Natuurkwaliteit Drentse vennen

Transcriptie

1 Natuurkwaliteit Drentse vennen Herman van Dam Adviseur Water en Natuur (1991 Rijksinstituut voor Natuurbeheer) Gertie Arts, Dick Belgers Alterra (1991 Grontmij) Ronald Bijkerk, Harry Boonstra Koeman en Bijkerk (2003 Koeman en Bijkerk) Adrienne Mertens Grontmij (1991 Rijksinstituut voor Natuurbeheer) Ben Hoentjen Provincie Drenthe m.m.v. Waterschappen Reest & Wieden, Hunze & Aa s, Velt & Vecht, Drents Landschap, Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer

2 Aanleiding Inventarisaties van 1991 (inclusief ~1935, ~1980) en 2003 van 18 vennen Recente ontwikkelingen in 4 vennen vanaf 2003 herstel verzuring Doel Inventarisaties van 1991 en 2003 op vergelijkbare manieren herhalen en veranderingen zodanig interpreteren en rapporteren dat ze toepasbaar zijn in beleid en beheer

3

4 De achttien vennen 2 DL, 2 NM, 15 SBB 1 WS H&A, 17 WS R&W Alleen vennen in natuurgebieden, oorspronkelijk 9 beheers- en 9 blanco vennen 1.1. Veel oude monsters en overige gegevens

5 Aspecten Klimaat (temperatuur, neerslag, verdamping) Beïnvloeding en beheer Waterhuishouding Hydromorfologie Fysische en chemische samenstelling oppervlaktewater Vegetatie Kiezelwieren Sieralgen Macrofauna Veenvlinders

6 Bemonstering chemie

7 Kiezelwieren en sieralgen

8 Macrofauna

9 Beheer Maatregel opzetten waterstand (meestal dichten van sloten) vernatten omgeving (o.a. kappen bos) kappen rand plaggen rand opslag verwijderen opschonen oevers begrazing omgeving (gedeeltelijk) gebaggerd alle

10 Typenindeling afk. type waterstandsschommelingen mineralenrijkdom ven (peilvariatie in cm) AZ mineraalarme 25 cm arm Elpermeer, Ganzenpoel zandbodemvennen geen veenvorming EGV < 4,3 ms/m Koopmansveentje MZ matig mineraalarme 25 cm matig arm Grenspoel, Kampsheide zandbodemvennen geen veenvorming EGV 4,3 ms/m Davidsplas-Noord (25) Schurenberg, Kliplo (31) Brandeveen (28) AH mineraalarme < 25 cm arm Poort 2 (6), Gouden Ploeg hoogveenvennen veenvorming EGV < 4,3 ms/m Tweelingen, Zandveen (16) Reeënveen, Langeveen Diepveen (17) AM matig mineraalarme < 25 cm matig arm Droseraveen (21) hoogveenvennen veenvorming EGV 4,3 ms/m Echtenerzand (20)

11 Verandering chemie Gemiddelden alle vennen Door de stijging van de ph door afname van de verzuring wordt de organische stof uit het sediment gemineraliseerd en komen voedingsstoffen vrij in de waterlaag: interne eutrofiëring

12 Karakteristieke vegetatie van Drentse vennen Waterlobelia Drijvende egelskop Sphagnumverlanding Lavendelheide Veenbesverlanding Hoogveenverlanding Oeververlanding met veenmossen

13 Gebruikte schaal voor vegetatieopnamen Schaal van Tansley Schaal van Braun- Blanquet Afk. Code Omschrijving Code BedekkingAantal r 1 zeldzaam; enkele individuen, alleen bij toeval of goed zoeken te vinden r < 5% zeer weinig (1-2 exx) o 2 af en toe; weinig individuen, maar niet over het hoofd te zien + < 5% weinig (3-20 exx) lf 3 lokaal frequent; veel individuen, maar lage totale bedekking 1 < 5% talrijk ( exx) f 4 frequent; veel individuen, maar lage totale bedekking 2m < 5% zeer talrijk (>100 exx) la 5 lokaal abundant, veel individuen, bedekking minder dan 12% 2a % willekeurig a 6 abundant, veel individuen, bedekking 12 25% 2b % willekeurig ld 7 lokaal dominant; bedekking 26 50% % willekeurig cd 8 co-dominant; samen met een of meer andere soorten >50% bedekkend % willekeurig d 9 dominant; alleen >50% bedekkend % willekeurig In elk ven een Tansley-opname onderbouwd met Braun-Blanquetopnamen

14 Vegetatiekaarten

15 aantal soorten EKR Trends in vegetatie ,8 15 0,6 10 0, , Eutrofiërings- en alkaliniserings-indicatoren Doelsoorten Overige soorten EKR - waterplanten EKR - oeverplanten

16 Overall trends Eutrofiërings- en alkaliniseringsindicatoren. Doelsoorten Totale soortenrijkdom Type Ven trend trend trend Arme hoogveenvennen Diepveen ~ ~ ~ Gouden Ploeg ~ ~ ~ Langeveen ~ ~ ~ Poort ~ ~ ~ Reeënveen ~ ~ ~ Tweelingen-Oost ~ ~ ~ Zandveen ~ Matig arme hoogveenvennen Droseraveen ~ Echtenerzand ~ ~ Arme zandbodemvennen Elpermeer ~ ~ ~ Ganzenpoel ~ ~ ~ Koopmansveentje ~ ~ ~ Matig arme zandbodemvennen Brandeveen ~ ~ Davidsplas-Noord ~ ~ ~ Grenspoel ~ ~ Kampsheide ~ ~ Kliplo ~ ~ Schurenberg ~ ~ gemiddeld ~ = geen duidelijke toe- of afname van > 1 soort of duidelijke trend, + = positieve trend (> 1 soort), - = negatieve trend (> 1 soort)

17 Kiezelwieren ecologische groepen en EKR gemiddelden alle vennen

18 aantal soorten EKR Sieralgen soortenrijkdom en EKR 25 1,0 20 0,8 15 0,6 zeer kieskeurig kieskeurig 10 0,4 matig kieskeurig 5 0,2 triviaal ~ ,0 EKR Afname kieskeurige sieralgen sinds 2003; interne eutrofiëring?

19 aantal soorten EKR Macrofauna 40 1,0 30 0,8 0,6 20 0, , '92 '00-'06 '09-'11 0,0 karakteristieke soorten indifferente soorten storingssoorten EKR

20 Veenvlinders, laatste jaar van waarneming Ven Veenbesblauwtje Veenbesparelmoervlinder Veenhooibeestje Diepveen Droseraveen Kliplo < 1990 Langeveen Poort (2012?) 2001 (2012?) Schurenberg? Zandveen Reeënveen 2012 Tweelingen A. Henckel (SBB), Vlinderwerkgroep Drenthe, M.F. Wallis de Vries (Vlinderstichting)

21 Conclusies vegetatie Aantal doelsoorten in hoogveenvennen het hoogste; Toename totale soortenrijkdom vooral in matig arme vennen; Overall aantal eutrofiërings- en alkaliniseringsindicatoren gering; Voor oevervegetatie scoren 14 van de 18 vennen goed tot zeer goed op de KRWmaatlatten, voor de watervegetatie 9 van de 18 vennen.

22 Conclusies algemeen peil chemie vegetatie kiezelwieren sieralgen toename kwaliteit afname kwaliteit geen kwaliteitstrend macrofauna veenvlinders Aantal vennen

23 Conclusies algemeen Kwaliteit aanzienlijk toegenomen; vooral door de afname van verzurende atmosferische depositie en herstelmaatregelen; Gemiddeld is de kwaliteit nu even goed of zelfs beter dan in de eerste helft van de twintigste eeuw; Interne eutrofiëring vormt een bedreiging a.g.v. afname verzuring en toename temperatuur (klimaatverandering);