Afdeling A: Ekonomiese stelsels

Transcriptie

1 Ekonomiese- en Bestuurswetenskappe Vraestel 13 Graad 8 Totaal: 65 Ekonomiese stelsels Ekonomiese probleme Invoere/Uitvoere Afdeling A: Ekonomiese stelsels 1. Wat is 'n ekonomiese stelsel? (4) 2. Verduidelik die 3 verskillende ekonomiese stelsels. Bespreek die eienskappe, voordele en nadele. (9) Afdeling B: Ekonomiese probleme 1. Gee die definisie van 'n ekonomiese probleem. (2) 2. Gee die definisie van hulpbronne en noem die 3 kategorieë waarin dit verdeel is. (5) 3. Wat beteken die terme ekonomiese groei? (4) 4. Noem 5 voordele wanneer daar ekonomiese groei in 'n dorp plaasvind. (5) 5. Verduidelik hoe produktiwiteit van werkers ekonomiese groei beïnvloed. (3) 6. Noem die 4 produksiefaktore van 'n ekonomiese siklus. (4) 7. Noem 5 voordele om die ekonomiese probleem van skaarsheid te oorkom deur produkte in- en uit te voer. (5) (28) (13) 1

2 Afdeling C: Invoere/Uitvoere Bespreek die volgende terme Invoere en Uitvoere onder die volgende kategorieë: Voordele Nadele Invloed van invoere/uitvoere op die ekonomie. (18) Afdeling D: Terme Gee die definisie vir die volgende woorde. (6) a) Invoere b) Uitvoere c) Geldeenhede d) Wisselkoers e) Storting f) Globalisering Totaal: 65 2

3 Memorandum Afdeling A: Ekonomiese stelsels 1. 'n Ekonomiese stelsel is 'n stelsel wat 'n land gebruik om sy ekonomiese probleme op te los. Die stelsel sal 'n invloed hê op die manier waarop die land se ekonomiese aktiwiteite georganiseer en beplan word. 'n Regering het 'n verantwoordelikheid teenoor alle landsburgers. Burgers moet voorregte geniet soos gesondheid en onderwys. Die openbare sektor is dienste wat deur die regering verskaf word. Privaat sektor is dienste wat deur ondernemings verskaf word. 2. Vryemark ekonomiese stelsel Eienskappe: Die regering is nie aktief betrokke by die verskaffing van goedere en dienste nie. Individue neem self besluite. Produksie faktore behoort aan die individu. Voordele: Die individu het 'n vryheid van keuses. Die individu se lewenstandaard kan verhoog word Entrepreneurskap word sterk aangemoedig. Nadele: Daar is 'n groot verskil tussen arm en ryk mense. Sentraal beplande ekonomiese stelsel Eienskappe: Die regering of staat beheer die ekonomiese stelsel. Hulpbronne behoort aan die staat. 'n Klein aantal mense van die land is welaf (verdien bo gemiddelde inkomste). Die regering besluit oor vervaardiging van goedere en dienste. Sakeondernemings word deur die staat beheer en besit. Voordele: Die staat beheer die totale ekonomiese stelsel. Die ekonomie is dus stabiel. Nadele: Entrepreneurskap word ontmoedig. Die regering beheer alle produkte of dienste wat aan verbruikers beskikbaar gestel word. Hulpbronne word nie gelykop verdeel nie. Gemengde ekonomiese stelsel Eienskappe: Suid-Afrika het 'n gemengde ekonomiese stelsel. Die produksie faktore behoort aan die individu en staat. Die staat speel 'n belangrike rol om ekonomiese probleme op te los. Dienste soos elektrisiteit, vullisverwydering en water word deur die staat verskaf. Sommige ondernemings word deur die staat besit terwyl ander deur individue besit word. 3

4 Voordele: Entrepreneurskap en vindingrykheid word aangemoedig en beloon. Entrepreneur het toegang tot die staat se infrastruktuur. Nadele: Belasting koerse moet gevolg word. 'n Groot deel gaan na die staat. Afdeling B: Ekonomiese probleme 1. Daar is 'n onbeperkte behoefte en slegs beperkte middele is beskikbaar. Dus is daar 'n skaarste na die produk of diens. Daar is beperkte hulpbronne om aan die behoeftes en begeertes van mense te voldoen. (13) 2. Natuurlike hulpbronne: 'n Entrepreneur gebruik natuurlike hulpbronne om goedere of produkte te produseer. Voorbeelde: Goud, yster, diamante, bome, water, rotse Dus word daar in die mens se behoeftes en begeertes voorsien. Hulpbronne word in 3 kategorieë verdeel: 1. Fisies 2. Menslik 3. Finansieel 3. 'n Verbetering in die vlak van goedere en dienste deur 'n land voortgebring binne 'n sekere tydsbestek. Ekonomiese groei is 'n belangrike gevolg van internasionale handeldryf. Handeldryf met ander lande skep werkgeleenthede en verbeter die lewenstandaard van mense. Banke kan ook 'n belangrike rol in die ekonomiese groei speel, deur geld aan entrepreneurs met nuwe ondernemings te leen. 4. Enige 5 voordele. Wanneer 'n nywerheids fabriek of enige onderneming open lei dit tot: Meer werk lei tot groter ontwikkeling. Meer winkels beteken meer werkgeleenthede. Meer winkels word gebou. Mense het meer geld om uit te gee. Nuwe werk is beskikbaar. 5. Produktiwiteit is die vermoë van 'n arbeider om 'n sekere hoeveelheid goedere en dienste binne elke uur van sy tyd te vervaardig. Dit word beskou as 'n mate van doeltreffendheid en word uitgedruk as uitset per persoon, per uur. Wanneer moderne tegnologie gebruik word, word die arbeider se produktiwiteit outomaties verhoog. 6. Arbeid Werk word verrig om goedere en dienste te produseer. Entrepreneurskap 'n Entrepreneur is verantwoordelik om produksie faktore te kombineer, sodat goedere en dienste geproduseer kan word. Kapitaal Grond, geboue en toerusting is nodig om goedere en dienste te produseer. 4

5 Natuurlike hulpbronne Natuurlike hulpbronne bv. grond of water word gebruik om produkte te produseer. 7. Goedere wat nie plaaslik vervaardig kan word of beskikbaar is nie kan nou ingevoer word. Nuwe ondernemings brei uit. Ondernemings verdien meer omdat geld vanaf die buiteland invloei. Meer werkgeleenthede word geskep. Wanneer mense meer werk het, word daar in hul behoeftes voorsien. Afdeling C: Invoere/Uitvoere Invoere: Voordele 1. Produkte word aan gebruikers gebied wat nie plaaslik beskikbaar is nie. 2. Gee 'n onderneming 'n voorsprong teen mededingers. 3. Toename in mededinging - Beter en goedkoper produkte is beskikbaar. Nadele 1. Geld vloei uit die land uit. 2. Lande raak afhanklik van mekaar se hulpbronne. Invloed van invoere op die ekonomie Goedere Geld word gebruik om invoere aan te koop. Omdat ons rand swakker is, is invoere duur. Minder geld word plaaslik gemaak. 5

6 Ondernemings Arbeid is goedkoper in sekere lande. Plaaslike ondernemings word benadeel. Sekere ondernemings kan toemaak a.g.v. invoere. Sekere werkers kan hul werk verloor omdat hul arbeid nie meer nodig is nie. Sekere produkte wat ingevoer word kan 'n negatiewe invloed op die ekonomie hê. Uitvoere Voordele 1. Buitelandse valuta vloei die land binne. 2. Wanneer daar 'n surplus (oormatige) goedere oorbly kan dit uitgevoer word. 3. As ekonomie plaaslik afneem (nie baie aktief), kan goedere oorsee verkoop word. Nadele 1. Vervoerkoste styg. 2. Dit is moeilik om slegte skuld in te vorder. 3. Oorsese wetgewing moet gehoorsaam word. Invloed van uitvoere op ekonomie Produkte word vervaardig wat uitgevoer word. Daar vloei geld in die land in. Meer plaaslike ondernemings kan ontwikkel word. Nuwe werkgeleenthede word dus geskep. Uitvoere bevorder die vervaardiging van goedere (meer goedere word dus vervaardig). Uitvoere is voordelig vir ekonomiese groei van 'n land. Afdeling D: Terme a) 'n Land koop goedere aan vanaf 'n ander land. b) 'n Land verkoop goedere aan 'n ander land. c) Note of munte wat in sekere lande gebruik word. d) Die prys wat betaal word vir buitelandse geldeenhede. e) Lande verkoop die surplus (oortollige) goedere op die plaaslike mark. Dus word die produkte goedkoop verkoop. Dit lei dikwels tot bankrotskap omdat 'n plaaslike onderneming nie in staat is om goedere teen dieselfde prys te verkoop nie. f) Verhandeling van geld, idees, goedere, vaardighede oor landsgrense. 6