Reader Open Cultuur Data Masterclass 2015

Transcriptie

1 Reader Open Cultuur Data Masterclass 2015 Auteurs: Maarten Zeinstra, Lisette Kalshoven, Tom Kunzler

2 Inhoudsopgave- Inleiding...3 Wat+is+Open+data?...4 Opbouw+reader...5 Hoofdstuk+1.+Intellectueel+Eigendom+en+open+licenties...6 Auteursrecht...6 Publiek+Domein...7 Naburige+rechten...9 Databankenrecht...10 Intellectueel+Eigendom+en+metadata...10 Werken+gemaakt+binnen+de+organisatie...11 Creative+Commons+&+Open+licenties...12 Content+Vrijgeven...14 Waarom+we+geen+licenties+gebruiken+met+de+NietCommercieel+(NC)+bouwsteen...15 Waarom+we+geen+licenties+gebruiken+met+de+GeenAfgeleideWerken+(ND)+bouwsteen...15 Hoe+werkt+naamsvermelding...15 Metadata+vrijgeven...16 Samenvatting...17 Hoofdstuk+2.+Technologie,+hergebruik+en+toepassingen...18 Methoden+van+delen...18 Datadump...19 API...20 Aggregatie...21 Contentplatformen...22 Methodevanontsluitingkiezen...23 Open+standaarden...24 Metadatastandaarden...24 Gradatiesvanopen...25 Crowdsourcing+en+datacreatie...26 Digitaliseren...27 Verzamelen...28 Verrijken...28 Licenseren...28 Hergebruik+van+data...28 Community...29 Toepassingenvanopencultuurdata

3 Samenwerken...38 Samenvatting...41 Praktijkopdracht:+Technische+inventarisatie...41 Praktijkopdracht:+Datablog+Schrijven...41 Hoofdstuk+3.+Beleidsvorming,+risico s+en+voordelen...43 Open+data+in+de+culturele+sector...43 Meerwaarde+van+open+data...45 Publiekemissie...46 Dataverrijking...46 Toenemendekanalenennieuweklanten...47 Toenemenderelevantie...48 Risico s+van+open+data...48 Verliesvannaamsvermelding...49 Verliesvancontroleenverliesvanmerkwaarde...49 Verliesvanpotentiëleinkomsten...50 Privacy...50 Verankering+in+de+organisatie...51 Draagvlakcreëren...51 DataFontsluitingverbeteren...52 Samenwerkingsprojecten...53 Impactmeting...54 Samenvatting...54 Licentie...55 Bijlage+1.+Overzicht+van+Apps

4 Inleiding Cultureleinstellingenhebbeneenschataaninformatieinhuis.Denkbijvoorbeeldaandeunieke collectiesdieinstellingenbeheren,debeschikbarekennisoverdezecollecties(context,metadata), informatieoveractueleevenementenententoonstellingen,bezoekersinformatie,reactiesdie bezoekersnaeenbezoekachterlatenoffinanciëlegegevens. Steedsmeercultureleinstellingenmakendezeinformatiedigitaalbeschikbaar.Hierdoorontstaan allerleimogelijkhedenommetdezeinformatienieuwetoepassingenenwebsitestemaken. Hierdoorkunnenweopinnovatievemanierenparticipereninkunstencultuur.Dedatadie instellingenhebbenisechtervaakslechttoegankelijk.eindgebruikerskunnenofmogendedata beperkt(her)gebruikenendedataistechnischslechtbenaderbaar.instellingenbeherensomsook datawaarvanzezelfnietwetendathetvanwaardekanzijn. Aanleiding+Masterclass+NoordVHolland DeprovincieNoordFHollandheeftdeambitie uitgesprokenomkoplopertezijnophetgebiedvan opendatainnederland.omdieredenbestaathet programmanoordfhollandslimmer.ookhet ontsluitenvanopencultuurdataontsluitenhoortbij dezeambitie.deopenstatefoundationen Kennislandhebbendaaropeeninventarisatie uitgevoerdwaarvoor33noordfhollandse erfgoedinstellingengeïnterviewdzijn. Hetonderzoekhadtotdoelomteinventariserenom inzichttekrijgenindehuidigestandvanzakenvan opendatabijcultuurinstellingen.daarnaastomde behoeftetepeilennaareenopencultuurdata Masterclass,speciaalvoorNoordFHollandse erfgoedinstellingen.hetrapport NoordFHollandheeft koploperpositieopencultuurdatainvizier vloeide voortuitdezeinventarisatie. Uitdeinventarisatiekomtnaarvorendat55%vanderespondentenbekendwasmetopen (cultuur)dataendatalle33erfgoedinstellingen(delenvan)huncollectiegedigitaliseerdhebben. Meerdandriekwartvandegesprokeninstellingenzietkansenommetopendatacultureel ondernemerschapteversterken,metnamealshetgaatomextrabezoekersenbekendheidvan instellingencollectie.daarnaastprofiterenvooraldetoeristische,cultuurhistorischeencreatieve sectorvannoordfhollandsvolgensderespondentenvanhuncollectiealsopencultuurdata. DeinventarisatiewasredenvoordeprovincieNoordFHollandomOpenStateenKennisland opdrachttegeveneenmasterclassvoornoordfhollandseerfgoedinstellingenteorganiseren.om 3

5 zodoendekennisenexpertiseomtrentdeontsluitingenhethergebruikvanopencultuurdataopde agendatekrijgenbinnendecultureleinfrastructuurindeprovincie.eenregionaleaanpakmet masterclasseszorgterookvoordatkleinereerfgoedinstellingendekanskrijgenomaandeslagte gaanmetopencultuurdata. Wat+is+Open+data?+ Opendataiseenmethodeomopeenanderemaniergegevenstepubliceren.Opendatamaakt gebruikvanlicentiestructurenentechnologieënomtegaranderendatgebruikersdezegegevens kunnenhergebruikenzonderdaarvoorexpliciettoestemmingnodigtehebben. Ineenculturelecontextsprekenweoverdataalshetgeheelvangegevensvaneencollectie.Dus content(gedigitaliseerdeobjecten),metadata(beschrijvendedatametbetrekkingtotobjecten)en alleanderedocumentendieopcollectiesofdeinstellingvantoepassingzijn(zoalscatalogi, verkoopcijfersofonderzoekspublicaties). OpenCultuurDatahanteertdevolgendedefinitie: 1. Opencultuurdataomvatdigitalerepresentatiesvancollectiestukkenenofkennisen informatievancultureleinstellingeneninitiatievenoverhuncollecties,activiteitenen organisatie; 2. Hetisiedereentoegestaanomopencultuurdatateraadplegen,verspreidenen hergebruiken(middelseenopenlicentieofhetvrijgevenvanhetmateriaalinhetpubliek Domein); 3. Opencultuurdataisbeschikbaarineendigitaal(standaard)formaatdathergebruik mogelijkmaakt; 4. Destructuurenmogelijketoepassingenvanopencultuurdatagedocumenteerd, bijvoorbeeldindevormvaneen datablog (ziehierenkelevoorbeelden); 5. Deaanbiedervanopencultuurdataisbereidomvragenvangeïnteresseerdenoverdedata tebeantwoordenenrespecteertdemoeitediedeopendatagemeenschapinvesteertinhet ontwikkelenvannieuwetoepassingen. Eind2011startteOpenCultuurData:eennetwerkvancultuurprofessionals,ontwikkelaars, designers,auteursrechtspecialistenenopendatadeskundigendatcultureledataopenmaaktende ontwikkelingvanwaardevollecultureletoepassingenstimuleert.opencultuurdatawilde culturelesectorondersteuneninhetvrijgevenvancultureledatadoor: hetstimulerenvanhetbeschikbaarmakenvanmeeropencultuurdata; hetverzamelenenontsluitenvanopencultuurdatamiddelseenopendigitale infrastructuur; hetverzamelenendelenvankennisoverenervaringmetopencultuurdata; hetstimulerenvannieuwetoepassingenopbasisvanopencultuurdata. InmiddelsheeftOpenCultuurData51datasetsvan34instellingen,waaronderhetRijksmuseum, hetgemeentearchiefzaanstadenhetvisserijmuseumzoutkamp,alsopendatabeschikbaar 4

6 gesteld,zijnerveleappsgerealiseerdopbasisvanopencultuurdataendeopencultuurdataapi enzijnereenzusterinitiatieveninbelgië,zwitserlandenfinlandontstaan. Opbouw+reader+ DezereadermaaktonderdeeluitvandeMasterclass2015eniseenvervolgopdeMasterclassesin 2012en2014.Demasterclassheefttendoelominstellingentehelpenmethetmakenvaneen strategievoorhetvrijgevenvancollectiedataenhentebegeleidenmetdeimplementatiedaarvan. Indevolgendedriehoofdstukkenwordenhoofdthema sbehandelddienoodzakelijkzijnvoorhet succesvolontsluitenvandata. Inhoofdstuk1(IntellectueelEigendomenopenlicenties)wordendeauteursrechtelijke vraagstukkenrondommetadataencontentbehandeld.inhoofdstuk2wordentechnologie, hergebruikentoepassingenbesproken.immers,nuderechtengeenprobleemmeerzijnmoethet technischookallemaalgoedwerken.inhetlaatstehoofdstukgaathetspecifiekover beleidsvorming.hierinwordendevoordelenvanopencultuurdatabehandeld,maarookderisico s. Daarnaasthoortbijdezereadernogeenappendixovertoeristischedatadielaterverstrektzal worden. Wewensenjeveelpleziermetdereader Namens'Open'State'''''''''''''''''''''''''''Namens'Kennisland TomKunzlerMaartenZeinstra LexSlaghuisLisetteKalshoven De'Masterclass'Noord5Holland'wordt'georganiseerd'door'Open'State'en'Kennisland'in'het'kader'van' in'opdracht'van'de'provincie'noord5holland'als'onderdeel'van'het'programma'cultuur'&'economie.' Open'Cultuur'Data'is'een'gezamenlijk'initiatief'van'Kennisland,'Open'State'Foundation'en'het' Nederlands'Instituut'voor'Beeld'en'Geluid. 5

7 Hoofdstuk1.IntellectueelEigendomenopenlicenties DeOpenCultuurDataFcommunityhanteerteenvrijbrededefinitievanopencultuurdata.Hetomvat digitalerepresentatiesvancollectiestukkenen/ofkenniseninformatievancultureleinstellingenen initiatievenoverhuncollecties,activiteitenenorganisatie(bijvoorbeeldonderzoekspublicatiesen verkoopcijfers).daarbijishetbelangrijkdathetiedereentoegestaanisomdezedatateraadplegen, verspreidenenhergebruiken. 1 Wefocussenonsvooralopdedigitalerepresentatiesvancollectiestukken;ditiseenbelangrijkaspect vanopencultuurdata.wehebbenhethierookweloverhetgeheelvangegevensvaneencollectie, ofweldecollectiedata.ditgaatdusovercontent(gedigitaliseerdeobjecten)enmetadata (beschrijvendedatametbetrekkingtotobjecten). EenbelangrijkelementbijhetvrijgevenvandataisIntellectueelEigendom.Ditiseenverzamelnaam vooreenaantalrechtendiezijnvastgelegdinnationaleeninternationalewetten.inditeerste hoofdstukbehandelenweauteursrecht,naburigerechten,databankenrecht,designrechten,open licentiesenhetlicenserenvan(meta)data.aanheteindevandithoofdstukweetjewanneeriets (waarschijnlijk)auteursrechtelijkbeschermdis,wanneernietenwelkelicentiesenmarkeringenvan toepassingzijnophetopendelenvanjecollectie.wegaanhiersneldoorheen,maartijdensde masterclassisergenoegtijdomervragenovertestellen. Auteursrecht+ Auteursrechtishetexclusieverechtvandemakervaneenwerkomditopenbaartemakenente verveelvoudigen.auteursrechtontstaatbijdecreatievaneencreatiefwerkenhoeftnietgeregistreerd teworden.wanneereencreatievoldoendeoriginaliteitbevat(bijvoorbeeldbijeenschilderij,een gedichtofeenfoto),isdatwerkbinneneuropatot70jaarnadedoodvandemakerbeschermd. 2 Op1 januarivanhetjaarvolgendopdeze70jaarishetwerknietlangerauteursrechtelijkbeschermd.het werkvaltdaninhetpubliekedomein. Omdituitteleggenmeteenvoorbeeld: Guernica vanpablopicassoiseenauteursrechtelijk beschermdwerk.picassoheefteenwerkgeproduceerdmetvoldoendeoriginaliteitomauteursrechtte verwerven.aangezienhijin1973isoverledenishetauteursrechtnognietverlopen(maarzaldatwel hetgevalzijnvanaf1januari2044).wilje Guernica onlinepublicerenmoetjedusexpliciete toestemminghebbenvanderechthebbendevanhetwerk,inditgevaldeervenvanpicasso. Ditisookderedenwaaromergeenafbeeldingvanhetschilderijbijdezetekststaat,wezouden daarvooreersttoestemmingmoetenkrijgenvanderechthebbende Uitzondering: in Spanje duurt auteursrechtelijke bescherming tot 80 jaar na de dood van de laatstlevende maker. 6

8 Wanneereencollectieeenfysiekobjectbezit(zoalshetMuseoReinaSofíainMadridde Guernica ), betekentditnietdatzijautomatischdeauteursrechtenvandatobjectbezittenoftoestemminghebben verkregenomergedigitaliseerdekopieënvanteverspreiden.alleenalsauteursrechtenexplicietzijn overgedragenofgelicenseerdaanhetmuseumofdecultureleinstelling,isertoestemmingomeen gedigitaliseerdekopievanditwerkteverspreiden.erzijnuitzonderingen,maardezezijnnietvan toepassingvoordedoelstellingvandezereader. Hetisdaaromnietverstandigomwerkenviahetinternetbeschikbaartestellenwaaroverjegeen rechtenhebtofwaarvoorjegeentoestemminggekregenhebt.zorgeraltijdvoordatjeweetover welkerechtenjebeschiktofhoejezekanbemachtigen.ditkantoteenomvangrijk auteursrechtenonderzoekleiden. Vuistregel:Auteursrechtbetekentallerechtenvoorbehouden,jemagnietsmeteenwerkdoen(op internet)tenzijjeexpliciettoestemminghebtvanderechthebbende. Zoalsgezegdmoeteenwerkvoldoendeoriginaliteitencreativiteitbevattenomauteursrechtelijke beschermingtekrijgen.dematevannoodzakelijkeoriginaliteitislaag,maarwelaanwezig.feitenzijn daaromnietbeschermd,enideeënookniet.demanierwaaropjeeenideeofeenfeitopschrijftkan uiteraardwelbeschermdzijn.alsjenujetelefoonnummeropschrijftopeenservetjeishetservetjeniet auteursrechtelijkbeschermd(jetelefoonnummeriseenfeit),maaralsjeeenkunstigekalligrafie toepastmetjetelefoonnummerisdemanierwaaropjehetgeschrevenhebtwaarschijnlijkbeschermd. Ditwilnietzeggendatiemandandersjetelefoonnummernietmeeropmagschrijvenzonderje toestemming,wantdatisnogsteedseenfeit. Publiek+Domein+ Publiekdomeinisderegel,auteursrechtisdeuitzondering. 3 Auteursrechtelijkebeschermingiseen tijdelijkebescherming,bedoeldomdemakertestimulerentothetcreërenvancreatievewerken.hetis nietbedoeldvoorlangdurigemonopoliesoponscultureelerfgoed.oorspronkelijkwasdeduurvan auteursrechtelijkebescherming14jaarnapublicatie,tegenwoordigisditeenmeerdanlevenslange bescherming. Hierdoorzittencultureleinstellingenmeteenarchiefofdepotdatzijnietzomaarkunnendelenmetde samenleving,watimmershunmissieis.endatterwijldezesectortegenwoordignietlangerwordt tegengehoudentotdefysiekebeperkingenvandecollectiealleen.doortedigitaliserenzouiedereen vandecollectiekunnengenieten,kennisnemenendezehergebruiken. Doordeduurvanhetauteursrechtkanvrijgevenvancultuurdatasomsingewikkeldzijn.Inhet gunstigstegevalhebjetemakenmeteenoudgepubliceerdwerk,datalpubliekdomeinis.erisdan geentoestemmingnodigomhetwerktereproduceren,ofteverspreidenviainternet.bijrecenter werk,waarvandemakernoggeen70jaardoodis,zalerhoogstwaarschijnlijktoestemmingverkregen 3 Zie 7

9 moetenwordenvanderechthebbende.depersoonofinstantiediebeschiktoverdeauteursrechten vanhetwerkmoettoestemminghebbengegevenomeenwerktereproducerenenteverspreiden. Vuistregel:Alleswatvoor1870gemaaktiszeerwaarschijnlijkpubliekdomeinisenalleswatna1945 gemaaktiszekernogauteursrechtelijkbeschermd. Omerachtertekomenofeenwerkinhetpubliekedomeinvalt,isereenPublicDomainCalculator ontwikkeld(o.a.doordeauteurs): Auteursrechtelijkebeschermingrustophetoriginelewerk.Datwilzeggendatwanneerjehetwerk digitaliseertergeennieuweauteursrechtelijkebeschermingontstaatopdegedigitaliseerdeversie,of ophetorigineleobject.inhetnederlandseauteursrechtzijnrechtenvanhetoriginelewerkookvan toepassingopdedigitalereproductie. 4 Eenfotovaneenschilderijheeftbijvoorbeeldalleendezelfde auteursrechtelijkebeschermingalshetoriginelewerkwanneerhetgeenorigineelwerkvande fotograafis. Erontstaatwelnieuwauteursrechtwanneerdereproductievoldoendeoriginaliteittoont.Bijvoorbeeld wanneererspecialebelichting,compositie,afkadering,etc.gekozenis.alshetorigineleobjecteen standbeeld,installatieofanderdriedimensionaalobjectiswaarvaneentweedimensionalereproductie isgemaakt,danzijnzowelhetauteursrechtvandemakervandefotoofanderetweedimensionale reproducties,alshetrechtdatrustophetafgebeeldewerkvantoepassing. 5 Vuistregel:Reproductiesvan2DFmateriaalinhetpubliekedomeinblijvenpubliekdomein, reproductiesvan3dfmateriaalzijnbeschermd. HetmelkmeisjevanJohannesVermeerisbijvoorbeeldpubliekdomein.Allereplica svanditwerkzijn publiekdomein,tenzijhetmelkmeisjedereplicahetwerkopeenofanderemanierorigineelaanpast. LaurenceAëgertermaaktbijvoorbeeldfoto swaarbijpubliekedomeinfwerkeneengroterolspelen.in defotoserie HetApparaat heeftaëgerterfoto sgemaaktvanschilderijeninhetrijksmuseumwaar bezoekersvoorgrotedelenvanhetwerkstaan.hoewelhetwerkindeachtergrondpubliekdomeinis, ishetwerkalsgeheelwelauteursrechtelijkbeschermdomdatzeeennieuwperspectiefheeftgekozen. EenandervoorbeeldisAugusteRodinslePenseur(dedenker).HetbeeldDeDenkerispubliekdomein. Rodinisnamelijkmeerdan70jaargeledenoverleden.Nieuwefoto svanhetwerkzijnechterniet publiekdomein.demakerheefteenorigineelwerkgemaaktdooreenuniekecamerahoektekiezen.er zaltoestemminggevraagdmoetenwordenaandefotograaf. 6 4 Lees ook de Public Domain Charter: bit.ly/1g32vif 5 Zie ook 6 Deze foto van De Denker is gemaakt door DraXus en is gedeeld onder een Creative Commons Attribution 2.0 licentie. 8

10 Bijhedendaagsekunstishetnogcomplexer.Eenfotovanhet hyperrealistischewerkgemaaktdoorbeeldhouwerronmueck 7 heeft tweelagenvanauteursrechtelijkebescherming.zoweldesculptuur zelf,alsdefotoervanzijnapartbeschermd.omdefotoonlineenin dezereadertepublicerenistoestemmingvandefotograafende rechthebbendevanhetkunstwerknodig. Naburige+rechten+ Naastauteursrechtbestaanerooknogrechtendieerglijkenop auteursrechtmaarhetnietzijn.dezehetennaburigerechtenenzijn bedoeldvoor detoneelspeler,zanger,musicus,dansereniedere anderepersoondieeenwerkvanletterkundeofkunstopvoert,zingt, voordraagtofopenigeanderewijzeuitvoert,alsmededeartiest,die eenvariétéfofcircusnummerofeenpoppenspeluitvoert.zezijn relevantvooreenerfgoedinstellingdiebewegendebeeldenof (muziek)opnamesindecollectieheeft,zoalshetnederlandsinstituutvoorbeeldengeluidofheteye Filmmuseum. UitbovenstaandeinformatiezoujebijvoorbeeldopkunnenmakendatalleopnamesvanBeethovens FürEliseinhetpubliekedomeinliggenendusvrijtegebruikenzondertoestemmingvandemaker(die immersmeerdan70jaardoodis).hierkomenechterdenaburigerechteninhetspel:depianistdiehet stukopvoertheeft50jaarnaburigerechtenopzijnoptredenvanafhetmomentvaneerstepublicatie. Bovendienkrijgtdeproducent70jaarnaburigerechten.Beidemensenmoetdusomexpliciete toestemminggevraagdwordenvoordathetwerkverspreidmagworden.naburigerechtengeldenook vooruitzendingen(bijvoorbeeldhetnieuws),fonogrammen(denkaancd s)enoptredens(van straatartiestentotconcertgebouw). 7 Zie 9

11 Oefening:Gabijjezelfnawieerallemaalrechtenhebben(auteursrechten,naburigerechten)inde muziekvideovanmichaeljacksonsthriller(1983). 8 Databankenrecht+ Hetlaatstesoortrechtdatwebesprekenishetdatabankenrecht.DeNederlandsewetdefinieerteen databankals eenverzamelingvanwerken,gegevensofanderezelfstandigeelementendie systematischofmethodischgeordendenafzonderlijkmetelektronischemiddelenofanderszins toegankelijkzijn. 9 DatabankenzijnindeEuropeseUniebeschermdopbasisvandeEU Databankenrichtlijn96/9/EC. 10 Hetrechtbiedtauteursrechtelijkeensuigeneris( enigeinzijnsoort in hetlatijn)beschermingopdatabanken.bijde4.0versie demeestrecente vandecreative CommonsFlicentiesishetdatabankenrechtgeïncorporeerd.Jekuntdezelicentiesdusgebruikenom gebruiksrechtenvandatabankenvrijtegeven.verderopindithoofdstukwordendecreative CommonsFlicentiestoegelicht. Bijdatabankenrechtvindtbeschermingnietplaatsopbasisvanoriginaliteit,zoalshetgevalisbij auteursrecht,maarisdezegebaseerdopsubstantiëleinvesteringindecreatievandedatabank(intijd, geldenmoeite).hierdoorkanderechthebbendevandedatabankiemandanderszijndande rechthebbendevanhetauteursrechtelijkmateriaalbinnendedatabank.erkandusdatabankenrecht vantoepassingzijnopdecollectiesvanerfgoedinstellingen.ditgaatdanwaarschijnlijkoverde verzamelingmetadata,dieindevolgendeparagraafbesprokenwordt. BinnendeEuropeseUnie,endusookinNederland,kunnendatabankenbeschermdwordenoptwee, somsgelijktijdiggeldende,manieren: 1. Auteursrechtelijkebescherming,wanneerersprakeisvaneencreatiefproduct; 2. Suigenerisdatabankenrecht,wanneerereensubstantiëleinvesteringplaatsgevondenheeft omdedatabanktemaken. Intellectueel+Eigendom+en+metadata+ Totdusverhebbenwehetvoornamelijkgehadoverdetastbarekantwaaropintellectueeleigendom vantoepassingis;decollectiefobjectenzelf.nietalleendezeobjectenenhunafbeeldingenen reproductieswordengezienalsintellectueeleigendom.ookdeinformatieoverdezeobjectenkunnen beschermdwordendooreenvandebovenstaanderechten:dezeinformatienoemenwemetadata.dit isletterlijk dataoverdata zoalstezienisindeafbeeldinghieronder: 8 Oplossing: Denk aan degenen die het nummer geschreven hebben, die de muziek geschreven hebben, opgevoerd hebben, Michael Jackson zelf, de dansers in de video s, de kleren die ze aan hebben, de setbouwers, de producenten, de regisseur van de video, etc. 9 Definitie databank: 10 De richtlijn is te vinden op: 10

12 Screenshot'van'de'Europeana'entry'voor'La'Corniche'bij'Monaco'door'Claude'Monet'(Publiek'Domein),'in'de'collectie'van'het' Rijksmuseum. Hetobject(content)inditscreenshotishetwerkvanClaudeMonet.Hieroprustgeenauteursrecht (Monetismeerdan70jaardood,hetbeeldiseenreproductie).Maarhoezithetmetdemetadata? Zoalseerdervermeldzijnfeitennietbeschermd.DusdatdemakerMonetis,endatheteenschilderij betreft,valtinhetpubliekedomein.inhoeverreallemetadatainhetpubliekedomeinvalt,isnietaltijd duidelijk.eenuitgebreidebesprekingvanhetpenseelgebruikvanmonetkanbijvoorbeeldwel auteursrechtelijkbeschermdzijn.degrenstussenmetadataencontentligtnietvast.alsculturele instellingzuljezelfdeoverwegingmoetenmakenofjeeenlangerebeschrijvingalsmetadataof contentbeschouwt.metadatakanookbeschermdwordenonderhetdatabankenrecht.metadatais immerseensystematischeverzamelinggegevens. HerbruikbaremetadataisessentieelbijOpenData.Hetisnoodzakelijkomduidelijktezijnoverde vormenvantoegangtotmetadata.daaromishetbelangrijkomzoveelmogelijkmetadata gestructureerdenopenvrijtegeven. Werken+gemaakt+binnen+de+organisatie+ Freelancemedewerkers,stagiairs,vrijwilligersenbedrijvenaanwiewerkwordtuitbesteedbehouden hetauteursrechtoveralleswatzecreëren,tenzijandersovereengekomen. 11 Ditkanproblematischzijn wanneerjefoto svan3dfwerkenlaatmaken,ofmetadatalaatdigitaliseren.derechtenvandezefoto s 11 Deze regeling komt niet alle landen voor, maar wel in Nederland. 11

13 kunnenovergedragenwordenaandeinstellingdoormiddelvanhetafsluitenvaneencontractdathet rechtgeeftomhiervangebruiktekunnenmaken. Controleeraltijddestandaardcontractendiejeaangaatmetnieuwefreelancers,stagiairsof uitbesteedwerkopdeoverdrachtvanintellectueeleigendom.ookkunnensomscontractenmet externepartijen(collectieregistratiesystemenbijvoorbeeld)invloedhebbenopjemogelijkhedenom datateexploiteren. Creative+Commons+&+Open+licenties+ Omhetauteursrecht,naburigerechtenenhetdatabankenrechtteregulerenzijnopenlicenties ontwikkeld.metbehulpvanopenlicentiesgeefjebepaaldetoestemmingaaniedereenomietsmethet materiaaltedoen.zozijnerlicentiesdiealleentoestaandathetwerkverspreidkanworden,licenties voorhetremixenvancontent,licentiesdiecommercieelgebruikuitsluiten,etc. Pertypemediumbestaanerverschillende,veelgebruiktelicenties.Voorcontentenmetadataworden voornamelijkcreativecommons(cc)flicentiesgebruikt.voormetadatawordtvaakdecc0public DomainDedicationToolgebruikt.Daarnaastbestaanerookopenlicentiesvoorsoftware,zoalsde GNUFGPLlicentie.Omdatwehieralleensprekenovercontentenmetadatagaanweinderestvanhet hoofdstukslechtsinophetgebruikvanccflicenties. MeteenCCFlicentiebehoudjealjerechten,maargeefjeanderentoestemmingomhetwerkte gebruikentothetniveaudatjijprettigvindt.hetaanbiedenvancontentofmetadataondereenccf licentiebetekentnietdatauteursrechtenwordenopgegeven,maardatjeervoorkiestom,aanwieer maargebruikvanwilmaken,opvoorhandbepaaldegebruiksrechtenteverlenen,waarvoordie gebruikerandersexpliciettoestemmingzoumoetenvragen. ErbestaanzesCCFlicentiesentweepublicdomainFtools.Metbehulpvandelicentieswordt aangegevenaanwelkevoorwaardeneengebruikermoetvoldoenomhetwerkrechtmatigtekunnen gebruiken.metdepublicdomaindedicationtool(cc0)wordtaangegevendatergeenrechtenmeer 12

14 opeenwerkrustenofdatvandezerechtenafstandgedaanis.depublicdomainmarkwordtgebruikt omaantegevendathetwerknietmeerauteursrechtelijkbeschermdis. PubliekDomeinMark (PDM):hiermeegeefjeaandathetwerkinhetpublieke domeinverkeert(vaak70jaarnadedoodvandemaker). CreativeCommonsZero (CC0):hiermeeverklaarjealsrechthebbendeallerechten optegevenoverhetwerk,voorzoverwettelijkmogelijk. Hoeweldezetweemarkeringenindepraktijkergopelkaarlijken(jemag alles doenmethetgenewat hetmarkeert),ishetbelangrijkomzenietdoorelkaartehalen.cc0isontwikkeldvoorhetvrijgeven vanwerkendienogsteedsauteursrechtelijkbeschermdzijn.depublicdomainmarkgeeftaandathet werkinhetpubliekedomeinis.deoriginelemakerheefthierinprincipenietsmeetemaken,endus kaniedereeneenwerkzomarkerenwanneerhij/zijzekerweetdateenwerkinhetpubliekedomeinis, alleverschillendejurisdictiesinachtgenomen.zoiseenspaanswerk80jaarbeschermdnadedood vandemaker,terwijleennederlandswerk70jaarbeschermdisnadedoodvandemaker. Naastdetweemarkeringenhebbenwe,zoalseerderaangegeven,licentiesomhetauteursrechtte reguleren.dezesccflicentieswordenopgebouwdopbasisvanvierbouwstenen.iederebouwsteen staatvooreenvoorwaardevaneenlicentie. Naamsvermelding (BY)isbijallelicentiesverplichtengeeftaandateengebruiker vanhetwerkdenaamvandemakeren/ofrechthebbendemoetvermelden. GelijkDelen (SA)geeftaandateenafgeleidwerkonderdezelfdevoorwaarden verspreidmoetworden,nieuwewerkengebaseerdophetgelicenseerdewerk moeten(minimaal)dezelfdeccflicentiehebben. GeenAfgeleideWerken (ND)geeftaandateenwerkalleeninzijngeheelverspreid magworden;hetwerkmagnietgebruiktwordenomeennieuwwerkvantemaken. 13

15 NietFCommercieel (NC)geeftaandathetwerknietvoorcommerciëledoeleinden gebruiktmagworden. Gezamenlijkkunjemetdezebouwstenenzeslicentiesmaken.Dezezijnhieronderweergegeven: Content+Vrijgeven+ Vooropencultuurdataishetbelangrijkomgebruiktemakenvandelicentiesenmarkeringinhet groene gebiedvanhetdiagram.deanderelicentiesbeschouwenwealsnietopengenoegvoorhet hergebruikdatwevoorogenhebbenbijopencultuurdata.wijhanterendedefinitievan opendefinition.orgomtebepalenwatopencultuurdatais.opendefinitionsteltdatvierccflicenties nietgeschiktzijnomals open beschouwdteworden.detweebouwstenendieongeschiktzijn(ncen ND)wordenhieronderindezecontexttoegelicht. Zorgaltijddatjetoestemminghebtvanderechthebbende,voordatjecontentondereenCCFlicentie beschikbaarmaakt.alsergeentoestemmingverkregenkanwordenomcontentondereenccflicentie vrijtegeven,dankanmetadataoverdezecontentnogsteedsopgenomenwordenineendataset, evenalseenlinknaarhetobject. 14

16 Waarom+we+geen+licenties+gebruiken+met+de+NietCommercieel+(NC)+bouwsteen+ IneersteinstantielijkthetlogischomeenNCFlicentietoetepassenopculturelecontent.Immers, waaromzouiemandandersgeldkunnenverdienenaanhetwerkdatdooreencultureleinstelling beheerdenbehoudenwordt?maardencflicentieisonwenselijkindecontextvanopencultuurdata omdathetveelhergebruiktegenhoudtdataandachtvoorcultureelerfgoedgenereert.eenconcreet voorbeeldisdatncfgelicenseerdwerknietopwikipediagebruiktkanwordenomdatwikipediaalleen CCBYenCCBYFSAtoestaat.Mobieleappsenanderhergebruikzoudenhierdoorooktegengehouden worden. Waarom+we+geen+licenties+gebruiken+met+de+GeenAfgeleideWerken+(ND)+ bouwsteen+ EenvandedoelenvanOpenCultuurDataisdatmensenopvrijgegevenmateriaalkunnenvoortbouwen ofhetkunnenremixen.ditisvrijwelonmogelijkwanneerereenndflicentievantoepassingis.van foto sbeschikbaargesteldmeteenndflicentiekanbijvoorbeeldgeenuitsnedegemaaktwordenvoor websites.ookishetmeteenndfbouwsteennietmogelijkomeengedeeltevaneenteksttegebruiken omteverfijnenenopnieuwtedelen. Hoe+werkt+naamsvermelding+ HetprincipevannaamsvermeldingisvantoepassingopalleCreativeCommonsFlicenties.Hetis belangrijkdatditgoedgebeurt,omdatandersdelicentieongeldigisvoorgebruik.erzijnverplichte elementenenaanteradenelementen. 1. Vermelddenaamvandemaker(s)(bijvoorkeurmetlinknaarzijn/haarwebsiteofonlineprofiel) 2. Vermelddetitelvanhetwerk(wanneernietaangegeven,schrijfzelfeenrelevantetitel) 3. Vermeldderelevantielicentie(hetisverplichtomhierbijooktelinkennaardelicentietekst) 4. Vermelddebronvanhetwerk(enlinkdaarnaartoe) 5. Indienverzochtdoordemakermoetjedenaamsvermeldingverwijderen 6. WanneerhetgaatomeenAfgeleidWerkvermeldjeallepartijendieietstoegevoegdhebben aanhetwerk 15

17 Indefotohieronderwordteenvoorbeeldgegevenvancorrectenaamsvermelding: Afbeelding.Kitten'playing'with'a'string'doorKhanb1,CreativeCommonsBYF2.0,viaFlickr Wanneerersprakeisvanofflinegebruik(alsdelinksdusnietwerken)ishetverplichtomdeheleURL vandelicentieuitteschrijven,bijvoorbeeld: Kitten'playing'with'a'stringisgelicenseerdonderdelicentieCreativeCommonsNaamsvermelding2.0 GenericenisgemaaktdoorKhanb1.Ganaarhttp://creativecommons.org/licenses/by/2.0/deed.nlom delicentieteksttekunnenlezen. CreativeCommonsFlicentieszijnzoontworpendaterflexibiliteitisoverhoejedenaamsvermelding toepastbijeenwerk.bijeenfotoishetrelatiefeenvoudigomcorrectenaamsvermeldingaantegeven (meteenbijschrift);inhetgevalvanvideoenaudiowordthetlastiger.jemagbijvoorbeeldinde aftitelingallecorrectelicentiesvermelden,zolanghetmaarduidelijkiswatdoorwieisgemaakt.inhet gevalvanaudiokanjebijvoorbeeldonlineeenlijstpublicerenmetallecorrectenaamsvermeldingenen daaractiefnaarverwijzen.zorgerwelaltijdvoordatdehierbovenaangegevenelementenaanwezig zijn. Vuistregel:Watacceptabelisvoorjezelfisvaakacceptabelvoordeanderalshetgaatom naamsvermelding. Metadata+vrijgeven+ OmmetadatavrijteverspreidenwordtCC0gebruikt.DoorCC0tegebruiken,steljeditwerkaan iedereenbeschikbaardoor,voorzoverditwettelijkistoegestaan,afstandtedoenvanaljeauteursrecht ophetwerkenalleandereaanverwanteofnaburigerechtendiejeophetwerkhebt. 16

18 Ditklinktmisschienalshetloslatenvanheelveelrechten,maaropmetadatarustvaakgeen auteursrechtomdathetnietvoldoetaandeeisenvanhetauteursrecht:eenwerkmoetoorspronkelijk zijneneenuitingvancreativiteit.collectiesvanmetadatawordeninnederlandwelbeschermddoor hetdatabankenrecht.hetdatabankenrechtvoorkomtdatmateriaalvrijgebruiktkanworden.doorcc0 toetepassengeefjeaandatjeafstanddoetomdatrechttegebruiken.jewiltimmersdatde collectiedatavrijverspreidwordt. Samenvatting+ WetenhoejecollectieervoorstaatintermenvanIntellectueelEigendomiseenbelangrijkestapinhet ontsluitenvandata.belangrijkomteonthoudenuitdithoofdstukisdateraltijdtoestemmingnodigis vanderechthebbendeomietstedoen,alshetomeen(auteursrechtelijk)beschermdwerkgaat. Vooropencultuurdatahanterenwijhetbovenstaandeschema.GeefmetadataaltijdvrijmeteenCC0 PublicDomainDedication.Hierdoorverzekerjeanderenervandemetadatavrijtekunnengebruiken. Vervolgens,alscontentindecollectiepubliekdomeinis,geefditdanweermetdePublicDomainMark. GeefcontentwaarjezelfrechthebbendevanbentvrijondereenCreativeCommonsFlicentie,bij voorkeureennaamsvermeldingflicentie(by)ofeennaamsvermeldingfgelijkdelenflicentie(byfsa). Geefnooitzomaarmateriaalvrijwaarvanjenietderechthebbendebentofwaarvoorjegeenexpliciete toestemminghebt. 17

19 Hoofdstuk2.Technologie,hergebruikentoepassingen Indithoofdstukgaanweinopeenaantaltechnischeaspectenvanopendata.Webekijkenmanieren waaropjedatadeeltmetdewereld.wegeveninzichtindevoorfennadelenvandezemethodenenwe besprekenhoejekuntorganiserendatjedatahergebruiktwordtdoorderden.indithoofdstukwordt geputuitdeopgebouwdekennisvancultureleinstellingenuithetopencultuurdatafnetwerk.voordit hoofdstukhebbenenkeledeelnemersaanhetopencultuurdatafnetwerkdiein2011f2012deelnamen aanappsvoornederland 12,deOpenCultuurDataFcompetitie2012endeOpenCultuurDataChallenge 2014ervaringenvastgelegdineencasestudy 13. Aanheteindevandithoofdstukkunjeeeninventarisatiemakenvanvoorjoubeschikbaremethoden vanontsluitingenjekuntdevoorsentegensafwegenvandeverschillendemethodenvandelen.ook kunjejecollectie1f5sterrengevenopbasisvanhetsterrensysteemvantimbernersflee,jekrijgteen ideewatvoortoepassingsmogelijkhedenerzijnenhoejeeencommunityengageert. Methoden+van+delen+ Debronvanjemetadataligtinjecollectieregistratiesysteem.Perinstellingkunnendezesystemen verschillen.innederlandzijnruwwegdevolgendebekendeproductenbeschikbaar:adlibmuseum 14, Atlantis 15,TMS 16,MAISFFlexis 17 MemorixMaior 18 envubis 19.Deverschillendesystemenhebbendiverse mogelijkhedenommetadatatebeherenenbeschikbaartestellen.welkemethodenbeschikbaarzijn bijhetpakketvandeinstellingisafhankelijkvandeafsprakendiegemaaktzijnmetdeleverancier. HetRijksmuseummaaktbijvoorbeeldgebruikvanAdlib.Eendeelvanhaarcollectieregistratiesysteem isingerichtvoorhetregistrerenvanrechthebbendenensindshetmuseumeengrootdeelvanhaar collectiealsopendataaanbiedt,wordtereengerichterechtenadministratie(opobjectniveau) bijgehouden.hiervoorishetnieuwetabbladrechteninadlibontwikkeldwaaropvastgelegdwordtof hetobjectrechtenvrijisofniet

20 Screenshot'tabblad'rechten'collectieregistratiesysteem'Rijksmuseum. Jekanjedatasetopverschillendemanierendelenmetdewereld.Jekuntmeedoenin aggregatieprocessen,zelfeendatadumppublicerenofmensentoeganggeventotjeeigeninterne systemenviaeen LiveAPI.DevoorFennadelenvandezemethodenvandelenwordenhieronder beschreven. Daarnaastzijnerook(kleinere)instellingendiegeencollectieregistratiesysteemgebruiken.Zokanhet zijndatdefoto sopgeslagenzijnopeenhardeschijfendecollectiebeschrevenisinbijvoorbeeldexcelf werkmappen.dezecollectieskunnentevensdigitaalontslotenworden,zolangereenkoppelingis tussencontentenmetadataopeenconsistentewijze. Datadump+ Eendatadumpiseeneenmaligeexportvan(eendeelvan)decollectiedatavaneeninstelling.Dedump kaneenexcelfofcsvfbestandzijn,eenxmlfbestand,eentekstbestand,etc.dedumpwordtopeen eigenplatformofopbijvoorbeeldopencultuurdata.nlterdownloadaangeboden.daarnaastwordende meestedatasetsoptermijnbeschikbaargesteldviadeopencultuurdataapi(daaroverlatermeer). Eendatadumpistevensookeenmanierwaaropinstellingenzondercollectieregistratiesysteemhun metadataencontentkunnendelen. Eendatadumpiseenveelgebruiktemethodevoorhetontsluitenvancollectiedata.Hetisverrewegde makkelijkstemethodeomdatveelcollectieregistratiesystemenditkunnen.opencultuurdataheeftin 19

21 deafgelopenjarenveeldatadumpsverzameld.zohebbenbijvoorbeeldhetarchiefvlissingen 20,het CentraalMuseum 21 envirtueelplatform 22 datadumpsaangeboden. Eendatadumpheeftooknadelen.Eendatadumpiseenmomentopnamedienietmeeraanpasbaaris bijmensendiededatadumpalgedownloadhebben.wanneermensendedatagebruikenenerblijken foutenintezitten,ishetcomplexomdezeaantepassen.daarnaastkunjemaarweinigmetingendoen overhetgebruikvandedata.nadedownloadvandegebruikerishetmoeilijkomtezienhoevaakde gebruikerdesetraadpleegtenvoorwelkedoeleindenditgebeurt. Oefening:Zoekuitofhetdoorjouwinstellinggebruiktecollectieregistratiesysteemeendatadump kanmaken. API+ MeteenAplicationProgrammingInterface(API)geefjederdenrechtstreekstoegangtotjeeigen databank.hierdoorkunnenzijdataopvragenuitdemeestrecentedatasets.standaardenalsrest, OAIFPMHhelpenontwikkelaarscommunicerenmetdedatabank.Demeestecollectiebeheersystemen, zoalsadlibenpicturae,hebbenmodulesdieapi stoevoegenaanbestaandesystemen. VoordeelvandezeaanpakisdatgemetenkanwordenhoevaakeenAPIopgevraagdwordt.Metdeze statistischeoverzichtenishetmakkelijkomheteffectvanopendatatemeten.zoishetbijvoorbeeldte zienwelkeobjectenpopulairzijn,hoevaakdataopgevraagdwordtenuitwelkelandendezeaanvragen komen. EenveelgebruiktemethodeomtoegangsrestrictiesoptewerpenbijAPI sisdoortewerkenmet accountsenkeys.alsiemandgebruikwilmakenvandebeschikbareapi,danzaldezeeersteen accountmoetenaanmaken.hierbijkandeinstellingbijvoorbeeldvragenhoegebruikgemaaktgaat wordenvandeapi(frequentievanapifcallsetc.).peraccountwordteenspecialesleutelofkey uitgereikt.alleenmetdezesleutelkunjevragenstellenaandeapi.eenvoordeelvanhetgebruikvan eensleutelisdatjefijnmazigerkanbijhoudenwieopwelkemaniergebruikmaaktvandeapi.een accountverplichtstellen,werptweleendrempelopvoorhergebruik.zorgerdanaltijdvoordathet accepterenvanaccountsentoewijzenvansleutelseensnelofautomatischprocesis. HetRijksmuseum 23 enopenbeelden 24 zijngoedevoorbeeldenvangebruikvanapi s.hetrijksmuseum heefteenuitgebreideapidiezoekopdrachtentoestaatenrechteninformatieperobjectweergeeft. OpenBeeldenheefteenOAIFPMHAPIdiehetmogelijkmaaktomdelaatsteveranderingenvanhet 20 Zie 21 Zie 22 Zie 23 Zie 24 Zie 20

22 platformoptehalen.ditmaaktdeapierggeschiktvoorhetbijhoudenvanapplicaties.beide platformenbiedenmetadataaanondercc0. Oefening:ControleerofjecollectieregistratiesysteemeenAPIheeft.Isdezepubliektoegankelijken maaktdezegebruiktvaneenapifstandaardzoalsoaifpmhofopensearch? Open+Cultuur+Data+API OpenCultuurDatazagbijhergebruikersbehoefteaaneencentraalplatform,eenvoordeur,waarmee alleopencultuurdatasetstoegankelijkzijn.insamenwerkingmetdispectub.v 25,ontwikkeldeOCDin 2014eenexperimenteleApplicationProgrammingInterface(API).Hiermeekunnenopendatasetsvan erfgoedinstellingengeharmoniseerdengeleidelijkaanbeschikbaargesteldworden. DezeOCDAPImaakthetvoorhergebruikerseenvoudigomcontentenmetadatacentraalte benaderen.grenzentussendatavanverschillendeinstellingenwordenhiermeegeslecht.hetisdus eenvoudigergewordenomeenrembrandtvanhetrijksmuseumtecombinerenmeteenrembrandt vanhetamsterdammuseum.daarnaastisdebroncodeopensource,datbetekentdateeniederzelf aandeslagkanmetdeapi,daaraanverbeteringenkanaanbrengenendatasetskantoevoegen.hetis zelfsmogelijkeeneigenversievandeapitedraaienendienaareigenwenseninterichten. DeOpenCultuurDataChallenge2014hadalsvoorwaardedatontwikkelaarsgebruikmoestenmaken vandeocdapi.ditleverdeapplicatiesopdiedemeerwaardevandeapiaantoonde(meerdaarover later).ophetmomentvanschrijven(februari2015)ziter,mededankzijdeinzetvandeopencultuur Datacommunity,datavan10instellingenindeAPIenditkomtneerop objecten.Ditaantal groeitgestaaginverbandmethettoevoegenvannieuwedatasets.decollectievandeapiis doorzoekbaargemaaktviasearch.opencultuurdata.nl.ditiseenzoekmachinegemaaktdoorfrank SträterenverderontwikkelddoorOpenState. Aggregatie+ VeelcultureleinstellingeninNederlandwerkensamenmeteenaggregator.Eenaggregatorverzamelt collectiedatavaneensector,domeinofthemaomdezevervolgensopnieuwewijzetecombinerenen aantebieden.debekendstenhiervanzijneuropeana 26 endigitalecollectie 27. Europeanaisdegrootsteaggregatorindeculturelesectormetmeerdan3duizendcontribuerende instellingendiesameninformatiedelenovermeerdan30miljoencultureleobjecten.europeanamaakt gebruikvaneeneigenontwikkelddatamodelgenaamd EuropeanaDataModel (EDM),heeftAPI s, datadumpseneeneigenportalopeuropeana.eu. 25 Zie

23 DigitaleCollectieverzameltdatavanalleNederlandsecultureleinstellingenendientookalslandelijke infrastructuuralshetgaatomcollectiedata.digitalecollectiekrijgthaardataweervanregionalef, domeinfenthematischeaggregatorenenlevertdataaaneuropeana.digitalecollectieiseen zogenaamdedonkereaggregator.digitalecollectiebeschiktnietoverpubliektoegankelijkeapi sof datadumps. Aggregatorenhebbenhetvoordeeldatzesterkgestandaardiseerdzijn.Deelnemenineenaggregator garandeertcompatibiliteitmetanderedeelnemersvandezeaggregator.hierligtookeennadeel:de gebruiktestandaardbijeenaggregatorissomsnietcompatibelmethetdatamodeldatbinneneen organisatiegehanteerdwordt.erzullendingenomgezetmoetenwordenenditkantijdkosten.ook zienwedatcultureleinstellingenervoorkiezennietalledataaaneenaggregatoraantebieden, waardoordekwaliteitvandeuitgeleverdemetadataminderis. Oefening:Zoekuitofjecollectiedataaluitgeleverdisaaneenaggregator.Zoekvervolgensuitwelke methodenvanontsluitingdezeaggregatorenhebben. Contentplatformen+ Datadumps,aggregatorenenAPI shebbenmeestaleenfocusopdemetadatavandecollectie.er bestaanookplatformendiezichmeermetcontentbezighouden.doordecontentzelfbeschikbaarte stellenopeencontentplatformkunjesneleenhoogbereikgenereren.leteraltijdwelopdatje daarmeenietdecontextvanjecultureleobjectenverliest. VoorvideokunjegebruikmakenvanplatformenzoalsOpenBeelden,VimeoenYouTube.Open BeeldeniseenNederlandsplatformbeheerddoorhetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid.Zij biedenapi s,licenseeringsmogelijkhedenengestructureerdemetadataaan.openbeeldenfungeert ookalsaggregatorvanvideovooreuropeanaendedigitalecollectie.vimeoiseencommercieel platformmetapi senlicenseringmogelijkheden.hetisgeenaggregator.youtubeiswelbekenden biedtookapi saan,maarheeftweinigtotgeengestructureerdedataengeengoedlicentiesysteem vooronzedoeleinden. VoorgeluidmakenveelpartijengebruikvanSoundCloud 28,eenstabielplatformommuziekengeluidte publiceren.hetbeschiktoverapi sengestructureerdedata.hetnederlandseprojectgeluidvan Nederland 29 isbijvoorbeeldgebaseerdopsoundcloud.freesound 30 enccmixter 31 zijnandere platformenwaarmeegeluidgedeeldwordt.dezezijnmeergerichtophethergebruikenmixenvan geluidenweinigcultureleinstellingenmakenergebruikvan Zie of

24 PubliekgerichtdelenvanafbeeldingengebeurtindeculturelesectormetnamedoorFlickrCommons 32 enwikimediacommons 33.Flickrbiedteenbekendplatformmetstatistieken,gestructureerde metadataenapi saan.wikimediacommonsiseenopkomendepartijdiezichsteedsmeeropde culturelesectorricht.ookdaarisgestructureerdedatamogelijk;api szijnmindertoegankelijk.een bijkomendvoordeelvanwikimediacommonsisdathetdebeeldbankisvanwikipedia.hierdoorishet bereikvanmateriaalopwikimediacommonsenorm 34. Voortekstzijnernogmaarweinigbekendeplatformen.Veelgrotecultureleinstellingenmakendan ookgebruikvaneigengemaakteplatformenzoalskranten.kb.nl.alsjepubliekdomeinmateriaalhebt, dankunjegebruikmakenvanprojectgutenberg 35.DitprojectlijktopWikipedia.Jekuntteksteninde vormvanscansvanboekenuploadenwaarnaeencommunityvanvrijwilligersdezetranscodeert. DaarnaastwerktGoogleooksamenomoudereboekentedigitaliserenwaargeenauteursrechtmeer rust.dezewordengratisbeschikbaargesteldindelpherengooglebooks.zoheeftdeuvabijzondere Collectiestot2017eensamenwerkingmetGoogleom boekentedigitaliserendieouderzijn dan DaarnaastwerktBobCoret,eenontwikkelaaruitdeOpenCultuurDatacommunity,aan OpenArch.Datiseenwebsitewaaropengenealogischedataverzameldwordtengeïndexeerdworden metbehulpvaneenactievegebruikersgroep 37. Oefening:Zoekuitofdelenvanjecollectiealbeschikbaarzijnopcontentplatformen.Zoja,welkezijn ditenhebbenjulliedezecontentgelicenseerd? Methode+van+ontsluiting+kiezen+ Sommigemethodenvanontsluitingzijnbetergeschiktvoordedoelstellingenvaneenculturele instellingdananderen.voordateenmethodevanontsluitinggekozenwordt,ishetallereerstbelangrijk datdemogelijkhedenvanhetcollectieregistratiesysteembekendzijn. Daarnaishetbelangrijkomtebepalenwatdedoelstellingisvandeontsluiting.Alshetbereikvande collectievergrootmoetworden,danishetgebruikenvancontentplatformenaanteraden.creatief hergebruikrustopcontinueenupftofdatetoegangtotjecollectie;eenapiisdanwenselijk.voor eenmaligeanalyseiseendatadumpweerhandiger Zie bijvoorbeeld het hergebruik van Open Beelden:

25 Oefening:Bepaalwatdedoelstellingisvanhetbeschikbaarstellenvandecollectie;wiewilje bereikenenwaar? Open+standaarden+ Wanneertoestemmingverkregenisomdataopenteverspreiden,moetervoorgezorgdwordendat ookdetoegangtothetmateriaalzoopenmogelijkis.ditbetekentdatiedereenhetmateriaalmoet kunnenopenen,delenuitbestandenmoetkunnenkopiërenendatontwikkelaarssoftwarekunnen schrijvenwaarmeederdenautomatischdoorjecollectiedatakunnengaan.doorgebruiktemakenvan openstandaardenzorgjeervoordatiedereenopdezelfdemaniertoegangkrijgttothetmateriaal. Wesprekenvaneenopenstandaardwanneerdestructuurvaneenbestandsformaat,ofdatabestand vooriedereenbekendisengebruiktmagworden.sommigebestandsformatenvanmicrosoftenadobe zijnbijvoorbeeldnietopen:wordfenexcelfbestandenkunnennietopallecomputersgelezenworden, CSVFenTXTFbestandenwel.PhotoshopFbestandenniet,JPGenPNGwel. Metadatastandaarden+ Erzijnverschillendemethodenommetadatavastteleggen.EenzelfsamengesteldExcelFbestandof CSVFbestandismoeilijktecombinerenmetanderedatabronnen.Ommetadatatecombinerenwordt meestalgebruikgemaaktvanxmlfenrdffbestanden.beideformatengevenaanhoededata opgebouwdis.omdezebestandenverdertestructurerenwordtgebruikgemaaktvanstandaarden zoalsfoaf 38,DublinCore 39 enskos 40.DezegevenaanwatveldeninXMLFofRDFFbestanden betekenen. Ookvoorrechteninformatieiseenstandaardbeschikbaar.CCFREL 41 iseendoorcreativecommons ontwikkeldestandaard.dezestandaardisontwikkeldvoorrdffmateriaal,maarkanookinxml gebruiktworden.standaardengevenveelvoordelen.doorbijvoorbeeldccfreltegebruikenkunnen zoekmachinescreativecommonsgelicenseerdmateriaalherkennenenkancreativecommonsmeer informatieoverwerkenweergevenopdepaginavanhetdigitaleobject. OpEuropeanakunjebijvoorbeeldbijdelicentiedoorklikkennaarderechteninformatiedieCreative CommonsaanbiedtdoordaterCCFRELgebruiktwordt.Indeafbeeldinghieronderziejedeinformatie dieverschijntbijhetgebruikvandepublicdomainmarkalslicentiefinformatie. 38 Zie 39 Zie 40 Zie

26 Afbeelding.'Voorbeeld'van'CC5REL. Gradaties+van+open+ TimBernersFLee,deuitvindervanhetinterneteneenLinkedDataFinitiatiefnemer,heefteen5Fsterren classificatiesysteemontwikkeldvooropendata 42.Erzijnverschillendeinterpretatiesoverhoehet systeemvanleepreciesuitgelegdmoetworden.hetkomteropneerdathoemeersterrenjecollectie heeft,destemeerdecollectiealsopendatabeschouwdwordt.deeerstesterishetmakkelijkstte halen:alsjejedatapubliekaanbiedthebjedezealtepakken.jehaaltnulsterrenalsjouwdataalleen doorhetaanmakenvaneenaccountofbetalingtoegankelijkisofwanneerdedatapastoegankelijkis nahetinvullenvaneenzogenaamdecaptcha. 43 Nietallebestandsformatenenmethodenvanontsluitenzijnevengeschikt.Zokannietiedereentekst entabellenuiteenpdfkopiëren.wanneerjededatagestructureerdaanbiedt,dusnietalspdfmaar alseenexcelfbestand,danverdienjetweesterren. Omechtopentezijnzuljegebruikmoetenmakenvanopenbestandsformatenenopenstandaarden. NietiedereenheeftnamelijkMicrosoftExcelopzijncomputerstaan.LibreOffice,AppleNumbersen GoogleDocswordentegenwoordigookveelgebruikt.Wesprekenvaneenopenstandaardwanneerde structuurvaneenbestandsformaatofdatabestandvooriedereenbekendisengebruiktmagworden.in plaatsvaneenexcelfbestandleverjecsvfentxtfbestanden.bijafbeeldingenzijnphotoshopf 42 Zie voor meer informatie 43 Een Captcha verlangt dat een gebruiker tekens van een op het scherm getoonde vervormde en/of onduidelijke opeenvolging van letters en/of cijfers intoetst alvorens hij toegang krijg. 25

27 bestandennietopen,jpgenpngwel.wanneerjejedatainopenbestandsformatenaanbiedtkrijgje vanbernersfleejederdester. Devierdeenvijfdesterzijnmoeilijkertebehalen.DevisievanBernersFLeeisomalleinformatieen kennismachineleesbaaraanelkaarteknopen.hiervoorislinkedopendatanodig.omdevierdester tehalenishetnodigomdehelecollectieaantebiedenalsrdf,datiseenbestandsformaatwaarmeeje metlinksdatakuntuitdrukken.vooropencultuurdatawordtvaakgeenrdfgebruikt,duswijgeven voorhetaanbiedenvandedatamiddelseenapiookviersterren.alsjedezedataondereenopen licentiezoalscc0aanbiedtenvariabelenzoalsafmetingenenjaartallenkoppeltaananderedata,dan verdienjeallevijfdesterren.opencultuurdataisvanafdriesterrengoedbruikbaar. 44 Zorgerdusaltijd voordatjegestructureerdedatameteenopenformaataanbiedt. Afbeelding.' 5'Star'Open'Data 'via' Oefening:Hoeveelsterrenheeftjecollectieopditmoment? Crowdsourcing+en+datacreatie+ Inveelgevalleniscollectiedataincompletedata.Jekuntervoorkiezenomdezeimperfectedatametde buitenwereldtedeleneneindgebruikerstebetrekkenbijhetcompleetmakenvandecollectief informatie.viacrowdsourcingkunjebepaaldetakenoverdragenaaneencommunityvanvrijwilligers. Bijvoorbeeldhettoevoegenvaneenlocatiebijeenobject(geotagging).Erzijnookappsdiedergelijke 44 Er zijn enkele uitzonderingen, zo kan het ontsluiten van archiefmateriaal in.pdf met externe metadata soms de beste oplossing zijn in specifieke situaties. 26

28 kenmerkenkunnentoevoegen.eenvoorbeelddaarvanisdewinnaarvandeeducatiefprijsvande challenge:tagfartvaneugenetjoa 45.Dezeapplatengebruikersindevormvaneenquizbijvoorbeeld dekunststormingvaneenschilderijbepalen. Instellingenzijnvaakterughoudendomimperfectedatavrijtegeven,omdatzebangzijnomop foutieveinformatiegewezenteworden.ditisinderdaadietsommeerekeningtehouden.aande anderekantleertdeervaringdatveelgebruikershunvrijetijdenkennisgraagwilleninzettenomjete helpen.reserveergenoegtijdomjebezigtekunnenhoudenmetdecommunityenadequaatte kunneninspelenophunbijdragenenvragen. Hetvrijgevenvanimperfectedatakandaardoorleidentothetverbeterenenaanvullenvandedata. Instellingendiehundatavrijgevenalsopendatalerenookvanelkaardoorelkaarsmetadatabij gelijksoortigeobjectentevergelijken.zozegtelizaperezvanmuseumhetschip: Dankzijdeopenbare collectievanhettextielmuseumtilburgleerikmeerovermijneigencollectie,wantzijhebbeneen goedemetadatering 46. Crowdsourcingwordtingezetvoorverschillendedoeleinden.Zokanhethelpenbijhetdigitaliserenvan collecties,hetverzamelenvannieuweobjectenvoordecollectieenhetverrijkenvancollecties.netals bijdeinnamevanexternecollectiesenarchievenishetbijcrowdsourcingendatacreatiebelangrijkom rekeningtehoudenmetkwestiesrondomintellectueeleigendom. Digitaliseren+ Bijcrowdsourcingwordtvaaksnelgedachtaanhethelpenvandigitaliserenencatalogiserenvan collecties.hierinzijneenaantalinteressanteprojectenactief.bijvoorbeeldhetnederlandseproject VeleHanden 47 enhetopensourceprojectpybossa 48.OokOpenArchvanBobCoretgebruikteen actievegroepgebruikersomgenealogischedatateindexeren 49. Metmeerdan1miljoengeregistreerdegebruikersisZooniverse 50 debekendstevandezeprojecten. OldWheather 51 iseenzooniversefprojectdatgerundwordtdoordecitizensciencealliance.in competitievormwordtdeelnemersgevraagdomoudescheepslogboekentetranscoderen.dezedata wordtvervolgensgebruiktomanalysesvandecollectietemaken Reactie uit interview in het kader van inventarisatie Open Cultuur Data bij Noord-Hollandse erfgoedinstellingen, oktober Meer informatie: 47 Zie 48 Zie 49 Zie

29 Verzamelen+ Crowdsourcingwordtookgebruiktomnieuweobjectenteverzamelenvoorcollecties.HetNIODhoudt bijvoorbeeldjaarlijksde Nietweggooien dagen 52.Opdezedagennemenzeoorlogsmateriaaldat andersmisschienweggegooidzouwordenopinhuncollectie.eenandervoorbeeldishomemovie Day 53,waaramateurfilmmateriaalverzameldengedigitaliseerdwordt. Europeana1914F1918organiseertsoortgelijkedagenvoormateriaaluitdeEersteWereldoorlog 54. AangezienEuropeananietsfysieksinneemt,zijndeverzameldeobjecteninditprojectalleen gedigitaliseerd,gecategoriseerdenontslotenviadeportaleneenthemawebsite. Verrijken+ Wanneerjejecollectiedatagestructureerdbeschikbaarstelt,ontstaanermogelijkhedenomdezedata teverrijken.metverrijktemetadatakannieuwonderzoekgedaanwordenofkunnenernieuwe, specifieketentoonstellingensamengesteldworden. InhetprojectMapit heefthetnationaalarchiefeenspelvormontwikkeldwaarinmensenfoto s opeenkaartkunnenzettenzodathiermeelocatiefinformatietoegevoegdkanwordenaandecollectie. HetprojectCelluloidRemix 56 vaneyefilminstituutblaastnieuwleveninoudefilmsvia remixcompetities.hetprojectwaisda? 57 vanhetnederlandsinstituutvoorbeeldengeluidhelptmet hetcategoriserenenbeschrijvenvanvideoclips.totslotisernogdeapptagfartdiekenmerkenaan kunstkantoevoegenindevormvaneenquiz 58. Licenseren+ Ofhetnugaatomdigitaliseren,verzamelenofverrijken,leterbijallenieuwetoevoegingenaanje collectieopdatjerekeninghoudtmetdegebruiksrechtenvanjecollectie.hetiszondealsjedata toevoegtaanjecollectiediejevervolgens150jaarlangnietkanpublicerenomdatergeengoede afsprakengemaaktzijn. Voorhetlicenserenvannieuwedatabevelenweaanomhierookweerdezelfderegelstevolgen,zoals besprokeninhoofdstuk1:metadataondercc0,contentmaximaalondereennaamsvermeldinggelijkf Delenlicentie(CCFBYFSA). Hergebruik+van+data+ Binnenjeeigenorganisatiezullenideeënenmisschienprojectenbestaanrondspecifieketoepassingen diecollectiedatagebruiken.bijopencultuurdatagaathetnietomdeideeëndiebinnendeorganisatie 52 Zie 53 Zie 54 Zie 55 Zie 56 Zie 57 Zie 58 Zie 28

30 spelen.hetisonzeervaringdatgebruikmakenvaneenexternecommunityveelmeerwaardekan leveren. DemeerwaardevanhetaansluitenbijeencommunityvanopendataFexperts,programmeursen ontwikkelaarsdiehetleukvindenommetopendataaandeslagtegaan,isdathetnieuwe perspectievenopjouwdatasetkangeven.bovendiengeefteencommunitydenoodzakelijke (technische)expertisediejenietaltijdzelfinhuishebt. Inzekerezinzijndeideeënvanuiteenorganisatiezelfbeperktdoorhet professionelevocabulaire dat jehebt.eencollectiemedewerkerheefteenspecifiekideeoverwaaromeencollectierelevantis,maar eenontwikkelaarkijktweermetheelandereogennaardezecollectie.hijzietbijvoorbeelddepotentie vooreentechniekalsgezichtsherkenningvoordeontsluitingvandecollectie.doorhetaantal perspectievenopjedatatevergroten,vergrootjehetpotentiëlebereikvandecollectie. Community+ OpenCultuurDatavindtomdezeredenaansluitingbijdecommunityvanHackdeOverheid 59,een collectiefvanexpertsophetgebiedvanopendataenopendatatoepassingen,datzichsterkmaaktvoor deontsluitingvanmeeropendatadooroverheden.ongeveertweemaalperjaarorganiseerthet collectiefeenhackathonendiversecompetitiesenchallenges 60. TijdenshackathonsenchallengesvanOpenStatepresenterenbetrokkenenvanverschillende gespecialiseerdeprogrammalijnen,zoalsopenonderwijsdata,openzorgdata,politieke TransparantieenOpenCultuurData,datasetsenwerkenzesamenmetdecommunityaannieuwe toepassingen.hierdoorkomenmeerderetypendatasetssamendiegecombineerdkunnenworden,wat totinteressanteproductenkanleiden. Opbasisvaneersteervaringenmethetinbrengenvanopencultuurdataophackathonskunnen conclusiesgetrokkenwordenoverwatvanuithetperspectiefvaneenhackerenontwikkelaar interessantbevondenwordt. Teneerste:(omvang)rijkecontentisgewild.Zorgervoordaterzoveelmogelijkenzointeressant mogelijkecontentbeschikbaaris.dusnietenkelmetadata,maarookafbeeldingenondereenopen licentie.uiteindelijkspreekthetmeertotdeverbeeldingomietstedoenmetdeafbeeldingenuit collectiesdanmetalleendemetadatavandezestukken,zoblijkt (onderdeel van de Open State Foundation). 60 Hackathon: een evenement waar softwareprogrammeurs elkaar ontmoeten om samen te programmeren. Bron: 29

31 Afbeelding.'Er'wordt'nog'steeds'hard'gehackt''#hack123'is'gelicenseerd'onder'een'CC5BY5NC5SA'licentie' ( HetEYEFilmInstituutNederlandmaaktevoorAppsforAmsterdambijvoorbeeldenkelmetadataover huncollectienederlandsefilmsbeschikbaar.dezedatawerddoorniemandgebruikt.hetrijksmuseum maaktenaastdemetadatavanhaargehelecollectieuiteindelijkookeengrootdeelvandecontentuit decollectiebeschikbaar.dezewerdveelgebruikt.irenehaanenlizzyjongmazeggenhetvolgende overdeinbrengvancontent: IreneHaan(EYEFilmInstituutNederland): Hetbeschikbaarstellenvandedatawaseengoedeeerste stap,maarzoalsgezegdbevattededatageenbeeldmateriaal,waardoorhetvoordeontwikkelaars waarschijnlijkgeenaantrekkelijkedatasetis(ditwasalonzeverwachting).dedataisdanookniet gebruikt.devolgendekeerzullenwealleendataaanleverenalsweookbeeldmateriaalbeschikbaar kunnenstellen. LizzyJongma(Rijksmuseum): Wezijnkunstwerkengaanselecterendieauteursrechtelijkvrijzijnen waarwebeeldmateriaalvanhebben,vanuitdeveronderstellingdatappbouwersaltijdbeeldmateriaal willengebruiken.dezeveronderstellingblijktjuist[...].wemerkeninderdaaddatdemeesteappbouwers opzoekzijnnaarderembrandtsenwerkenuitdegoudeneeuw.dithebbenwijkunnenuitleveren. 30

32 Tentweedegeldtdatdatadiemeeropenismeergebruiktwordt.Indezecontextishetnodigom (commercieel)hergebruiktoetestaan,datdekwaliteitvandeaangebodencontentzohoogmogelijkis (geenthumbnails)endathettechnischopenaangebodenwordt.arjandenboer,ontwikkelaaren tabletfuitgever,zegthierhetvolgendeover: ArjandenBoer(tabletFuitgever): [...]graagmetzominmogelijkbeperkingenqualicentieenmetname ookhetgebruikvanbeeldmateriaal.alleenmetadataengeenbeeldofslechtsthumbnailshebbenwe weinigaan. TenderdehebbenwegemerktdatAPI spopulairderzijnonderontwikkelaarsdandatadumps.hetstelt ontwikkelaarsinstaatomdedatadirectteintegrereninhunappofwebsite,terwijlzedieintegratiebij eendatadumpeerstezelfnogmoetenbouwen.ookishetmakkelijkeromdedatasneltedoorzoeken (een query temaken)oprelevantie. Opeenhackathonhebbenontwikkelaarsnietveeltijdomteinventariserenwaarzemeeaandeslag willengaaneneenapimaakthetgemakkelijkeromsneltezienofdedatabruikbaaris.eenander voordeelvaneenapitenopzichtevaneendatadumpisdatdedatalivegeüpdatetwordt.totslotishet vanbelangomdatasetsduurzaamteontsluiten,datwillenzeggentoegankelijkenactueelhouden. Daarbijiseenhelpdeskvoorproblemenenvragenookbelangrijk.Ditscheptvertrouwenbij ontwikkelaarsommetdedataaandeslagtegaan. Toepassingen+van+open+cultuurdata+ OpbasisvandeingezondenapplicatiesvanAppsvoorNederland(2011),deOpenCultuurData Competitie(2012)endeOpenCultuurDataChallenge(2014),zienweeenaantaltrends.VoordeApps voornederlandfcompetitiewerdenintotaal13applicatiesvanderuimveertiginzendingenmet opencultuurdatasetsgemaakt.voordeopencultuurdatacompetitiewarenerintotaal27 inzendingenendechallengeleverde19inzendingenop.opdewebsitevanopencultuurdatawordt eenoverzichtvantoepassingengegeven 61.Opditmomentbevathetoverzicht59toepassingen. Collectiesdoorzoekbaarmaken EeneerstetrenddiewevooralindebeginperiodevanOpenCultuurDatazagen,isapplicatiesdiede databeterofopnieuwemanierendoorzoekbaarmaken.bijvoorbeelddoordedatatekoppelenaaneen classificatiesysteem.ookwerddatagekoppeldaandatavananderecultureleinstellingenenwerden nieuwetechnologieënalsspraakherkenningingezetomdataopeenalternatievemanierdoorzoekbaar temaken.ditgaatverderdandestandaardmanierenvanzoekenoptitelofnaamvandekunstenaar, dievaakaldoordeinstellingzelfaangebodenworden. OpenDataNederland.org:eenplatformwaarjedooropendatabronnenkuntzoekenoponderwerp, licentie,categorieenzovoorts.developers:basvandijkenmarthijnvandenheuvel.gebruiktedatasets: divers.url:

33 Search.opencultuurdata.nl:eenzoekmachinediedeinhoudvandeOpenCultuurDataAPIdoorzoekbaar maakt.developers:franksträterentimmeerhof.gebruiktedatasets:ocdapi.url: GezichtenvanhetRijksmuseum:gezichtsherkenningstechniekmaakthetmogelijkgezichtenop schilderijen,tekeningenenprentenvanhetrijksmuseumopeennieuwemaniertebekijkenendaarmee demuseumcollectieopeen menselijke manierteverkennen.developers:hansvandenbergenarjan denboer,abfcmedia.gebruiktedataset:rijksmuseum.url: Afbeelding.'Screenshot'van'Gezichten'van'het'Rijksmuseum'via' Verrijkenmetnieuwebronnen Eentweedetrendishetverrijkenvandeaangebodendatametnieuwedataofhettoevoegenvandeze dataaananderecontentplatforms.denkbijvoorbeeldaanhetverrijkenvandatametwikipediaf artikelenofdoordezeopgooglemapsbeschikbaartemaken. CabaretierArchief:dezewebsitelaatallecabaretiersvanNederlandzien.Developers:TomMerkestijn, DerkSchermacherenDennisPol.Gebruiktedatasets:NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid(wiki), NationaalArchief(FotopersbureauAnefo).URL: OpenArch:Dezewebsitecombineertgenealogischegegevensmetoudestadskaartenenfotoarchieven. Developer:BobCoret.Gebruiktedatasets:diversearchieven.URL: 32

34 OpenBeeldenFvideo sverrijktmetopendata:dedemolaatzienhoejeeenvideoineenverrijktecontext kuntafspelendooropendatabronnentekoppelenaantermendievoorkomenindespraaktranscripten vandevideo.developer:jaapblom,beeldengeluid,afdelingr&d.gebruiktedatasets:amsterdam Museum,OpenBeelden(BeeldenGeluid),Rijksmuseum.URL: Afbeelding.'Screenshot'van'Open'Beelden'mash'via' Mobieleapplicatieentablets Alsjeaanapplicatiesofappsdenkt,dandenkjeineersteinstantietochwelaantoepassingenvoorje mobieletelefoonofeentablet,enditisietswatnietelkecultureleorganisatiezichkanveroorlovenom te(laten)bouwen.denkbijvoorbeeldaaneen(mobiele)applicatiewaarbijjeopbasisvanjelocatie historischecontentkuntbekijken. OpenBeeldenTV:eenintuïtieveappwaarmeejeeenvoudigopjesmartphone,tabletencomputerhet OpenBeeldenFarchiefkuntontdekkenviaInformatie,Overzicht,KanaalenAfspelen.Developer:Frank Sträter.Gebruiktedataset:OpenBeelden.URL: Vistory TheInteractiveHistoricalVideoApp(winnaarAppsvoorNederland):gebruiktgeolocatieF technologieopsmartphonesomtebepalenwaarjebentenlaatjeopbasishiervanhistorischefilmszien dieindebuurtzijnopgenomen.developers:jonathancarter,paulmanwaring,jeroenvanderlinde, 33

35 MartinElshout,DenizTezcan(gezamenlijk:GlimwormIT).Gebruiktedataset:OpenBeelden(Beelden Geluid).URL: MuseumDetective(winnaarOpenCultuurDataChallenge):dezeappgebruiktBluetoothBeacons, PhilipsHueLightsenfotoherkenningomeeninteractievespeurtochttehoudendoorculturele instellingen.developers:wimdenoodenhugovanwissen.gebruiktedatasets:ocdapi.url: Afbeelding.'Screenshot'van'Wiggle'via' Socialemediaplatforms Hetkoppelenvanopendataaansocialeplatformsendaareensocialedimensieaangeven(technisch gezien),iseenvormvanhergebruikdieweookterugzienindegemaakteapplicaties.denkaan koppelingenmettwitter,facebook,ofbijvoorbeeldflickr. OpenarchiefTwitterFstreams:TweetsoverhetNederlandsecultuuraanbod.Developer:HansNouwens. Gebruiktedatasets:o.a.AmsterdamMuseum,Rijksmuseum.URL: DailyOpenCultureTwitterbot:Tweetsmetfoto sdieopdezelfdedagen,maarjareneerdergenomen zijn.developer:kartindenthler.gebruiktedatasets:api(anefofotocollectie).url: Wiggle:Brengjekunstwerkentotlevendoorzemeteendieptemapintekleurenenzegaanbewegen. Deelzedaarnaviasocialmedia.Developer:RichardJongenWernichHelmich(Frontwise).Gebruikte datasets:api.url: 34

36 Muse:creëerjepersoonlijkemuseumopjeiPadendeelditmakkelijkviajesocialenetwerken. Developers:JonathanCarter,PaulManwaringenDenizTezcan(GlimwormIT).Gebruiktedataset: Rijksmuseum.URL: Afbeelding.'Screenshot'van'Muse'5'The'Personal'Mobile'Museum'via' Visualisatie Hetaantrekkelijkvisualiserenvandata,zodathetvoordeeindgebruikerintuïtiefenmakkelijkte gebruikenis,iseenduidelijkaanwijsbaretrend.denkbijvoorbeeldaaneenvisualisatievanwerkenof tentoonstellingsinformatieopeenkaart,zodatjeonderwegsnelkanzienwaarjeheenkuntgaan.of denkaaneenvisualisatievanwerkenopeentijdlijn. MaptheWar:dezeappgebruiktdebeeldbankvanhetNIODomdefoto suitdezebeeldbankopeen kaartmeteentijdlijnteplaatsen.developer:dennisadriaansen.gebruiktedataset:debeeldbankwo2 vanhetniod.url: Tijdbalk.nl:stelzelfeenvoudigeentijdbalksamenuitopencultuurdata.Developer:ArjandenBoer. Gebruiktedataset:NationaalArchief,persbureauAnefo.URL: VirtueelMuseum(winnaarOpenCultuurDataChallenge):Kiesjeeigenkunstenexpositieruimteenga meteenoculusrifteen3dvirtueelmuseumbinnenwaarjezelfkanrondlopenendekunstkanbekijken. Developer:ErnstDommershuijzen.Gebruiktedataset:OCDAPI. 35

37 Afbeelding.'Screenshot'van'Virtueel'Museum'via' Games Eenanderetrendisdegame.IndebeginperiodevanOpenCultuurDatawarenhetnog simpele quizformatswaarinjedenaamvandemakervaneenwerkofhetjaartalmoetraden.degamesdie wordengemaaktopbasisvancultuurdatawordensteedscomplexerencreatieverwatbetrefthet narratiefvandegameendeinzetvandedata. Tom stijdmachine:educatievegamewaarinjezoveelmogelijkpuntenenhintsmoetverzamelenaande handvanfilmpjes.developers:geertbeskers,jorisbijsterveld,lucwaardenburg,bramblomenjeffrey Beckers.Gebruiktedatasets:NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid,OpenBeelden.URL: SimMuseum:eenspelwaarbijhetdoelisomalsmuseumdirecteurhetgrootstemuseumvanNederland tebouwen.developer:haykranen.gebruiktedatasets:amsterdammuseum(mode);nationaalarchief (Anefo);Rijksmuseum(schilderijen);VisserijmuseumZoutkamp.URL: 36

38 Afbeelding.'Screenshot'van'SimMuseum'via' Remixen Totslotzienwedatontwikkelaarsapplicatiesontwikkelenwaarineindgebruikersinstaatgesteld wordenomcontenttebewerkenendezenieuweeigenwerkenmetanderegebruikerskunnendelen. Ditispopulairvoorzowelafbeeldingen,alsaudioenvideo. Histagram(tweedeprijsOpenCultuurDatacompetitie):foto suithetanefofarchiefkrijgeneennieuw levenalsdigitaleansichtkaart.developer:frontwise(richardjong).gebruiktedataset:nationaal Archief,persbureauAnefo.URL: MuseApp(winnaarOpenCultuurDataFcompetitie):creëerjeeigenkunstwerkmetcutFoutsvandegrote meesters.developers:femkevanderster,peterhenkesenjellevanderster.gebruiktedatasets: AmsterdamMuseum,Rijksmuseum.URL: Kortom,ineenkortetijdzijnmetbeperktemiddelenveelnieuwesoortentoepassingengemaaktwaar jealscultureleinstellingmisschiennietzosnelaanhadgedacht.hoewelsommigetoepassingennog relatiefeenvoudiglijken ensommigenookalweeruitdeluchtzijn 62 warenditdeeerste(werkende) prototypesbinneneengenrewaarnieuwemogelijkhedenindetoekomstnogverderverkendkunnen 62 Op het moment van schrijven zijn 12 van de 59 toepassingen op niet meer beschikbaar. 37

39 wordenenkunnenbijdragenaanhetfaciliterenvanbredetoegangtotjedataenhetstimulerenvan hergebruikinnieuwecontextenvoornieuwepublieken. Afbeelding.'Screenshot'van'Muse'App'via' Omverdertekomendanprototypesdienaverloopvantijdnietmeerbeschikbaarwarenopinternet heeftopencultuurdatain2014dechallengegeorganiseerd.debedoelinghiervanwasominde eerstefaseeenprototypeintezendendiegebruikmaaktevanverschillendedatabronnenuitdeocd API.Eenjurykoosdaaruitdeviermeestkansrijkeapps.OpenStateheeftdezeontwikkelaars vervolgensineenbegeleidingstrajectvaneenkwartaalgeholpenomhunappstechnischverderte ontwikkelenencommercieeltoteensuccestebrengen.dewinnaarsontvingenhunprijspasnahet afrondenvandittraject.ditheeftertoegeleiddatdevierwinnaarshunappverderontwikkeldhebben endeontwikkelaarvanmuseumdetectivebijvoorbeeldingesprekismetpotentiëleklanten. Oefening:Bijwelkebestaandeapplicatieuithetoverzichtzoujouwcollectiemooiaansluitingkunnen vinden? Samenwerken+ Hetbeschikbaarstellenvandejuistedataopdetechnischbestmogelijkemanieriseeneerstestapop wegnaarhetstimulerenvanhergebruikvanjedata.actiefparticipereninhackathonsenanderetypen 38

40 evenementenwaarontwikkelaarsnaartoegaan,zijneengoedetweedestap.hetblijktdatalsjejeals dataproviderookalslaagdrempeligesamenwerkingsfengesprekspartneropsteltrichting ontwikkelaarsendebuitenwereld,ditgoedkanuitpakkenvoorhetverbeterenvanhethergebruikvan jedata.hoedoejedat? Juistedocumentatie Zorgvoorjuistedocumentatievanwatjeaanbiedt.Hetopstellenvanrichtlijnenvoorgebruik'maakthet vooreengebruikerduidelijkwatzijofhijwelofnietmagdoenonderwelkevoorwaarden.degekozen licentiestructuurindedatageefthierrichtingaanenhetisaanteradenomditookalsmetadatate leverenbijjedata.daarnaastishetaanteradenookeenbegeleidenddocumentmetmeercontexten uitlegoptestellenenopjewebsiteteplaatsen. Wanneercontentenmetadatavrijgebruiktenhergebruiktmogenworden,kunjebepaaldgebruik (bijvoorbeeldhetvermeldenvandenaamvandeinstellingdiededatabeheertofdatjehetnietmag gebruikeninbepaaldecontextendiedenaamvandeinstellingschaden)inprincipenietafdwingenin bindendevoorwaarden.jekuntwelvriendelijkverzoekenomdeintentievandeinstellingte respecteren.indezecontextheefteuropeanabijvoorbeeld Userguidelines 63 opgesteldwaarbijde wensenvaneuropeanageëxpliciteerdwordenenwaarbijdegebruikervriendelijkverzochtwordtomin degeesthiervantehandelen. BinnenOpenCultuurDatahebbenwedeDatablogontwikkeld:eenformatwaarinjeopeenmakkelijke ennietaltetechnischemanieromschrijftomwatvoordatahetgaatenwaarjedezedatakunt ophalen.juistedocumentatiebetekentdatontwikkelaarsmakkelijkaandeslagkunnenmetjedata: FrankSträter(ontwikkelaarOpenBeeldenAPI): Mijnvoorbereidingbestonduithetparsenvande, overigensuitstekendwerkendeengedocumenteerdeapiffeedvanopenbeelden.middelseenphpf scriptbeschikteikoverdedata,zodatikdeuser'interface(ui)kongaanbouweninhtml5,cssen Javascipt. MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid):' Intotaalhebbenwedrieverschillende datasetsaangedragen,diereedsopenbeschikbaarwaren,maarnognietbijelkaarwarengebracht.de datablogsdievanuitopencultuurdatavereistwordenzijnhiervoorcruciaal,omdatjehiermee ontwikkelaarsenandere(her)gebruikersgoedduidelijkmaaktwateendatasetpreciesbevatenwatjeer meemag. Biedtjedocumentatienietalleenopjeeigenwebsiteaan,maarkijkooknaarrelevanteandere platformsdiehethergebruikvanjedatakunnenpromoten.viawww.opencultuurdata.nl/datasets houdenweeenoverzichtbijvanalledatasetsdiedoorcultureleinstellingeninnederlandopen aangebodenworden.daarnaastiseengroeiendaantaldatasetsterugtevindenindeocdapi.isjouw organisatienetzoalshetnationaalarchiefeenoverheidsorganisatie?danbevelenweaanjedataset

41 ookaantemeldenbijhetregisteropendata 64,hetopendataportaalvandeNederlandseoverheid.Je kuntjedatasetookaanmeldenbijhetonafhankelijkeinitiatiefopendatanederland.org 65. Gesprekaangaan Westimulerendatdataprovidersdedatapersoonlijkkomenpitchenopevenementeneningesprek gaanmetontwikkelaars,ookviasocialmedia.vaakhebbenontwikkelaarsinteressantevragenen kunnenzehelpenomdedatanogbeterbeschikbaartestellen.alseenontwikkelaareenapplicatie maaktwaarjemisschiennietzoblijmeebentvanuitdedoelstellingenvanjeorganisatie,ishet belangrijkomeenopengesprekdaarovertekunnenvoerenineeninformelesfeer. Daarnaastadviserenweeenduidelijkehelpdeskvoorhergebruikersvanjulliedata.Omschrijf bijvoorbeeldinhetdatablogmetwieenhoemencontactkanopnemenbijvragenenproblemen omtrentdedata.datkaneenefmailadreszijn,eencontactformulier,maarookeentwitteraccount. Zorgdatdecontactgegevensactueelblijvenendatvragenbeantwoordworden.Ditscheptvertrouwen enmotiveertontwikkelaarsomhuntoepassingenverderteontwikkelen. Creditsgeven Ophackathons,challengesencompetitiesstoppenontwikkelaarsvaakvrijetijdinhetontwikkelenvan applicaties.opeenofanderemanierlatenziendatjewaardeertdatzijookvoorjouaandeslagzijn,is goedvoordeontwikkelingvanderelatie.hetrijksmuseumdocumenteertbijvoorbeeldalleapplicaties diegemaaktzijnmetderijksmuseumfapiopdeeigenwebsite. Samenwerkingsprojecten Deincidentelesamenwerkingdieopeventszoalseenhackathontotstandkomt,kunjelatenuitgroeien toteenlangdurigesamenwerkingoftotsamenwerkingmetweernieuwepartijen.hetnationaal ArchiefbeslootbijvoorbeeldsamentewerkenmetHistagram,diedetweedeprijsgewonnenhadinde OpenCultuurDataFcompetitie.SamenhebbenzedeapplicatiedoorontwikkeldtoteenFacebookFapp. EenandersamenwerkingsverbandisbijvoorbeelddeappMuseumDetectivemethetAmsterdam Museum.TijdensdeMuseumn82014mochtendewinnaarsvandeOpenCultuurDataChallengehun appspresenterenineenexpositieruimteinhetamsterdammuseum.inoverlegmethetmuseum hebbendemakersvanmuseumdetectivehunappaangepastaandeamsterdamdnaexpositieenzo eeninteractievespeurtochtvoormuseumn8bezoekersmogelijkgemaakt. Oefening:Metwelkepartnerswerktjeorganisatienusamenvoorhetmakenvantoepassingenvoor jecollectiedata?watishettyperelatiedatjemetdezepartij(en)hebt?(bijvoorbeeld:contract, licentie,opdracht,partnerschap) 64 Zie data.overheid.nl. 65 Zie 40

42 Samenvatting+ Databeschikbaarstellenisnietzomakkelijkalshetlijkt.Jekrijgttemakenmetdebeperkingenbinnen jeeigencollectieregistratiesysteemendewensenvanhergebruikers.zorgervoordatjeinspeeltopdie vraagdoordedatazoopenmogelijkbeschikbaartestellenvolgensdevijfsterrenvanbernersfleeen maakgebruikvanapi s. Treedbuitendemurenvanjeorganisatie,gahetexperimentenhetgesprekaanmetontwikkelaars. Wanneerjemeteencommunityinaanrakingkomt,zorgerdanaltijdvoordatjeeenopen gesprekspartnerbent.houderrekeningmeedatdecreativiteitvandeontwikkelaarjevaakkan verrassen. Praktijkopdracht:+Technische+inventarisatie+ Geefopelkeopdrachtantwoordinminimaal150enmaximaal300woorden. 1. Beschrijfdedeelmogelijkhedenvanjecollectieregistratiesysteem. Kan'je'met'je'registratiesysteem'bijvoorbeeld'een'datadump'maken?'Is'er'een'API'beschikbaar? 2. Beschrijfdedoelstellingvanhetbeschikbaarstellenvanjecollectie. Wil'je'creatief'hergebruik'stimuleren,'je'bereik'vergroten,'etc.? 3. Beschrijfdemanierwaaropjedatagaatdelen. Maak'je'gebruik'van'een'datadump,'aggregator,'contentplatform'en/of'API?'Waarom? 4. Welkestandaarden/bestandsformatengajegebruiken? Hoeveel'sterren'krijg'je'hiervoor? 5. Zijnermogelijkhedenomjecollectietedigitaliserenofteverrijkenmeteindgebruikers? Lopen'er'al'crowdsource5initiatieven'in'jouw'instelling?'Welke'mogelijkheden'zijn'er? 6. Stelconceptgebruikersvoorwaardenopeneenbegeleidendedocumentatiepaginavoor jeeigenwebsite.is'het'voor'een'leek'helder'wat'hij'of'zij'met'de'data'wel'of'niet'mag' doen'en'onder'welke'voorwaarden? Praktijkopdracht:+Datablog+Schrijven+ Schrijfeenblogpost( datablog )overjouwdatasetinhetonderstaandeformat.eendatablogisbedoeld voorprogrammeursdiestraksietsmetdedatawillengaandoen.dithoeftgeentechnische documentatietezijn.gainjedatabloginiedergevalinopdevolgendevragen: 41

43 Waaromisdezedatainteressantvolgensjou? Waargaatdezedataover?Watkunnenmensenvindenindedata? Watmagdegebruikermetdedatadoen?Onderwelkelicentiebiedjedemetadataende contentaan? Hoekunjeaandezedatakomeneninwatvooreenformatwordthetaangeboden? Zijnernogdingenwaarjerekeningmeemoethouden? Enleverdevolgendezakenhierbijaan: Eenafbeeldingdiededatasetillustreert EenlogovanjeorganisatievooropdeOverFpaginavanOpenCultuurData JekuntvoorbeeldenvandatablogsvindenopdewebsitevanOpenCultuurDatavia 42

44 Hoofdstuk3.Beleidsvorming,risico senvoordelen Indithoofdstukgaanweinopbeleidsmatigeaspectenvanopendata.Jekunteenmaligeendatasetals opendatavrijgeventerexperiment,maaralsjeechtimpactwilcreërenmetopendata,danzalerook vervolggegevenmoetenwordenaanditexperimentenmoetopendataalsthemadoordehele organisatiegedragenworden. Wekijkenindithoofdstuknaarzoweldevoordelenalsderisico sdiebenoemdwordendoor organisatiesdiealseerstemetopendataaandeslagzijngegaan.weputtenhierbijuitcasestudies waarindeelnemersaanhetopencultuurdatafnetwerkhunervaringenhebbenvastgelegdenbaseren onsopworkshopsdiewehierovergegevenhebben. Aanheteindevanhethoofdstukhebjeeenbeeldgekregenvandeangstenenovertuigingendieinde sectorleventenaanzienvanopendata.jekuntvoorfennadelenvoorjeeigenorganisatieafwegenen deeerstestappenschetsendienodigzijnomopendatateverankereninhetbeleidvanjeorganisatie. Open+data+in+de+culturele+sector+ Opendataiseenconceptdatallangetijdbestaatmaarpassindshetbeginvandezeeeuween formeleredefinitiegekregenheeft.deafgelopenjarenishetconceptooksteedsmeerin(europees) beleidgeformaliseerd.deverwachtingisdatditbeleiddekomendetijdookmeerconcreterevormen aanzalnemen. Voorveelcultureleinstellingenisopendataopditmomentnogeennieuwfenomeen.Iemanduitde organisatiepikthetthemaopenprobeerterviaeenadfhocfexperimentervaringmeeoptedoen.voor EYEFilmInstituutNederlandwashetin2012eennieuwonderwerpdatvoordeelnameaandeApps voornederlandfcompetitieinterngoedgekeurdwerddoorhetmanagementteam. IreneHaan(EYEFilmInstituutNederland): Ontsluitingvandecollectiewordtdooriedereenerg belangrijkgevonden,maarhetopenbeschikbaarstellenisnogniettop'of'mind.hetgingnuinoverleg tussendeafdelingcollectie,digitaliseringendigitalepresentatie.hetmanagementteamheefthet opstellenvandedatawelgeaccordeerd;maarnognietechteenduidelijkbeeldvandemogelijkhedenen eventuelevoordelenervan. VoorhetNationaalArchiefwashetin2012ookeennieuwonderwerp.Doordeelnameaandewedstrijd isallesechterineenstroomversnellinggeraakt.erisbijhetnationaalarchiefinmiddelseeninterne werkgroepopgerichtdiedeopendatafagendaalsspeerpuntverderuitgewerktheeft. TimdeHaan(NationaalArchief): Ineersteinstantieleekhetmoeizamertegaandanikhadvoorzien. Mensnaptenietwaarikhetoverhad,waariknaartoewilde,watiknodighad.Maarsnellerdanikhad verwachtishetbegripopendatabinnendeorganisatiegeland.hetstaatinternprominentopdeagenda enwewillenerditjaaralmeermeedoen. 43

45 BijhetNederlandsInstituutvoorBeeldenGeluidspeeltdeResearch&DevelopmentFafdelingeen voortrekkersrolalshetomopendatagaat.metdestartvanprojectenzoalsopenbeeldenin2009was BeeldenGeluideenvandepioniers.OokwarenzeéénvandepartijendiestarttenmetOpenCultuur Data. MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid): OpditmomentvervultdeResearch& DevelopmentFafdelingwaarwijwerkeneenvoortrekkersrol.WewerkensamenmetdeunitMarketing& Communicatieeninformerenzeoverdestappendiewezetten. OpendatastaatsindseenaantaljarenhoogopdedigitaleagendainEuropa 66.ViadeEuropeserichtlijn voorhergebruikvanoverheidsinformatie,depsidirective 67,committerenalleEuropeselidstatenzich sinds2003aaneenminumpakketvoorschriftenvoorhethergebruikvanoverheidsinformatie. VoormaligvicepresidentvoordeDigitaleAgendavandeEuropeseCommissieNeelieKroesdeedin 2011devolgendeoproepaancultureleinstellingen 68 : Iurgeculturalinstitutionstoopenupcontroloftheirdata thereisawonderfulopportunitytoshow howculturalmaterialcancontributetoinnovation,howitcanbecomeadriverofnewdevelopments. Museums,archivesandlibrariesshouldnotmissit(p.6). In2013werdderichtlijnaangepast 69 omhetmeerinlijnmetdeopenoverheidsdatabewegingte brengen.indezeaanpassingwerddescopevanderichtlijnverderuitgebreidmetcultureelerfgoed.de richtlijngeldtnuookvoorbibliotheken(inclusiefuniversiteitsbibliotheken),museaenarchieven.ookzij moetenwaarmogelijk,metinachtnemingvandeauteurswetenmetbehoudvandemogelijkheidom kosteninrekeningtebrengen,datainopenenmachineleesbareformatenenonderopenlicenties vrijgeven. Europastreefteenverdereharmonisatievanderegelgevingvoorcultureleerfgoedinstellingenna.Op ditmomentverschillendenationalebeleidskadersenpraktijkennogenormveelvanelkaar.voor actueleinformatieovereuropeesbeleidkunjehetbestehetnieuwsophetepsifplatform 70 volgen. Dezewebsitehoudtookeendossierovercultuurbij. 66 Niggemann, E., J. De Decker, & M. Lévy. (2011). The new renaissance. Reflection group on bringing Europeʼs cultural heritage online. Brussels: European Commission Zie 68 Kroes, N. (2011). Foreword: Culture and Open Data: How Can Museums Get the Best from their Digital Assets? Uncommon Culture: From Closed Doors to Open Gates, vol. 2, no. 1/2. Consulted December 10, Zie 70 Zie 44

46 Meerwaarde+van+open+data+ In2011onderzochtenEuropeanaenKennislandderisico senvoordelentenopzichtevanopen metadata.indepaperthe'problem'of'the'yellow'milkmaid 71 'werdentienrisico sentienvoordelen benoemd.welegdendezetweelijstenvooraandeelnemersaandeeerstemasterclassopencultuur DataenhetBaasvanjeeigenMetadataFsymposiumgeorganiseerddoorDigitaalErfgoedNederland (DEN)(2012)metdevraagwelkevoordelenenrisico srelevantwarenvoorhen.hierbijvergroottenwe descopevanmetadatanaarmetadataéncontent. Deonderzochtevoordelenvanopendata: 1.Toenemende+relevantie:opendatakanwordengebruiktopplaatsenwaaronlinegebruikers samenkomen(inclusiefsocialenetwerken)endatafaanbiedershelpenomhunrelevantietebehouden indehuidigedigitalesamenleving. 2.Toenemend+aantal+kanalenvooreindgebruikers:hetvrijgevenvanopenmetadataverhoogtde mogelijkhedendiegebruikershebbenomdecollectiestezien. 3.Dataverrijking:opendatakanverrijktwordendoorEuropeanaenanderepartijenenvervolgens wordenteruggegevenaandedatafaanbieder.hetverhoogtdemogelijkheidomdedatatekoppelen aanandereaanverwantebronnenencollecties. 4.Merkwaarde(prestige,authenticiteit,innovatie):hetopenstellenvandatademonstreertdatde datafaanbiedertotdeinnovatievevoorhoedebehoortenactiefisinhetstimulerenvandigitaal onderzoek. 5.Financieringsmogelijkheden:hetvrijgevenvanopendatageeftdataFaanbiederstoegangtot nationaleen/ofeuropesefinanciering. 6.Vindbaarheid:toegenomengebruikenzichtbaarheidvandatastuurtverkeerdoornaardewebsite vandedatafaanbieder. 7.Nieuwe+klanten:hetvrijgevenvanopendatabiedtnieuwemanierenommetjeklantente interacterenenjeaanhenterelateren. 8.Publieke+taak:hetvrijgevenvanopendatadraagtbijaandestrategischepubliekemissieomeenzo breedmogelijketoegangtotcultureelerfgoedtebieden. 9.Expertise:hetversterktdeexpertisevandeinstelling,watweerdoordeinstellingvermarktkan 71 Verwayen, H., M. Arnoldus, & P.B. Kaufman. (2011). The problem of the yellow milkmaid. A business model perspective on open metadata. Den Haag: Europeana. Consulted December 10,

47 worden(zoalsbijvoorbeeldeenadviesdienst). 10.Gewenste+neveneffecten:instellingenendecreatieveindustriezulleninstaatzijnomnieuwe bedrijventecreëren,dieophunbeurtdekenniseconomieversterken. Devijfbelangrijkstevoordelenvanopendatadienaarvorenkwamenwaren(involgordevan belangrijkheid):publieketaak(8),dataverrijking(3),toenemendekanalenvooreindgebruikers(2), Toenemenderelevantie(1)enNieuweklanten(7). Publieke+missie+ Overhetalgemeenisdegrootsteconsensusdatopendataalsonderdeelvanjepubliekemissiegezien moetworden,zekeralsjedoordeoverheidgefinancierdwordt.hetzobreedmogelijktoegankelijk makenvanjecollectieisdekernvanwateencultureleerfgoedinstellingdoetenopendatamaaktdit mogelijk.judithvangent,diemethetamsterdammuseumin2010alseerstemuseuminnederland metopendataaandeslagging,zegthetvolgende: JudithvanGent(AmsterdamMuseum): Inmaart2010hebbenweonzecollectiealsdigitaaldepotonline gezet.[...]debelangrijksteredenhiervoorisdatwevindendatpubliekecollectiesookvoorhunbezitters toegankelijkmoetenzijn:hetpubliek.slechts20%vandecollectieistentoongesteld.daarnaastisde collectiezowelhistorischalskunsthistorischookinternationaalvanbelangeniedereenmoetdeze objectenkunnenvindenengebruiken. VoormaligalgemeenrijksarchivarisMartinBerendse(nudirecteurvandeOpenbareBibliotheekvan Amsterdam)publiceerdeindatkaderin2012eenartikelopVillamedia.nlwaarinhijpubliekelijkeen lansbrakvooropendata.hijziethetalsspeerpuntvoorhetnationaalarchiefom datauithetpublieke domeinopentestellenenvoorhergebruikbeschikbaartemaken. MartinBerendse(toenalgemeenrijksarchivaris): Metopendatakrijgendecontroleursvanonze democratie,onderzoekersenjournalistenenprivatehergebruikersvaninformatie,eenenormerijkdom aanbronnentothunbeschikking. Pasalshetnietmeerzoekenisnaareenspeldineenhooibergwordt openbaarheidtoegankelijkheid.datiswaaromhetnazichzalblijveninspannenvoorzowel openbaarheidalsopendata 72. Dataverrijking+ TentweedewordtaangegevendatinstellingenverwachtendataggregatorenzoalsEuropeanaof andereplatformszoalswikimediacommonsenflickrcommonshundatakunnenverrijkenendatdeze dataaandeeigensystemenenwebsitestoegevoegdkunnenworden. Opdezemanierwordthetookgemakkelijkeromzelfmetandere(culturele)instellingensamente werkenendedatametelkaarteverknopen.jekuntmeteenzienoferdoorandereinstellingendata 72 Zie 46

48 beschikbaarisdierelevantisvoorjeeigencollectie,missieendoelstellingen. HetopenaanbiedenvandecollectiedatavanbijvoorbeeldhetRijksmuseumwaseeneerstestapvoor eenverderesamenwerkingmeteuropeana,deonderwijscommunity svankennisnetendeetsyf community 73,eeninternationalemarktplaatsvoorcreatieveondernemers. LizzyJongma(Rijksmuseum): Wijwildenvooralgraagopendataomonzecollectietekunnendelenmet portalsalseuropeana.maar,wijwildengeeneenmaligeexportsmeerleverenzoalsbijhetgeheugenvan Nederland,omdatwijgeleerdhebbendatdatasnel veroudert. Toenemende+kanalen+en+nieuwe+klanten+ Opendataopentnieuwekanalenvooreindgebruikersomincontacttekomenmetdecollectie.Het maakthetmakkelijkomaansluitingtevindenbijplatformszoalswikipediaenflickr.ditkanmeer verkeervoordeeigenwebsiteopleveren,oftewelnieuweklanten.cultureleinstellingenverwachten datopendatabijkandragenaanhetverhogenvanhetbereikenhiervoorwordtsteedsmeerbewijs geleverd. UitonderzoekvanKennislandenhetNationaalArchief 74 blijktdatopencultuurdatainzijn ruwe vorm nietdirecteenmiddelhoefttezijnomdebezoekersaantallenopjeeigenwebsitetevergroten.het bezoekaanenbereikvanjecollectieopandereplatformsofwebsitesbuitenjeeigenwebsiteof beeldbankkunjedaarentegenwelnoemenswaardigvergroten. HetNationaalArchiefenSpaarnestadPhotosteldenin2010ruim1.000foto sbeschikbaaraanwikimedia Commons 75.Inmaart2012werdenWikipediaFartikelenmetdezefoto sruim keerbekeken.de WikimediaFfoto swerdenopdebeeldbankvanhetnationaalarchiefenspaarnestadphotonietvaker bekekendananderefoto s 76.Slechts114bezoekerskliktendoornaardewebsitevanhetarchief.Eenenkel bezoekaandefoto svandebeeldbankstondgelijkaanmaarliefst17.000bezichtigingenvanhetzelfde materiaalopwikipedia.eensignificantevergrotingvanhetbereikvandefoto s. OnderzoekvanOpenBeelden 77 toontookaandatereenflinketoenamevanhetbereik(enhergebruik)te zienissinds2009.zowelin2011alsin2012warenerbijna1.600itemsuitdecollectievanbeeldengeluidvia OpenBeeldenbeschikbaarvoorhergebruikopWikimediaCommons.Indezeperiodesteeghethergebruikin WikipediaFartikelenvan1.000in2011naarbijna1.600in2012.Hetaantalpageviewsvandezelemma ssteeg 73 Zie 74 Download het onderzoeksrapport via 75 Zie 76 Het uitblijven van de conversie op de eigen beeldbank kan liggen aan het feit dat wanneer een afbeelding bij een artikel op Wikipedia gepubliceerd wordt, de verwijzing naar de culturele instelling en de link naar het werk niet gepubliceerd wordt. De eindgebruiker moet daardoor een paar keer doorklikken voordat hij bij de bron uitkomt. 77 Zie 47

49 van19miljoennaarbijna40miljoen.datbekentdusdaterbijna40miljoenkeereenwikipediafartikelwerd bekekenwaaropcontentvanbeeldengeluidgebruiktwerd. Toenemende+relevantie+ Doorhetopenstellenvancollectiedataishetmogelijkdatdecollectie(her)gebruiktwordtop bestaandeplekkendierelevantzijnvooreindgebruikers(wikipedia,flickretc.)ofinnieuwe toepassingendierelevantzijnvooreindgebruikers. Omhergebruiktestimulerenwordenvaakcompetitiesofchallengesgeorganiseerd(bijvoorbeeldApps voornederland,deopencultuurdatafchallengeofderijksstudioaward 78 ).Veelinstellingenhopen datditnieuwetoepassingenofapplicatiesoplevertwaarzezelfnognietaangedachthadden. LizzyJongma(Rijksmuseum): WehaddengeziendathetAmsterdamMuseumbijdewedstrijdApps vooramsterdamenkelehelemooieappshadgekregen.wijhooptendattenminsteéénappontwikkeld zouwordenmetonzeopendata.[...]hetprojectheeftonsveelmeeropgeleverddanwehadden verwacht. 79 EenvandeeerstetoepassingendiegemaaktwerdenmetdeRijksmuseumFAPIwasRijksmuseum Meesterwerken,eenmobieleapplicatievoorinhetmuseumvoormeerinformatieoverdecollectieen routes.inmiddelsheefthetrijksmuseumookeeneigenapplicatie. Oefening:welkevoordelenvanopendatavindjijhetbelangrijksteenwelkevoordelenzijnhet belangrijkstvoorjeorganisatie?isersprakevanoverlapofdiscrepantie? Risico s+van+open+data+ Naastdevoordelenvanopendatawerdenookderisico svanopendataonderzocht.wezettenze hieronderopeenrij: 1.Verlies+van+kwaliteit:dehogekwaliteitsdatazalgescheidenwordenvandeoorspronkelijke betrouwbarebronendoorderdengecorrumpeerdworden. 2.Verlies+van+controle:instellingenzullennietlangerinstaatzijnomdedatatecontrolerenals iedereenzekanhergebruikenofverspreiden. 3.Verlies+van+eenheid:dedataraaktverspreidinhetheledigitaleuniversum,terwijlhet(contextueel) alsgeheelbijelkaargehoudenzoumoetenworden. 78 Zie 79 Een actueel overzicht van applicaties gemaakt met de Rijksmuseum API kan gevonden worden via 48

50 4.Verlies+van+merkwaarde:doordataopenvrijtegevenriskeertdeinstellinggeassocieerdteworden methergebruikerswaarzelievernietmeegeassocieerdwilworden. 5.Verlies+van+naamsvermelding:doorhetvrijgevenvangegevensondereenopenlicentiezullen instellingennietmeeralsdebron/eigenaarvandedataerkendworden. 6.Verlies+van+inkomsten:+instellingenzijnbangdatdehuidigeinkomstenstroomdiegegenereerd wordtdoordedatanietvervangenkanwordendoorandereinkomstenbronnen. 7.Verlies+van+potentiële+inkomsten:indetoekomstzoudeninstellingenmanierenomgeldte verdienenaandatakunnenbedenken,maaralszehetnuopenvrijgeven,zouiemandandersdat kunnendoen. 8.Ongewenste+neveneffecten:instellingenvindenhetoneerlijkdatanderengeldverdienenaande datadiezijleveren. 9.Klanten+verliezen:alsdedataopenlijkbeschikbaarzijn,zullenjeklanteneldersheengaanomaande informatietekomendiezezoeken. 10.Privacy:Erzijnprivacybeperkingenophetgebruikvanbepaaldedata. Devijfbelangrijksterisico sdiegenoemdwerdenwarenverliesvannaamsvermelding(5),verliesvan controle(2),verliesvanpotentiëleinkomsten(7),verliesvanmerkwaarde(4)enprivacyissues(10). Verlies+van+naamsvermelding+ Hetbelangrijksterisicodatgenoemdwordtisdatjealsinstellingnietmeervermeldwordtalsde bron/eigenaarvanhetobject.cultureleerfgoedinstellingenzijndepoortwachtersvandekwaliteitvan onscollectievegeheugen.eensterkverbandtussenhetcultureleobjectendebroniswenselijk.eris eenangstdathetopenstellenvandatazalresulterenineenverliesvandevermeldingvandeinstelling alsbron,waardoordewaardevanhetobjectuiteindelijkookzalverminderen. Verlies+van+controle+en+verlies+van+merkwaarde+ Hetpublicerenvanopendataiseenhalfproductwaaranderennieuwedingenmeekunnenmakenwaar jealsinstellinggeencontrolemeeroverhebt.datwordtalseenrisicogezien.ditzoukunnenleidentot hetverliesvanjezorgvuldiggecreëerdeenopgebouwdemerknaam.zomaakteiemandbijvoorbeeld derijksmuseumapp,zonderdathetrijksmuseumbetrokkenwas,enleekhetaanvankelijkalsofditde officiëleappvanhetmuseumwas.openarchieftwitterstreams 80 iseenappdiedagelijkstweets verstuurtoverobjectenuitcollecties.sommigeinstellingenvondendaarentegendat hun kanaalop Twittergespamdwerd. 80 Zie 49

51 Verlies+van+potentiële+inkomsten+ Weiniginstellingenverdienenopditmomentgeldmethunmetadata,eengrootaantalinstellingenwel methuncontent(hogekwaliteitsreproducties).helaaszijnergeencijfersbekenddieaangevenhoe substantieeldezeopbrengstenzijn,hoeditzichverhoudttotdeinvesteringenenwatheteffectvaneen opendatastrategiehieropis.hetrijksmuseumconcludeerdebijvoorbeeldweldathun opendatastrategietotnochtoenietgeleidheefttoteenverliesaaninkomsten 81. VoorveelinstellingenisdevreesvooreenverliesaaninkomstenechterweldebelangrijksteredenF medeonderdrukvanfinanciersdiewillenziendatcultureleinstellingenmeereigeninkomsten genererenfomhundatanietvrijtegeven.erwordtdaarentegenookbetoogddathetverliesvan inkomstenaandeverkoopvandatakanwordenvoorkomendoorproductdifferentiatie:gegevens kunnenopenlijkbeschikbaarwordengesteldineenbepaaldformaatenineenander(groter)formaat opdemarktgebrachtondercommerciëlevoorwaarden. Eengroterprobleemisechterdeangstomeventueleinkomstenindetoekomstmistelopen.Totnoch toezijnergeensuccesverhalenopditvlakbekend.onderzoekvantnonaarhet massadigitaliseringsprojectbeeldenvoordetoekomst,waarinexperimenteledienstenvooronder anderehetonderwijsontwikkeldwaren,weesuitdatervaakgeenrendabeleonlinebusinessmodellen zijnvoordigitaleerfgoeddiensten.ookstaateenverdienmodelvaakdemaatschappelijkemissievan eencultureleinstellingindeweg.deonderzoekersvantnoconcluderenalsvolgt 82 : MetdeopkomstvanplatformsalsYouTubeisdenormvoordigitaleaudiovisuelediensten gratis. Bovendienvaltdebereidheidomtebetalenbinnenhetonderwijstegen,medeomdatdeoverheidhaar beleidinmiddelsheeftgerichtopgratisbeschikbaarheidvanleermiddelendiepubliekzijngefinancierd. Ondanksdeachterblijvendeeconomischeopbrengsten,zietTNOwelaantoonbaremaatschappelijke baten,enbeveeltaandezemeerinzichtelijktemaken. Daarnaastkanookaangevoerdwordendatopendatainfeiteiedereenuitnodigtomnieuwe (commerciële)dienstenteontwikkelen,watweergoedisvoorderegionaleenlokaleeconomie. Hiervoorisechterweleengrotementaliteitsveranderingnodigindecultureleerfgoedsector.Devraag isnatuurlijkookofdatalscultureleinstellingjerolzoumoetenzijn.hetvrijgevenvanopencultuurdata isechterhetbestteverantwoordenalsgekekenwordtnaardemissievanerfgoedinstellingenom zoveelmogelijkmensenincontacttelatenkomenmeterfgoed.opencultuurdatadraagthieringrote mateaanbij. Privacy+ Privacybeperkingenwordenookalsrisicogenoemdomaandeslagtegaanmetopendata.De beschermingvandepersoonlijkelevenssfeerwordtinnederlandmetnamegeregelddoordewet 81 Zie 82 Download het onderzoeksrapport via 50

52 beschermingpersoonsgegevens(wbpstb.2000,302).dewettradper1september2001inwerking 83. Devraagdieleeftonderinstellingenisnietofpersoonsinformatiemagwordenverzameldenverwerkt, maarhoedezegegevensineendigitaleomgevingmogenwordengebruikten/ofonlinebeschikbaar gesteld. Ditkaneenlastigekwestiezijn.BijhetdigitaleJoodsMonument 84 wordtbijvoorbeeld persoonsinformatieoverindetweedewereldoorlogomgekomenjodengedeeld.erzijnook afbeeldingenbeschikbaarwaarpersonenopvoorkomenvanwiedeidentiteitnietbekendisener wordensomsfoto suitpersoonlijkearchievengeüploaddoor(verre)familie.veelnabestaandengeven aanhetnietopprijstestellenalserafbeeldingenvanfamilieledenuithetarchiefvrijonlinebeschikbaar zijn. Oefening:welkerisico svanopendataziejijenwelkerisico swordeninjouworganisatie benoemd?isersprakevanoverlapofdiscrepantie? Verankering+in+de+organisatie+ Hetdoelvanerfgoedinstellingenmoetzijnomvoortoekomstigegeneratieserfgoedtebeherenen toegankelijktemakenvoorhetpubliek.opendatazaldusoplangetermijnmoetenbijdragenaandeze missie.opbasisvandeervaringenvandeinstellingendiealseerstemetopendataaandeslagzijn gegaan,zienwedatdaarvoorhetvolgendenodigis:draagvlakcreëren,jedatafontsluitingverbeteren, samenwerkingopzoekenenimpactmeten. Draagvlak+creëren+ Startenmetopendatabetekentvaakdatjemetmeerderecollega svanmeerdereafdelingenmoet samenwerkenendatbepaaldeuitgangspuntenook(doorhetmanagementteam)vastgelegdmoeten wordeninbeleid.ditvergtdatjemoetwetenwiejeallemaalnodighebtendatjeinterndraagvlak creëertvoorhetonderwerp. Oefening:Zetvoorjezelfopeenrijtjewieallemaalbetrokkenzoudenmoetenwordenomopendata teverankerenindeorganisatie. Opendataiseenonderwerpdatvoorvelenvaaknietergtotdeverbeeldingspreektenopheteerste gezichtveeltetechnischlijkt.neemcollega smeeinhetonderwerpdoorinternvoorlichtingen presentatiestegevenoverwaarjemeebezigbent.hetgevenvanconcretevoorbeeldenoverwatopen datakanopleverenhelptomeenbeterinzichttegeven. LizzyJongma(Rijksmuseum): Wijhebbenvanafhetbegingetrachtonzecollegaeuitteleggenwat OpenDataisenwatermeekangebeuren.Maar,hetiseentechnischverhaaldatvoorveelmensenpas 83 Bron: 84 Zie 51

53 gaatlevenenbegrijpelijkwordtalserresultatenzichtbaarzijn.voorveelmensenisdezeopenheidvan zakeneengrotestap,maardeuitgangspuntenworden[...]doorvoorlichtingenpresentatievande behaalderesultatenookinterngedragen. JudithvanGent(AmsterdamMuseum): Indeorganisatieisbekenddatweonzecollectiedataalsopen datahebbengepubliceerd.eenpaardagenvoordehackathoninapril2011hebikeenmailtjeinhet museumrondgestuurdmetuitlegwateenhackathonisenwaaromwehieraanmeededen.nade hackathonhebikverslaggedaanopintranetmaarookoponzeblog. Eenvolgendestapdiedoorvelengenomenwordtisomeenietsformeleroverlegofwerkgroepmet collega stevormendiesamendeagendaendeactiesbepalendienodigzijnomopendataverderte brengen. TimdeHaan(NationaalArchief): Internisernueenwerkgroepsamengesteldwaarmeeweopendata verderwillenbrengenenwaaruitconcreteactiesmoetenkomenomaanheteindevanderitgoedte kunnenzeggenwatbijonsopendataisenwatniet,onderwelkevoorwaardenenzovoort. LizzyJongma(Rijksmuseum): Hoeweldeterm API mensennietszegt,wetenzeinmiddelsweldat onzecollectiefinformatievoorappsgebruiktkanworden.wijoverleggenregelmatigmetcollega sover opendataenhebbeninternpresentatiesgehoudenoverdebehaalderesultaten. Uiteindelijkishetvanbelangdatopendataverankerdwordtinhetbeleidvanjeinstelling.Standpunten moetenvastgelegdworden.opdezemanierwordthetonderdeelvanhet gewone werkvanalle collega senkaniedereenertijdaanbesteden.houderrekeningmeedatdezestandpuntengaandeweg nogwel mededoorinvloedvanreactiesvandebuitenwereld bijgesteldzullenmoetenworden.het iseenleerproces. IreneHaan(EYEFilmInstituut): Het[is]vanbelangdatweinterneenplanmakenwelkedataweop kortetermijnenlangetermijnwillenenkunnenaanbieden;watdaarvoornodigisenhoeweditgaan uitvoeren.hetgaatvooralomtijdvanmedewerkers,inzichtinauteursrechtenendraagvlakin organisatie. LizzyJongma(Rijksmuseum): Publicatievanonzeopendataveroorzaakteeenhoopgetwitter,mailsen aanmeldingen.sommigetweetsenappshebbeninterntotdiscussiesgeleid.hoevergaanwijinhet uitleverenvanbeeldmateriaal,hoevermogenappbouwersgaaninhetontwikkelenvancommerciële dienstenenproducten?wijhaddendehoeveelheidreactiesnochdeaardvansommigereactiesvan tevoreninkunnenschattenenhetheeftertoegeleiddatwijonzestandpuntennogmaalshebben vastgesteld.datdoenwijzoveelmogelijkinoverlegmetdirectbetrokkencollega s. DataVontsluiting+verbeteren+ Ineenvolgendefasevandeimplementatievaneenopendatastrategiezienwedathetnodigisomde ontsluitingvanjedataverderteverbeteren.kunnenermeerenrelevanteredataontslotenworden? HetNationaalArchiefstarttemeteenkleinesetopFlickrenkwamdaarnametnieuweensteeds 52

54 groteresets.omdittekunnendoenisverderauteursrechtenonderzoeknodigomtewetenwatje beschikbaarkuntstellen.houdtermeerekeningdatditeenflinke(tijds)investeringkost 85. LizzyJongma(Rijksmuseum): Wijwillenindetoekomstmeersetsenmeerobjectenbeschikbaarstellen. Wijwerkenverderophetgebiedvanauteursrecht(o.a.doormiddelvanhetachterhalenvan rechthebbenden,hetopstellenvaneenseparaatauteursrechtcontracteneenverbeterdeweergaveen uitlegopdewebsite)enhopenbinnenkorttijdengeldtehebbenomdetechniekbeteropordete krijgen.wijwillendaarnaastgraagonzekennismetderdendelenenervaringuitwisselen. Naastauteursrechtenonderzoekishetvanbelangomervoortezorgendatdedatatechnischgezien duurzaamkanwordenhergebruikt.terugdenkendaandevijfsterrenvantimbernesfleeishetvan belangomteinvestereninhetbehalenvandevijfdester:linkedopendata.hiervoorzaljedatasetook goedonderhoudenmoetenwordenengeüpdatetblijven. JudithvanGent(AmsterdamMuseum): OmdatdedatametAPI skanwordenhergebruikt,moetende gepubliceerdeopendataduurzaamtoegankelijkblijven.publicatievanopendataimpliceertzodoende duurzametoegankelijkheidvandiedata.wijwillenonzelinkedopendatasetverbeteren.inmiddelsis onzedatasetalsenigenederlandsecultureledatasetindelodcloudopgenomenen(automatisch) gelinktaantweeanderedatasets:dpediaengeonames. + Samenwerkingsprojecten+ Instellingendielangermetopendatawerken,gaanvaaksamenwerkingsprojectenaanmet ontwikkelaarsenpartijendievoorheninteressantenieuwetoepassingenofintegratiesmethundata hebbengemaakt,enietskunnentoevoegenaandeonlinedienstverleningdiezeaanhunpubliekwillen bieden. LizzyJongma(Rijksmuseum): Onzecollectie[is]dooreenaantalgrotepartijenalsKennisnetenArtstor geharvestenkunnenwijinsamenwerkingsprojectenzoalsnumetdevu(catchplus)gebruikmaken vandeapiomdatateleveren JudithvanGent(AmsterdamMuseum): Hetstimulerenvaninnovatieenhetkennisdelenisbeleidenwe doendaaromaanverschillendeinnovatieveprojectenmeewaarinonzedatawordengebruikt.zo hebbenwein2010onzecollectiedataaandesemanticwebonderzoeksgroepvandevuterbeschikking gesteldenisdezeo.a.gebruiktvooronderzoeknaarlinkedopendatainheteuropeanadatafmodel doorvictordeboer. EenveelgemaaktevervolgstapissamenwerkenmetEuropeanaenstartenmetLinkedOpenDatavia lopendepilots.ofbijvoorbeeldhetsamendoorontwikkelenvanapplicatieszoalshetnationaalarchief 85 Veel instellingen lopen in dit onderzoek aan tegen de grenzen van het auteursrecht. In Nederland is er een Werkgroep Auteursrecht opgericht die hierover praat en de lobby voor de hervorming van het auteursrecht richting Brussel en de Europese Unie voert. 53

55 deedmethistagram 86.Deapplicatie,waarbijfoto suithetanefofarchiefeennieuwlevenalsdigitale ansichtkaartkrijgen,werddoorontwikkeldtoteenfacebookfapplicatie. Impactmeting+ Metenisweten.Onderzoeknaardeeffectenvanopendatastaatophetmomentvanschrijvennogin dekinderschoenen,maarinstellingendiealeentijdjemetopendatawerken,gevenaandathetvan belangisomimpactmetingentedoen.metdezeinformatiekanjealsorganisatiebetersturenophet onderwerpenweetjebeterwaarjeaantoebent. MaartenBrinkerink(NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid): WaarBeeldenGeluidnogwelbehoefte aanheeftismodellenomderesultaten endushetsucces vandergelijkeinitiatievensystematischte meten,omzoeengedegenonderbouwingvandeeffectenenuitkomstenvandergelijkeinitiatievente kunnenrapporteren. Opnationaaleninternationaalniveauiserookbehoefteomdezeinformatiemetelkaartedelen,zodat ervoordegehelesectormeerinzicht(enhardebewijzen)verkregenkanwordenoverdevoordelenen derisico svanopendatavoorcultureleinstellingen.heteuropeseprojectenumerate,waardenvanuit Nederlandactiefinis,doetonderzoeknaardealgemenestaatvandigitaliseringindesectorenin ZwitserlandheeftwetenschapperBeatEstermannvanuitdeUniversiteitvanBern(Toegepaste Wetenschappen)eenbenchmarkonderzoekopgezet. In2014isOCDeenverkennendonderzoekgestartnaarde(on)mogelijkhedenomdeimpactvanopen cultuurdatatemeten.hiermeeiseenbelangrijkebegingemaaktmetdebewijsvoeringvandegevolgen vanhetopenstellenvancultureledata,tenbehoevevandegehele(internationale)sector.deresultaten hiervanzullendekomendemaandenopwww.opencutuurdata.nlverschijnen. Oefening:opwelkemanierwordteropditmomentonderzoekgedaannaarhetonlinebereikvan jecollecties?(denkaangebruikersstatistiekenengoogleanalytics) Samenvatting+ Hetterexperimentaanbiedenvaneenopendatasetiseengoedeeerstestapomteverkennenwat mogelijkis.wiljeéchtimpactcreërenmetopendata,danzuljehetzorgvuldigindeorganisatie moetengaaninbedden.daarvoorishetbelangrijkomdevoordelenenderisico saftewegenensamen toteengedragenbeleidtekomen.nusteedsmeerinstellingenmetopendatawerken,ishetookvan belangomsamenoptetrekkeninhetverzamelenvaninformatieoverdedaadwerkelijkeimpactvan eenopendatastrategie. 86 Zie 54

56 Licentie OpdereaderOpenCultuurDataMasterclassNoordFHolland2015iseenCreativeCommons NaamsvermeldingFlicentievantoepassing.Ditwerkmagwordenbewerkt,doorgestuurd,geüpload, gedownload,gekopieerdenanderszinsverspreid,zolangdenamenvandeauteursvermeldworden. Degehelelicentietekstistevindenop: Debovenstaandeinformatieenaanbevelingenzijngebaseerdoponderzoekenonze praktijkervaringen.kennislandenopenstatezijnzichervanbewustdatelkesituatiezijneigen mogelijkheden,beperkingenenrandvoorwaardenkent.daarombenadrukkenwijhetalgemene karaktervanbovenstaande,enzijnkennislandenopenstatenietaansprakelijkvooreventuele negatievegevolgenvanhettoepassenvandezeinformatie. Colofon+ + Auteurs: LisetteKalshoven MaartenZeinstra TomKunzler LexSlaghuis NikkiTimmermans Redactie: TomKunzler Contact: [email protected] [email protected] Amsterdam,

57 Bijlage1.OverzichtvanApps Anefo1959F89:dezeappvoorzieteen tegel opdewindowsphone7.5vaneenwillekeurige afbeeldingdieautomatisch4xperdagverandert.developer:michielhoeven.gebruiktedataset: NationaalArchief,persbureauAnefo.URL:deappisbeschikbaarviadeWindowsstore ANEFOetbal:toontoverzichtenenfoto svanvoetbalwedstrijdenuithetverleden.developers:jeroen HoefnagelsenDaanMarcellis.Gebruiktedataset:NationaalArchief,persbureauAnefo.URL:niet meerbeschikbaar. ArkyvesICONCLASSBrowser:decollectievanhetRijksmuseumisdoorzoekbaargemaaktmet gebruiktvanheticonclassclassificatiesysteem.developer:etienneposthumus,arkyves.gebruikte dataset:rijksmuseum.url: ArtfromtheRijksmuseum:app/widgetcombinatiediekunstwerkenuithetRijksmuseumtoont. Developer:MaartenTrompper.Gebruiktedataset:Rijksmuseum.URL:tevindenindeGooglePlay Storeviahttps://play.google.com/store/apps. Bites:gebuikerskunnenhuneigensoundbitemakenopbasisvanvoorgeselecteerdevideofragmenten. Developers:StijnvanVilsteren,TomToepol,JenteInsingenRobbertvanderSteenhoven.Gebruikte dataset:polygoonfcollectievanhetnederlandsinstituutvoorbeeldengeluid.url: CabaretierArchief:dezewebsitelaatallecabaretierszienvanNederland.Developers:TomMerkestijn, DerkSchermacherenDennisPol.Gebruiktedatasets:NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid(wiki), NationaalArchief(FotopersbureauAnefo).URL: ConnectedCollection:applicatiedierelatieslegttussencollectiesvanverschillendemuseamet gebruikvanopendata.developer:woutvanwezel,cit.gebruiktedatasets:o.a.amsterdammuseum, NationaalArchief,OpenBeelden(BeeldenGeluid),Rijksmuseum.URL: CultHunt:spelwaarinjestukkenuithetAmsterdamMuseuminAmsterdammoetzoekenenjekorting krijgtopdetoegangvanhetmuseum.developers:movingmedia(rubenkroes,joepvoorn,steve Zonneveld,SanderSmeekes).Gebruiktedataset:AmsterdamMuseum.URL: (nietmeerbeschikbaar). Doekvoorinjehoek:opbasisvaneenfotovanjeinterieurzoektdezeappdoormiddelvan kleuranalyseeengeschiktkunstwerkomoptehangen.developers:andraveraart,arnohartensveld, CiesBreijs,MaartenvandenHoek,RolfvandeKrolenWouterRamaker(Hoppinger).Gebruikte dataset:rijksmuseum.url: DutchFilmAngle:geefteenkijkjeachterdeschermenvandevooroorlogseNederlandseen 56

58 internationalefilm.developer:ernstdommershuijzen.gebruiktedataset:eyefilminstituut.url: GezichtenvanhetRijksmuseum:gezichtsherkenningstechniekmaakthetmogelijkgezichtenop schilderijen,tekeningenenprentenvanhetrijksmuseumopeennieuwemaniertebekijkenen daarmeedemuseumcollectieopeen menselijke manierteverkennen.developers:hansvandenberg enarjandenboer,abfcmedia.gebruiktedataset:rijksmuseum.url: HeatmapsMonumenten:monumentendiealseengeanimeerdeheatmapgetoondworden. Developer:ArjandenBoer.Gebruiktedataset:RijksmonumentenAPI.URL: c.nl/heatmaps. HetVirtueleRijksmuseum:eenvirtueelRijksmuseumgemaaktmetalleschilderijen,metdejuiste verhoudingeningrootte.developer:haykranen.gebruiktedataset:rijksmuseum.url: Histagram(tweedeprijsOpenCultuurDatacompetitie):foto suithetanefofarchiefkrijgeneennieuw levenalsdigitaleansichtkaart.developer:frontwise(richardjong).gebruiktedataset:nationaal Archief,persbureauAnefo.URL: HistorischekaartenopdeiPad:iPadFappwaarmeejehistorischekaartenuitde16etot19eeeuwuitde collectievanhetnationaalarchiefkanbekijken.developers:karsalfrinkenchriseidhof.gebruikte dataset:nationaalarchief.url:nietbeschikbaar. MaakjezelfRijk(s):testjekennisoverobjectenuithetRijksmuseummetdezegamevoormobiele telefoons.developers:fabianvanzwam,thierryvanremortel,mehdiebadienmichaeltukker. Gebruiktedataset:Rijksmuseum.URL: beschikbaar). MaptheWar:deappgebruiktdebeeldbankvanhetNIODomdefoto suitdezebeeldbankopeen kaartmeteentijdlijnteplaatsen.developer:dennisadriaansen.gebruiktedataset:debeeldbank WO2vanhetNIOD.URL: MixvanNederland:mixjeeigengeluidmetarchiefgeluiden.Developers:LinseyJepma,PaulVonk, BurhanEskin,SamiraAbdelwajidenMellissaGeutskens.Gebruiktedataset:NederlandsInstituutvoor BeeldenGeluid,HetGeluidvanNederland.URL: beschikbaar). MuseApp(winnaarOpenCultuurDataFcompetitie):creëerjeeigenkunstwerkmetcutFoutsvande grotemeesters.developers:femkevanderster,peterhenkesenjellevanderster.gebruikte datasets:amsterdammuseum,rijksmuseum.url: Muse:creëerjepersoonlijkemuseumopjeiPad.Developers:JonathanCarter,PaulManwaringen DenizTezcan(GlimwormIT).Gebruiktedataset:Rijksmuseum.URL: 57

59 Naartoen:metdesmartphoneFoftabletFapp naartoen reisjeterugindetijd.developers:willemvan derham,arthurmeyerenmobzili.gebruiktedatasets:eyefilminstituutnederland,koninklijke Bibliotheek,NationaalArchief(persbureauAnefo),RegionaalArchiefLeiden,Rijksdienstvoorhet CultureelErfgoed,RijksmonumentenenRijksmuseum.URL:deappisbeschikbaarviadeAppleiTunes engoogleplaystore. OpenBeeldenFvideo sverrijktmetopendata:dedemolaatzienhoejeeenvideoineenverrijkte contextkuntafspelendooropendatabronnentekoppelenaantermendievoorkomeninde spraaktranscriptenvandevideo.developer:jaapblom,beeldengeluid,afdelingr&d.gebruikte datasets:amsterdammuseum,openbeelden(beeldengeluid),rijksmuseum.url: OpenarchiefTwitterstreams:TweetsoverhetNederlandsecultuuraanbod.Developer:HansNouwens. Gebruiktedatasets:o.a.AmsterdamMuseum,Rijksmuseum.URL: OpenBeeldenTV:eenintuïtieveappwaarmeejeeenvoudigopjesmartphone,tabletencomputerhet OpenBeeldenFarchiefkuntontdekkenviaInformatie,Overzicht,KanaalenAfspelen.Developer:Frank Sträter.Gebruiktedataset:OpenBeelden.URL: OpenDataNederland.org:éénplatformwaarjedooropendatabronnenkuntzoekenoponderwerp, licentie,categorieenzovoorts.developers:basvandijkenmarthijnvandenheuvel.gebruikte datasets:varia.url: RandomApp:applicatiediegebruikersnaareenminderbekendmuseumstuurtbinneneenstraalvan2 kilometervanafhunhuidigelocatie.developers:nickvisser,mikevanrossum,joshuanijmanen MarcApon.Gebruiktedataset:ArtsHolland.URL: RijksFQuizvanContenteContent:daagtiedereenuitzijnofhaarkennisvandeschilderkunsttetesten. Developer:RonaldKlip,ContenteContent.Gebruiktedataset:Rijksmuseum.URL: Rijksmonumenten:websitewaaropde61.000rijksmonumenteninNederlandtedoorzoekenzijn, verrijktmetinformatievanwikipediaeneenkoppelingmetgooglemaps.developer:terryvanelk, ElkICTServices.Gebruiktedataset:o.a.Rijksmonumenten.URL: Rijksmonumenten.info:Mobieleappmetalle61.000rijksmonumentenvanNederlandmobiel beschikbaar,methierbijookinformatievanderijksdienstvoorhetcultureelerfgoedenwikipedia, afbeeldingenvanwikimediacommons,rce,flickrenvanhistorischearchievenenmusea. Developers:HansvandenBergenArjandenBoer,abFcmedia.Gebruiktedataset:o.a. Rijksmonumenten.URL: Rijksmuseumapp:mobieleappwaarbijjedekunstwerkenuithetRijksmuseumaltijdbijdehandhebt. Developers:PascaldeVink,GeraldVrugginkenRemcoDazelaar(TizioBV).Gebruiktedataset: Rijksmuseum.URL: 58

60 RijksmuseumMeesterwerken:bekijkongeveer kunstwerkenopjeiPad.Developer:Henk Jurriens.Gebruiktedataset:Rijksmuseum.URL:tevindenindeAppsiTunesstorevia RijksmuseumQuiz:quizoverdecollectievanhetRijksmuseum:kiesuit4optiesdejuistetitelvaneen gegevenafbeelding.developer:nicowitteman.gebruiktedataset:rijksmuseum.url: RijksmuseumTijdlijn:doorzoekdecollectievanhetRijksmuseummiddelseentijdlijnindiverse categorieën.developer:ronaldklip,contentecontent.gebruiktedataset:rijksmuseum.url: SimMuseum:eenspelwaarbijhetdoelisomalsmuseumdirecteurhetgrootstemuseumvan Nederlandtebouwen.Developer:HayKranen.Gebruiktedatasets:AmsterdamMuseum(mode); NationaalArchief(Anefo);Rijksmuseum(schilderijen);VisserijmuseumZoutkamp.URL: SoundsVisual:eeniconografischemetaFtagFtaalvoorgeluidsfragmentenwaarmeeopbasisvaneen visuelerepresentatievaneengeluidgezochtkanworden.developer:sanderveenhof.gebruikte dataset:hetgeluidvannederlandvanhetnederlandsinstituutvoorbeeldengeluid.url: Tijdbalk.nl:stelzelfeenvoudigeentijdbalksamenuitopencultuurdata.Developer:ArjandenBoer. Gebruiktedataset:NationaalArchief,persbureauAnefo.URL: Tom stijdmachine:educatievegamewaarinjezoveelmogelijkpuntenenhintsmoetverzamelenaan dehandvanfilmpjes.developers:geertbeskers,jorisbijsterveld,lucwaardenburg,bramblomen JeffreyBeckers.GebruikteData:NederlandsInstituutvoorBeeldenGeluid,OpenBeelden.URL: Tube slist:vindtentoonstellingeninjouwomgeving.developer:jonathanhenderson.gebruikte dataset:artsholland.url:deappisbeschikbaarviadehttps://itunes.apple.com/nl. Vistory TheInteractiveHistoricalVideoApp:gebruiktgeolocatietechnologieopsmartphonesomte bepalenwaarjebentenlaatjeopbasishiervanhistorischefilmsziendieindebuurtzijnopgenomen. Developers:JonathanCarter,PaulManwaring,JeroenvanderLinde,MartinElshout,DenizTezcan (gezamenlijk:glimwormit).gebruiktedataset:openbeelden(beeldengeluid).url: WeAmsterdam:eensocialereisFappvoorjongebuitenlandsetoeristischestellen.Developers:Rowdy Boon,ShaunOostveen,TrishavanEngelenenBasKranendonk.Gebruiktedataset:ArtsHolland.URL: nietbeschikbaar. WhereonEarthis :eenspelwaarinjeeengestolenkunststukuithetamsterdammuseumterugmoet 59

61 vinden.developers:jeroentietema,mattijshoitinkenyorammeijaard.gebruiktedataset: AmsterdamMuseum.URL: Apps+ingezonden+voor+de+Challenge+2014 AngloFDutchwars:deappbeschrijftdegeschiedenisvandeEngelseFNederlandseZeeoorlogen, gebruikerkanaandehandvanachtergrondinformatiekiezenwelkevandetweepartijenwelkgevecht heeftgewonnen.developer:frankstrater.gebruiktedataset:rijksmuseum,amsterdammuseum, NationalMaritimeMuseum,Wikipedia,WikipediaGeoHackvanuitdeOCDAPI.URL: BringYourOwnTags:dezeappbrengthetNederlandsecultureleveldinkaartopbasisvantagsdiede brugvormentussenwattoeristenalkennenvanhuneigenmusea.developer:sanderveenhof. Gebruiktedataset:ArtsHollandJSON.URL: Chronologie:eenspelwaarbijhetdoelisdeobjectenuitdeOpenCultuurDataopchronologische volgordeterangschikkenlangseentijdlijn.developer:dirkgeurs.gebruiktedataset:ocdapi.url: Clink:dezeappgebruikttagsomdedatavanOpenCultuurmakkelijktevindenentebekijken. Developers:ArnonRay,ArvindKhadri,BhanuPrakashDinesh.Gebruiktedataset:OpenCultuurData API.URL: CultureTours:gebruikerskunnenzelfverhalenbedenkenbijdekunstwerken,eeneigenrondleiding makendooreenstadofeenkledinglijnmakenmethistorischekledij.developer:deepakbhatia. Gebruiktedataset:Rijksmuseum,FriesMuseum,TextielMuseum,TropenMuseum,AmsteramMuseum, NationaalArchief,OCDAPI.URL:deappistekoopviadeiTunesStore: CultuurKwartet:eenkwartetspelbestaandeuittweeonderdelenLhetmakenvanhetkwartetspelen hetspelenervan.developer:leonievandervoort.gebruiktedataset:textielmuseum,rijksmuseum, TropenMuseum,CentraalMuseum,MaritiemDigitaal,Europeana,OCDAPI.URL: CultuuropdeKaart:metdezeappkunjevanschilderijenoftekeningenvanlandschappenofgebouwen zienwaarzezijngemaakt,waardekunstenaarwerkteenhoehetlandschapernuuitziet.developer: KevinvanderWiel,AlicePosthumus,RaymondGabriels,AndrevanderWiel.Gebruiktedata: Rijksmuseum,OpenCultuurData,GBIF,EncyclopediaofLife,BAG,AHN,Liander,OCDAPI.URL: 60

62 DailyOpenCulture:eentwitterbotdievoorelkedaghistorischegebeurtenissenlaatziendieop dezelfdedagvallen.developer:kathrindentler.gebruiktedataset:ocdapi,openbeelden(anefo). URL: DeBlozendeEts:eendatingsitevoorbeeldendekunst.Developer:SietseBrouwer.Gebruiktedataset: OpenCultuurDataenGeheugenvanNederlandFcollectievandeKoninklijkeBibliotheek,OCDAPI. Developer:SietseBrouwer.URL: DeWordpressOpenCultuurDataFplugin:eenplugindiehetmogelijkmaaktomafbeeldingenuitde OpenCultuurDatasetdirectintevoegenineenWordpressartikel.Developer:RijkMercuur.Gebruikte dataset:ocdapi.url: MuseumRoof,laterMuseumDetective:kinderenkomenincontactmetmusea,kunstencultuurvia eenvirtuelespeurtocht.developer:wimdenood.gebruiktedataset:amsterdammuseum,fries Museum,TextielMuseum.URL: factory.nl/. OpenArchieven:presenteerthistorischepersoonsgegevensgecombineerdmethistorischekaarten. Developer:BobCoret.Gebruiktedataset:OpenCultuurDataAPIendiversearchieven.URL: SimMuseum2.0:eensimulatiespelwaarindespelerderolvanmuseumdirecteuropzichneemten kunstmoetkopenofverkopenomhetbestemuseuminnederlandteworden.developer:haykranen. Gebruiktedataset:AmsterdamMuseum,NationaalArchief,Rijksmuseum,VisserijmuseumZoutkamp, OCDAPI.URL: TagFArt:eenquizwaarbijmoetwordenaangegeventotwelkecategorieeenkunstwerkhoort.Menkan zelfdequizmaken.developer:eugenetjoa,simonnouwens.gebruiktedataset:ocdapi.url: TourGuide:dezeappgenereerteenculturelerondleidingopbasisvandehuidigelocatievande gebruiker,interesseinkunst/film/muziek/parken/geschiedenisenbudget.developer:maarten(black Envelope).Gebruiktedataset:ArtsHolland,HetGeluidvanNederland,ErfgoedLeiden,Nationaal Comite4en5mei,NationaalArchief,Rijksmonumenten,LinkedGeoData,DBPedia,Facebook, Tripadvisor.URL: VirtueelMuseum:eenvirtueelmuseumwaarinschilderijenenfoto svanverschillendebronnentezien zijn,gebruikerkanzijneigententoonstellingsamenstelleninverschillendevirtueleexpositieruimtes. WerktsamenmetOculusRift.Developer:ErnstDommershuijzen.Gebruiktedataset:OpenCultuur DataAPI.URL: 61

63 Wiggle:foto senschilderijenvanhetrijksmuseumenhetnationaalarchiefworden3danimatiesdie heenenweerbewegen.developer:wernerhelmich,dennisdebeurs(frontwise).gebruiktedataset: RijksmuseumenNationaalArchief.URL: Xpose:dezeappmaakthetmakkelijkervoorstudentenendocenteneenpresentatietemakenovereen historischonderwerp,deappmaakteenpresentatieopbasisvandezoekopdracht.developer:richard JongenWernerHelmich(Frontwise).Gebruiktedataset:Wikipedia,BeeldenGeluidWiki,Nationaal Archief,RijksdienstvoorCultureelArchief.URL: 62