenwerkingspartners Doel: Tijdens de pedagogische studiedag wordt het draagvlak voor een gedeelde visie op armoede versterkt bij het schoolteam. Het personeel wordt gevraagd zich achter de doelstellingen te zetten die het schoolarmoedeteam heeft geformuleerd. Een eerste dagdeel is sensibiliserend en wordt intern uitgewerkt door het begeleidingsteam. Tijdens het volgende dagdeel wordt er gewerkt rond de verbreding van de werkdomeinen en het versterken van het draagvlak voor het project. Verwachte valkuilen en moeilijkheden worden besproken alsook mogelijke acties. Stap 5: Regionale openvensteravond Wie betrekken? Scholen/schoolarmoedeteams uit bepaalde regio s die het traject volgen, schoolbegeleiders, CLB s, regionale partnerorganisaties, de vormingstandem Doel: De deelnemende scholen uit een bepaalde regio wisselen hun ervaringen met elkaar uit. Ze delen tips en leren van elkaar. Bespreken thema s zoals bijvoorbeeld weerstand bij personeelsleden of hoe sensibiliseer ik mijn team? Scholen maken kennis met verschillende (regionale) organisaties die hen verder kunnen bijstaan bij de afloop van het traject. 30

31 Stap 6: Tweede overleg schoolarmoedeteam Wie betrekken? Het schoolarmoedeteam, eventueel schoolbegeleider en/of CLB-medewerker en de vormingswerker of duo. Doel: Het schoolarmoedeteam maakt de vertaalslag van de doelstelling naar een concrete actietekst alsook een realistische timing voor het uitrollen van de verbeteracties. Zij zijn gemotiveerd om het hele schoolteam mee te nemen in het ontwikkelen van een visie op armoede en een gezond kostenbeleid. Zij formuleren een realistisch beeld over de slaagkansen en mogelijke valkuilen van dit traject. Zij plannen het bekendmaken van de actietekst en het uitrollen van de verbeteracties zorgvuldig. De verbeteracties worden ingebed in de visie- en beleidsdocumenten van de school. Stap 7: Terugkommoment Wie betrekken? Het schoolarmoedeteam, schoolbegeleider, CLB-medewerker, mogelijke partnerorganisatie(s), de vormingswerker of -duo. Doel: Het schoolarmoedeteam en tandem evalueren de reeds gezette stappen en bespreken eventuele bijsturing. Zij bespreken de valkuilen en uitdagingen die zich hebben voorgedaan en brainstormen over mogelijke oplossingen. Zij gaan na of er nog verdere ondersteuning nodig is en bekijken of er partners zijn die hierop een antwoord kunnen bieden. 31

32 Notities 32

33 de schoolfoto 33

34 5. De schoolfoto Beschikken over zelfkennis is een groot goed, dat wisten ze al in de oudheid. Dit telt even goed voor een school. Een school die zichzelf kent, weet waar haar sterke en zwakke punten liggen. Zelfkennis maakt het makkelijker om van eigen fouten te leren, maar bijvoorbeeld ook om samen te werken met anderen. Bovendien is zelfkennis onontbeerlijk om een gezond en succesvol beleid te voeren. Het projectteam is zich ervan bewust dat elk van de deelnemende scholen een ander begin- en eindpunt zal hebben. De school zal uit zichzelf moeten weten wat haar startpunt is om een einddoelstelling te definiëren. Dit kan door middel van zelfonderzoek of zoals we het binnen het project noemen, door het maken van een schoolfoto. Er bestaan verschillende oefeningen om deze schoolfoto te maken. Sommige zijn hier in deze handleiding opgenomen maar er bestaan ook nog andere. Elk traject is anders en daarom maken we voor elke school een traject op maat. Belangrijk is dat elke school van zichzelf weet hoever ze staat in haar ontwikkelen van een gezond kostenbeleid, wat haar sterktes zijn en tegelijk ook haar zwaktes. Pas wanneer uw school over deze informatie beschikt, kan zij keuzes maken over de richting die zij in zal inslaan. Zelfkennis begint bij zelfreflectie. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Wat is er nodig om tot een goed kostenbeleid te komen? Dan moet u op zoek gaan naar antwoorden op de volgende vragen: 34

35 Eerste vragen schoolfoto 1. Beschrijf uw school in maximum 5 regels. 2. Wat is de samenstelling van uw leerlingenpubliek? 3. Wat is de samenstelling van de populatie van uw gemeente/stad? 4. Wie zijn jullie samenwerkingspartners? 5. Welke organisaties zijn er bij jullie in de buurt die zich bezig houden met ontspanning, ontwikkeling en ondersteuning? 35

36 6. Welke organisaties en verenigingen zijn er in de buurt die kwetsbare doelgroepen bereiken? Wat doen zij (niet)? 7. Welke vormingen hebben jullie al gevolgd? Wanneer? Bij wie? Wie heeft de vorming gevolgd? 8. Welke knowhow is reeds aanwezig? Denk zo ruim mogelijk. 9. Wat loopt goed binnen uw school? 10. Wat loopt minder goed? 36

37 11. Is er een bestaande werkgroep die reeds rond het thema armoede werkt? Zo ja, wie zit erin? Hoe lang bestaat die al? 12. Welke externen zouden jullie kunnen betrekken in dit traject? 13. Hoe worden ouders reeds betrokken in het mee nadenken over schoolkosten? 14. Hoe zouden ouders beter betrokken kunnen worden? 15. Hoe worden leerkrachten reeds betrokken in het nadenken over kosten die worden doorgerekend aan ouders? 37

38 16. Hoe zouden leerkrachten beter betrokken kunnen worden? 17. Wat loopt al goed op gebied van een kostenbewust beleid? 18. Wat loopt minder goed? 19. Wordt er nagedacht over wat de impact van een beslissing kan zijn op de (kwetsbare) leerlingen? Zo ja, wie denkt er na over de impact van een beslissing? 38

39 Als een beslissing een financiële impact heeft, wordt dit dan verder afgetoetst? Wordt de beslissing meegedeeld aan de ouders en/of leerlingen? Is er dan nog ruimte voor inspraak? 20. Wat was het totaal bedrag van de onbetaalde schoolfacturen op het einde van vorig schooljaar? 21. Ongeveer hoeveel gezinnen kunnen hun schoolfacturen niet betalen? (schatting) 39

40 22. Wat is de procedure om onbetaalde schoolfacturen op te volgen? In Bijlages 6-11 vindt u een aantal oefeningen om uw schoolfoto te maken. Bijlage 6: Zelfevaluatie school Bijlage 7: Armoedeweb Bijlage 8: Werkdomeinen Bijlage 9: Schoolfoto verdiept Bijlage 10: vragenlijst ouders Bijlage 11: schoolkostenbeleid 40

41 Notities 41

42 Notities 42

43 de werkdomeinen 43

44 6. De werkdomeinen Een gezond kostenbeleid, een school met voldoende aandacht voor (kans)armoede of een school waar de facturen grotendeels betaald worden, is niet iets dat op één schooljaar gerealiseerd kan worden. Dat beseft ook het projectteam van Samen tegen onbetaalde schoolfacturen. Om tot een school te groeien waar alle leerlingen gelijke kansen krijgen om te leren en zich te ontplooien, moet een school inspanningen leveren op verschillende werkdomeinen. We hebben binnen dit project zes werkdomeinen geïdentificeerd: 1. Eigen visie op armoede 2. Communicatie 3. Het kostenbeleid 4. De schoolrekening 5. Participatie 6. Het solidariteitsfonds Door het maken van de schoolfoto zal uw school zich gerealiseerd hebben dat zij op sommige domeinen beter scoort dan op andere. Het werkdomein waar uw school het minst goed heeft gescoord, zal gedurende dit trajectjaar jullie uitdaging worden. U zal opmerken dat de samenhang tussen de domeinen groot is. Als u wil werken aan een transparante schoolrekening kan dit niet zonder in communicatie te gaan met de ouders. Wil u aan een vernieuwing van uw solidariteitsfonds werken, kan dat niet zonder dat uw personeel zich bewust wordt van de binnenkant van armoede. In het volgende deel van de werkmap vindt u de werkdomeinen uitgelegd. Bij elk werkdomein delen een á twee Vlaamse secundaire scholen hun ervaringen in de zoektocht naar een gezond kostenbeleid. We hebben goede praktijkverhalen verzameld en gebundeld ter inspiratie voor andere scholen die met soortgelijke uitdagingen worstelen. Het is de bedoeling dat uw school uit de verhalen tips of concrete acties kan putten Met dank aan de scholen om de tijd te maken jullie verhalen met het projectteam te delen. 44

45 Eigen visie op armoede Een doordachte en gedragen visie op armoede binnen een school is de eerste en zeker ook de belangrijkste stap om te realiseren binnen dit begeleidingstraject. Om te kunnen begrijpen hoe ongeveer één op de zeven leerlingen binnen uw school 15 thuis moeten (over)leven, is een grondige kennis en inzicht van de binnenkant van (kans) armoede nodig. Armoede strekt veel verder dan alleen maar een gebrek aan geld. Het gaat verder dan ondermaatse huisvesting, slechte gezondheid en een beperkt sociaal netwerk. (Kans)armoede raakt een mens diep op psychologisch vlak. Het leidt tot gevoelens van minderwaardigheid en moedeloosheid alsook een gebrek aan zelfvertrouwen. Juist daarom is het belangrijk dat het hele schoolteam de materiële en psychologische effecten van kansarmoede grondig begrijpt. Leerkrachten kijken nu eenmaal door een middenklasse bril en ze dragen de waarden en normen vanuit deze middenklasse belevenis met zich mee. Ze kunnen en mogen niet verwachten dat al hún waarden en normen klakkeloos worden overgenomen door een ander. De leerkrachten op uw school moeten weten en begrijpen waarom de volgende voorbeelden geen evidente verwachting van ouders mogen zijn: het betalen van 35 voor een enkel werkboek morgen 5 meenemen voor een onaangekondigde uitstap het printen van een huistaak het betalen van een schoolrekening om een rapport te krijgen Juist omdat deze gedragen visie op armoede zo belangrijk is, zal de vormingstandem dit als prioritair blijven beschouwen doorheen het begeleidingstraject. De tandem zal van zoveel mogelijk gelegenheden gebruik maken om het schoolteam te sensibiliseren vb. een personeelsvergadering en de pedagogische studiedag

46 Bij de afloop van het traject zullen de directie, het schoolarmoedeteam, de schoolbegeleider en andere ondersteuningspartners aangemoedigd worden om de sensibilisering van het schoolteam als blijvend item te behouden op toekomstige personeelsmomenten. Zie Bijlage 12: Heilig Graf, Turnhout en Bijlage 13: Provinciale Middenschool, Gent voor een voorbeeld uit de praktijk. 46

47 Goede communicatie met ouders is uiterst belangrijk. Er is geen enkele directie in Vlaanderen die dit zal tegenspreken. Maar wat heeft een respectvol en duidelijk communicatiebeleid te maken met het betalen van de schoolfacturen? Communicatie Het heeft er àlles mee te maken, zouden we vanuit dit project pleiten. Een open en laagdrempelige communicatie met álle ouders, ook de meest kwetsbaren, zal leiden tot een hechtere band tussen de school en de ouders, alsook tussen leerlingen en leerkrachten. Dit leidt dan weer op zijn beurt tot een verhoogde ouderparticipatie (vb. GO! Busleyden Atheneum Campus Stassart Wollemarkt in Mechelen, met een hoog percentage SES-leerlingen, die 100% aanwezigheid van haar ouders op oudercontacten kent) waardoor de leerkansen van de leerlingen verhoogd worden. Hierdoor zullen ouders meer moeite doen om de schoolrekening te betalen als ze dit kunnen, of om naar een vertrouwenspersoon binnen de school te stappen als ze niet (onmiddellijk) kunnen betalen om een verspreide betaling te regelen. Wanneer ouders degelijk en met duidelijke taal - zowel mondeling als schriftelijk worden geïnformeerd over de betalingsmogelijkheden, kostenposten en wat ze kunnen verwachten door de loop van het schooljaar, kunnen ze hun budgetten hier beter op afstemmen. Deze duidelijke communicatie kan op veel manieren gebeuren, bijvoorbeeld: tijdens een goed voorbereid inschrijvingsmoment door middel van een duidelijke en eenvoudige briefwisseling door het werken met een vertrouwenspersoon of brugfiguur op school door een respectvolle basishouding naar alle ouders Maximaal inzetten op duidelijke en respectvolle communicatie blijft hoe dan ook een van de belangrijkste domeinen in het op zoek gaan naar oplossingen voor onbetaalde schoolfacturen. Zie Bijlage 14: GO! Busleyden Atheneum Campus Wollemarkt, Mechelen voor een voorbeeld uit de praktijk. 47

48 Het kostenbeleid Aan de basis van een gedragen visie op armoede, een goede communicatie met ouders en duidelijke en verantwoorde schoolfacturen, ligt één onderliggend principe: respect. Veel directies en scholen vinden respect een vanzelfsprekendheid, maar wordt dit ook daadwerkelijk vertaald naar de werking van de school? Daarom moedigen we vanuit dit project scholen, directies en schoolarmoedeteams aan om de volgende documenten onder de loep te nemen, in vraag te stellen en zorgvuldig aan te passen (en uit te voeren!) wanneer er gebreken of valkuilen worden ontdekt: de schoolcode het communicatiebeleid het kostenbeleid het inschrijvingsbeleid het schoolreglement visiedocumenten de schoolrekening en betalingsmodaliteiten Zie Bijlage 15: Instituut voor Verpleegkunde Sint-Vincentius, Gent en Bijlage 16: IVV Sint-Vincentius: Financiële schoolcode voor een voorbeeld uit de praktijk. 48

49 Niets is zo vervelend als het niet weten wanneer, of waarom het zuur verdiend geld moet worden gebruikt om een rekening te betalen. Er is niemand die zou pleiten dat een energieleverancier, bijvoorbeeld, een onduidelijke factuur op onregelmatige basis naar zijn klanten opstuurt, en daarna ook nog (in sommige gevallen), op een zeer agressieve en respectloze manier deze zou opvolgen. De schoolrekening Juist omdat u als school een hechte band wil opbouwen met de ouders als opvoedingspartners van (de) jongeren, pleiten we vanuit dit project dat: directies en leerkrachten nadenken over elk kost die ze doorrekenen aan ouders alle te verwachten kosten duidelijk communiceren aan het begin van het schooljaar (kostenraming) de factuur transparant en eenvoudig wordt opgesteld de betalingsmomenten kenbaar worden gemaakt gespreide betalingen mogelijk én kenbaar worden gemaakt uitstaande schoolfacturen op een menselijke en verantwoorde manier worden geïnd er zeker niét wordt samengewerkt met een incassobureau er binnen de school (een) vertrouwens perso(o)n(en) wordt kenbaar gemaakt waar ouders betalingsproblemen discreet kunnen bespreken Als u zelf kon kiezen tussen een niet-transparante en agressief opgevolgde energiefactuur of eentje die duidelijk is en op een verantwoorde manier wordt geïnd, dan zou uw keuze snel gemaakt zijn. Daarom pleiten we dat u, uit respect voor uw ouders, ook kiest voor een duidelijke en verantwoorde schoolfactuur. Zie Bijlage 17: GO! Atheneum Gentbrugge - Gent en Bijlage 18: GO! Scholengroep 13, Zuid-Limburg en Bijlage 19: GO! Hotelschool, Hasselt Afdeling Slagerij voor een voorbeeld uit de praktijk. 49

50 Participatie Het uitgangspunt voor het deelnemen aan schoolactiviteiten móet zijn dat álle leerlingen deelnemen, ongeacht hun financiële situatie. Een theaterbezoek, een sportactiviteit, een didactische uitstap of een andere culturele activiteit heeft altijd een sociale alsook educatieve meerwaarde. Ook zogenoemde recreatie-activiteiten. Als de eindtermen en ontwikkelingsdoelen deels gerealiseerd worden door deze activiteit is de school verplicht om alle leerlingen te laten deelnemen ook leerlingen met een beperkt budget. Daarom is het belangrijk dat een school nadenkt over al de activiteiten die ze plant en deze zo goedkoop mogelijk houdt. De school kan ook op zoek gaan naar manieren om de kostprijs te drukken, bijvoorbeeld via een participatiefonds. Het zou niet mogen dat een school een gezin op kosten jaagt om erbij te horen door hun kind te laten meedoen aan een onverantwoord dure activiteit. Andere gezinnen, vaak de leerlingen zelf, verzinnen noodgedwongen uitvluchten om niet te hoeven deelnemen aan een te dure activiteit. Beide situaties werken uitsluiting en financiële druk op de ouders nog verder in de hand. Daarom moet het voor een school een evidentie worden om álle leerlingen te laten participeren aan schoolactiviteiten en dat deze activiteiten zo goedkoop mogelijk gebeuren. Er zijn ook verschillende initiatieven die de sociale-, culturele- en sportieve- participatie van mensen in armoede trachten te bevorderen. Wanneer scholen en ouders samenwerken, kunnen ze die gebruiken om deels te betalen voor uitstappen/activiteiten. De sociale, culturele en sportieve participatiefondsen van het OCMW (in elke gemeente is de werking van het OCMW anders, daarom is het belangrijk dat een school in gesprek gaat met haar lokaal OCMW om te weten wat in hun stad/gemeente van toepassing is) UitPas aan kansentarief (enkel geldig in de volgende steden en gemeentes: Brussel, Gent, Oostende, Regio Dender (Aalst, Erpe-Mere, Haaltert en Lede, Ninove), Regio Zuidwest (Anzegem, Avelgem, Deerlijk, Harelbeke, Kortrijk, Kuurne, Menen, 50

51 Waregem, Wervik, Wevelgem en Zwevegem), Regio Kempen (Beerse, Oud-Turnhout, Turnhout en Vosselaar), Maasmechelen, Mechelen, Leuven Mutualiteitsfondsen (vb. tussenkomst in de kosten van meerdaagse en/of sport activiteiten) Zie Bijlage 20: GO! KTA-GITO Groenkouter, Gent en Bijlage 21: Het Fonds voor participatie en sociale activering en Bijlage 22: Het UitPas aan kansentarief en Bijlage 23: De Mutualiteitsfondsen voor een voorbeeld uit de praktijk. 51

52 Het solidariteitsfonds Verschillende scholen werken met een solidariteitsfonds of een sociale kas. Terwijl dit een bruikbaar instrument kan zijn om in laatste instantie bepaalde schoolkosten voor sommige leerlingen te drukken, wordt juist dié tool vaak slecht beheerd en dan meestal met de beste bedoelingen. In het beste geval zou een solidariteitsfonds een globale werking moeten zijn met veel participatie en oog voor emancipatie. Belangrijke vragen om te stellen in verband met het protocol van uw solidariteitsfonds zijn: Wordt het solidariteitsfonds als een liefdadigheids- of noodhulp tool gebruikt? Indien wel, is het misschien tijd om anders te werk te gaan. Liefdadigheid kan verlammend en betuttelend werken bij mensen in armoede. Is er een ander manier om eerder empowerend te gaan werken? Hoe wordt het solidariteitsfonds gespijsd? Wordt er van uw (kans-) arme leerlingen verwacht om inzamel- of verkoopacties te doen om geld in te zamelen? Dit zou zeker niet mogen gebeuren. Leerlingen in armoede hebben vaak een beperkt sociaal netwerk om hun tombolakaartjes of koekjes aan te verkopen. Het laatste dat u als school wil doen is om nog meer druk op die leerlingen te plaatsen of om hun ouders op nog meer kosten te jagen. Is er een beloningsysteem ingebouwd in jullie inzamel- of verkoopactie waarbij leerlingen die het meeste verkopen beloond worden? Dit wordt een wedstrijd die leerlingen in armoede alleen maar kunnen verliezen, waardoor de goede bedoeling nog maar een tandwiel wordt van het wrede uitsluitingsmechanisme. Wordt uw solidariteitsfonds gevoed met de opbrengst van een spaghetti-avond bijvoorbeeld? Ook hier is het belangrijk om te waken dat kwetsbare ouders niet extra onnodige druk ervaren om mee te doen en hun reeds precaire budget verder te belasten. Is uw solidariteitsfonds gekend bij alle ouders of wordt het eerder sporadisch gebruikt wanneer een (zorg)leerkracht weet heeft van een leerling met een moeilijke thuissituatie? Het is belangrijk dat het solidariteitsfonds en de werkwijze bij álle ouders bekend zijn. Hoe wordt het bekend gemaakt? Wat moeten de ouders doen als ze daarop beroep willen doen? Waarvoor wordt het fonds gebruikt? Wie beheert dit fonds? Hanteren deze perso(o)n(en) de 52

53 aanvragen met de nodige discretie? Wordt het fonds gebruikt om boeken, uitstappen of materiaal te betalen? Ook dit moet duidelijk worden gecommuniceerd. Bij wie moeten ouders zijn om een aanvraag te doen? Is de drempel laag genoeg? Is er één vertrouwenspersoon die kenbaar is aan de ouders? En wat gebeurt er met ouders die moeilijk de stap kunnen zetten naar de school maar het fonds toch broodnodig hebben? Wordt er aandacht besteed om verdoken armoede actief en permanent op te sporen? De werking van een solidariteitsfonds is sowieso een ingewikkeld gegeven waarover goed moet worden nagedacht. Zie Bijlage 24: Immaculata School, Ieper en Bijlage 25: Voorbeeld reglement solidariteitsfonds voor een voorbeeld uit de praktijk. 53

54 Notities 54

55 SAMEN TEGEN ONBETAALDE SCHOOLFACTUREN Bijlagen

56 1. Vaak gestelde vragen Hoeveel scholen kunnen deelnemen? In het eerste projectjaar zullen we een 45-tal scholen selecteren om mee in te stappen in het project. We zullen scholen kiezen uit diverse regio s, onderwijsvormen, onderwijskoepels en met een verschillende sociale mix. Welke inspanning vraagt dit project van een school? De school/het schoolteam wordt uitgenodigd om: Een visie te ontwikkelen rond omgaan met kansarmoede Te reflecteren over het schooleigen kansarmoedebeleid Samen na te denken over beheersbare schoolrekeningen Klare wijn te schenken over de schoolrekeningen en dit ook helder te communiceren Een invorderingsbeleid te ontwikkelen dat kosten beperkt en menselijk invordert Aan een open en respectvolle communicatie te werken met kansarme ouders In gesprek te gaan met partners/ sociale diensten Jongeren in armoede, ondanks financiële beperkingen, maximale kansen te bieden Het traject mee te laten opvolgen door een pedagogisch begeleider Welke extra werk vraagt dit project van een school Er zijn 7 contactmomenten met de school voorzien. Belangrijk om te weten is dat het invullen van deze contactmomenten altijd op maat van en in samenspraak met de school gebeurt. 1 intakegesprek met de directie 1 personeelsvergadering 2 inhoudelijke bijeenkomsten van het schoolarmoedeteam 1 1 pedagogische studiedag 1 Het schoolarmoedeteam bestaat minstens uit 1 (adjunct)directeur, 1 zorg/gok-leerkracht (coördinator), 1 leerkracht, 1 administratieve medewerker, 2 ouders 56

57 1 regionale open-venster avond 1 evaluatie- en bijsturingsmoment (het schooljaar nadien) Tijdens deze contactmomenten is de school bereid om vanuit haar pedagogisch project de visiedocumenten, schoolrekening, betalingsmodaliteiten, communicatie naar ouders te herbekijken en aan te passen. Welke actoren binnen de schoolse context worden hier het beste betrokken? Directie, mensen van het secretariaat, graadcoördinatoren, diegenen binnen het lerarenkorps met meer dan gewone aandacht voor gelijke onderwijskansen, ouders, CLB, schoolbegeleider De rol van de ervaringsdeskundige Mensen in armoede zijn actieve partner in de strijd tegen armoede. Dit project maakt gebruik van de ervaringsdeskundigheid van onze medewerker om een brug te slaan tussen de school en ouders met een armoedeproblematiek. Waarom werken met een ervaringsdeskundige? We zetten deze ervaringsdeskundigheid in op verschillende terreinen: In dialoogtrajecten worden de reële problemen van ouders in armoede in kaart gebracht. De synthese van deze trajecten is de basis voor het opbouwen van de sensibiliseringsboodschap. Die inhoud wordt aangevuld met wetenschappelijke inzichten, terreinkennis en onderzoeksgegevens. Bij vorming. Vanuit hun ervaringskennis ondersteunen ervaringsdeskundigen de vormingswerkers en maken ze het schoolteam gevoelig voor het perspectief van mensen in armoede. Ervaringsdeskundigen zijn hierin zowel rolmodel als brugfiguur. Dat ze werken vanuit een vergrote gevoeligheid voor de situatie en de beleving van mensen in armoede, maakt meteen ook hun professionele meerwaarde uit. 57

58 Wat is de rol van de ouders? De ouders zijn een belangrijke partner in dit project. De finaliteit van het traject dat een school in het kader van dit project aangaat, is een beter kostenbeperkend schoolbeleid. Ook de communicatie tussen school en ouders, school en buurt en school en welzijnsactoren staat daarin centraal. Het optimaliseren van de communicatie gebeurt eveneens best in samenwerking met de betrokkenen (i.c. de ouders). Ouders zelf kunnen ook heel goede tips geven rond het verlagen van kosten op school. Soms kan dit ook in samenwerking met een lokale vereniging waar armen het woord nemen, Welzijnsschakel of andere groep. Ouders in armoede hebben niet zelden zelf een vrij negatieve ervaring met onderwijs en school. Dat maakt het voor hen niet evident om veel vertrouwen te stellen in het onderwijs als dé hefboom om armoede te bestrijden. Concreet is het belangrijk dat scholen dit inzien en van daaruit passend en volhoudend inzetten op uitbouwen van goed contact met deze ouders. Hoeveel kost het voor een school om in te stappen? Het instappen in dit project is voor de school gratis. Wel vraagt het een engagement voor de school om hier intensief mee aan de slag te gaan. Mogelijks komen er in de loop van het traject drempels naar boven waar de school werk van kan maken, maar die ook wel centen kosten. Bv. de aankoop van klasrekenmachines om zo de kosten voor de ouders te drukken. Is het de taak van een school/leerkracht om hierrond te werken? Ja, want: 1. In Vlaanderen heerst vrijheid van onderwijs. Dat betekent dat iedere ouder zijn/haar kind moet kunnen inschrijven in de school van zijn/haar keuze. Die keuze wordt best gemaakt op basis van motieven als nabijheid, het aanbod aan studierichtingen die passen bij de talenten van het kind, welzijn van het kind etc. Maar de kosten van een school of richting zouden nooit de reden mogen zijn voor die keuze! Vandaag zijn er grote verschillen wat betreft het kostenplaatje van een school of studie- 58

59 richting, waardoor die vrije schoolkeuze niet voor iedereen altijd gegarandeerd blijft. Het is ook de taak van de school om daar bewust mee bezig te zijn. 2. Scholen en leerkrachten zijn begaan met hun leerlingen. Allerlei factoren kunnen de prestaties van leerlingen beïnvloeden. Daaronder valt zeker ook de thuissituatie. Als die er één is van opgroeien in armoede, heeft dat gevolgen voor het kind die vaak concreet zichtbaar worden (voor leerkrachten): de leerling heeft geen boeken omwille van een onbetaalde factuur, heeft geen huiswerk bij zich omdat er thuis geen printer staat, het kind kan zich niet goed concentreren in de klas, is systematisch afwezig bij uitstappen Je moet als leerkracht bewust zijn van het feit dat jouw keuzes kosten kunnen verminderen of juist genereren, en van het mogelijke effect daarvan op de gelijke kansen van je leerlingen, kan veel problemen voorkomen. Om met het hele team zicht te krijgen op het kostenplaatje van een richting of schooljaar, is het belangrijk daar bewust mee bezig te zijn en met elkaar in dialoog te gaan hierover. 3. Een school die met onbetaalde facturen zit, zit met een probleem. Een goede aanpak rond kosten en communicatie met (kwetsbare) ouders kan alvast een deel van die onbetaalde facturen, en dus van dat probleem, voorkomen! 59

60 Bijlage 2: Het verhaal van Helga en Wim 2 De dochter van Helga en Wim zit in het eerste middelbaar. Daar loopt het niet zo goed. Zij kan niet volgen in de wiskundeles en heeft vaak discussie met haar leerkracht. Als zij thuis komt met haar agenda, staat het vol opmerkingen. Rood vinden zij als ouder zeer agressief en ook een teken van macht. In haar agenda zat een nota van de godsdienst leerkracht dat de klas naar de cinema ging om de nieuwe Ken Loach film te zien. De leerlingen moesten 5 euro meebrengen. Helaas hadden Helga en Wim dit niet en gaven ze hun dochter 2,50 euro mee. Resultaat, hun dochter mocht niet mee naar film. Hun inkomen is niet groot met als gevolg dat ze op het einde van de maand niet veel reserve overhouden. Ze begrijpen de reactie van de leerkracht absoluut niet en hun dochter hebben ze enkel kunnen troosten! 2 Met dank aan vzw Welzijnszorg voor het verhaal 60

61 Bijlage 3: Het verhaal van Zeyneb 3 Zeyneb is vijftien jaar. Ze zit aan de tafel in de keuken en probeert haar huiswerk te maken. Haar broertje en zusje roepen en gooien met een bal naar elkaar, zo kan ze zich moeilijk concentreren. Op de slaapkamer die ze met z n drieën delen, is er geen plaats voor een bureau, dus ze moet wel aan de keukentafel zitten. Zeyneb houdt heel veel van tekenen en zou later graag kunstenares worden. Op woensdag en zaterdag moet ze op haar kleine broer en zus passen omdat haar mama twee jobs combineert. Ze kan dus niet naar de tekenschool gaan. Het is ook moeilijk om met haar vriendinnen af te spreken omdat haar mama vaak haar hulp nodig heeft. Hoewel Zeyneb dat graag zou willen, kan ze niet naar de kunsthumaniora: de school ligt te ver van huis en het tekenmateriaal zou te duur zijn. Zeynebs mama weet echt niet hoe ze de schoolrekening van de kinderen moet betalen. De CLB-medewerker heeft een brief meegegeven om een studietoelage aan te vragen, maar haar mama spreekt niet goed Nederlands en weet niet hoe zij die aanvraag moet invullen en legt de brief opzij. 3 Met dank aan vzw Welzijnszorg voor het verhaal 61

62 Bijlage 4: Het verhaal van Kinsley & Oladimeji 4 Kinsley, 52 jaar, is de vader van Oladimeji. Zijn vrouw stierf snel na de geboorte van Oladimeji. Kinsley kan Oladimeji niet helpen met zijn huiswerk omdat hij nauwelijks kan lezen of schrijven. Kinsley durft dat niet te vertellen op de school van zijn zoon. Hij is bang om iets te zeggen, omdat hij zich moeilijk kan uiten. De leerkrachten begrijpt hij niet goed, ze gebruiken dikwijls moeilijke woorden die hij niet verstaat. Kinsley beseft dat goed onderwijs een weg is om uit de miserie te geraken, maar hij ziet dat het voor zijn eigen kind dat in armoede leeft moeilijk is om te studeren. Kinsley heeft geen geld voor kasten, veel van hun materiaal in huis staat nog in dozen. Oladimeji schaamt zich voor hun woning en nodigt nooit vrienden uit. Kinsley moet elke maand keuzes maken over hoeveel geld hij uitgeeft en hij moet voorzichtig omgaan met zijn leefloon. Gelukkig krijgt hij training in budgetbeheer bij het OCMW. Door het vocht en de schimmel in hun huis heeft Oladimeji longproblemen ontwikkeld. Hij is dus vaak ziek en mist hierdoor geregeld school. 4 Met dank aan vzw Welzijnszorg voor het verhaal 5 Met dank aan het Netwerk Tegen Armoede. De getuigenis is terug te vinden op: 62

63 Bijlage 5: De getuigenis van Nely 5 Je wilt als moeder niet de hele tijd nee zeggen tegen je kinderen, zeker niet als het over school gaat. Maar de kosten swingen de pan uit. Als je moet rondkomen met een laag inkomen bezorgen de schoolfacturen je telkens slapeloze nachten. Dat zegt Nely, moeder van 1 dochter en 3 zonen. De dochter zit in het zesde leerjaar lager onderwijs en start vanaf september 2017 eerste middelbaar. De zonen zitten allemaal in het secundair onderwijs, waarvan twee zonen in praktijkgerichte afdelingen. Dat alles samen zorgt geregeld voor gepeperde rekeningen, zeker in september. Ik zit nu al in juni aan zo n 400 voorschot voor volgend schooljaar, 180 aan boeken en 175 aan beroepskledij maar daar gaan in september nog heel wat kosten bijkomen, zegt Nely. Ik zal nog moeten zien wie een nieuwe boekentas nodig heeft of nieuwe kleren. Ik moet al heel vaak nee zeggen tegen mijn kinderen. Zij tonen daar veel begrip voor, maar als moeder is dat allesbehalve gemakkelijk. Boeken bestellen in september neemt altijd een grote hap uit het gezinsbudget. In heel wat scholen starten kinderen desnoods zonder schoolboeken zolang ze niet betaald zijn. Vaak moet je die ook nog online bestellen, waarbij het soms heel onduidelijk wat nu wel of niet besteld moet worden. Het maakt je als ouder heel onzeker. Bestel ik nu niet teveel of te weinig en wat gaat mij dat kosten? September is op die manier een maand om te overleven. Nely is met haar vier kinderen al heel wat schoolpoorten binnengewandeld en ze merkt grote verschillen in hoe scholen omgaan met schoolrekeningen en vooral met kwetsbare gezinnen. Ik heb het allemaal meegemaakt. Mijn kind dat de schoolfoto s niet meekreeg omdat een rekening niet betaald was. Kinderen die openlijk aangesproken worden op onbetaalde facturen. Heel vernederend, voor mij, maar vooral voor mijn kinderen. Andere scholen pakken het heel anders aan. Daar kun je terecht als het moeilijk gaat. Je kunt er rekeningen gespreid betalen en men biedt het ook actief aan. Dat zijn allemaal geen vanzelfsprekende dingen om te gaan vragen. 63

64 En kinderen kijken ook naar elkaar, welke boekentas of welke kleren ze dragen. Mijn oudste zoons werken in de vakanties als jobstudent. Daar verdienen ze wat geld mee. Daarmee betalen ze dan soms zelf nieuwe kleren of een nieuwe schooltas mee. Ik betaal hen dat dan in kleine stukjes terug. Voor hen is het gevoel erbij te horen heel belangrijk en ik kan daar niet elke keer nee tegen zeggen. Dat geldt ook voor schooluitstappen. Heel pijnlijk, ik heb hen al heel vaak moeten uitleggen dat ze niet zullen mee kunnen. Toch is er op dat vlak, alvast in Aalst, veel ten goede veranderd. Ruim vijf jaar geleden was de stad, samen met de omliggende gemeenten, de pionier van de Uitpas (gegroeid uit de kansenpas, die 20 jaar geleden in 1995 vanuit onze Vierdewereldgroep ontstaan is). Met die Uitpas kan elke inwoner van een stad deelnemen aan culturele evenementen en het lokale vrijetijdsaanbod. Voor mensen met een laag inkomen gelden specifieke kortingen die geïntegreerd zijn in de Uitpas. Je hoeft de korting dus niet apart aan te vragen, waardoor je geen stempel opgeplakt krijgt. Aalst (Regio Dender) is tot nu toe de enige plaats die schooluitstappen mee geïntegreerd heeft in de Uitpas. Daardoor kan ik mijn kinderen nu wel meesturen op schoolreis. Mijn zoon is dit schooljaar zo nog naar Italië gereisd. Een hele opluchting, voor hem en voor mij. Smartschool en digitalisering doen meer en meer hun intrede op school. Ook een grote stressfactor, zegt Nely. Het is niet zo vanzelfsprekend om dat allemaal te gebruiken. Bovendien kosten een computer en internetverbinding behoorlijk wat geld. Maar een alternatief is er niet echt. Ik kan mijn kinderen toch niet telkens naar de bibliotheek sturen om huistaken te maken? Nely komt vaak in Vierdewereldgroep Mensen voor Mensen in Aalst. Vroeger durfde ik niets vragen, ook niet op school. Hier heb ik gemerkt dat ik niet alleen ben, dat er veel mensen zijn in dezelfde situatie. Gaandeweg heb ik hier mijn zelfvertrouwen opgebouwd, mijn eigenwaarde teruggevonden en nu durf ik mijn mond wel open te trekken. Zonder de groep hier was ik nooit zo ver geraakt. 64

65 Bijlage 6: Zelfevaluatie school 6 Bent u een medewerker school? Bent u een ouder? RELATIE SCHOOL-OUDERS niet waar soms niet soms wel waar persoonlijke contacten Leerkrachten zijn gemakkelijk aanspreekbaar. De directeur is gemakkelijk aanspreekbaar voor de ouders. De school neemt aanmoedigende initiatieven om de aanwezigheid van ouders op oudercontacten te verhogen. Ook de ouders van geplaatste kinderen worden betrokken bij het schoolgebeuren (behalve bij andere juridische afspraken). schriftelijke communicatie Schriftelijke communicatie wordt gescreend op leesbaarheid voor minder geletterde ouders. Het schoolreglement is een duidelijk en leesbaar document voor alle ouders, ook minder geletterde ouders. Het schriftelijk commentaar in rapporten vertrekt steeds vanuit een positieve invalshoek. TOTAAL RELATIE SCHOOL-OUDERS 65

66 SCHOOLKOSTEN OUDERS niet waar soms niet soms wel waar Schoolbeleid Uw school heeft een schoolcode en het werd grondig door het team besproken. Deze code werd gedeeltelijk of geheel opgenomen in het schoolreglement. De jaarlijkse kostprijs voor de ouders wordt in het begin van het schooljaar meegedeeld. De jaarlijkse kostprijs voor de ouders wordt strikt nageleefd. Er is een duidelijk engagement van het schoolteam om de school betaalbaar te houden voor alle ouders. Inning Elke schoolrekening vermeldt wat de ouders kunnen doen als er betalingsproblemen opduiken. Ouders kennen de mogelijkheid voor spreiding van schoolkosten. De schoolrekening is helder opgesteld. De schoolrekening vermeldt voldoende details. 66

67 niet waar soms niet soms wel waar Samenstelling De school stelt materiaal, dat vroeger door de ouders werd aangekocht, gratis ter beschikking. Het schoolteam houdt er rekening mee dat de kinderen uit arme gezinnen veel minder mogelijkheden hebben om wafels, vlaaien, postkaarten, te verkopen. De nadruk ligt niet op individuele verkoopresultaten. Er wordt ondubbelzinnig onderscheid gemaakt tussen verplichte en vrijblijvende schoolkosten. Probleemsituaties Leerlingen worden nooit betrokken bij problemen ivm onbetaalde schoolrekeningen. In geval van betalingsproblemen wordt het sociaal fonds van de school of andere middelen aangesproken. Het afleveren van het rapport, documenten ivm studietoelage e.d. hangt nooit af van het al dan niet betalen van schoolrekeningen. TOTAAL SCHOOLKOSTEN OUDERS Deze zelfevaluatie tool is ontwikkeld door het project Kansen in Onderwijs, Antwerpen. Onderwijsbeleid is een dienst van de stad Antwerpen die netoverschrijdend werkt alsook in het stedelijk bedrijf Cultuur, Sport, Jeugd en Onderwijs samenwerkt. In 2000 startte het project Kansen in Onderwijs op vraag van de Antwerpse armoedeverenigingen. 67

68 Bijlage 7: Armoedeweb Ond e r wi j s Gezin T erks teklli So Hu e contac t Ge Mijn school en l cia I n ko m i s ve s t i ng zondheid e ulp verl enin g H n Jus t i ti e 68 e tijd ng ew Vri j

69 Onderwijs Vrije tijd Huisvesting Gezondheid Inkomen Hulpverlening Justitie Sociale contacten Tewerksteling Gezin 69

70 Bijlage 8: Werkdomeinen Eigen visie op armoede Communicatie Mijn school Het solidariteitsfonds Kostenbeleid Participatie De schoolrekening 70

71 71

72 Bijlage 9: Schoolfoto verdiept VISIE OP ARMOEDE Het schoolteam heeft in de twee voorbije schooljaren vorming gevolgd over de kansarmoede(problematiek). klopt klopt niet Het schoolteam heeft een goed begrip van de complexiteit van kansarmoede. klopt klopt niet Kansarmoede is een terugkerend item op personeelsvergaderingen en nascholingen. klopt klopt niet Ons inschrijfteam heeft oog voor signalen van (kans)armoede. klopt klopt niet Leerkrachten houden rekening met (kans)armoede wanneer leerlingen moeten zorgen voor taken/lessen/materiaal. klopt klopt niet De visie op armoede vanuit onze koepel werd door het team besproken. klopt klopt niet Wij kennen de verschillende hulpverleningsorganisaties in de buurt en verwijzen ouders warm door wanneer nodig. klopt klopt niet Wij hebben een werkgroep binnen de school die zich bezig houdt met visie ontwikkeling rond armoede. klopt klopt niet Het schoolteam kent en vermijdt de gangbare clichés en vooroordelen over kansarmoede (vb. Ze kan de schoolrekening niet betalen, maar loopt wel te pronken met haar iphone. ) klopt klopt niet Leerkrachten spreken elkaar erop aan als ze een blanke middenklasse oordeel maken. klopt klopt niet TOTAAL: 72

73 COMMUNICATIE De directeur is gemakkelijk aanspreekbaar voor de ouders. klopt klopt niet Leerkrachten zijn gemakkelijk aanspreekbaar voor de ouders. klopt klopt niet De school neemt aanmoedigende initiatieven om de aanwezigheid van ouders op oudercontacten te verhogen. klopt klopt niet Ons inschrijfteam heeft nascholing gevolgd over laagdrempelige communicatie. klopt klopt niet Het schoolreglement is een duidelijk en leesbaar document voor alle ouders, ook minder geletterde ouders. klopt klopt niet Schriftelijke communicatie wordt gescreend op leesbaarheid voor minder geletterde ouders. klopt klopt niet Wij communiceren via minstens 3 kanalen (brief, sms, telefoon, persoonlijk gesprek, huisbezoek) met ouders. klopt klopt niet Ouders weten bij wie zij terecht kunnen met (betalings)problemen (vertrouwenspersoon). klopt klopt niet Wij leggen huisbezoeken af wanneer nodig. klopt klopt niet Wij detecteren en gaan discreet en respectvol om met kansarme leerlingen/gezinnen. klopt klopt niet TOTAAL: 73

74 KOSTENBELEID Ouders werken actief mee aan ons kostenbeleid. klopt klopt niet Er is een opsomming gemaakt van alle mogelijke zaken die geld kosten en die worden doorgerekend aan de gezinnen. klopt klopt niet Deze lijst is door ons kritisch onder de loep genomen. klopt klopt niet Er is een duidelijk engagement van het schoolteam om de school betaalbaar te houden voor alle ouders. klopt klopt niet Wij helpen ouders om de schooltoelage aan te vragen. klopt klopt niet Leerkrachten worden betrokken bij de strategieën om de schoolkosten te drukken. klopt klopt niet Leerkrachten kennen de procedure rond het maken en doorrekenen van kopieën naar de leerlingen. klopt klopt niet Wij overleggen met scholen in onze scholengroep of er gemeenschappelijke aankopen kunnen gebeuren. klopt klopt niet Wij kiezen voor slim schoolmateriaal dat in de daaropvolgende jaren ook nog gebruikt kan worden. vb. bij het aankopen van een dure rekenmachine. klopt klopt niet De schoolkosten worden jaarlijks geëvalueerd. klopt klopt niet TOTAAL: 74

75 DE SCHOOLREKENING De jaarlijkse kostprijs voor de ouders wordt in het begin van het schooljaar meegedeeld en strikt nageleefd. klopt klopt niet Ouders kennen alle betalingsmogelijkheden die we aanbieden. klopt klopt niet Elke schoolrekening vermeldt wat de ouders kunnen doen als er betalingsproblemen opduiken. klopt klopt niet De schoolrekening is helder opgesteld en vermeldt voldoende details. klopt klopt niet Wij bieden ouders een flexibel afbetalingsplan aan waar nodig. klopt klopt niet Het afleveren van het rapport (of andere belangrijke documenten) hangt nooit af van het al dan niet betalen van de schoolrekening. klopt klopt niet Wij hebben een duidelijke procedure voor het opvolgen van onbetaalde schoolrekeningen. klopt klopt niet Wij werken NIET samen met een incassobureau. klopt klopt niet Wij confronteren onze leerlingen nooit met onbetaalde facturen. klopt klopt niet Wij nemen tijdig contact op met ouders die facturen hebben openstaan. klopt klopt niet TOTAAL: 75

76 PARTICIPATIE Onze leerlingen mogen deelnemen aan alle schoolactiviteiten zelfs al is de schoolrekening niet betaald. klopt klopt niet Leerlingen kunnen op school na de lessen werken met computers, atlassen klopt klopt niet Alle leerlingen nemen deel aan schooluitstappen en activiteiten. klopt klopt niet We hebben relaties met het sociaal-culturele netwerk rond de school. klopt klopt niet Wij houden de meerdaagse reizen zo goedkoop mogelijk. klopt klopt niet De leerlingen gebruiken zoveel mogelijk openbaar vervoer om zich te verplaatsen naar buitenschoolse activiteiten. klopt klopt niet Wij zorgen ervoor dat alle leerlingen de nodige schoolboeken hebben. klopt klopt niet Wij maken gebruik van de sociale, culturele en sportieve participatiefondsen van ons OCMW. klopt klopt niet Wij kennen en informeren ouders over de tussenkomsten van de mutualiteiten voor bepaalde meerdaagse en sportieve activiteiten. klopt klopt niet Wij hebben ons OCMW en/of CAW en/of BudgetInZicht uitgenodigd om een eventuele samenwerking te bespreken. klopt klopt niet TOTAAL: 7 BudgetInZicht (BIZ) zijn regionale samenwerkingsverbanden van OCMW s, OCMW-verenigingen en verenigingen waar armen het woord nemen, onder budgethouderschap van de CAW s. Deze teams werken samen aan kwaliteitsvolle schuldhulpverlening, lerende netwerken en preventie. Elk BIZ-samenwerkingsverband legt zijn eigen klemtonen en zet in op eigen noden. Dat maakt het aanbod boeiend en interessant. 76

77 HET SOLIDARITEITSFONDS Wij hebben een solidariteitsfonds bij ons op school. klopt klopt niet Het schoolteam houdt er rekening mee dat de leerlingen uit kansarme gezinnen veel minder mogelijkheden hebben om wafels, truffels, tombolakaartjes, te verkopen. De nadruk ligt niet op individuele verkoopresultaten. klopt klopt niet Ouders (en leerlingen) hebben inspraak in hoe dit fonds aan te vullen. klopt klopt niet De werking van het solidariteitsfonds is transparant voor het personeel. klopt klopt niet De werking van het solidariteitsfonds is transparant voor de ouders. klopt klopt niet We hebben een comité samengesteld uit diverse personen (vb. directie, ouders, leerkrachten, zorgteam, leerlingen, administratief personeel) dat kan beslissen over de besteding van de middelen. klopt klopt niet Ons solidariteitsfonds mag gerust aan de grote klok worden opgehangen. klopt klopt niet Ouders weten bij wie ze moeten zijn indien ze gebruik willen maken van het solidariteitsfonds. klopt klopt niet Wanneer we een actie organiseren om de kas te spijzen, communiceren we ook achteraf met leerkrachten, ouders en sponsors wat de resultaten waren. klopt klopt niet Wanneer een ouder/leerling een beroep doet op de solidariteitskas, wordt de aanvraag met de grootste discretie behandeld. klopt klopt niet TOTAAL: 77

78 Bijlage 10: Vragenlijst ouders 8 Wat vindt u van... heel goed goed kan beter slecht Ik voel mij voldoende geïnformeerd over: Wat het schooljaar mij zal kosten Wat te doen als ik niet kan betalen Bij wie ik moet zijn als ik niet kan betalen De mogelijkheid om verspreid te betalen Ik voel mij gehoord op school over kosten Ik weet wie ik kan aanspreken wanneer ik (financiële) problemen ervaar De school houdt voldoende rekening met mijn situatie Ik vertrouw de school voldoende om mogelijke problemen te vertellen De school heeft moeite gedaan om de kosten te verlagen De facturen worden voldoende verspreid doorheen het schooljaar TOTAAL: 8 Gebaseerd op de vragenlijst voor ouders uit Ouderblik. Het schoolbeleid bekeken door de bril van ouders. GO! Ouders

79 Hoe kan het beter? Deze vragenlijst voor ouders is ontwikkeld door GO! Ouders en komt uit hun publicatie Ouderblik Het schoolbeleid bekeken door de bril van ouders 2012; atoms/files/ouderblik%20schoolkosten%20go%21%20ouders.pdf AFKNIPSTROOK: Ik wil graag meedenken om kosten op school te drukken. Mijn contactgegevens zijn: 79

80 Bijlage 11: Het schoolkostenbeleid 9 VISIE EN OVERZICHT 1. Wat is er reeds in de school gebeurd omtrent kostenbeheersing en wat kan eventueel nog beter? 2. Er wordt jaarlijks een overzicht van de kosten die worden doorgerekend aan de ouders gemaakt. Is elke kost verplicht, noodzakelijk of nietverplicht? Welke van deze kosten kunnen anders beheerd worden? Kunnen we de handboeken beter verkopen of eerder verhuren? Kunnen we de invulboeken vervangen door zelf uitgewerkt lesmateriaal? Moeten fotokopieën doorgerekend worden aan ouders? Is het mogelijk een tweedehandsboekenverkoop te voorzien? Kan het materiaal dat werd aangekocht door de school ook door de leerlingen thuis worden gebruikt? 80

81 Zijn er meerdere meerdaagse uitstappen nodig? 3. Er wordt een jaarlijks raming van de kosten binnen een bepaald studiejaar gemaakt(in het secundair liefst ook binnen de richtingen). Wordt deze lijst ruim op voorhand meegegeven aan de ouders zodat ze bijvoorbeeld de mogelijkheid hebben om inkopen te doen in de solden? HET SCHOOLPLAN 1. Zijn er binnen het schoolteam één of twee vertrouwenspersonen waar ouders terecht kunnen met vragen over of problemen met (onbetaalde) facturen? 2. Heeft het schoolteam reeds een nascholing gevolgd omtrent omgaan met mensen in armoede? 3. Worden de leerkrachten betrokken bij de strategieën om de schoolkosten te drukken? Bestaat er een overleg tussen de verschillende leerkrachten zodat ze een totaalbeeld krijgen van wat een opleiding aan de ouders kan kosten? 9 Gebaseerd op Ouderblik. Het schoolbeleid bekeken door de bril van ouders. GO! Ouders

82 OUDERS 1. Bestaan er verschillende betalingsmodaliteiten (cash, overschrijving of domiciliëring) binnen de school? 2. Wordt er gezorgd voor een flexibel betalingsplan wanneer noodzakelijk? 3. Worden de facturen in de mate van het mogelijke verspreid over het schooljaar heen en niet vooral in het begin of op het einde van het schooljaar? LEERLINGEN 1. Beschikt de school over een solidariteitskas? Werd er nagedacht over de manier waarop de kas kan worden aangevuld of gebruikt? Werd ervoor gezorgd dat dit geen discriminerend effect teweegbrengt? 2. Is er een spaarplan opgericht zodat leerlingen bijvoorbeeld vanaf het 1e jaar reeds kunnen sparen voor de reis in het laatste jaar? Wordt dit spaarplan toegepast bij alle leerlingen en niet enkel bij de leerlingen in armoede? 82

83 3. Krijgen de leerlingen inspraak in hoe dit spaarplan of de solidariteitskas aan te vullen? COMMUNICATIE 1. Bestaat er een duidelijk stappenplan over hoe te betalen, wat er staat te gebeuren wanneer er niet betaald werd,.? 2. Wordt het stappenplan ook gecommuniceerd in het schoolreglement? 3. Wordt er in een heldere taal die voor iedereen leesbaar is gecommuniceerd, ook voor diegene die minder taal- of rekenvaardig zijn? 4. Wordt er op verschillende tijdstippen (bij inschrijving, einde schooljaar, ) en via verschillende kanalen (schriftelijk en mondeling) gecommuniceerd? 5. Wordt er via de leerlingen over onbetaalde schoolrekeningen gecommuniceerd? 6. Mensen in armoede proberen hun situatie zoveel mogelijk te verbergen uit schrik voor consequenties. Wordt er rekening gehouden met deze angst? 83

84 7. Worden ouders, leerlingen en leerkrachten ook meegenomen in het sensibiliseren over leven in armoede? 8. Bestaat er een platform voor alle ouders om zich uit te spreken over het gehele kostenplaatje? Bv. samenstelling boekenpakket, waaier aan schoolreizen, 9. Wordt er tijdig contact opgenomen met ouders die facturen hebben openstaan? 10. Wordt er jaarlijks informatie over schooltoelagen meegegeven aan de ouders? 11. Bestaat er de mogelijkheid om op een inschrijvingsmoment door een vertrouwenspersoon geholpen te worden om de aanvraagformulieren in te vullen? EXTRA S 1. Is de school op zoek gegaan naar goede praktijkvoorbeelden in de nabije omgeving of via andere kanalen? 2. Overleggen de scholen binnen de scholengroep met elkaar of er bijvoorbeeld gemeenschappelijke aankopen kunnen gebeuren? 84

85 3. Werkt de school met een incassobureau? 4. Wordt er bij het opstellen van de lijst van benodigd schoolmateriaal, gekozen voor slim schoolmateriaal? 5. Gebeuren de activiteiten die binnen de lesuren worden georganiseerd (bv. de sportdag) zo goedkoop mogelijk zodat uitsluiting niet mogelijk is? 6. Bij activiteiten georganiseerd buiten de lesuren, wordt er ook rekening gehouden met de traditie inzake schoolreizen en dergelijke? 7. Bestaat er binnen de school een werkgroep kostenbeheersing die zich continu bezighoudt met het kostenbeleid? Eventueel kunnen hierbij ouders en leerlingen worden uitgenodigd. Deze vragenlijst is ontwikkeld door GO! Ouders en komt uit hun publicatie Ouderblik Het schoolbeleid bekeken door de bril van ouders 2012; files/ouderblik%20schoolkosten%20go%21%20ouders.pdf 85

86 Bijlage 12: Heilig Graf, Turnhout De school: Heilig Graf is een zeer grote school met alle onderwijsvormen ASO, TSO, BSO en KSO. De school telt 2580 leerlingen in het secundair onderwijs en 450 leerkrachten verspreid over 3 campussen. De school bevindt zich in hartje Turnhout die zelf een hoge graad van kansarmoede kent. Deze school is een echte weerspiegeling van de maatschappij. We hebben hier de hele sociale mix, van heel rijke leerlingen tot leerlingen die niets hebben. - Heidi Opdebeeck, pastoraal medewerker, Heilig Graf Het begin: De schoolpastoraal heeft veel contact met leerlingen, ook kansarme leerlingen. Vanuit een positie van solidariteit kwamen de eerste impulsen om een armoedevriendelijke school te worden. Het past ook in de levensvisie van de school zelf. De werkgroep kansarmoede is vier jaar geleden opgestart na een workshop van Welzijnszorg vzw. De werkgroep las veel over het thema kansarmoede en leerden van mekaar. Wat ze zelf leerden, hebben ze moeten omzetten in de bewustmaking van gans het schoolteam. De werkgroep heeft lang en hard moeten werken om alle leerkrachten zover te krijgen om na te denken over de kosten die ze maken. De financiële directeur vertelt dat hij eerst alles puur financieel bekeek, maar dat de reflex om na te denken over alle gemaakte kosten ondertussen doorgedrongen is bij iedereen in het leerkrachtencorps dankzij de inspanningen van de werkgroep. Een van de eerste acties van de werkgroep kansarmoede was het inschrijvingsmoment. De school telt een heel team van inschrijvers. Ze hebben een vorming gekregen waarbij naast informatie over het ingewikkelde kluwen dat armoede is, ook de drempels die kansarme ouders voelen, aan den lijve werden ondervonden via een inleefoefening. De pastorale medewerkers hebben een vorming van een drietal uur zelf uitgewerkt en nadien eerst aan de werkgroep 86

87 zelf, dan aan het directieteam en dan aan een twintigtal inschrijvers gegeven. Het inschrijvingsteam heeft aandacht voor een respectvolle en toegankelijke communicatie. Het eerste wat ze proberen te achterhalen is Hoe is de thuissituatie? Ze maken gebruik van een signaallijst tijdens de inschrijving, maar voeren vooral veel gesprekken. Het inschrijfgesprek wordt helemaal losgekoppeld van de technische gegevens die de school nodig heeft; die technische kant van de inschrijving gebeurt nadien door andere mensen. Ze dragen zelfs zorg voor de kledij die ze aandoen tijdens de inschrijving, en komen niet te chique gekleed naar school. Tijdens de inschrijving worden ouders geïnformeerd over een eventueel afbetalingsplan indien ze dit wensen of nodig hebben. Onbetaalde schoolfacturen kunnen een belangrijk signaal zijn bij het detecteren van armoede, maar de school bekijkt het probleem veel breder dan de schoolrekening alleen. De gedragen visie op armoede zit ondertussen goed ingeburgerd in de school. Zorgcoördinatoren, leerlingenbegeleiders en individuele leerkrachten zijn ervaren in het detecteren van de armoedesignalen. Zo zijn er een aantal leerlingen geïdentificeerd die geen eten op school hadden. Door middel van een bonnetjessysteem dat onzichtbaar is voor de andere leerlingen, kunnen deze leerlingen elke dag op school gratis eten. Ouders krijgen vier keer per jaar een factuur, maar een meer gespreid aflossingsplan is zeker mogelijk indien ouders dit willen. De school betaalt ook de boeken voor een beperkt aantal leerlingen. Ze ziet elke leerling als een individu en gaat dan ook op zoek naar individuele oplossingen. Toch is de school niet geneigd om onbetaalde rekeningen kwijt te schelden (in heel uitzonderlijke gevallen zal de school een leerling aanmelden bij Stichting Pelicano 10 ). Bij de eerste schoolrekening krijgen ouders een brief die opgemaakt is door de school, vanuit informatie die ze krijgen via het LOP 10 Stichting Pelicano zamelt financiële middelen in door middel van sponsoring, schenkingen, legaten en giften. Met deze middelen voorzien we in de basisbehoeften van Belgische kinderen die in armoede leven 87

88 waarin alle tegemoetkomingen voor ouders, buiten de school, vermeld staan. Ouders krijgen ook nog een brief waarin de mogelijkheid tot een afbetalingsplan vermeld wordt. Facturen worden nooit aan leerlingen meegegeven. Het boekhoudingpersoneel zorgt dat ouders zich veilig voelen als ze daar moeten zijn. Ze hebben evengoed de vormingen rond kansarmoede gevolgd en hanteren een respectvolle basishouding. De school werkt met een eigen advocaat die met een menselijke blik naar onbetaalde facturen kijkt. Zij wordt gevraagd om altijd na te gaan wat de financiële situatie van de ouders is voordat zij besluit om naar een deurwaarder te stappen. Indien zij ziet dat de ouders met ernstige armoede kampen, wordt er samen met de school afgesproken om de uitstaande rekening kwijt te schelden. Kostdrukkende acties: Voor de richting Haarzorg is de verantwoordelijke vakleerkracht opzoek gegaan naar goedkoper materiaal. Waar deze richting vroeger 1000 bedroeg, kost die nu maar 450. Worden de leerlingen slechtere kappers omdat ze goedkoper materiaal gebruiken? Heel waarschijnlijk niet. Voor Restaurant-Keuken kiezen de vakleerkrachten voor een goedkope witte vis om voor te bereiden in plaats van de duurdere vissoorten. In plaats van 200g biefstuk te bakken, gebruiken ze kleinere porties van 100g waardoor ze weer de kostprijs halveert. De leerkrachten zijn voortdurend aan denken, Kan het anders? Kan het voordeliger? Omdat zeker niet alle leerlingen over een pc en printer thuis beschikken, is het Openleercentrum na de schooluren open. Leerkrachten worden gevraagd om rekening te houden met het feit dat de leerlingen enkele dagen nodig hebben om een bepaald taak op de pc en printer te maken. De school werkt samen met IDDINK. Door de permanente alertheid voor de signalen van armoede, heeft de school het heel snel door wanneer een leerling geen boeken kan kopen. Dan koopt de school 88

89 de boeken voor de leerling. Elk geval bekijkt de school apart om een maatgerichte oplossing te vinden. De school heeft zelf atlassen aangekocht die zij ter beschikking van de leerlingen stellen. Er wordt een groepsaankoop van rekenmachines gedaan en die worden doorverkocht aan de leerlingen tegen een lagere prijs dan als ze de rekenmachines zelf in de winkel moesten gaan kopen. De werkgroep heeft nog geen beleid rond studiereizen uitgewerkt en wil in de toekomst daaraan gaan werken. Het blijft een moeilijke evenwichtsoefening want studiereizen, ook buitenlandse reizen, hebben zeker een grote educatieve meerwaarde voor de leerlingen, ook de kansarme leerlingen. Er is een jaarlijkse Romereis voor de 6de-jaar leerlingen. De school probeert de kosten te drukken door een spaghettiavond te organiseren of door een verspreide betaling van de reis mogelijk te maken. De reis wordt al in het 3de leerjaar aangekondigd zodat ouders hiervoor kunnen sparen, maar er zijn toch veel leerlingen die niet mee kunnen wegens financiële beperkingen. Samenwerken: De school heeft geen structurele samenwerkingsverbanden maar zal vaak een warme doorverwijzing doen naar het OCMW of het JAC. Ze werken soms met T Antwoord mee; een vereniging tegen armoede en uitsluiting. En afhankelijk van de noden, werken ze ook samen met de onderwijsdienst van de stad of het LOP. Bewustwording: De school is momenteel bezig een oplijsting te maken van de gemaakte kosten. De verantwoordelijkheid voor het kritisch nadenken over kosten wordt gelegd bij de vakwerkgroep. De bewustwording hierrond is gegroeid omdat er al jarenlang wordt ingezet op een gedragen visie op armoede binnen de school. Vb. De werkgroep heeft enkele ouders in armoede gevraagd om te getuigen tijdens een pedagogische studiedag. De zeven directeurs volgen de adviezen die ze krijgen van de werkgroep. Juist omdat het leerlingenpubliek een afspiegeling is van de maatschappij, omdat kansarmen en kansrijken zichtbaar zijn, is het eenvoudiger voor de werkgroep om door te dringen tot bij de 89

90 leerlingen. Er worden nooit uitspraken gedaan zoals die passen hier niet. Heilig Graf wordt eerder gezien als een zorgende school. Niet alle leerkrachten zijn even gedreven. Dit vraagt soms veel geduld om samen daarin te groeien. Toch verwacht de school dat de leerkrachten hun middenklasse bril afzetten en stilstaan bij hoe kansrijk de meeste van hen zijn. Ze vertegenwoordigen nu eenmaal de middenklasse waarden en normen en moeten zich ervoor behoeden om die niet aan anderen op te dringen. Maar al die bewustwording gebeurt lepeltje per lepeltje. Het wordt echt gedoseerd. Wat kan iedere leerkracht binnen zijn/haar context doen? De school helpt hen om het vol te houden door voortdurend het schoolteam te motiveren en stimuleren. Tijdens sollicitatiegesprekken wordt bij alle toekomstige werknemers gepolst over hun visie op armoede en diversiteit. Schoolpersoneel wordt ook actief op basis hiervan gerekruteerd. Jongere leerkrachten zijn meer gewoon om met diversiteit om te gaan. Het vraagt vaak de grootste mentaliteitsverandering van oudere leerkrachten. De school gelooft niet in noodhulp. Ze vinden het geen goede oplossing voor het armoede probleem. Ze hebben eerder de houding dat onderwijs de hefboom is voor een gelijke samenleving. Resultaten: De school is fier op haar strakke kostenbeheersing en haar gedragen visie op armoede binnen het schoolteam. Ze zijn intensief bezig met goede studiekeuzebegeleiding zodat leerlingen zeker op de juiste plaats zitten. De school weet dat zij armoede niet de wereld uit zal helpen, maar zij blijft eraan werken om het probleem zo klein mogelijk te houden. Kostenbeheersend werken blijft een continu proces. De school doet haar best om zoveel mogelijk leerlingen een stapje verder te krijgen en hun diploma s te behalen. Het personeel moet geduldig blijven, de moed niet verliezen en vol energie ervoor blijven gaan, ondanks alle frustraties. Hun uitgangspunt is de veerkracht van de leerlingen, en niet de armoedeproblematiek. Elke leerkracht moet echt bewust hiermee omgaan. Kritisch naar kosten kijken. Signalen detecteren. Dit is de boodschap. 90

91 Bijlage 13: Provinciale Middenschool, Gent De school: telt 182 leerlingen en kent één van de hoogste OKI-scores 11 in Gent. Er zitten een groot aantal nationaliteiten op school. De volgende richtingen worden aangeboden: 1ste leerjaar A- en B; 2de leerjaar eerste graad optie Handel Beroepsvoorbereidend leerjaar: Haarzorg - Verzorging-Voeding; Kantoor en Verkoop Verzorging-Voeding; OKAN. De school zet veel in op leerzorg en gelijke onderwijskansen. Het Provinciaal Onderwijs Oost-Vlaanderen heeft een Cel voor Schoolmaatschappelijk Werk(CSW): een team van vier voltijds schoolmaatschappelijk werkers die de scholen, leerlingen en ouders van het Provinciaal Onderwijs Oost-Vlaanderen ondersteunen. Het begin: Een vertrouwensrelatie opbouwen is een belangrijke eerste stap om om te gaan met mensen in armoede. - Henk Vlerick, Directeur Provinciale Middenschool Een strak kostenbeleid is een bewuste beleidsbeslissing geweest van het provinciale bestuur. De provincie heeft al sinds de opstart van het Provinciaal Onderwijs Oost-Vlaanderen aandacht voor betaalbaar onderwijs. De basisfilosofie om alles betaalbaar te houden voor de ouders, is dan al decennialang verankerd binnen provinciaal onderwijs. De school werkt samen met het Brugfiguren project voor secundaire scholen van de stad Gent. Andere partners zijn het OCMW, de verschillende CLB s in Gent, de LOI s 12, CAW,... Een belangrijk uitgangspunt voor de school is dat alle ouders zich welkom voelen op school. Op deze manier is het gemakkelijker voor ouders om de school, of de vertrouwenspersonen binnen de school, aan te spreken wanneer er (financiële) problemen zijn. Bewust omgaan met inschrijvingen: Ouders worden ingelicht over de werking van de cel voor schoolmaatschappelijk werk. De medewerkers die als vertrouwenspersoon fungeren nemen financiële, maar ook andere problemen met de 11 onderwijskansarmoede-indicator 12 Lokaal Opvang Initiatief 91

92 nodige discretie op. De contactgegevens van de schoolmaatschappelijk werkers staan in de agenda s alsook op elke factuur. Als ouders tijdens de inschrijving aangeven dat ze in precaire omstandigheden leven, wordt deze informatie doorgegeven aan de CSW. Mits toestemming van de ouders, neemt de maatschappelijk werker contact op met betrokken externe partners om een vlotte samenwerking te verzekeren. De maatschappelijke werkers werken zowel preventief als curatief. Ze hebben een open houding naar de ouders toe en gaan regelmatig op huisbezoek bij gezinnen. De maatschappelijke werkers zetten intensief in op het invullen van studietoelagen aanvragen. Ze stellen vaak vast dat niet alle leerlingen hiervoor in aanmerking komen wegens de nationaliteitscriteria. Ze zijn gemandateerd om de aanvragen elektronisch in te vullen en op te volgen en de nodige terugkoppelingen naar de ouders te maken. De school werkt met een maximumfactuur. Alle schoolkosten, boeken en materiaal zijn inbegrepen behalve de prijs van meerdaagse uitstappen. De leerlingen A-stroom betalen 300 per jaar, de leerlingen B-stroom 200. De school informeert de ouders bij de start van het schooljaar over de maximumfactuur. De factuur wordt gespreid aangerekend. Indien de ouders een bijkomend afbetalingsplan wensen, worden hiervoor geen bijkomende kosten aangerekend. Kan een gezin de rekening niet betalen, stelt de CSW een onderzoek in en kan er een tussenkomst voorzien worden in de schoolonkosten. Onbetaalde facturen worden opgevolgd door medewerkers van de CSW. Indien de ouders om financiële redenen niet in de mogelijkheid zijn om de facturen te betalen wordt de invorderingsprocedure, op advies van de cel voor schoolmaatschappelijk werk, stopgezet. De provincie heeft een raamcontract met een externe firma voor de bestelling en levering van de boeken. De school is er zich van 92

93 bewust dat de grootse kost voor ouders de aankoop van de boeken zijn. Ouders die niet met de externe firma willen of kunnen samenwerken, zijn vrij om de boeken ergens anders te halen. Het schoolbestuur streeft ernaar dat elk werkboek tenminste 75% ingevuld is om te voorkomen dat ouders moeten betalen voor boeken die maar beperkt gebruikt worden. De school begeleidt de ouders bij het bestellen van de boeken. Wanneer individuele leerlingen problemen hebben bij het betalen van hun schoolboeken, worden dit doorgegeven aan het schoolbestuur. De school bemiddelt zodat leerlingen toch hun boeken ontvangen. Het schoolbestuur stelt een budget ter beschikking om de boeken voor bepaalde leerlingen te betalen. De school kan echter alleen tussenkomen in de kosten van haar eigen leerlingen. Wanneer er in het gezin broers of zussen op andere scholen zitten die achterstallige betalingen hebben, heeft dit tot gevolg dat bepaalde leerlingen hun boeken niet ontvangen. Als de school op voorhand weet dat een gezin de boeken niet zal kunnen betalen, gaat de maatschappelijk werker samen met de ouders op zoek naar een creatieve oplossing. Wanneer een leerling door de loop van het schooljaar vertrekt probeert de school een match te vinden met nieuwe leerlingen om zo de kosten te beperken voor zowel de vertrekkende alsook de nieuwe leerling. De provincie betaalt ook de noodzakelijke persoonlijke beschermingsmiddelen wanneer een leerling voor de eerste maal in een richting start. De school koopt al het nodige didactisch materiaal aan en stelt dit ter beschikking van haar leerlingen. De school biedt gratis huiswerkbegeleiding, inhaallessen, middagstudie alsook extra taalondersteuning aan. 93

94 Opletten: Een discrete houding en aanpak is cruciaal. De school moet bij de begeleiding aandacht hebben voor het zelfbeeld en het zelfwaardegevoel van de leerling. Een leerling mag nooit aangesproken/geconfronteerd worden met zijn/haar armoede. Het opvangen van de signalen van armoede is een moeilijke oefening. Het is in de begeleiding altijd een zoektocht om mensen te empoweren en actief te ondersteunen, zonder te paternalistisch te handelen. Geslaagd: Door sterk in te zetten op bovenstaande initiatieven optimaliseert de school de onderwijskansen. Elke leerling heeft recht op gelijke leer- en ontwikkelingskansen. 94

95 Bijlage 14: GO! Busleyden Atheneum Campus Stassart Wollemarkt, Mechelen De school: Een GO!-school in hartje Mechelen met onderwijsvormen TSO en BSO. De school kent een hoog aantal maatschappelijk kwetsbare leerlingen, meer dan 40 nationaliteiten, veel leerlingen met een rugzakproblematiek en ook OKAN-leerlingen. Weinig leerlingen kiezen als eerste voor deze school, maar dit heeft eerder te maken met de perceptie over de school dan de kwaliteit van het onderwijs. (De school heeft al twee keer een gunstig advies gekregen bij een doorlichting.) Het leerlingenaantal schommelt rond de 500. We hebben 100% aanwezigheid van onze ouders op het oudercontact. - Tanja Janssens, directeur Busleyden Atheneum, Campus Stassart in Mechelen Aanzet: In 2009 is de school begonnen om een strak kostenbeleid te voeren. De aanleiding hiervoor was de leerlingenkenmerken een hoog aantal maatschappelijk kwetsbare leerlingen. Om zuinig met het geld van de ouders om te gaan, maar ook gewoon omdat het de leerkansen van de leerlingen bevordert, besefte de school dat een sterke communicatie met de ouders noodzakelijk was. De school steekt veel aandacht en energie in haar communicatiebeleid en ziet dit als niet-onderscheidbaar van haar kostenbeleid. Samenwerken: De sterkste partner is het schoolteam zelf. De leerlingenbegeleiders, adjunct-directeur en rekenplichtige vormen samen met de huidige directeur een team dat heel alert is voor de signalen van armoede en daardoor nadenkt over elke kost die de school maakt. De school heeft een samenwerkingsovereenkomst met de dienst Veiligheid & Preventie alsook de dienst Onderwijs van de stad Mechelen die een onderwijsassistente heeft aangesteld die als brugfiguur fungeert binnen de school. Schoolcultuur: De school heeft een sterke kennis en inzicht in de problematiek van kansarmoede. Het standpunt van de school is om hun kwetsbare leerlingen niet met medelijden te behandelen, maar wel om hoge 95

96 verwachtingen te stellen aan alle leerlingen. Het hele schoolteam is mee in het constant reflecteren over kosten die aan de ouders worden doorgerekend. Schoolrekeningen innen: De school heeft drie manieren om met onbetaalde schoolfacturen om te gaan: Ten eerste onderhoudt de leerlingenbegeleider heel warme contacten met de leerlingen en ouders en werkt ze bewust laagdrempelig. Als er een onbetaalde factuur is, spreekt ze de ouders hierover aan. Ze biedt hen de mogelijkheid om een gespreide betaling te doen. Ten tweede komen de ouders terecht bij de boekhoudkundige om een afbetalingsplan af te spreken. Ten derde, als die maatregel niet blijkt te werken, spreekt de adjunct-directeur de mensen aan op hun verantwoordelijkheid. Voor gezinnen die niet kunnen betalen, wordt er altijd een weg gezocht. Oudercontact: In tegendeel tot wat men vaak in de pers hoort over de lage graad van ouderparticipatie van kwetsbare groepen, kent deze school een 100% aanwezigheid van ouders op haar oudercontacten en dit omdat ze zeer laagdrempelig en op maat van de ouders te werk gaan. De school heeft een werkgroep Ouder- en leerlingenparticipatie die regelmatig samenkomt om na te denken over hoe de ouderbetrokkenheid te verhogen. Aan het begin van het schooljaar krijgen ouders een planning met de data van de oudercontacten daarop vermeld. De ouders wordt gevraagd om een engagementsverklaring te ondertekenen bij het inschrijven van hun kind om op elk oudercontact aanwezig te zijn. Dit wordt op een warme, en niet afdwingend, manier gedaan en er wordt uitgelegd waarom hun aanwezigheid zo belangrijk is. Vóór een oudercontact wordt elke ouder persoonlijk opgebeld en uitgenodigd. De klassenleraar of leerlingenbegeleider bellen de ouders op van leerlingen waar er problemen zijn (gedrag, tekort), en de 96

97 andere ouders worden opgebeld door de leden van de werkgroep Ouder- en leerlingenparticipatie. Als een ouder een geldige reden heeft waarom hij/zij niet aanwezig kan zijn, wordt er met hem/haar een aparte afspraak gemaakt om langs te komen. Ouders krijgen op de dag van het oudercontact zelf ook nog een sms je van de school ter herinnering. Soms organiseert de school een activiteit aansluitend op het oudercontact zoals een opleiding Hoe omgaan met Smartschool. De school maakt gebruik van alle communicatievormen , telefoon, brieven, sms en en persoonlijke gesprekken om met de ouders te communiceren. Ouders zijn voor de school evenwaardige partners als het komt bij schooldiscipline. Bij tuchtmaatregels wordt van de ouders verwacht dat ze de school vertrouwen en ondersteunen in beslissingen die er genomen worden. De school luistert naar de mening van de ouders en is bereid hierover te reflecteren en, indien nodig, een uitzondering te maken, maar ze benadrukken het belang van allemaal op één lijn te staan. Brugfiguur: De school heeft lang geijverd en gepleit bij de stad voor een onderwijsassistente (gezamenlijk gefinancierd door de Dienst Veiligheid en Preventie en de Dienst Onderwijs). Dit was in die tijd nodig om de veiligheid van sommige leerlingen te bewaken wegens schrijnende situaties. De onderwijsassistente is een soort mentor die vooral twee klasgroepen van dichtbij begeleidt en constant in contact is met zowel de leerlingen alsook hun ouders een interne brugfiguur die volgens het ritme van de stad werkt, dus ook tijdens schoolvakanties. Dit is een meerwaarde omdat de onderwijsassistente ook meedenkt over zinvolle vrijetijdsparticipatie voor de leerlingen. De school vangt signalen van armoede op, onder andere doormiddel van onbetaalde schoolfacturen, en geeft dit door aan de onderwijsassistente. Ze gaat op haar beurt dan langs op huisbezoek. Ze kent alle partijen en levert waardevolle bijdragen op verschillende vlakken. Wanneer geslaagd: Het project is nu al voor een groot stuk geslaagd. De school streeft naar een betere sociale mix om meer evenwicht in de leerlingenpopulatie te brengen. De school moet een weerspiegeling van de 97

98 maatschappij zijn, dit is belangrijk voor zowel maatschappelijk kwetsbare leerlingen alsook kansrijke leerlingen. Wanneer ik elk jaar op de proclamatie diploma s mag uitreiken aan leerlingen die ik dacht dat het nooit zouden halen, dan weet ik dat al onze inspanningen de moeite waard waren. - Tanja Janssens, directeur 98

99 Bijlage 15: Instituut voor Verpleegkunde Sint-Vincentius, Gent De school: Het leerlingenpubliek van de school bestaat uit zowel kansrijke en middenklasse leerlingen alsook leerlingen die in armoede leven. De school kent een gezonde sociale mix. IVV biedt een gevarieerd studieaanbod secundaire en hogere beroepsopleidingen aan binnen het studiegebied Personenzorg: HBO Verpleegkunde, Verzorging, Jeugd- en Gehandicaptenzorg, Sociale en Technische Wetenschappen en Leefgroepenwerking. Daarnaast is er het studiegebied Maatschappelijke Veiligheid met Veiligheidsberoepen en Integrale Veiligheid. Wat je niet uitgeeft, moet je ook niet betalen. - Frances Martens, directeur, IVV Gent Hoe het allemaal begon: Een tiental jaar geleden begonnen verschillende personeelsleden te merken dat leerlingen niet deelnamen aan de schooluitstappen als gevolg van financiële beperkingen. Vanuit de GOK-werking is de school meer gestructureerd te werk gegaan. Als eerste stap organiseerde de school een pedagogische studiedag waarbij het personeel naar de verschillende facetten van kansarmoede keek. Iedereen nam deel aan de studiedag, ook het administratief personeel, want de twee werelden, administratief en onderwijzend, mogen niet van elkaar gescheiden worden. Iedereen zijn core business blijft toch hetzelfde: leerlingen zo goed mogelijk opleiden en voorbereiden op de toekomst. Het was belangrijk dat iedereen mee was met de gedachte dat financiële belangen nooit voorrang mogen krijgen op de pedagogische. De volgende stap was een financiële code opstellen waar alle medewerkers achter konden staan. Kosten bewaken was een elementair principe wat je niet uitgeeft, moet je ook niet betalen. Het schoolteam heeft gebrainstormd over alles wat in de code moest staan. 13 Na veel overleg is een eerste versie van de financiële schoolcode geschreven en startte de school met het uitvoeren van een strak kostenbeleid. Jaarlijks is er een evaluatie van wat de werkelijke kosten zijn en dit wordt teruggekoppeld naar de leerkrachten. Zullen 13 De financiële schoolcode is op het einde van dit verhaal terug te vinden. 99

100 de kosten voor het komende jaar dezelfde zijn? Indien niet, wordt dit samen met de coördinatoren bekeken. Leerkrachten hebben een automatische reflex gekweekt om altijd na te denken over kosten die worden gemaakt. Gelijke kansen is een item op elke teamvergadering. Nieuwe leerkrachten worden begeleid door een mentor en deze mentors hebben blijvend aandacht voor (kans)armoede. IVV heeft verschillende partners waarmee ze samenwerkt afhankelijk van een specifieke nood of doelstelling. Zo werken ze samen met De Zuidpoort om vormingen te geven over armoede, of met KRAS vzw voor inzamelacties. De school krijgt tot op heden van de stad Gent een budget voor leerlingen met een specifiek statuut. De leerlingenbegeleiding zal ouders doorverwijzen naar het OCMW of CAW waar nodig, maar dit gebeurt eerder op individueel niveau dan structureel. Schoolcultuur: De school is ontstaan vanuit de congregatie van de Zusters van Liefde. Vanuit hun visie was de schoolcultuur gegroeid om schoolkosten zoveel mogelijk te beperken. Toch was er weerstand vanuit sommige hoeken toen de school tien jaar geleden met kostenbeheersing begon. Vooral het financiële team vond het lastig omdat het juist hun taak was om te zorgen dat alle rekeningen betaald werden. De directeur en de personeelsleden die zich hiermee bezighielden, hebben altijd opengestaan voor een debat rond het thema. Ondertussen is het financiële team, maar ook de rest van het schoolteam, mee in het verhaal en zien ze kostenbeheersing als een grote meerwaarde voor de school en de ouders. Verandering moet heel geleidelijk ingevoerd worden om de gedragenheid daarvan te garanderen. Onder het personeel alsook de leerlingen, heerst een sterk solidariteitsgevoel ondanks de financiële beperkingen van sommige leerlingen. Op school gebeuren er verschillende solidariteitsacties vb. Rwanda reis, kinderkankerfonds, KRAS vzw, Broederlijk Delen, Die solidariteit is het resultaat van de hele schoolwerking; respect voor mensen in armoede en bewust omgaan met kosten. Binnen de verschillende zorgopleidingen komen de leerlingen inhoudelijk in aanraking met (kans)armoede, veel meer dan in andere studie- 100

101 richtingen. Ook dit zorgt op zijn beurt voor een gedragen visie op armoede en een sterke verbondenheid. Een van de belangrijkste aandachtspunten binnen de school is het bewaken van een open communicatie met alle ouders, ook de meest kwetsbare. Zelfs ouders die bemiddeld zijn, geven aan dankbaar te zijn voor de inspanningen die de school maakt om de rekening zo laag mogelijk te houden. De leerlingenbegeleiders fungeren als vertrouwenspersonen of go-between tussen de ouders en de school. Nadenken over elke kost: Een aantal leerkrachten maken hun eigen cursussen. Dit verhoogt de werkdruk op de leerkrachten, maar zorgt er wel voor dat de leerlingen minder boeken moeten aankopen. De cursussen worden op school en extern gekopieerd. Om te compenseren voor hun inspanning, koopt de school veel werkboeken voor de leerkrachten aan om te gebruiken bij het opmaken van de cursussen. Waar het niet anders kan, huren leerlingen hun boeken van IDDINK. De school helpt, waar nodig, leerlingen en/of ouders bij het bestellen van de schoolboeken. Het is niet altijd evident om de boeken online te bestellen, vooral niet voor ouders die minder digitaal vaardig zijn of een andere taal spreken. Achteraf krijgen de ouders de rekening om te betalen. IDDINK geeft de namen van ouders met betalingsproblemen door aan de school. Het niet betalen van schoolboeken ziet de school als een belangrijk signaal van mogelijke armoede. De leerlingenbegeleiding volgt dit discreet op met de ouders. In sommige gevallen zal de school tussenkomen om de boeken voor een leerling te betalen. De school kiest geen dure activiteiten voor sportdagen. Ze zorgt dat ze gebruik maakt van de kansen die er binnen een grote stad zijn zoals gratis activiteiten of museumbezoeken. Waar mogelijk gebruiken leerlingen het openbaar vervoer om zich te verplaatsen voor activiteiten. Het aantal uitstappen is begrensd tot drie á vier per jaar en zij moeten altijd een pedagogische meerwaarde hebben. 14 IDDINK heeft een kostenmonitor waarin boekenkosten voor dezelfde richting per school vergeleken kunnen worden en hieruit blijkt dat de boekenkosten voor IVV heel laag zijn in vergelijking met andere scholen met dezelfde richtingen. 101

102 Er wordt nagedacht over de bestemmingen voor de buitenlandse reizen. Het blijft een evenwicht zoeken tussen kwaliteit en kosten. Ook wordt van de leerkrachten verwacht om creatief te zijn om de prijs zo laag mogelijk te houden. Als het blijkt dat een bepaald percentage van de leerlingen niet mee kunnen op reis wegens financiële beperkingen, gaan ze op zoek naar een alternatief. Bijvoorbeeld, toen bleek dat de reis naar Tsjechië te duur werd, heeft de school besloten om naar Amsterdam te gaan omdat deze reis goedkoper was. Of: reeds vijf jaar lang betalen de leerlingen van het 6de jaar dezelfde prijs van 360 voor de weekreis naar Barcelona. Het uitgangspunt is dat financiële beperkingen niet de reden mag zijn waarom leerlingen niet deelnemen aan een reis. Kopieën gebeuren recto verso en, waar mogelijk, maakt de school gebruik van digitale teksten. De school is van plan de komende jaren de optie van digitale teksten als alternatief voor kopieën en handboeken te onderzoeken. De school heeft als doel om tegen 2030 volledig online te werken. Dit zal veel inspanning vragen om alle collega s aan boord te krijgen, maar de financiële meerwaarde voor de leerlingen weegt hier zwaar door. Leerlingen hebben de mogelijkheid om in het computerlokaal hun huiswerk te maken en ook gratis gebruik te maken van het internet. De school moest een aantal nieuwe Pc s aanschaffen voor het computerlokaal en hier werd een budget voor vrijgemaakt. Na een onderzoek bleek dat een Chrome-toestel 15 een goedkoper, maar onbekend, alternatief was voor de gebruikelijke Microsoft-gestuurde Pc s. Het voorstel kreeg weerstand van sommige personeelsleden, maar toen bleek dat er 12 Chrome-toestellen konden worden gekocht voor de prijs van 4 pc s, kon iedereen de beslissing steunen. Weer een voorbeeld van hoe de school op zoek gaat naar creatieve en goedkopere alternatieven. 15 Een Chromebook is een pc met eenvoudig besturingssysteem zonder eigen opslag. Je kunt er alleen mee het internet op en online programma s gebruiken. Ze zijn goedkoop, klein en goed afgewerkt. 102

103 De school besloot om nieuwe kluisjes voor de leerlingen aan te kopen. In plaats van de kostprijs aan de ouders door te rekenen door middel van huurgeld, heeft de school middelen op basis van haar OKI-kenmerken gebruikt om de kluisjes te betalen. De ouders waren tevreden en de leerlingen ook en uiteindelijk is dit de beste reclame voor een school. Er is een aankoopprocedure die leerkrachten moeten volgen als ze materiaal willen aankopen. Eerst vullen ze een document in waar hun aanvraag en de prijs van de aankoop staat vermeld. Bij de boekhouding wordt er gekeken of er nog budget is om de aankoop te realiseren en wordt de aankoop wel of niet goedgekeurd. De school verhuurt haar lokalen aan derden om zo een klein inkomen te genereren, maar dit bezorgt ook extra werk voor de school vb. openen en sluiten van lokalen buiten de schooluren, de poets Het sociale fonds van de school wordt door de leerlingenbegeleiding beheerd en wordt gebruikt om tegemoet te komen aan de meest essentiële noden en behoeften van leerlingen met financiële beperkingen. Toch is de school van het principe om leerlingen altijd een deel zelf te laten betalen, al is dit een klein deel, behalve in heel uitzonderlijke gevallen. Het fonds wordt eerst gebruikt om eten te betalen voor leerlingen die regelmatig geen eten bij hebben, daarna wordt het gebruikt voor de aankoop van schoolmateriaal en tenslotte om de buitenlandse reizen te bekostigen van leerlingen die anders niet kunnen participeren. Dit gebeurt op een wijze die onzichtbaar is voor de andere leerlingen. Het fonds wordt gespijsd door inzamelacties in de school, acties van de ouderraad alsook donaties van een serviceclub. De school doet er alles aan om de rekening zo laag mogelijk te houden. En omdat de facturen zo laag liggen, worden ze ook goed betaald en is er minder werk om achter wanbetalers te zitten. De schoolrekening: Als ouders problemen hebben met het betalen van de schoolrekening, worden rappels niet rechtstreeks aan de leerlingen meegegeven, maar 103

104 worden ze per post opgestuurd. De school communiceert open over de mogelijkheid tot een afbetalingsplan voor alle ouders. Toch hebben ze maar een aantal ouders per jaar die hiervan gebruik maken. In dit geval wordt de rekening over tien betalingen verspreid om het bedrag realistisch en haalbaar te houden. Op die manier zijn de schoolkosten zeer transparant en voorspelbaar. Wanneer ouders niet betalen krijgen ze eerst een rappel. Wanneer mogelijk, belt de leerlingenbegeleiding naar de ouders om te horen of er een probleem is, maar ook tegelijkertijd om te zoeken naar een mogelijke oplossing. De school heeft de keuze gemaakt om zolang dat een leerling nog bij hen op school zit, nooit de onbetaalde rekeningen door te geven aan een incassobureau. Tips voor andere scholen: Vertrekken vanuit en werken aan een gemeenschappelijke visie In het begin is er altijd weerstand om de verandering aan te gaan. Dit is menselijk en moet geleidelijk en met veel geduld worden aangepakt. Men moet waken voor de gedachte, er is geen armoede in onze school. Daarom is de eerste stap het sensibiliseren van het hele schoolteam. Werken met getuigenissen van mensen in armoede heeft een heel krachtig sensibiliserend effect. Ook heel belangrijk is om zoveel mogelijk mensen binnen de school te betrekken bij het veranderingsproces, zeker ook de ouders. Tegelijkertijd moet men het evenwicht tussen betrokkenheid en bewustzijn bewaken. (Kans)armoede en kostenbewustzijn zijn thema s waarvoor er blijvend aandacht voor moet zijn. Soms brengt dit ook moeilijke beslissingen met zich mee. De directie en het schoolarmoedeteam moeten kritische stemmen toelaten en mensen hun angst laten verwoorden. Het is alleen door een open debat te voeren dat men duurzame verandering teweeg kan brengen. Voorzichtig om niet te naïef te zijn. Men moet durven het onderscheid maken tussen ouders die niet kunnen of niet willen betalen. Goede kostenbeheersing binnen een secundaire school vraagt een serieuze tijdsinvestering die niet te onderschatten valt. 104

105 Bijlage 16: IVV Sint-Vincentius: Financiële schoolcode Bewaken van de centen: een opdracht van iedereen 1. De school engageert zich om jaarlijks op kritische wijze de aangerekende kosten te bekijken i.f.v. een betere beheersing en/ of mogelijke daling van de totale kostprijs. Het schoolteam stelt zich minimaal tot doel om de kostprijs van een schooljaar te bevriezen op het huidige niveau. Als leerkracht: Ik durf mezelf kritisch te bevragen om de kostprijs van activiteiten, materialen, boeken te evalueren. Ik engageer mij om mijn collega s tips/advies te geven om bepaalde zaken goedkoper te organiseren/aan te kopen Ik bevraag de klastitularis/coördinator wanneer ik extra onkosten/uitgaven wil doen. 2. Het schoolteam zoekt steeds naar de voor de ouders financieel voordeligste manier om haar pedagogisch project te realiseren. Als leerkracht: Ik overweeg ernstig of een bepaalde activiteit/uitstap echt de moeite waard is. Kan het niet voordeliger? Ik geef voorkeur aan uitstappen in de buurt, gratis aangeboden activiteiten van de stad of bepaalde organisaties; ik informeer mijn collega s hierover. Ik overleg met collega s om bepaalde uitstappen (bv. naar Brugge) te bundelen zodat het vervoer beperkt wordt. Ik maak zoveel mogelijk gebruik van het openbaar vervoer. Ik vergelijk bewust prijs-kwaliteit van een activiteit/aankoop/ boek/handboek. Ik vraag leerlingen nooit extreem duur materiaal aan te kopen, maar geef tips voor goedkoop en degelijk materiaal. Ik bekijk kritisch de hoeveelheid tekst die ik op een pagina zet en behoud een gezond evenwicht tussen kwantiteit en kwaliteit. Ik gebruik bepaalde werkteksten voor leerlingen meerdere malen/over verschillende schooljaren zodat die niet hoeven doorgerekend te worden aan de ouders. 105

106 Ik houd het begrote aantal kopieën van mijn cursus in de gaten door regelmatig te overleggen met de verantwoordelijke van de cursusdienst. Ik vermijd eenmalige dure documentatiemappen, alsook kopieën van uitprints van PowerPoint-presentaties. 3. Als het schoolteam activiteiten tijdens de schooluren organiseert, stelt het zich tot doel alle leerlingen te laten deelnemen. Voor deze activiteiten mag de financiële bijdrage nooit uitsluiting in de hand werken. Dure activiteiten worden beperkt en de school zoekt financiële middelen om de kostprijs van de activiteit voor de ouders te drukken. Voor activiteiten buiten de reguliere lestijden geldt hetzelfde. Wat niet voor alle leerlingen financieel haalbaar is, kan nooit voorbereid of verwerkt wordt tijdens de lessen. Als leerkracht: Ik engageer mij om mee te zoeken naar haalbare activiteiten, uitstappen waaraan alle leerlingen kunnen deelnemen. Ik ken het bestaan van (Dynamo)-projecten om bepaalde activiteiten te financieren. Ik bevraag op school via de coördinator/directie wie er ervaring heeft met projecten/fondsen en me hierin kan bijstaan. Ik weet dat de school het solidariteitsfonds aanwendt om de kosten te drukken, om de bijdrage van sommigen te verminderen. Situaties waarbij ik financiële problemen vermoed, meld ik aan de leerlingbegeleider. 4. Het schoolsecretariaat kan de schoolrekening slechts eenmaal via de leerlingen aanbieden. Het schoolteam betrekt de jongere nooit in de problematiek van een onbetaalde schoolrekening. De schoolrekening is een transactie die tussen de school en de ouders plaatsvindt. Als leerkracht: Ik weet dat herinneringen aan onbetaalde schoolrekeningen niet via de leerlingen aan ouders bezorgd worden. Ook de schoolagenda is geen geschikt kanaal om de ouders aan te manen om rekeningen te betalen. 106

107 Ik besef dat een onbetaalde schoolrekening een probleem is tussen de school en de ouders. Leerlingen moeten buiten deze problematiek worden gehouden. Een leerling die wel met deze problematiek wordt geconfronteerd en als go-between tussen de school en de ouders functioneert, wordt door zijn klasgenoten snel met de vinger gewezen en heeft ook thuis een weinig benijdenswaardige taak. Ik verwijs leerlingen die zelf instaan voor het betalen van hun schoolkosten discreet door naar de leerlingenbegeleiding (bv. leerlingen die zelfstandig wonen, een vluchtelingen statuut hebben, ) 5. Achtergrondgegevens bij niet-betaling of onvolledige betaling van de schoolrekening worden met de grootste discretie behandeld. Het is onvermijdelijk en zelfs noodzakelijk dat een aantal mensen in de school op de hoogte zijn van de problemen in sommige gezinnen. Dit aantal mensen zal beperkt gehouden worden en getuigt van een discrete en respectvolle attitude. De dienst boekhouding en de leerlingenbegeleiding werken hieromtrent nauwgezet samen. Als leerkracht: Ik ken het financieel stappenplan van de school en verwijs de ouders/leerlingen (indien meerderjarig) naar de leerlingenbegeleiding die deze zaken discreet behartigt. Bij twijfel betreffende een mogelijkheid tot betaling informeer ik mij bij de leerlingenbegleiding. 6. Het schoolteam deelt voor de aanvang van een schooljaar de kostprijs van het nieuwe schooljaar aan de ouders mee. Het overzicht bestaat uit: De verplichte uitgaven De niet-verplichte uitgaven 107

108 Als leerkracht: Ik regel alle geldomhalingen voor activiteiten op school, uitstappen, reizen via de boekhouding opdat de kostprijs, die aan de ouders wordt meegedeeld bij de start van het schooljaar, een realistische weergave is. Ik beperk niet-begrote uitgaven tot het minimum en overleg hiervoor met de directie. 7. In het schoolreglement wordt vermeld welke stappen er gezet moeten worden in geval van betalingsmoeilijkheden. 8. De school biedt de ouders de mogelijkheid aan om gespreid te betalen. Indien zij dit wensen, kunnen zij dit discreet aangeven bij het terugsturen van de boekenlijst naar de school. De leerlingenbegeleider neemt hierbij voor de start van het schooljaar contact op met de ouders en informeert de betrokken diensten (in het kader van de aankoop van boeken, cursussen, schorten en dergelijke). Als leerkracht: Als ouders bij de inschrijving aangeven dat er financiële problemen zijn en zij een spreidingsplan wensen, wordt dit genoteerd. Leerlingenbegeleiding geeft deze informatie door aan de boekhouding. 9. De directie engageert zich om samen met het schoolteam te werken aan positieve beeldvorming over (kans)arme gezinnen. 10. De school brengt alle ouders jaarlijks op de hoogte van het bestaan van studietoelagen. Ze verwijst hen door naar de Vlaamse overheid en de lokale overheid voor inlichtingen in verband met andere financiële tegemoetkomingen. 108

109 Bijlage 17: GO! Atheneum Gentbrugge, Gent De school: Een ASO-school in de groene rand van Gent met een 550-tal leerlingen. De leerlingenpopulatie heeft niet een hoge graad van kansarmoede, maar de directie is er zeer bewust van dat er toch (kans)arme leerlingen en ouders op hun school zitten. Dit is een lange termijn beleid. Zoiets vraagt tijd en levert zeker geen onmiddellijke resultaten. - Delaruelle Didier, Financieel Coördinator, GO! atheneum Gentbrugge Het begin: De zelfopgelegde maximumfactuur en andere kostenbeheersende acties zijn 15 jaar geleden van start gegaan onder de leiding van de voormalige directeur. Gelijke onderwijskansen voor iedereen was de drijfveer om hieraan te werken binnen de school. De school heeft geen structurele samenwerking met externe partners, wel werken ze samen met vzw Toontje (een Vierdewereld organisatie) en stellen ze hun lokalen gratis ter beschikking voor organisaties uit de buurt. Maximumfactuur: Ze werken met een zelfopgelegde maximumfactuur van 450 voor de leerlingen van het 1ste tot 5de leerjaar en 600 voor de leerlingen van het 6de leerjaar. Van die 600 wordt er 50 per leerling betaald door de leerlingencafetaria, dus komt het neer op 550 per 6de jaar leerling. In deze factuur zijn de kostprijs van de boeken, de schooluitstappen en -reizen, zwemmen, sportdagen, kennisdagen en GWP ingerekend (geen eten of schoolgerief). Als de kost over dit bedrag gaat, betaalt de school de rest uit eigen kas. Als de schoolfactuur hieronder is, krijgen de ouders het resterend bedrag terug. (Ouders krijgen ook de optie om dit bedrag aan de sociale kas van de school te schenken.) Kostenbeleid: De financiële coördinator (een voormalige maatschappelijk werker) hecht veel belang aan korte, duidelijke brieven en afsprakennota s en transparante facturen. Zo worden zijn rechtstreekse contactgegevens op elke factuur vermeld. Aan het begin van het schooljaar krijgen alle ouders een brief met een uitnodiging om een afbetalingsplan met de school te regelen. Ouders mogen hierbij zelf een voor- 109

110 stel naar eigen draagkracht doen. Deze brief heeft een proactief en positief effect op het betalen van de schoolfacturen. De ouders krijgen de eerste factuur voor 100 pas in oktober toegestuurd (ze hebben reeds in augustus en september de boeken en schoolgerief aangekocht). In januari wordt een tweede factuur gestuurd met het resterend bedrag met daarmee de mogelijkheid van een gespreide betaling vermeld. In februari krijgen de ouders met achterstallige betalingen de eerste herinnering opgestuurd. Na de tweede herinnering krijgen de ouders een telefoon van de financiële coördinator. Hij communiceert bewust laagdrempelig met de ouders en fungeert als een vertrouwenspersoon. Hij nodigt de ouders uit op zijn bureau om samen op zoek te gaan naar een oplossing. Als ouders hier niet op ingaan en helemaal geen contact met de school opnemen, krijgen ze een derde herinneringsbrief. De school zal, als laatste optie, een dossier overmaken aan het vredegerecht. De school is afgestapt van het idee om uitstaande schoolfacturen te laten innen door een incassobureau. Boekenfonds: De school heeft gekozen om de schoolboeken door een extern boekenfonds, IDDINK, rechtsreeks aan leerlingen te laten aanleveren om meer tijdsefficiënt te werken. De financiële coördinator heeft met het boekenfonds onderhandeld om de prijs voor de leerlingen zo redelijk mogelijk te houden. Leerlingen kunnen de boeken ook huren en dat komt neer op de kwart van de aankoopprijs. Ieder jaar worden de aankoopvoorwaarden herbekeken. Zo heeft hij een overeenkomst kunnen maken zodat leerlingen hun aankoop in drie maandelijkse betalingen te kunnen doen. Leerlingen zijn niet verplicht om hun boeken van IDDINK te kopen/ huren. Ze zijn vrij om die van oud-leerlingen, ouder broers of zussen of tweedehandswinkels te kopen. 110

111 De boekenprijs varieert van klas tot klas. Het goedkoopste pakket kost 58 en de duurste 210. Leerkrachten beslissen nog zelf welke boeken ze gebruiken voor hun vak. Ouders die het bedrag in drie kort opeenvolgende betalingsschijven aan het boekenfonds niet kunnen betalen, kunnen aan de school vragen om de boeken namens hen aan te kopen. De financiële coördinator spreekt dan een beter verspreid afbetalingsplan af met de ouders. De school koopt zelf klasatlassen, woordenboeken en naslagwerken voor techniek aan. Hiervoor wordt elke leerling 2 per schooljaar aangerekend (inbegrepen in de maximumfactuur). De school gebruikt geen papieren agenda s meer, maar alleen nog agenda s op Smartschool (de app kan door alle leerlingen worden gedownload). Als een leerling in de loop van het schooljaar vertrekt, koopt de school zijn/haar boeken, ook de invulboeken, van hem/haar over. Moest er een nieuwe leerling op school aankomen, kan hij/zij direct al aan de slag met deze boeken en is de prijs dan ook nog veel lager. Leerlingencafetaria: De leerlingencafetaria wordt beheerd door de laatstejaarsleerlingen van de school. Dit wordt beschouwd als een waardevolle leerervaring. De winst van de leerlingencafetaria wordt ondermeer gebruikt om de volgende zaken te betalen: de maximumfactuur met 50 per 6de-jaar leerling te verminderen, zakgeld voor de studiereis en een jaarafsluitende barbecue. Kopieën De school probeert kopieën zo veel mogelijk te vermijden. Veel uitbreidingsmateriaal is daarom op Smartschool te raadplegen en niet in een papierenversie. In elke klas is een buddy aangewezen. Deze buddy gaat op het einde van de schooldag het klaswerk inscannen op het secretariaat en dit wordt dan via Smartschool naar alle afwezigen verspreid om onnodige kopieën te vermijden. 111

112 Internet: Er wordt elke dag gratis studie aangeboden aan alle leerlingen tot 17:00, ook tijdens de examenperiode. Tijdens deze studiemomenten, maar ook tijdens de middag, is het computerlokaal voor alle leerlingen toegankelijk. Zorgbeleid: Er wordt veel aandacht besteed aan laagdrempelig te communiceren met ouders. De meest kwetsbare leerlingen worden heel goed opgevolgd en begeleid, ook op financieel vlak. Er is een klein groepje kansarme ouders dat zich kenbaar maakt aan de financiële coördinator door zijn laagdrempelige aanpak. Andere ouders in een precaire financiele situatie worden opgemerkt doorheen de jaren en aangesproken. De school heeft een sociale kas gespijsd met geld van een vroegere vzw die aan de school verbonden was en met schenkingen van de ouders. De school gebruikt de kas om te betalen voor gezinnen die zo goed als geen mogelijkheid hebben om zelf te betalen (vb. vluchtelingen). Vorig schooljaar heeft de school 2000 gebruikt om verschillende van deze gezinnen bij te staan. Valkuilen voor de school: De tijdsinvestering van de school, vooral de financiële coördinator en soms ook de secretariaatsmedewerkers is een van de valkuilen. Dit is een lange termijn beleid. Zo iets vraagt tijd en levert zeker geen onmiddellijke resultaten op in het begin. Resultaten: Door al deze inspanningen behaalt de school goede afbetalingscijfers. Als de maximumfacturen tijdig betaald worden en de sociale kas diep genoeg is om diegenen die het nodig hebben te kunnen bijstaan, is het een succesvol jaar. Als de school echter vanuit zijn werkingsmiddelen moet bijspringen, gaat dit ten koste van het verstrekte onderwijs en de onderwijsaccommodatie. Op dergelijk moment zal dit alles herbekeken worden. 112

113 Bijlage 18: GO! Scholengroep 13, Zuid-Limburg De school: Dit is een scholengroep met 17 basisscholen en 10 secundaire scholen, met in totaal leerlingen. De uitnodiging tot afbetalingsplan wordt standaard op alle facturen en herinneringen vermeld. - Gert Vanbrabant, hoofdboekhouder, Scholengroep 13 Ethisch verantwoord innen van de schoolfactuur: De scholengroep heeft als prioriteit om in het sociale aspect van onbetaalde rekeningen geen incassobureau in te schakelen. MyTrust0 geeft als maatschappij een kader om op een minder agressieve manier dan een incassobureau de facturen te innen of via een afbetalingsplan te laten betalen. Dit is een klein pilootproject binnen één school en is in het kalenderjaar 2017 van start gegaan. Vorig jaar telde de scholengroep in één school alleen achterstand in onbetaalde schoolfacturen. De scholengroep is daarom op zoek gegaan naar een ethisch verantwoorde manier om de achterstallige facturen te innen. Ze werken samen met MyTrust0 en de OCMW s van Tongeren en Sint-Truiden. Zelfopgelegde maximumfactuur: De pilootschool hanteert een zelfopgelegde maximumfactuur van per jaar per leerling. Ouders worden gevraagd om een voorschot van 100 te betalen in november en een afrekening in april van het volgende kalenderjaar. Al vanaf de eerste schriftelijke communicatie met de ouders i.v.m. de schoolkosten wordt MyTrust0 als afbetalingsoptie aangereikt. Alle ouders krijgen deze brief, niet alleen de ouders die gekend zijn als de factuur niet te kunnen betalen. In de brief wordt ook vermeld dat de begeleiding van MyTrust0 buiten de school gebeurt, waardoor de school probeert om de schroom rond het niet kunnen betalen weg te werken. De samenwerking en uitnodiging tot afbetalingsplan wordt standaard op alle facturen en herinneringen vermeld. De samenwerking wordt ook in het schoolreglement opgenomen. 113

114 Een belangrijke aanvulling: De school is altijd bereid om zelf een afbetalingsplan met de ouders uit te werken, waardoor ouders niet verplicht zijn om met MyTrust0 in zee te gaan. De ouders stellen zelf een afbetalingsplan voor. Als ouders niet betalen, krijgen ze een hybride herinneringsbrief van MyTrust0 om hen uit te nodigen om te betalen. Als ze niet direct kunnen betalen, kunnen ze een afbetalingsplan uitwerken met MyTrust0 of rechstreeks met de school. Deze brief gebruikt een nogal juridische woordenschat en hierop gaan ouders dan sneller reageren. (Per brief betaalt de school 15 aan MyTrust0, waar een incassobureau 300 per jaar aanrekent aan de scholengroep. Dit bedrag van 15 wordt niet doorgerekend aan de ouders.) Wanneer de factuur binnen 30 dagen na de factuurdatum niet betaald is, wordt er een herinnering vanuit de school gestuurd. Wanneer de factuur dan vijftien dagen na deze herinnering nog altijd niet betaald wordt en er geen afbetalingsplan is afgesproken tussen de school en de ouders, wordt dit doorgegevan aan MyTrust0. De school doet dit pas wanneer alle andere wegen geprobeerd zijn, zoals het telefoneren van ouders door de boekhouder. De school is ervan bewust dat MyTrust0 een drukkingsmiddel is en ziet dit eerder als de minste van twee kwaden tegenover incassobureaus 16. Op deze manier tracht de school sociaal te blijven en toch hun geld te innen. De meeste scholen in de scholengroep beschikken over een vriendenkring of een vzw, waar in bepaalde uitzonderlijke gevallen beroep op gedaan kan worden voor het betalen van bepaalde schoolkosten. Buiten deze instanties ontvangt de scholengroep subsidies van de OCMW s om de schoolfacturen van sommige van hun leerlingen te betalen. 16 De samenwerking met MyTrust0 is voor ouders meestal niet gratis, maar kan wel maken dat de schuldenlast niet tot buitenpropotionele bedragen groeit. MyTrust0 verwijst ouders door naar het OCMW of CAW wanneer de problematiek binnen een gezin te complex is. 114

115 Sneller contact: Het pilootproject is pas van start gegaan, maar de boekhouder geeft aan dat ouders nu sneller contact opnemen met de school om een afbetalingsplan te regelen. Het project is voor de scholengroep geslaagd, wanneer ze de openstaande facturen zo veel als mogelijk kunnen innen op een sociaal verantwoorde manier. Valkuilen: MyTrust0 blijft nog altijd een juridisch drukkingsmiddel en dit schaadt hoe dan ook de relatie met sommige kwetsbare ouders. Een samenwerking met MyTrust0 moet altijd gezien wordt als een laatste optie. Daarvóór moet een school goed nadenken over hun kostenbeleid en duidelijke, laagdrempelige communicatie met ouders. MyTrust0 kan niet iedereen helpen. Gezinnen met een heel laag inkomen of die reeds in schuldbemiddeling zitten, komen niet in aanmerking voor ondersteuning van MyTrust0. In deze gevallen blijft een nauwe samenwerking met het lokale OCMW en/of CAW essentieel. MyTrust0 is niet gratis voor ouders. Wanneer een ouder zelf kiest om in zee te gaan met MyTrust0, is een standaard dossierkost van 150 aan verbonden. MyTrust0 zal gezinnen met een veelheid aan problemen doorverwijzen naar het OCMW of CAW. (Een deel van de cliënten betaalt niet en krijgt kosteloze dienstverlening van MyTrustO.) Van de website van MyTrust0: MyTrustO is een neutrale dienstverlening, gebaseerd op een nieuwe filosofie en ontworpen vanuit de gerechtsdeurwaarderspraktijk. MyTrustO is open en toegankelijk voor iedereen. Via dit objectief en juridisch aanvaard systeem lossen mensen zelf hun schulden op termijn af, zonder dat daarbij nog een dagvaarding of vonnis nodig is. En de schuldeisers vorderen hun schuldvordering in zonder bijkomende kosten te maken. Deze aanpak verandert het huidige systeem structureel en geeft mensen met schulden en schuldeisers een nieuw toekomstperspectief

116 Bijlage 19: GO! Hotelschool, Hasselt - Afdeling Slagerij De school: De Hotelschool in Hasselt telt 660 leerlingen. De school is gespecialiseerd in de richtingen toerisme, hotel, slagerij en bakkerij. Ze heeft een vrij gemengd leerlingenpubliek en kent verschillende jongeren die moeite hebben met het betalen van de schoolrekening. De afdeling slagerij telt 60 leerlingen. De samenwerking is geleidelijk aan uit een nauwe samenwerking gegroeid. - Marita Lenaerts, technisch adviseur en coördinator van de afdeling Slagerij Peterschap: De afdeling slagerij heeft nauwe samenwerkingen met verschillende leveranciers. Vanuit deze samenwerkingen is tien jaar geleden het peterschap initiatief geboren om de opleiding meer betaalbaar te maken voor de leerlingen. De richtingen die door de school worden aangeboden zijn geen goedkope richtingen, ook niet de richting slagerij. Leerlingen moeten een dure messenset aankopen alsook cursushandboeken en werkkledij. Tegelijkertijd is er sinds een aantal jaren een goede relatie opgebouwd tussen de school en haar leveranciers. In 2005 hebben een viertal leveranciers zich geëngageerd om de leerlingen slagerij in hun opleiding te steunen. De leveranciers (privé bedrijven) nemen een soort peterschap op voor de leerlingen slagerij. Ze maken ieder jaar een bijdrage waarmee materiaal voor de leerlingen wordt aangekocht een messenset voor de startende 3de jaar leerlingen alsook cursus handboeken. Doordat de leerlingen het materiaal niet zelf moeten aankopen, ligt de prijs voor hun opleiding ongeveer 150 per jaar lager dan de andere richtingen in de school. De peterbedrijven steunen de leerlingen niet alleen op financieel gebied, maar bieden ook verschillende stageplaatsen aan vanaf het 5de tot 7de leerjaar of helpen met vervoerskosten. In ruil voor hun steun kennen de peters een nauwe samenwerking die al meer dan tien jaar duurt. Wanneer mogelijk maakt de school ook reclame 116

117 voor de bedrijven bv. op de jaarlijkse proclamatie. De afdeling slagerij baat ook een winkeltje op school uit. Met de winsten die zij uit de verkoop van vlees halen, kopen zij grondstoffen aan die nodig zijn binnen de opleiding. Ook dit initiatief voorkomt dat de prijs doorgerekend wordt aan de leerlingen en heeft een kostendrukkend effect. Buiten de richting slagerij, onderneemt de school ook een aantal andere acties om de schoolrekening meer betaalbaar te maken: Leerlingen restaurant huren hun messenset van de school aan een bedrag van 17 per jaar i.p.v. die zelf aan te kopen Buitenlandse reizen voor de 7de-jaar leerlingen zijn afgeschaft omdat ze te duur waren geworden Voor de meerdaagse reizen van de jongste leerlingen is de school van het principe dat iedereen meegaat op reis, ongeacht hun financiële situatie Het oudercomité organiseert verschillende acties (mosselfestijn, ouderbanket) om de sociale kas te spijzen. Hiermee betalen ze bijvoorbeeld de bus voor zeeklassen of een theaterbezoek. De schoolrekening wordt over drie facturen verspreid in oktober, januari en juni. In september hoeven ouders niets te betalen want september is sowieso een dure maand voor hen. Over de mogelijkheid van een meer gespreid afbetalingsplan wordt met ouders gecommuniceerd tijdens hun intakegesprek. Dit wordt ook op de eerste schooldag schriftelijk meegedeeld via een brief. 117

118 Bijlage 20: GO! KTA-GITO Groenkouter, Gent De school: De school telt 486 leerlingen die verdeeld zijn in 3 groepen: OKAN, de harde sector (houtbewerking, metaal, mechanica, elektriciteit) en de zachte sector (kantoor, handel, verzorging). Er is een hoog percentage leerlingen uit kansarme gezinnen en 75% van de leerlingen spreken thuis geen Nederlands. De kostprijs voor een bepaalde richting mag de studiekeuze van een leerling niet beïnvloeden. - Ine Van Renterghem, financiële coördinator, KTA-GITO Groenkouter Het begin: Vijf jaar geleden was de facturatie en het innen van de schoolrekening de verantwoordelijkheid van een aparte school vzw. De school kreeg van de vzw een begroting waarmee ze haar onderwijstaak moest vervullen. Het was een onoverzichtelijk systeem en het werd elk jaar een moeilijke puzzeloefening. De rekeningen werden sporadisch verstuurd en daardoor beseften ouders niet hoeveel ze betaalden. Ook bleek dat er veel onbetaalde facturen waren en dat ze niet werden opgevolgd. Het begrotingstekort dat hierdoor werd gecreëerd, maakte dat de schoolrekening duurder werd voor de ouders die wél betaalden. Er begon een nieuwe financiële coördinator op de school en samen met de directie, besloten ze om het systeem efficiënter en tegelijk meer betaalbaar te maken. Als eerste identificeerden ze 4 werkdomeinen: 1. Een goede en bewuste begroting 2. Bewuste keuze rond facturatie 3. Ondersteuning van ouders 4. Sensibiliseren en communiceren De school heeft de financiële coördinatie in eigen handen genomen. Ze stelden zich twee belangrijke vragen: Wat zijn de grootse happen uit ons budget? Waar kunnen we kosten uitsparen? 118

119 De school steekt veel tijd, enkele dagen zelfs, in het opmaken van haar begroting. Er wordt over elke kost grondig nagedacht. Ze doet deze oefening niet jaarlijks, maar twee keer op een jaar een keer bij de start van het kalenderjaar en een keer bij de start van het schooljaar. Iedere keer bekijkt de school zich in de spiegel en wordt de gemaakte kosten geëvalueerd. Nadenken over communicatie: De school geeft een duidelijk boodschap aan haar ouders dat ze alle vragen en gesprekken met de hoogste discretie behandelen. Je hoeft bij ons niets weg te steken, luidt het, maar het is oefening van lange adem. Toch beginnen de inspanningen nu haar vruchten te werpen en komen de ouders veel gemakkelijker naar school. Met het nodige respect en voorzichtigheid omgaan met armoede zit ondertussen in de schoolcultuur ingebakken. De solidariteit op school ligt heel hoog. Er is zo goed als geen pestgedrag, en zeker niet als het komt bij minderbemiddeld te zijn. Infomomenten worden niet standaard s avonds georganiseerd zoals op veel andere scholen. Eentje gaat door op een woensdagnamiddag, een andere op een zaterdagvoormiddag en eentje op een weekavond, maar nooit tijdens de schooluren. Op deze manier bewaakt de school de anonimiteit van de ouders. De infomomenten gebeuren ook nooit in groep. Ouders maken een afspraak en de school rekent er dertig minuten voor elke ouder. Zo kunnen ouders op hun gemak vragen stellen en schroom vermijden. De school doet veel inspanning om zoveel mogelijk ouders naar het oudercontact te laten komen. Ze gebruiken verschillende kanalen; sms-jes, telefoons en mondelinge uitnodigingen. Er is ook een systeem van schoolambassadeurs - ouders van verschillende afkomsten die andere ouders uit de gemeenschap aanspreken. Ze nodigen ouders niet alleen uit als het misgaat met hun kind, maar maken ook graag tijd om positieve evoluties te bespreken. De school kent een hoge aanwezigheid op haar oudermomenten. 119

120 De school biedt administratieve ondersteuning bij het bestellen van boeken van IDDINK, het aanvragen van studietoelage 18, het invullen van documenten voor de mutualiteiten voor extra muros activiteiten en andere formulieren. Vanaf dit jaar heeft de school besloten om haar visie op armoede concreet te formuleren. Ze startte een werkgroep armoede en die kreeg de taak om na te denken over concrete acties om armoede bespreekbaar te maken. Een schoon resultaat van hun denkwerk was de week van de financiële geletterdheid die de school dit jaar voor het eerst organiseerde. Elke leerkracht kreeg de opdracht om voor minstens één uur voor elk vak les te geven rond dit thema. Tijdens de les elektriciteit, leerden de leerlingen over het sluimergebruik van elektriciteit bijvoorbeeld. Tijdens de les LO leerden de leerlingen over de financiële gevolgen van gokken op sportwedstrijden. In de les hout, leerden ze over keuzes maken over het soort hout qua ecologisch- en duurzaamheidswaarden. In kantoor leerden ze weer hoe een Europese overschrijving te doen via online banking. Bewuste keuze rond facturatie De school maakt de oefening om met een maximumfactuur te werken, gedifferentieerd voor de verschillende richtingen en klassen. (50% van de prijs van de GWP voor de laatstejaars zit inbegrepen in hun maximumfactuur.) Alleen de echt gemaakte kosten, de noodzakelijkste zaken, worden doorgerekend aan de ouders, en dit tot op de euro. Door het werken met een maximumfactuur heeft de school een goed zicht van wat ze aan de ouders doorrekenen. Alle kosten worden kritisch bekeken en geëvalueerd. Bijvoorbeeld, de leerlingen 3de jaar Mechanica werden verwacht een duur, maar belangrijk, tabellenboek aan te kopen. Maar het 3de jaar was reeds een duur jaar voor de ouders, daarom heeft de school besloten om de leerlingen het boek te laten aankopen in het 4de jaar. Er wordt open gecommuniceerd over de mogelijkheid van verspreide betalingen. De school moedigt ouders aan om meer verspreid dan in drie keer te betalen om het bedrag realistich en haalbaar te houden. 18 Leerlingen die zogezegd illegaal in het land zijn, hebben geen recht op studietoelagen en dit betreurt de school want het zijn juist dié leerlingen die het geld het meeste nodig hebben. 120

121 De school beschikt over een sociale kas en gaat ook nog opzoek naar aandere mogelijke kanalen om schoolkosten te betalen. Zo werken ze samen met het Stedelijke Steunfonds 19, met Stichting Pelicano 20 voor bepaalde kinderen, met een service club die voor alle 3de en 4de jaar leerlingen een basispakket materiaal aankoopt (het materiaal wordt niet de eigendom van de leerlingen, maar op deze manier krijgen ze de tijd om zelf hun materiaal aan te schaffen) en met vzw Achilles 21. Ze koppelen projecten aan het budget voor flankerend onderwijs van de provincie en op die manier maken ze weer geld vrij om andere kosten te betalen. De school kiest bewust om niet met een incassobureau samen te werken voor het innen van uitstaande schoolfacturen. Incassobureaus zijn geen armoedevriendelijke instellingen, vindt zij. Schoolboeken: Na veel overweging heeft de school besloten om met IDDINK samen te werken. Door met een boekenfonds samen te werken, heeft de school veel tijd kunnen uitsparen die ze nu voor andere dingen kan gebruiken. Tijdens het eerste oudercontact van het jaar wordt een infomoment georganiseerd waarbij de werking met IDDINK open en duidelijk wordt uitgelegd. Leerlingen huren de boeken van IDDINK. Ouders kunnen de boekenrekening in maximum drie verspreide betalingen doen. Het boekenfonds probeert er zelf niet te veel reclame voor te maken bij ouders, maar de school doet dit wél. Ze maakt aan ouders duidelijk dat het niet betalen van de boeken helemaal geen optie is. Dit kan langetermijn gevolgen hebben voor het al dan niet mogen aankopen van schoolboeken. 19 De Stad Gent kan een subsidie toekennen als tussenkomst in schoolkosten van kinderen in precaire leefomstandigheden, die niet onder de reguliere kostenloosheid van het onderwijs vallen, maar toch nodig zijn om de schoolse participatie van die kinderen maximaal te garanderen. 20 Stichting Pelicano zamelt financiële middelen in door middel van sponsoring, schenkingen, legaten en giften. Met deze middelen voorzien we in de basisbehoeften van Belgische kinderen die in armoede leven 21 Het doel van deze VZW is op zeer discrete wijze steun te bieden aan minder begoede leerlingen van het onderwijs van Gent en omstreken. 121

122 Wanneer ouders aangeven dat ze de boekenrekening moeilijk kunnen betalen, biedt de school hen hierin ondersteuning aan. Ze onderhandelen namens de ouders met IDDINK en het is zelfs al gebleken dat ouders een 8-tal verspreide betalingen konden doen. Toch zijn er altijd een aantal ouders, een 20 tot 30-tal, met een geschiedenis van slechte betalingen bij het boekenfonds. In die gevallen schiet de school het geld voor aan IDDINK. Ouders kunnen het daarna in stukken terugbetalen aan de school. Leerkrachten stellen ook wel eigen cursussen op, maar soms is het aankopen van een hand- of werkboek niet te vermijden. Daarom worden leerkrachten verwacht om heel hard na te denken over hun boekenkeuze. Participatie: Kopieën worden aangerekend aan een prijs van 0,03 cent per kopie wat ook dan de laagste prijs is uit de scholengroep. De school kiest er bewust voor om alleen de reële kost aan te rekenen, zonder een kleine winstmarge in te bouwen. Collega s worden verwacht om na te denken over de kopieën die ze maken. Ze worden dan ook heel goed opgevolgd door de financiële coördinator. De school probeert haar sportdagen zo goedkoop mogelijk te organiseren. Eén jaar kost de sportdag wat meer, het volgend jaar weer minder, en door dit compensatie-effect, blijft de prijs voor de ouders ongeveer stabiel. De school steekt er veel tijd en moeite in om te kijken welke mogelijkheden er zijn (b.v. vanuit de stad of een cultuurparticipatie- fonds of project) en die te benutten. Voor GWP of bosklassen betaalt de school alleen voor logies. De leerkrachten kopen de ingrediënten op voorhand aan en bereiden zelf de maaltijden voor die ze daarna invriezen en meenemen op reis. Zo kost een vijfdaagse reis 150 met alle uitstappen inbegrepen. Dit spreekt over een bewuste keuze en een groot engagement van het personeel om de prijs zo laag mogelijk te houden. 122

123 De reizen hebben zowel een sterke pedagogische waarde, maar ook een positief effect op de groepssfeer. Eigenlijk zou het beter zijn om de reizen in september al te laten doorgaan omdat het aangenamer en gemakkelijker werken is met een klas waar een goede groepssfeer heerst. Toch kiest de school ervoor om de reizen op het einde van het schooljaar te laten doorgaan zodat ouders, via een systeem van spaarkaarten, de nodige tijd hebben om voor de reis te sparen. Alle leerlingen gaan mee op reis, niemand wordt achtergelaten. Voor leerlingen met financiële problemen zal de school vanuit de sociale kas een bedrag bijleggen, maar niemand gaat gratis mee, al is het maar 20 dat een ouder kan betalen. Dit is een principe van de school. Een goede en bewuste begroting: De school maakt zelf de keuze over hoe ze haar begroting opmaakt. Er zijn sommige kosten die onvermijdelijk zijn zoals elektriciteit en verwarming. Die worden als eerst betaald. Daarna worden leermiddelen aangekocht voor de leerlingen en pas daarna grondstoffen zoals hout. De school is creatief in haar zoektocht hierin. Ze ontvangt gratis tweedehands elektrische apparaten van bepaalde bedrijven, of maakt gebruik van gratis reclamemappen in plaats van nieuwe mappen aan te kopen, of ze gebruikt gratis hout van enkele houtbedrijven om mee te oefenen. De school maakt bewust de keuze om leermiddelen niet door te rekenen aan de ouders want ze vinden dat de kostprijs voor een bepaalde richting niet de studiekeuze van een leerling zou mogen beïnvloeden. De school doet geen chique recepties. Voor haar proclamatie smeren de leerkrachten zelf broodjes. Op die, en veel andere manieren, bespaart de school geld die zij voor andere belangrijker dingen kan gebruiken. Zij noemen dit de kaasschaaf-methode. Er wordt drie keer per jaar een inzamelactie van kledij gedaan bij leerkrachten en leerlingen, en die kleren worden onder de OKAN-leerlingen verdeeld, waar armoede toch vrij hoog ligt. Niet-OKAN-leerlingen waarvan de leerlingenbegeleiders weten dat met financiële beperkingen kampen, worden ook heel discreet kledij aangeboden. Het blijft een aandachtspunt voor de school dat 123

124 discretie van het uiterst belang is. Er zijn enkele gevallen geweest waar de school een leerling een laptop of een fiets in bruikleen gaf, na het betalen van een waarborg. Leerlingen die geen eten bij hebben, mogen op het secretariaat boterhammen met kaas gratis afhalen. Ook hier wordt aandacht aan besteed dat andere leerlingen hier niets van merken. De leerlingen kunnen dan gewoon hun boterham in de refter opeten samen met hun leeftijdsgenoten. Het resultaat van de inspanningen: De school heeft een 30-tal dossiers waar ouders gekozen hebben voor een realistisch betalingsplan. Deze verspreide betalingen lopen vlot. Het aantal afbetalingsplannen stijgt, en ieder plan is op maat van het gezin, maar tegelijk verminderen de onbetaalde schoolfacturen. IDDINK heeft het laatste schooljaar 26 leerlingen geïdentificeerd met betalingsproblemen. Dit aantal is aanzienlijk verminderd over de jaren heen doordat de school intensief inzet op het begeleiden van ouders in het aankopen en betalen van de schoolboeken. Valkuilen: Taalproblemen bij de ouders vermoeilijken de communicatie. Haar grootste frustratie is dat de school niet genoeg tijd (en personeel) heeft om alle dingen te realiseren die ze zou willen. De school zou de ouders graag nog meer willen betrekken bij zijn werking en heeft hier voortduring aandacht voor. Kostenbewustzijn is een proces. De school moet bereid zijn zichzelf kritisch te bekijken en constant te reflecteren. Pas dan kan men spreken van een kostendrukkend resultaat. 124

125 Bijlage 21: Het Fonds voor Participatie en Sociale Activering 22 Het inzicht groeit dat hardnekkige verschillen in welvaart ook samenhangen met verschillen in sociaal kapitaal dat gedefinieerd wordt als een geheel van netwerken, gedeelde normen en waarden en verstandhoudingen die de samenwerking binnen en tussen groepen vergemakkelijkt waardoor de gezamenlijke doelstellingen effectiever bereikt worden. De sociale relaties die mensen hebben bepalen in grote mate mee de (im)materiële bronnen waar zij toegang toe hebben en daaruit afgeleid hun mogelijkheden tot maatschappelijke integratie en participatie aan de samenleving. Deze maatregel wil de kansarmen in het sociale leven betrekken, door ze te laten deelnemen aan cultuur, sport en de nieuwe informatie- en communicatietechnologie. Wanneer de doelgroep meer buiten en onder de mensen komt, kan dit een opstap vormen voor het volwaardig kunnen meepraten, unnen deelnemen aan de samenleving. De initiatieven die door deze maatregel worden ondersteund, zijn dan ook duidelijk onderscheiden van een welbepaald professioneel inschakelingstraject. Het gaat als het ware om een fase die daaraan voorafgaat, en waarin de deelnemers weerbaarheid en zelfzekerheid ontwikkelen. De rol van het OCMW hierin is dat het de doelgroep definieert, de projecten formuleert, en de deelnemers in contact brengt met de aanbieders. Het OCMW krijgt middelen ter beschikking waarmee het de actieve of passieve deelname door de doelgroep aan activiteiten of manifestaties kan stimuleren. Het kan dit doen door een individueel voordeel toe te kennen, zoals de tussenkomst in de kosten voor een toegangsticket, maar het kan ook een collectief voordeel toekennen door een manifestatie te ondersteunen die zich (niet exclusief) tot de doelgroep richt. Het OCMW kan bijzondere prioritaire doelgroepen definiëren die de voorkeur genieten bij de toekenning van het voordeel. Hoe dan ook dient de verdeling van het voordeel over de doelgroep redelijk en billijk te zijn. 22 Lhttps:// 125

126 Bijlage 22: De Uitpas aan kansentarief 23 Een spaar- en voordelen-programma voor je vrije tijd. Met UiTPAS sparen vandaag al meer dan pashouders punten en ruilen die om voor leuke voordelen. Nieuwe pashouders krijgen ook een aantal welkomstgeschenken die ze zonder punten kunnen omruilen. Punten sparen doe je bij één van de verschillende vrijetijdsorganisaties die UiTPAS aanvaarden. Per deelname kan je UiTpunten sparen. Heb je voldoende punten verzameld, dan kan je die omruilen voor een voordeel naar keuze. Bovendien kunnen mensen in armoede bij elke UiTPAS activiteit genieten van speciale kortingen of reductietarieven. Een UiTPAS tegen kansentarief aanvragen doe je bij het OCMW, sociale dienst, de Welzijnsschakel van jouw gemeente of rechtstreeks bij een aantal vrijetijdsorganisaties. Dit wordt lokaal bepaald. Bekijk via de website van jouw UiTPAS-regio waar je een UiTPAS haalt, welke activiteiten toegankelijk zijn en hoeveel je moet betalen. Een overzicht van de websites van alle UitPAS regio s: Brussel Gent Oostende Regio Dender (Aalst, Erpe-Mere, Haaltert en Lede, Ninove) Regio Zuidwest (Anzegem, Avelgem, Deerlijk, Harelbeke, Kortrijk, Kuurne, Menen, Waregem, Wervik, Wevelgem en Zwevegem) Regio Kempen (Beerse, Oud-Turnhout, Turnhout en Vosselaar) Maasmechelen Mechelen Leuven UiTPAS verlaagt participatiedrempels voor zowel participanten als organisatoren en lokale overheden

127 1. UiTPAS combineert een voordelenprogramma voor iedereen, met financiële kortingen voor mensen in armoede. Zo kunnen ze makkelijker en zonder stigmatisering deelnemen aan het vrijetijdsleven. 2. Voor organisatoren biedt UiTPAS de kans om minder bekend aanbod onder de aandacht te brengen en in te spelen op het potentieel van de UiTPAS als loyaliteitsprogramma. 3. Overheden krijgen beter inzicht in het participatiegedrag van hun inwoners en kunnen hun administratie vereenvoudigen. UiTPAS werd in juni 2012 geïntroduceerd als pilootproject in Aalst en omringende gemeenten. Na positieve evaluatie door de Vlaamse overheid ging het programma van start in Brussel (onder de naam Paspartoe) en in Gent. In 2015 starten ook Oostende en regio Zuidwest met de implementatie van UiTPAS. In 2016 sloten regio Kempen, Maasmechelenen Leuven aan. Ook voor 2017 staan er verschillende uitbreidingen op til. CultuurNetVlaanderen begeleidt de verdere ontwikkeling van UiTPAS als technisch beheerder en adviseur van de lokale overheden. Voor meer informatie: 127

128 Bijlage 23: De Mutualiteitsfondsen Wist je dat de mutualiteiten voor bepaalde schoolkosten zoals sportdagen of meerdaagse reizen een bijdrage betalen? Hieronder wordt de specifieke tussenkomsten van elk mutualiteit opgelijst. Het kan zeker helpen om die informatie met de ouders van uw school te delen om, waar de mogelijkheid bestaan, hun schoolkosten te drukken. Bond Moyson Oost-Vlaanderen School- en aanverwante kosten in aanbod Bond Moyson Oost- Vlaanderen: terugbetaling dieetadvies tot 30 euro per jaar terugbetaling logopedie: 10 euro per sessie tot 100 sessies terugbetaling psychotherapie voor kinderen: tot 140 euro per jaar (tot 175 euro voor leden met verhoogde tegemoetkoming); Daarnaast ook kortingen bij onze eigen Fot&Wel2Day kinderpsychologen met consultatie in onze eigen kantoren ( terugbetaling lidgeld sportclub: 15 euro per jaar terugbetaling bos-, zee-, sneeuw- en andere eductatieve klassen met overnachting: tot 50 euro per jaar terugbetaling jeugd- en speelpleinwerking: 15 euro per jaar Bond Moyson West-Vlaanderen Op-Stap-Premie: Terugbetaling van 50 % tot 4 per dag bij deelname aan meerdaagse bos-, zee- en andere openluchtklassen, sportklassen, sport- en jeugdkampen en/of speelpleinwerking, gedurende maximaal 20 dagen per jaar (tot en met 18 jaar). Logopedie: een tegemoetkoming van 50 % tot maximaal 350 (éénmalig). Er is steeds een doktersvoorschrift nodig (tot en met 18 jaar). Psychotherapie: een terugbetaling van 50 % van de kosten tot maximaal 250 (éénmalig), dit voor jongeren tot en met 18 jaar. Geestelijke gezondheidszorg: een terugbetaling van 50 % van de kosten tot maximaal 250 euro (éénmalig), dit voor jongeren tot en met 18 jaar. Thuisopvang Zieke Kinderen: Je betaalt zelf 1,5 per uur per kind voor de opvang. Vanaf het 10e opvanguur op dezelfde opvangdag wordt een supplement aangerekend. 128

129 Beweeg- en voedingsadvies: Wie kampt met obesitas, voedselallergieën en/of intoleranties en op voorschrift van een arts de hulp van een geschoold diëtist(e) inroept, krijgt van Bond Moyson een terugbetaling. Die bedraagt 50% van de kosten tot maximaal 250 euro (éénmalig). Wie intekent voor het 8-weken Beweegplan in samenwerking met een fit&wel-beweegcoach krijgt 50% terugbetaald; ook op doktersvoorschrift. Sportprikkel: jaarlijks tot 15 terug. Christelijke Mutualiteit (CM) CM Brugge biedt een voordeel aan voor openluchtklassen. Alle info erover vindt u op onze website: tijd/brugge/openluchtklassen.jsp De tegemoetkoming is 5 euro per dag voor maximum 20 dagen per jaar. Dit is dus een tegemoetkoming tot maximum 100 euro per jaar (in combinatie met tegemoetkoming sportkampen, jeugdkampen en speelplein). Vanuit CM Oostende is er een tegemoetkoming van 5 euro per dag voor kinderen die deelnemen aan bos-, zee- of sneeuwklassen (in praktijk elke meerdaagse schoolreis in het lager of secundair onderwijs). De tegemoetkoming is in combinatie met een tegemoetkoming voor sportkampen, jeugdkampen en speelpleinwerking, begrensd tot maximaal 100 euro per kalenderjaar. CM Waas en Dender biedt volgende tussenkomsten aan: Openluchtklasse: Tegemoetkoming van 5 euro per dag dat het kind deelneemt aan bos-, zee- of sneeuwklassen ingericht door een basisschool of een school voor secundair onderwijs, erkend door een ministerie van Onderwijs. CM-leden moeten een aanvraagformulier door de school laten invullen en bij CM indienen. Meer info: Sportkamp: Tegemoetkoming van 5 euro per dag dat het kind 129

130 deelneemt aan een sportkamp ingericht door een sportdienst of centrum van een gemeente of provincie; sportvereniging of centrum van een gemeente of provincie. CM-leden moeten een aanvraagformulier door de organisator laten invullen en bij CM indienen. Meer info: vakantie-en-vrije-tijd/sport/waas-en-dender/sportkamp.jsp CM biedt eveneens een aantal tegemoetkoming aan die minder school gerelateerd zijn, maar waar wel gebruik van kan gemaakt worden door schoolgaande kinderen: Jeugdvereniging: tegemoetkoming lidgeld tot 20 euro per jaar; kamptegemoetkoming van 5 euro per kampdag. Oppas bij zieke kinderen: CM-leden kunnen beroep doen op een gemotiveerde en goed opgeleide oppasser wanneer hun kind tot en met twaalf jaar plots ziek wordt. De oppas kan ingeroepen worden op werkdagen tussen 7.30 en uur. Psychotherapie voor jongeren: Per zitting wordt 50 procent van het betaalde honorarium terugbetaald, met een maximum van 30 euro. Leden met verhoogde tegemoetkoming krijgen per zitting 75 procent van het honorarium terugbetaald, met een maximum van 45 euro. Er zijn maximaal twaalf tegemoetkomingen per lid. Speelplein: Terugbetaling van 2,50 euro per dag dat het kind aan het speelplein deelneemt. Sportvereniging: jaarlijkse tegemoetkoming tot 15 euro per persoon voor het lidgeld bij inschrijving in een sportvereniging, sportcentrum of sportdienst; de deelnameprijs voor erkende joginitiaties en zweminitiaties zoals Start-to-Run, Loop-je-fit en Start-to-Swim. CM voorziet voor leden die recht hebben op kinderbijslag een kamptegemoetkoming tot 100 euro per jaar bij het inschrijvingsgeld voor: openluchtklassen speelpleinwerking kampen met jeugdvereniging sportkampen 130

131 Wanneer de openluchtklassen: worden ingericht door een basisschool of een school voor secundair onderwijs, erkend door het ministerie van Onderwijs zijn geïntegreerd in het lessenpakket moeten minstens 1 overnachting omvatten en vinden niet plaats in de maanden juli en augustus dan kunnen CM-leden een tegemoetkoming voor openluchtklassen ontvangen van 5 euro per dag tot 100 euro / jaar. FSMB, Socialistische Mutualiteit van Brabant Oppas bij zieke kinderen (-15 jaar): SOS-Mut past op je kind als het thuis moet blijven van school. Bij een onvoorziene ziekte van minstens 2 dagen, betaal je 1,5 euro/uur. Als het thuisblijven gepland was, of als de plotse ziekte na een dag genezen is betaal je 20 euro. Bos-, sneeuw- en zeeklassen: We bieden een tussenkomst van 37,50 euro per schooljaar om deze uitstapjes te financieren (7,50 euro=dag) Thuisonderwijs: Als je kind twee weken of langer niet naar de lagere of middelbare school kan wegens een ongeval of plotse ziekte stuurt SOS-Mut gratis een leerkracht Nederlands, Frans, Engels of wiskunde naar je thuis. Sport: We betalen alle sportievelingen 45 euro terug van het sportabonnement Sportkamp: Bij deelname aan een sportkamp van Sport Vlaanderen, Adeps of een onderwijsinstelling komen wij tot 37,50 euro tussen in de kosten (7,50 euro=dag) Liberale Mutualiteit (LM) Hieronder vindt u een overzicht van de jeugdvoordelen van LM Oost-Vlaanderen: Tussenkomst sport tot 25 euro/kalenderjaar Op reis met de klas tot 50 euro/kalenderjaar Lidgeld jeugdbeweging tot 15 euro/kalenderjaar Speelpleinen en sportvakanties tot 100 euro/kalenderjaar Jeugdkampen tot 50 euro/kalenderjaar Zakgeld voor vakantie met Crejaksie of Sportievak 131

132 Psychologische begeleiding voor jongeren tot 120 euro/kalenderjaar Meer informatie en de voorwaarden voor deze tussenkomsten leest u op onderstaande link of in onze overzichtsbrochure Voordelengids 2017 in de bijlage. DefaultArticle.aspx Hieronder vindt u een overzicht van de jeugdvoordelen van LM Limburg: Schoolactiviteiten: 4,00/overnachting max. 10 overnachtingen/jaar. Geen verblijven in juli en augustus. Van 2 tot 19 jaar. Kleuters per dag, basis en secundair per overnachting. Tot 40,00 Speelplein- en sportvakantiewerking: 1,20/dag max. 20 vakantiedagen per jaar. Van 2 tot 19 jaar tijdens vakantiemaanden voor speelpleinwerking of sportkamp. Tot 24,00 Jeugd(bewegings)kampen: 2,00/dag max. 10 overnachtingen. Van 2 tot 19 jaar voor kamp met erkende scouts of jeugdbeweging. Tot 20,00 Vakanties zieke kinderen: 10,00/overnachting max. 14 overnachtingen. Van 2 tot 19 jaar. Lijden aan kanker, muco, obesitas of diabetes. Doelgroepvakantie. Organisatie is erkend door Landsbond. Tot 140,00 Oppas zieke kinderen: Tarief - 2,00/uur max 3x3 dagen/jaar 9u/dag, max 14 jaar. Logopedie: 7,50/sessie, max. 2x20 zittingen. Geen recht op verplichte verzekering. Goedkeuring door raadsgeneesheer op basis van verslag logo en medisch voorschrift, verlengbaar met 20 zittingen Tot 300,00 Psychologische begeleiding voor jongeren: Na doorverwijzing arts, CGG of CLB. Psychotherapie max. 20,00/sessie. Mindfulness 60% in kostprijs. Beiden te combineren met een max. van 120,00/jaar. 132

133 Tutti-Frutti (Fruit op school): Kleuter, lager en secundair onderwijs, max. 9,00/ jaar. Ook personeel deelnemende scholen. Een school mag gezinnen in moeilijke situaties doorverwijzen naar onze Dienst Maatschappelijk Werk. Zo kunnen zij helpen met hun rechten uit te putten. Neutraal Ziekenfonds Vlaanderen (NZVL) Het Neutraal Ziekenfonds Vlaanderen biedt tussenkomst aan voor de volgende schoolactiviteiten: Speelpleinen: Binnen ons ziekenfonds voorzien we een tussenkomst aan de jongeren die deelnemen aan speelpleinwerking. De tussenkomst is 5 euro per dag met een maximum van 10 dagen per kalenderjaar. De voorwaarden tot terugbetaling hiervan zijn terug te vinden op het attest (bijgesloten). Kampen: Aan de jongeren die deelnemen aan activiteiten ingericht door een dienst Jeugdkampen, Jeugdvakanties uitgezonderd de vakanties van Jeugdtip. Dit geldt voor bos-, sneeuw-, zee- en plattelandsklassen, jeugdkampen, sport-, computer- en taalkampen. De tussenkomst is 5 euro per dag met een maximum van 10 dagen per kalenderjaar. De voorwaarden tot terugbetaling hiervan zijn terug te vinden op het attest (bijgesloten). Voor de gehandicapte jongeren, die deelnemen aan een speciaal voor hen ingericht kamp, is een eenmalige tussenkomst voorzien van 250 Euro, uitgezonderd de kampen van de vzw Jeugdtip. Schoolreizen: Aan de jongeren die deelnemen aan een schoolreis of excursie is er een tussenkomst voorzien van maximum 30 euro per kalenderjaar. Schoolreis excursie is een buitenschoolse activiteit van 1 dag. De voorwaarden tot terugbetaling hiervan zijn terug te vinden op het attest (bijgesloten). Sport: Wij voorzien jaarlijks een tegemoetkoming van 30 Euro voor de aansluiting bij een sportclub. De voorwaarden tot terugbetaling hiervan zijn terug te vinden op het attest (bijgesloten). 133

134 Onafhankelijk Ziekenfonds (OZ) OZ voorziet 3 schooluitstappen per kalenderjaar per kind en dit tot 30 EUR maximum per uitstap. Let wel, de aanvullende verzekering dient wel betaald te zijn. Partena Ziekenfonds Beweegbonus = 100 euro Lidgeld sportclubs: 25 euro per jaar voor iedereen die aangesloten is bij een sportclub. Ook 10-beurtenkaarten worden terugbetaald. Sportonderzoeken: 25 euro per jaar voor conditietest, sportmedische keuring of preventief sportonderzoek (uitgevoerd door een arts, specialist of kinesist). Inschrijving sportevents: tot 25 euro per jaar als je inschrijft voor een sportevent zoals een loop- of fietswedstrijd. Logopedie: Tegemoetkoming van 6,50 euro per sessie, maximaal euro per 5 jaar. Kampen en meerdaagse activiteiten: Per kalenderjaar krijg je per kind: 5 euro per dag voor meerdaagse activiteiten zoals kampen (internaat en externaat) en schoolactiviteiten, en 2,5 euro per dag voor speelpleinwerking. Elk max. 20 dagen per jaar. 75 euro voor gezondheidskampen met medische criteria en 250 euro voor een vakantiekamp voor mindervalide jongeren. Psychotherapie: 20 euro per sessie voor maximaal 6 sessies per jaar, tot de leeftijd van 25 jaar (kinderbijslaggerechtigd). Studie- en huiswerkbegeleiding met Educaplus: Dit studiebureau biedt individuele en professionele studiebegeleiding op maat van elke leerling uit het lager en secundair onderwijs. Je betaalt 33 euro per uur studiebegeleiding, ongeacht het aantal uur. Vlaams & Neutrale Ziekenfonds We geven infra kort weer wat de voorwaarden zijn van onze kampvergoeding : Jongeren tot en met 18 jaar kunnen van een kampvergoeding genieten wanneer zij op bos-, sneeuw- of zeeklassen gaan met de jeugdbeweging, de school of een andere vereniging. Dit geldt ook voor schoolreizen, het lidgeld van een erkende jeugdvereniging, sport-, taal- of computervakanties en speelpleinen. Tegemoetkoming: De tussenkomst bedraagt tot 100 euro (*) per 134

135 kalenderjaar en per persoon. Voor kampen en speelpleinen bedraagt de tussenkomst 5 per dag of overnachting. Voor schoolreizen en het lidgeld van een erkende jeugdvereniging bedraagt de tussenkomst forfaitair tot 30 euro. De VoorZorg Antwerpen Tegemoetkoming 12,50 euro per kalenderjaar in lidgeld sportclub Tegemoetkoming 20 euro per kalenderjaar in lidgeld jeugdbeweging beide voordelen zitten in een korf tot 30 euro per kalenderjaar tegemoetkoming 20 euro per kalenderjaar voor monitorenopleiding tegemoetkoming tot 100 euro per kalenderjaar in jeugdkampen, sportkampen, dagopvang, met of zonder overnachting, tijdens de schoolvakanties, aan 5 euro per dag, voor leerlingen van het kleuter, basis en/of middelbaar onderwijs tegemoetkoming tot 90 euro per kalenderjaar in maximum 3 schooluitstappen /themaklassen per kalenderjaar, met een maximum van 30 euro per tegemoetkoming, voor leerlingen van het kleuter, basis en/of middelbaar onderwijs Tegemoetkoming logopedie: 9 euro per sessie met een maximum van 100 sessies Zwemzak voor 6-jarigen met handdoek en voetendoek Psychologische bijstand voor jongeren: tot 90 euro per jaar / tot 180 euro per jaar voor leden met verhoogde tegemoetkoming Psychologische bijstand via Well2DAY-psychologen: 50% korting per sessie (tot 336 euro per kalenderjaar) Preventieonderzoek bij kinderen (intelligentie-onderzoek en neuropsychologisch onderzoek): 88 euro korting De Voorzorg Limburg Een gratis fiets voor alle 11 en 12 jarigen t.w.v 300 euro Voordelig dieetadvies voor alle leden van De Voorzorg terugbetaling logopedie: 4,96 euro per sessie tot 20 sessies in 6 maanden. Eventueel verlengbaar met 20 extra lessen terugbetaling psychotherapie voor kinderen: tot 50% per zitting terugbetaald (max. 30 euro/zitting voor 7 zittingen). Bij verhoog- 135

136 de tegemoetkoming max. 45 euro/zitting voor 7 zittingen. terugbetaling lidgeld sportclub of terugbetaling bos-, sneeuw- en andere klassen: 15 euro per jaar Let s Go Urban: naschoolse danslessen tegen zeer betaalbare prijzen. alle details en voorwaarden via 136

137 Bijlage 24: Immaculata School, Ieper De school: Het is een school met TSO/BSO-richtingen. Het leerlingenaantal zit rond de 860, de school telt 130 personeelsleden en maakt deel uit van de scholengroep St-Maartensscholen Ieper. Een groot aantal van haar leerlingen komt uit kansarme gezinnen. De school heeft de volgende studierichtingen: Sociaal Technische Wetenschappen, Gezondheids- en Welzijnswetenschappen, Techniek-Wetenschappen, Restaurant-Keuken, Grootkeuken, Voeding-Verzorging, Verzorging, Haarzorg, Thuis- en bejaardenzorg en Kinderzorg. De school dankt haar ontstaan aan Clara Francisca van Zuytpeene Lamotte 250 jaar geleden. Deze vrouw wijdde haar volledige leven aan het onderwijzen van minder gegoede kinderen. Uit haar onderwijsproject groeide in de achttiende eeuw een werkschool waar jonge meisjes kantwerk leerden maken. Naast dit praktijkwerk kregen de kinderen ook een minimum aan algemene vorming mee. In 1952 stichtten de Zusters van het Geloof naast de bestaande basisschool, ook een middelbare school. Je kunt niet te vlug gaan. Voor de attitudevorming van het schoolteam is het heel belangrijk om stap voor stap vooruit te bewegen. - Jan Vanobel, directeur Immaculata, Ieper Het begin: Het proces om een schoolcode tot stand te brengen begon in het schooljaar In de eerste fase werd er vooral gebrainstormd rond communicatie, de implementatie van de schoolcode en eventuele bijsturingen (schooljaren ). Het was heel belangrijk om niet te snel te gaan, stapsgewijs. De attitudevorming van heel het schoolteam is een proces dat degelijk en niet te vlug mag gebeuren. In het schooljaar werd de eerste fase afgerond en daarna begon het uitrollen van de initiatieven. In werden de initiatieven geëvalueerd en sinds 2013 werden de nodige aanpassingen aan de schoolcode gebracht en geïmplementeerd. Als eerste ging de school een bevraging doen bij de leerlingen en ouders om de leerlingenkenmerken vast te stellen (schoolfoto). Het bleek dat de school heel wat leerlingen telden uit gezinnen met 137

138 (financiële) moeilijkheden. Een belangrijk signaal was de onbetaalde schoolrekeningen en de verschillende vragen om zaken in meerdere schijven te betalen. De school stelde haar doelstelling vast: om kwalitatief onderwijs op zo een goedkoop mogelijke manier aan te bieden. Attitudevorming: Tijdens de brainstormperiode werd een werkgroep goed(koop) onderwijs opgericht met collega s uit verschillende afdelingen, leerlingenbegeleiding, administratief medewerkers en directieleden die daarin zaten. De werkgroep kwam vier keer per jaar samen om problemen te signaleren, nieuwe ideeën te lanceren en vroegere afspraken na te kijken. Over de bevindingen en geplande acties van de werkgroep werd duidelijk gecommuniceerd met de rest van het personeel via het schoolwerkplan en op elke personeelsvergadering. De werkgroep koos ervoor een positief verhaal te brengen en geen klaagzang. Het proces ging stap voor stap zodat iedereen mee was in het verhaal. Bij de afronding van de eerste fase werd er een pedagogische studiedag georganiseerd waarop sprekers werden uitgenodigd om te vertellen over kansarmoede in het onderwijs. Tijdens de klassenraad werd de totale schoolrekening doorgelicht en kwamen er voorstellen vanuit het personeel om het onderwijs goedkoper te maken. Als startschot bood de school niet zoals gewoonlijk een warm middagmaal aan als afsluiter, maar werd het personeel gevraagd om met een budget van 2,50 een middagmaal te verzorgen voor een collega. Het uitgespaarde geld werd aangewend voor de aankoop van beamers. De implementatie en bijsturing van de verbeteracties gebeurde heel geleidelijk, actie per actie, niet alles ineens. Er werd rekening gehouden met feedback, reacties en weerstand uit het team. Het was essentieel om een draagvlak voor de nieuwe ideeën te creëren. De juiste attitudevorming is even belangrijk als het uitrollen van de verbeteracties. In het kader van het GOK beleid kreeg een collega één GOK-uur per week om telkens op zoek te gaan naar de goedkoopste materialen voor bijvoorbeeld STV en PO. 138

139 Van 2008 tot 2012 was de school vooral bezig met het vastleggen en verfijning van de verbeteracties. In die periode werden er weinig nieuwe acties opgestart. Ze besteden veel energie in het herhalen van afspraken rond het kostenbeleid, het blijven werken aan de houding van het schoolteam en om instromende collega s mee te nemen in de visie. In het schooljaar werd de school haar kostenbeleid geëvalueerd. Ze identificeerden twee werkpunten. 1. De werkgroep goed(koop) onderwijs kwam al een lange tijd niet meer samen. Waarom was dit? 2. De werking van het sociaal fonds moest transparanter gebeuren. De werkgroep: Met nieuwe energie werden de aanpassingen aangebracht. De werkgroep goed(koop) onderwijs werd omgezet naar de werkgroep Armoede en onderwijs met leden uit zowel de vroegere werkgroep, maar ook aangevuld met nieuwe leden (nieuwe ideeën), denkers en doeners. Het personeel kreeg een beter zicht alsook inspraak in de werking van het sociaal fonds. De school heeft geen structurele samenwerkingsverbanden. Ze werken mee met diensten en organisaties afhankelijk van een vraag of situatie die zich voordoet. De school zetelt ondertussen in de stedelijke werkgroep Armoede en onderwijs die veel partners kent en netoverschrijdend is. Binnenkort zal er in Ieper een project brugfiguren van start gaan, maar dan wel voor het basisonderwijs. Acties: De school werkt niet met een boekenfonds. Ze kopen zelf de boeken aan en verkopen ze door aan de leerlingen. Eind augustus wordt er een boekenverkoop georganiseerd waar ouders met cash of bankcontact kunnen betalen of ze kunnen in schijven via de schoolrekening betalen. Nieuwe boeken krijgen een etiket met het aankoopjaar en nieuwprijs erop vermeld. Elk jaar dat een boek wordt doorverkocht, gaat er 20% van de prijs af. Woordenboeken (vreemde talen), Bijbels, schoolatlassen en verplichte lectuur wordt door de school aangekocht en ter beschikking van de leerlingen gesteld. Wanneer een leerkracht een nieuw handboek wil invoeren moet 139

140 dit vooraf overlegd wordt met de directie (inhoud, prijs). Voorbeeld Beste directie, In 2014 is het handboek aardrijkskunde 3de graad waar de leerlingen nu mee werken niet meer verkrijgbaar. (Wereldvisie - graadshandboek). Na overleg met Mevr. Janssens zou ik ook in de derde graad overschakelen op de werkmappen van WDM. Deze worden nu al in de eerste en tweede graad gebruikt. De leerlingen zijn de didactische aanpak van WDM dus gewoon. Sofie is tevreden over de kwaliteit van de reeks. Dit heeft als bijkomend voordeel dat er geen handboek moet aangekocht worden en dat er geen eigen cursus meer wordt gekopieerd (hoogstens enkele aanvullingen of toepassingen voor de eigen streek). Het zou dus goedkoper zijn voor de leerlingen. Kan het voor jullie dat ik stappen onderneem om over te schakelen? Met vriendelijke groeten, Pauline Claes Ouders en leerlingen kunnen signaleren wanneer handboeken te weinig gebruikt worden. In samenspraak met de leerkracht kan het handboek afgevoerd worden of moet het efficiënter gebruikt worden. Voor afdelingen met duur materiaal wordt de betaling gespreid over verschillende jaren. De leerlingen 2de jaar Haarzorg huren hun materiaal tegen 25 per jaar. Bij schoolverlaters koopt de school het materiaal over en wordt het tweedehands ter beschikking gesteld van nieuwe instromers. Bepaalde dure zaken zoals oefenhoofden, handhaardrogers en permanentwikkels worden door de school aangekocht en ter beschikking gesteld van de leerlingen. Naast 140

141 een boekenlijst is er ook een materiaallijst voor de verschillende richtingen. Hier probeert de school de kostprijs voor de leerlingen te drukken door het materiaal via een groepsaankoop te doen. Het gaat om serveerkledij, stagekledij en salonkledij. Fotokopieën worden zoveel mogelijk beperkt. De school werkt met een registratiesysteem (Papercut) waarbij de directie weet hoeveel kopieën gemaakt wordt door elke leerkracht. Er wordt altijd recto-verso gekopieerd en er moet toestemming worden gevraagd om kleurkopieën te maken. De school doet een groepsaankoop van rekenmachines samen met de andere scholen van de scholengroep. Leerlingen kunnen de rekenmachines dan aan een goedkopere prijs van de school kopen. De rekenmachines krijgen, zoals bij de boeken, een etiket met de aankoopdatum daarop. De school werkt met twee types rekenmachines: een eenvoudiger en goedkoper rekenmachine voor de eerste graad en een duurdere voor de hogere jaren. Schoolverlaters kunnen hun rekenmachine tweedehands aan de school terug verkopen. Voor de studiereizen bestaan er vaste afspraken over de bestemming en kostprijs voor elk leerjaar. De school heeft besloten om de buitenlandse schoolreizen (Parijs, Canterbury, Berlijn, Rijsel, Barcelona) aan te houden omdat het een belangrijke educatieve meerwaarde heeft, ook voor de leerlingen met een armoedeproblematiek. De school doet veel inspanningen om te zorgen dat alle leerlingen mee kunnen op reis. Ze houdt verkoopacties (pralines, koekjes) om geld in te zamelen. Ouders kunnen de betaling in verschillende schijven doen en als laatste optie, kunnen ze beroep doen op het sociaal fonds. De school houdt sportdagen betaalbaar. Verplaatsingen worden zoveel mogelijk met de fiets of te voet gedaan. (De school heeft een aantal schoolfietsen dat ze ter beschikking stelt aan haar leerlingen.) De schoolrekening: Schoolfacturen worden over vijf betalingen per jaar verspreid. Boeken worden cash of via Bankcontact betaald en kunnen ook, indien 141

142 de ouders dit wensen, via de schoolrekening in schijven worden afbetaald. Ouders kunnen ook via domiciliëring betalen (238 op 820 leerlingen hebben gekozen om het langs deze weg te doen). Indien de domiciliëring mislukt, schrijft de school een brief naar de ouders om hen te verwittigen zodat ze een rappel kunnen vermijden. Wanneer er tegen juni nog openstaande rekeningen zijn, krijgen de ouders een herinnering. Is er na één maand nog altijd geen betaling, krijgen ze een rappel ( 2,50 rappelkosten wordt aangerekend). Bij openstaande rekeningen van het voorbije schooljaar krijgen ouders een tweede rappel ( 5 rappelkosten) met een begeleidende brief met daarin een voorstel tot betaling/afbetalingsplan. Als er nog altijd geen reactie komt, wordt de ouders een aanvraag tot oproeping voor verzoening op het vredegerecht gestuurd (dit is kosteloos voor zowel de school alsook de ouders, de zitting gebeurt achter gesloten deuren). De vrederechter doet een voorstel van een afbetalingsplan. Sociaal Fonds: De school zal in sommige uitzonderlijke situaties specifieke hulp aan kansarme gezinnen/leerlingen bieden: Enkele leerlingen eten gratis warm op school. In noodsituaties krijgen leerlingen kledij, ingezameld door het personeel. Enkele leerlingen krijgen hun basismateriaal van de school. Er wordt als tussenpersoon gefungeerd met het OCMW of lokale Welzijnsschakel. Studiereizen worden voor leerlingen die het thuis financieel moeilijk hebben gedeeltelijk of helemaal betaald door de school. Busabonnementen worden gedeeltelijk of helemaal betaald door de school. Enkele leerlingen krijgen korting op de schoolrekening (30%). De school beschikt over een sociaal fonds dat wordt gespijsd door giften, de ouderraad, personeel, de opbrengsten van de kerstmarkt en acties van de pastorale werkgroep. Vroeger werd het sociale fonds enkel door de directeur beheerd, maar het personeel heeft gekozen voor een transparantere werking. Nu is er een beperkte werkgroep (directie, leerkracht, leerlingenbegeleidster, administratief medewerker) die zich bezig houden met het sociaal fonds. Het blijft een delicate oefening en de werkgroep moet altijd met de nodige 142

143 discretie handelen. De fondsen zijn uiteraard niet onbeperkt en sommige mensen durven ook geen hulp te vragen. De school doet veel inspanning om haar communicatie op een duidelijke en begrijpbare manier te laten gebeuren. Brieven worden in een eenvoudige en duidelijke stijl opgemaakt. Het telefoonnummer van de klassenleraar wordt in alle agenda s genoteerd. De school probeert laagdrempelig te werken, ook op haar oudercontacten. De klassenleraars vullen na het oudercontact in het leerlingenvolgsysteem in wie aanwezig was en wie niet. Bij opeenvolgende afwezigheden wordt er door de klasleraar telefonisch contact opgenomen met de ouders. Vaak worden ouders ook vanuit de leerlingenbegeleiding naar school uitgenodigd voor een gesprek. Bij veel van die gesprekken is ook de klasleraar aanwezig. Communicatie met de ouders gebeurt hoofdzakelijk nog per brief en niet via mail of Smartschool. De school is trots op de veranderingen die ze over de jaren heen heeft gerealiseerd om te komen tot waar ze vandaag staan. Toch moet het thema actueel blijven en vraagt dit een constante alertheid en inspanning om nieuwe leerkrachten ook op de kar te krijgen. 143

144 Bijlage 25: Voorbeeld reglement solidariteitsfonds 24 Benaming: Aard: Administratieve zetel:... Feitelijke vereniging... Doel: Financiële ondersteuning van kansarme leerlingen van de eigen school, om alle leerlingen toe te laten deel te nemen aan de door de school ingerichte activiteiten of initiatieven met een pedagogisch of sociaal doel. Leden: Effectieve leden: de schooldirectie, de zorgbegeleider, één vertegenwoordiger van de leraren, één lid van de ouderraad, één lid van de schoolraad Stemmende leden: Wie een jaarlijks door de jaarvergadering vast te stellen minimumbijdrage in het fonds heeft gestort, krijgt de eretitel meter of peter en krijgt een raadgevende stem op de jaarvergadering. Wijze van vergaderen: De effectieve leden vormen samen een beheerraad; ze komen minimaal tweemaal per jaar samen, m.n. in de periode september/ oktober en in de periode april/mei (jaarvergadering). Op eenvoudig vraag van minimum 2 effectieve leden zal de beheersraad samengeroepen worden. Het dagelijks bestuur komt samen telkens de noodzaak zich voorstelt. Wijze van vergaderen: Directie, zorgbegeleider en vertegenwoordigende leraar vormen samen het dagelijks bestuur. Het dagelijks bestuur kiest onder zijn leden een voorzitter, een voorzitter en een penningmeester. Taakverdeling: De voorzitter zit de vergadering voor, roept de vergadering samen, stelt de agenda op in samenspraak met de secretaris. De secretaris stelt de notulen van de vergaderingen op, verzorgt de briefwisseling, beheert de archieven van de verenging en brengt regelmatig verslag uit op de vergaderingen van het schoolteam en de ouderraad. De penningmeester beheert de fondsen van de 24 Met dank aan SOS Schulden op school. Uit hun handleiding Zeven stappen verder Stappen voor goed en goedkoop onderwijs ; Garant Uitgevers, Antwerpen;

145 vereniging, brengt op elke vergadering verslag uit van de financiële toestand van de vereniging, brengt regelmatig verslag uit op de vergaderingen van het schoolteam en de ouderraad. Werking: Het dagelijks bestuur kan beslissen een tegemoetkoming in de schoolkosten te verlenen aan: De leerlingen met recht op een UitPas aan kansentarief (in de gemeentes waar dit van toepassing is) De leerlingen voor wie hulp wordt gevraagd door tussenkomst van ouders, personen verbonden aan de school of derden. Elke vraag om hulp zal individueel worden bekeken en beoordeeld. Aanwending: Het fonds wordt alleen gebruikt voor hulp, niet voor initiatieven die alle kinderen ten goede komen. In principe kan alleen een tussenkomst worden verleend in de verplichte kosten. Interventie voor andere kosten kan individueel worden bekeken. Fondsenwerving: In het begin van elk schooljaar wordt een vrije bijdrage aan de ouders gevraagd. Bij winstgevende activiteiten door de school, ouderraad of door derden ingericht, kan een (vrij te bepalen) percentage van de inkomsten in het fonds worden gestort. Elk vorm van sponsoring is welkom, na goedkeuring van het dagelijks bestuur. Opgemaakt te (plaats) Op (datum) De schooldirectie, De zorgbegeleider, De vertegenwoordiger van de leraren, De vertegenwoordiger van de ouderraad, De vertegenwoordiger van de schoolraad Dit reglement is ontwikkeld door SOS Schulden op school en komt uit hun handleiding Zeven stappen verder Stappen voor goed en goedkoop onderwijs ; Garant Uitgevers, Antwerpen;