Smart Industry onderzoek 2016

Transcriptie

1 Smart Industry onderzoek 206

2 Colofon Door: Dian Smetsers (KvK) Irma Borst (SMARTconsulting) Februari 207 Kamer van Koophandel, Utrecht, 207. Bronvermelding is verplicht. Verveelvoudiging voor eigen of intern gebruik is toegestaan. Contact: Pers: Smart Industry: Smetsers, D. (206). Smart Industry onderzoek 206, Kamer van Koophandel > Smart Industry onderzoek 206 2

3 Inhoudsopgave Inleiding Achtergrond Respons en onderzoeksopzet Stand van zaken Bekendheid Smart Industry Smart Industry als kans of bedreiging Kansen en belemmeringen Smart Industry kwaliteiten Smart Industry ontwikkelingen gerealiseerd Ondersteuning bij Smart Industry... 3 Vergelijking met voorgaande jaren Vergelijking tussen sectoren Conclusies...6 Bijlage I: Representativiteit steekproef...8 Smart Industry onderzoek 206 3

4 Hoofdstuk Inleiding Toelichting op het onderzoek De wereld verandert in een razendsnel tempo door de explosieve groei van technologie en kennis. Er vindt een enorme digitalisering plaats van producten, diensten en processen. Deze ontwikkeling kan gerust stormachtig worden genoemd: we spreken van de vierde industriële revolutie. timing (levertijd), grondstoffen- en kostenefficiëntie. Hierdoor, en door een sterk digitaal geïntegreerde toeleveranciersketen, is het mogelijk voor iedere klant op maat producten en diensten te leveren. In Smart Industry wordt het mogelijk uit grote en diverse informatiestromen nieuwe business te creëren. Gebaseerd op nieuwe, deels op elkaar inwerkende, nieuwe technologieën, zoals: big data processing, het Internet of Things, nieuwe generatie adaptieve robots, 3D-printing, nanotechnologie en miniaturisering en nieuwe sensortechnologie. In 204 is het initiatief voor het programma Smart Industry genomen door een consortium van FME, TNO, VNO-NCW, het Ministerie van Economische Zaken (EZ) en de Kamer van Koophandel (KvK). Na een analyse van de internationale en Nederlandse situatie is een actieagenda opgesteld en vanaf januari 205 werkt een team uit het consortium aan de uitvoering hiervan. In dit team is de KvK de trekkende partij voor de actielijn verzilveren met bestaande kennis, gericht op het inspireren, activeren en verbinden van ondernemers. Kenmerkend voor een Smart Industry bedrijf is een zeer flexibele productiecapaciteit in termen van het product (specificaties, kwaliteit, design), volume (hoeveelheid), Smart Industry onderzoek

5 .. Achtergrond Jaarlijks wordt de voortgang van de Smart Industry ontwikkelingen gemeten door de KvK met de inzet van haar Ondernemerspanel. Het KvK Ondernemerspanel bestaat uit ca ondernemers en is representatief voor de samenstelling van het Nederlandse bedrijfsleven. Het Smart Industry onderzoek is voor de derde keer uitgevoerd en kent een opbouw langs de lijn naamsbekendheid, kansen en bedreigingen, aan de slag en resultaten. Gezien de zich nog ontwikkelende thematiek wordt de vragenlijst elk jaar verbeterd aan de hand van de vorige resultaten en nieuwe inzichten. In dit meest recente onderzoek is op basis van literatuuronderzoek een module toegevoegd Smart Industry kwaliteiten. Het betreft een set van kenmerken die specifiek van toepassing zijn op deze vierde industriële revolutie. Voor zover bekend is dit het eerste onderzoek waarbij dit is gebeurd. In het door het consortium uitgevoerde nationale programma Smart Industry lag in de afgelopen jaren de focus op het versnellen van de technologische industrie. De vierde industriële revolutie raakt niet alleen de industrie maar alle facetten van onze economie. Dit onderzoek richt zich daarom in de resultaten primair op alle sectoren van het brede mkb. In een aparte paragraaf worden de resultaten vergeleken met eerdere jaren en wordt specifiek ingezoomd op de technologische industrie, bestaande uit de sectoren industrie en ICT..2 Respons en onderzoeksopzet Voor dit onderzoek hebben op 26 oktober 206 alle leden van het KvK Ondernemerspanel een vragenlijst ontvangen. Met.94 respondenten (628 zpp ers en 566 mkb ers) resulteert dat in een respons van 29%. In bijlage volgt een nadere beschrijving van de steekproef en representativiteit. In 204 is de enquête voor de eerste keer afgenomen en ingevuld door 484 ondernemers (respons 20,7%). In 205 hebben.983 ondernemers meegedaan (respons 30,%). In 204 zijn alleen bedrijven uit de topsectoren bevraagd. In 205 is een bredere groep ondernemers betrokken. Ook zijn bedrijven buiten de topsectoren en zzp ers ondervraagd aangezien wij veronderstellen dat digitalisering alle bedrijven zal raken. De vierde industriële revolutie raakt alle facetten van onze economie Smart Industry onderzoek 206 5

6 Hoofdstuk 2 Smart Stand van zaken Industry in het mkb Aan ondernemers is gevraagd of zij weleens van de term Smart Industry of Industrie 4.0 hebben gehoord. Nee Ja Weet ik niet Heeft u wel eens gehoord van Smart Industry of Industrie 4.0? Bekendheid Smart Industry De meerderheid van de respondenten heeft hier nog nooit van gehoord (77%), 5% heeft weleens van deze begrippen gehoord. Aan ondernemers die er wel van hebben gehoord, is vervolgens gevraagd of zij in enkele woorden kunnen uitleggen wat zij onder Smart Industry verstaan. ict, jit, 3d printing Slim produceren digitaal Efficienter internet zelfdenkend alles gekoppeld via internet innovatieve industrie Volledige automatisering IoT, Robots, AI Voorraad beheersing elektronica samenwerking smart phone ontwikkeling slimme industrie duurzaam n=94 Uitgedrukt in procenten. Hieruit komen voornamelijk termen voort als Internet of Things, digitalisering, data en automatisering. De antwoorden zijn weergeven in een word cloud. Vervolgens is er aan de respondenten een uitleg van Smart Industry gegeven zodat men de vragenlijst beter in kan vullen en een beter beeld heeft van de essentie en betekenis van Smart Industry. De gegeven toelichting is als volgt: Smart Industry zet ICT en nieuwe technologieën - zoals 3D-printen en robotica - slim in waardoor producten en machines onderling worden verbonden en slim worden aangestuurd. Dit gebeurt niet alleen binnen één bedrijf, maar ook tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en klanten. Producten, processen én diensten worden slimmer. Smart Industry onderzoek 206 6

7 2.2 Smart Industry als kans of bedreiging Nadat aan ondernemers de definitie van Smart Industry is voorgelegd, gaf 30% aan dat zij dit als kans zien, slechts % ziet het als een bedreiging, 23% ziet zowel een kans als een bedreiging en 46% weet het niet. Bekend met Smart Industry (n=85) Ziet u Smart Industry als een kans, een bedreiging of beide? Kans Ziet u Smart Industry als een kans, een bedreiging of beide? 30 Niet bekend met Smart Industry (n=97) Weet ik niet (n=92) Bedreiging Zowel een kans als een bedreiging Weet ik niet 23 n=94 Uitgedrukt in procenten. 46 Uitgedrukt in procenten. Kans Bedreiging Zowel een kans als een bedreiging Weet niet Van de ondernemers die eerder aangaven bekend te zijn met Smart Industry, ziet 58% kansen. Terwijl van de ondernemers die niet bekend waren met de term, een lager percentage kansen ziet (24%). De samenhang tussen bekend zijn met en het zien van kansen lijkt erg logisch. Toch is het opvallend dat een kwart van de mensen die in eerste instantie aangaf niet bekend te zijn met de term, na uitleg wel degelijk mogelijkheden voor het eigen bedrijf ziet. Na uitleg wat Smart Industry inhoudt, ziet een derde van de ondernemers toch kansen Smart Industry onderzoek 206 7

8 2.3 Kansen en belemmeringen Ondernemers zien dat de toepassing van Smart Industry vooral kansen oplevert om te kunnen leren van klanten en de markt, maar ook om voordelen voor en met medewerkers te realiseren. Door het noemen van concrete voorbeelden van kansen zien ondernemers vaker in dat deze kans het bedrijf zou kunnen raken. Er is als vervolgvraag gesteld in hoeverre ondernemers al aan de slag zijn met de kansen die zij cruciaal achten. Hieruit blijkt dat 2% bezig is met de uitvoering of hiervoor een plan aan het opstellen is. Productieproces Productiefouten voorkomen / first-time-right productie Een hogere snelheid van verandering mogelijk maken (flexibele productie) P Leiden tot een lager gebruik van ruwe materialen en energie (kostenverlaging & duurzame productie) Maatwerk (tot n=) mogelijk maken voor de kosten van massaproduct Markt/klanten Feedback van klanten gebruiken in productverbetering (verhoogde klantentevredenheid) Productvernieuwing door meer klanteninzichten te gebruiken Bestaande producten verrijken met digitale toepassingen en connectiviteit De kwaliteit en betrouwbaarheid van onze producten verhogen door traceerbaarheid van materialen, productie- en leveringsprocessen en productdata Ketenpartners Aanzetten tot gezamenlijke productontwikkeling met partners (co-creatie) De besluitvorming verbeteren omdat er meer transparantie in de keten is Leiden tot een gedeeltelijke uitbesteding van het productieproces aan partners Organisatie Medewerkers aanzetten om te leren (leven lang leren) 26 Door taakverrijking de betrokkenheid van medewerkers vergroten en medewerkers aanzetten om te leren 22 Resulteren in een veiligere werkomgeving 8 De organisatie veranderen aangezien medewerkers een grotere verantwoordelijkheid krijgen 6 In hoeverre verwacht u dat onderstaande kansen de komende 3 jaar van toepassing zijn op uw bedrijf? De implementatie van Smart Industry zal in mijn bedrijf n=94 Uitgedrukt in procenten. Cruciaal of belangrijk Mijn Smart Industry onderzoek 206 8

9 Ondernemers zien vooral economische en organisatorische belemmeringen als het gaat over het toepassen van Smart Industry. Er worden te veel toepassingsmogelijkheden gezien waardoor het moeilijk is om de juiste keuze te maken en de eerste stap te zetten. Ook wordt het vinden van samenwerkingspartners ervaren als een belemmering en is men bang dat (grote) partners misbruik maken van hun positie. Economisch Geen of te klein investeringsbudget Hoog reeds geïnvesteerd vermogen die door nieuwe ontwikkelingen versneld afgeschreven moeten worden Onduidelijk welk financieel rendement Smart Industry oplevert Organisatie Te veel toepassingsmogelijkheden, moeilijk om daarin de juiste keuze te maken Ik weet niet hoe de eerste stap in de implementatie gezet moet worden Gebrek aan (ontwikkel)tijd omdat deze opgeëist wordt door normale operationele activiteiten In mijn bedrijf is weerstand tegen (ingrijpende) veranderingen, medewerkers zijn bang hun baan te verliezen Personeel Nieuwe medewerkers met de juiste expertise zijn niet te vinden door schaarste op de arbeidsmarkt Mijn medewerkers zijn niet bereid om te leren Mijn huidige medewerkers hebben niet de vereiste kennis en vaardigheden Technologie/ juridisch Om samen te kunnen werken met partners zijn complexe juridische contracten nodig Industriestandaarden zijn nog niet ontwikkeld en/of vastgesteld Het ontbreekt aan duidelijke richtlijnen/wetgeving t.a.v. data security en protectie Samenwerkingspartners Ik ben bang dat (grote) partners misbruik maken van hun positie Ik ken geen mogelijke nieuwe partners die in passende kennis of middelen kunnen voorzien Ik wil niet afhankelijk worden van externe partijen Mijn huidige partners zijn niet geschikt omdat ik geen vertrouwen in ze heb, ze niet bereid zijn kennis te delen of een andere ambitie hebben dan ikzelf 0 Welke belemmeringen ervaart of verwacht u de komende 3 jaar bij het toepassen van Smart Industry in uw bedrijf? n=94 Uitgedrukt in procenten. Cruciaal of belangrijk Smart Industry onderzoek 206 9

10 2.4 Smart Industry kwaliteiten Aan ondernemers is gevraagd in hoeverre zij Smart Industry kwaliteiten in huis hebben. Deze kwaliteiten meten de mate waarin de onderneming voorbereid is op het toepassen van Smart Industry 2. De voorgelegde Smart Industry kwaliteiten zijn: Digitale verbondenheid binnen het bedrijf of met andere bedrijven: verschillende systemen, apparaten of organisaties communiceren met elkaar en werken geautomatiseerd samen. 2 Besturen op afstand: fysieke processen worden (op afstand) gemonitord met behulp van digitalisering en andere technologie. 3 Lokale aansturing: door een apparaat of software (bijvoorbeeld door een RFID tag) wordt centrale planning en controle overbodig. 4 Actuele data-uitwisseling en -verwerking: apparaten en systemen wisselen continu actuele informatie uit en reageren direct. 5 Voldoen aan individuele klantenwensen: processen worden aangepast aan klantspecifieke eisen. 6 Modulaire productie of dienstverlening: het productieproces is opgedeeld in modules die in verschillende combinaties uitgevoerd kunnen worden. 7 Cyber security (digitale veiligheid): verstoring, uitval of misbruik van ICT en netwerken leveren geen gevaar of schade op voor de organisatie. Ondernemers scoren het hoogst op de kenmerken cybersecurity, digitale verbondenheid binnen het bedrijf of met andere bedrijven en voldoen aan individuele klantenwensen (>20% geheel en gedeeltelijk van toepassing). Ondernemers scoren het laagst op lokale aansturing, modulaire productie of dienstverlening en actuele datauitwisseling en -verwerking (<0% geheel en gedeeltelijk van toepassing). Op afstand besturen van fysieke processen is een kwaliteit die de middenmoot vormt (>0% maar <20%). 8% van de respondenten heeft bij minimaal één aspect geheel van toepassing geantwoord een heeft deze dus volledig in huis. (7) Verstoring, uitval of misbruik van ICT en netwerken leveren géén gevaar of schade voor mijn bedrijf op () Verschillende systemen of apparaten in mijn bedrijf communiceren met elkaar of met andere bedrijven en werken samen (5) Processen in mijn bedrijf worden aangepast aan klantspecifieke eisen (2) Fysieke processen in mijn bedrijf worden (op afstand) gemonitord met behulp van digitalisering en andere technologie (4) Apparaten of systemen in mijn bedrijf krijgen actuele informatie en reageren daar direct op (6) Het productieproces in mijn bedrijf is opgedeeld in modules die in verschillende combinaties uitgevoerd kunnen worden (3) Lokale aansturing door een apparaat of software (bijv. door RFID tag) maakt centrale planning en controle in mijn bedrijf overbodig In de volgende vragen willen we achterhalen in welke mate uw bedrijf op dit moment Smart Industry kwaliteiten in huis heeft. Kunt u voor iedere kwaliteit aangeven in hoeverre die voor uw eigen bedrijf van toepassing is? Uitgedrukt in procenten. Geheel van toepassing Gedeeltelijk van toepassing Nauwelijks van toepassing Niet van toepassing Smart Industry onderzoek Hermann, M., Pentek, T., & Otto, B. (206, January). Design Principles for Industrie 4.0 Scenarios. In th Hawaii International Conference 0 on System Sciences (HICSS) (pp ).

11 Er is gekeken naar de 0% respondenten die het hoogst scoren op deze Smart Industry kwaliteiten in verhouding tot de overige 90%. Deze 0% noemen we de koplopers. Uit nadere analyses is gebleken dat kenmerken zoals de leeftijd van het bedrijf, leeftijd van de ondernemer of het hebben van een hoge jaarlijkse omzet niet bepalend zijn voor het hebben van Smart Industry kwaliteiten. De koplopers verschillen op deze kenmerken niet van de overige 90%. Wel zien we dat de koplopers vaak mkb-ondernemingen zijn die nieuwe producten of diensten op de markt hebben gebracht. Daarnaast is het opvallend dat zij meer kansen én belemmeringen zien met betrekking tot Smart Industry. 2.5 Smart Industry ontwikkelingen gerealiseerd Uit de resultaten blijkt dat ondernemers over het algemeen nog maar net gestart zijn met de realisatie van Smart Industry ontwikkelingen. 3% van de respondenten heeft met Smart Industry minimaal één ontwikkeling gerealiseerd. 7% heeft kostenbesparingen of nieuwe investeringen gerealiseerd. Ondernemers die behoren tot de groep koplopers op Smart Industry kwaliteiten hebben vaker Smart Industry ontwikkelingen gerealiseerd dan de overige 90%. Het hebben van Smart Industry kwaliteiten lijkt daarmee een goede indicator voor het daadwerkelijk realiseren van Smart Industry ontwikkelingen. 2.6 Ondersteuning bij Smart Industry In totaal heeft 29% van de respondenten aangegeven interesse te hebben in minimaal één van de activiteiten van het landelijk programma Smart Industry. Met name hebben zij interesse in informatie en tools om eigen kansen te ontdekken (9%). Hier zit veel potentie voor ondernemers aangezien 46% van de respondenten niet weet of Smart Industry een kans of bedreiging vormt voor zijn of haar onderneming. Daarnaast geeft 2% aan interesse te hebben in verdiepende informatie en tools over digitalisering en nieuwe technologie. Aan direct contact over Smart Industry is minder behoefte. Fysieke ondernemerskringen, fieldlabs en de helpdesk worden door ondernemers het minst interessant gevonden. 7% heeft geen interesse in de activiteiten van het landelijk programma Smart Industry. Heeft u de afgelopen 2 maanden met Smart Industry onderstaande ontwikkelingen gerealiseerd? Kostenbesparigen Nieuwe investeringen Nieuwe omzet in bestaande markten Nieuwe omzet in nieuwe markten Nieuwe medewerkers aangenomen Nieuwe omzet in het buitenland Medewerkers moeten ontslaan Nieuwe octrooien Informatie en tools om eigen kansen te ontdekken Verdiepende informatie en tools over digitalisering en nieuwe technologie Fysieke regionale Smart Industry 'leren van elkaar kringen' van ondernemers Helpdesk voor verbinden naar de juiste partners of expert Samen nieuwe kennis ontwikkelen in fieldlabs Anders Welke activiteiten van het landelijk programma Smart Industry zijn voor u interessant? Meerdere antwoorden zijn mogelijk n=94 Uitgedrukt in procenten. (Helemaal) mee eens n=94 Uitgedrukt in procenten. (Helemaal) mee eens Smart Industry onderzoek 206

12 Hoofdstuk Vergelijking met voorgaande jaren De ontwikkeling van Smart Industry 3In 205 is ook aan respondenten gevraagd of zij bekend zijn met Smart Industry. Hierbij kreeg men de optie om aan te geven dat zij misschien bekend zijn met Smart Industry maar dat ze toelichting nodig hebben voordat ze dat zeker weten. De naamsbekendheid van Smart Industry is het afgelopen jaar gestegen van 0% naar 5% Logischerwijs hadden dezelfde ondernemers nee aangevinkt als deze optie niet was gegeven. Zij zijn immers zonder toelichting niet bekend met Smart Industry. Vandaar de volgende grafiek waarbij misschien in 205 is opgeteld bij nee. Hierdoor kunnen de antwoorden van 205 vergeleken worden met die van 206. Hoewel de bekendheid van Smart Industry nog sterk verbeterd kan worden, is de naamsbekendheid in het afgelopen jaar gestegen van 0% naar 5%. Ja Nee Heeft u wel eens gehoord van Smart Industry of Industrie 4.0? Weet ik niet 8 Uitgedrukt in procenten. 205 (n=983) 206 (n=94) Smart Industry onderzoek 206 2

13 rs zijn complexe juridische contracten nodig 5 n zijn nog niet ontwikkeld en/of vastgesteld n/wetgeving t.a.v. data security en protectie Samenwerkingspartners te) partners misbruik maken van hun positie ssende kennis of middelen kunnen voorzien 22 Meer ondernemers zien naast niet afhankelijk worden van externe partijen kansen ook bedreigingen len of een andere ambitie hebben dan ikzelf 0 6 n=94 Uitgedrukt in procenten. Cruciaal of belangrijk Daarnaast zien minder ondernemers Smart Industry enkel als kans. Meer ondernemers zien naast kansen ook bedreigingen. Nieuwe ontwikkelingen werden voorheen als uitsluitend positief gezien en nu ziet men deze vernieuwingen ook als bedreiging. Een mogelijke verklaring kan zijn dat andere bedrijven de vernieuwing al hebben toegepast waardoor concurrenten het eerder zien als een bedreiging. Zij zullen dan namelijk ook in actie moeten komen als ze niet achter willen blijven op de concurrentie. Ziet u Smart Industry als een kans, een bedreiging of beide? Kans 30 4 Bedreiging Zowel een kans als een bedreiging 0 23 Weet niet Uitgedrukt in procenten. 205 (n=983) 206 (n=94) Smart Industry onderzoek 206 3

14 Hoofdstuk Vergelijking tussen sectoren Smart Industry in de technologische sector 4Smart Industry is aanzienlijk beter bekend bij ondernemers in de technologische sector (34%), in vergelijking met de andere sectoren (4%). Ook zien zij Smart Industry veel vaker als kans (50%). Nee Ja Weet ik niet Heeft u wel eens gehoord van Smart Industry of Industrie 4.0? n=94 Uitgedrukt in procenten. Industrie en ICT (n=03) Overige sectoren (n=09) Ziet u Smart Industry als een kans, een bedreiging of beide? Kans Bedreiging 0 Zowel een kans als een bedreiging Weet niet Uitgedrukt in procenten. Industrie en ICT (n=03) Overige sectoren (n=09) Smart Industry onderzoek 206 4

15 In de tabel zijn voor enkele relevante resultaten de verschillen weergeven tussen de technologische sector en de overige sectoren. Hier zie je duidelijk dat ondernemers in de technologische sector hoger scoren op de verschillende aspecten. Industrie en ICT (n=03) Overige sectoren (n=09) Alle sectoren (n=94) Bekend met Smart Industry 34% 4% 5% Kansen zien 50% 28% 30% Aan de slag met minimaal kans 30% % 2% Minimaal kwaliteit geheel in huis 33% 7% 8% Minimaal ontwikkeling gerealiseerd 23% 2% 3% Smart Industry onderzoek 206 5

16 Hoofdstuk Conclusies Wat hebben we geleerd? 55% van de ondernemers is bekend met de term Smart Industry nog voor zij hiervan een definitie hebben gekregen. Nadat zij de toelichting hebben gelezen, geeft 30% aan Smart Industry als kans te zien voor de onderneming. Opvallend is dat een kwart van de mensen die in eerste instantie aangaf niet bekend te zijn met de term, na uitleg wel degelijk mogelijkheden voor zichzelf ziet. Dit geeft aan dat ondernemers die niet bekend zijn met de term Smart Industry toch in staat zijn om kansen te zien. 2% heeft daarnaast aangegeven aan de slag te zijn met minimaal één van deze kansen. Er is gekeken in hoeverre ondernemers relevante Smart Industry kwaliteiten in huis hebben. Op de onderwerpen cybersecurity, digitale verbondenheid en voldoen aan individuele klantwensen scoren ondernemers het hoogst. 8% van de ondernemers heeft aangegeven dat zij minimaal één Smart Industry kwaliteit volledig in huis hebben. 3% van de ondernemers heeft ook daadwerkelijk een Smart Industry ontwikkeling gerealiseerd. Kostenbesparingen, nieuwe investeringen en nieuwe omzet in bestaande markten scoren hierbij het hoogst. Deze opvolgende aspecten kunnen worden gezien als verschillende fases: ) Bekend zijn met Smart Industry 2) Kansen zien van Smart Industry 3) Aan de slag met Smart Industry 4) Smart Industry kwaliteiten in huis halen 5) Ontwikkelingen realiseren 5% van de ondernemers is bekend met de term Smart Industry Smart Industry onderzoek 206 6

17 De tabel laat het verschil zien tussen de technologische sector en de andere sectoren. De technologische sector loopt voor op de andere sectoren, gekeken naar de verschillende fases die zijn gebleken uit het onderzoek. Uit nadere analyses is gebleken dat ondernemers, die goed scoren op Smart Industry kwaliteiten of Smart Industry ontwikkelingen hebben gerealiseerd, niet gebonden zijn aan kenmerken zoals leeftijd van het bedrijf, leeftijd van de ondernemer en het hebben van een hoge jaarlijkse omzet. Wel zien we dat zij vaker nieuwe producten en diensten op de markt brengen, personeel in dienst hebben en een stijgende omzet hebben. De bekendheid van Smart Industry is weliswaar iets toegenomen, maar het programma Smart Industry heeft de ambitie om de naamsbekendheid veel hoger te krijgen. Uit de resultaten van dit onderzoek komt het beeld naar voren dat ondernemers eerst kansen moeten zien en kwaliteiten in huis moeten hebben vóórdat ze Smart Industry ontwikkelingen kunnen realiseren. Het lijkt daarom (naast de verhoging van de naamsbekendheid van Smart Industry) vooral van belang om de communicatie te richten op het benoemen van kansen en de verschillende verschijningsvormen van Smart Industry. De term Smart Industry is met 5% in bekendheid toegenomen ten opzichte van 205. Daarnaast zien minder ondernemers Smart Industry enkel als kans en zien zij Smart Industry vaker als kans en bedreiging. Mogelijk komt dit door het feit dat andere bedrijven al bezig zijn met Smart Industry en de tijd begint te dringen om zelf aan de slag te gaan. Het idee dat concurrenten er al mee aan de slag zijn, kan als een bedreiging worden ervaren. Industrie en ICT (n=03) Overige sectoren (n=09) Alle sectoren (n=94) Bekend met Smart Industry 34% 4% 5% Kansen zien 50% 28% 30% Aan de slag met minimaal kans 30% % 2% Minimaal kwaliteit geheel in huis 33% 7% 8% Minimaal ontwikkeling gerealiseerd 23% 2% 3% Smart Industry onderzoek 206 7

18 Bijlage Representativiteit leeftijd Representativiteit steekproef 0 tot 9 jaar 20 tm 24 jaar Omschrijving Om regelmatig onderzoek te kunnen doen, is een KvK Ondernemerspanel ingericht. Het KvK Ondernemerspanel telt ruim startende en ervaren ondernemers. Panelleden worden zo n zes keer per jaar uitgenodigd om een online vragenlijst in te vullen. Op 26 oktober 206 zijn alle 4.09 leden van het panel uitgenodigd om een vragenlijst in te vullen. Na een week hebben we op 2 november een herinnering verstuurd naar alle panelleden. Wegens een lage respons is er op 9 november nog een reminder gestuurd naar de mkb ers in het panel. In totaal vulden.94 deelnemers de vragenlijst in, een respons van 29,%. Representativiteit In de tabel wordt de representativiteit van de steekproef weergeven in vergelijking met de Nederlandse populatie (KvK, 206). 25 tm 29 jaar 30 tm 34 jaar 35 tm 39 jaar 40 tm 44 jaar 45 tm 49 jaar 50 tm 54 jaar 55 tm 59 jaar 60 tm 64 jaar 65 jaar en ouder Uitgedrukt in procenten. Steekproef Populatie NL* De gemiddelde leeftijd in de steekproef ligt op 54 jaar, terwijl de gemiddelde leeftijd in de Nederlandse populatie 45 jaar is. De meeste ondernemers (5%) zitten landelijk in de leeftijdscategorie van 45 t/m 49 jaar (KvK, 206). In de steekproef vallen de meeste ondernemers in de categorie jaar (2%). Representativiteit segment Populatie NL* Steekproef KvK-segment Aantal Procent Aantal Procent Zzp ( wp) % % Mkb (2 t/m 49 wp) % 54 45% Mkb (50 t/m 249 wp) % 25 2% Totaal %.94 00% *KvK, 206, economisch actief en excl. wp onbekend Smart Industry onderzoek 206 8

19 De sector advisering, onderzoek en overige specialistische dienstverlening is oververtegenwoordigd in de steekproef met 3%. Het aantal ondernemingen in deze sector is in de volledige Nederlandse populatie 2%. Verder zijn er geen opvallende afwijkingen in de steekproef. Advisering, onderzoek en overige specialistische zakelijke dienstverlening Bouwnijverheid Cultuur, sport en recreatie Representativiteit sectoren In de tabel is te zien dat het percentage deelnemende mannen in de steekproef aanzienlijk hoger is dan in de Nederlandse populatie. Financiële instellingen Gezondheids- en welzijnszorg Groot- en detailhandel; reparatie van auto's, motoren etc Conclusie De analyse toont aan dat de steekproef representatief is, gekeken naar segment en sector. De steekproef kent een bias voor mannen met een wat hogere leeftijd. Industrie Informatie en communicatie Landbouw, bosbouw en visserij Logies-, maaltijd- en drankverstrekking Onderwijs 4 Openbaar bestuur, overheidsdiensten en verplichte sociale verzekeringen 0 Overige dienstverlening 5 Productie en distributie van en handel in elektriciteit, aardgas, stoom en gekoelde lucht Verhuur van en handel in onroerend goed Verhuur van roerende goederen en overige zakelijke dienstverlening Representativiteit segment Vervoer en opslag Geslacht Steekproef Aantal Procent Populatie NL* Aantal Procent Winning en distributie van water Winning van delfstoffen Man 967 8% % Vrouw 227 9% % Totaal.94 00% % *KvK, 206, economisch actief en excl. wp onbekend Uitgedrukt in procenten. NL Populatie Steekproef Smart Industry onderzoek 206 9

20 Smart Industry onderzoek