Gebruikershandleiding SNOMED CT browser

Transcriptie

1 Gebruikershandleiding SNOMED CT browser Inclusief basiskennis van SNOMED CT Datum: oktober 2014 Versie: 0.1 Auteur: Natasha Krul

2 Nictiz is het landelijke expertisecentrum dat ontwikkeling van ICT in de zorg faciliteert. Met en voor de zorgsector voorziet Nictiz in mogelijkheden en randvoorwaarden voor elektronische informatie-uitwisseling voor en rondom de patiënt. Wij doen dit ter bevordering van de kwaliteit en doelmatigheid in de gezondheidszorg. Nictiz Postbus CC Den Haag Oude Middenweg AC Den Haag T [email protected] Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

3 Inhoudsopgave 1 Introductie Doel Wat is SNOMED CT? Het doel van SNOMED CT 4 2 SNOMED CT basiskennis Opbouw van SNOMED CT Zoeken in de SNOMED CT browser Volledig gespecificeerde naam en synoniemen Bron- en doelconcepten Relaties Subtyperelaties Attribuutrelaties Definitiestatus 16 3 Doelgroepen SNOMED CT browser De medisch terminoloog en de zorgprofessional Zoeken met Engelstalige zoekterm Zoeken met Nederlandstalige zoekterm Zoeken met filter Zoekmachine en verkenner De medisch codeur 23 4 Bronvermelding 26 Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

4 1 Introductie 1.1 Doel Dit document biedt basiskennis over SNOMED CT en is een handleiding voor het zoeken van concepten en het interpreteren van zoekresultaten in de SNOMED CT browser van Nictiz. De SNOMED CT browser is een webapplicatie die het mogelijk maakt om online concepten, begrippen en synoniemen op te zoeken, alsmede de relaties tussen concepten in de medische terminologie te visualiseren. De handleiding is bedoeld voor medisch codeurs, terminologen en zorgprofessionals die werken met of geïnteresseerd zijn in SNOMED CT. De browser is te vinden op Wat is SNOMED CT? SNOMED CT (Systematized Nomenclature of Medicine Clinical Terms) is een medisch terminologiestelsel voor het documenteren en coderen van medische gegevens. SNOMED CT is het meest uitgebreide, meertalige medische terminologiestelsel en bestaat uit een verzameling medische termen die zijn gecodeerd om door een computer verwerkt te worden. Het omvat gebieden als ziektes, symptomen, verrichtingen, behandelingen, apparatuur en medicatie. Meer informatie over SNOMED CT is te vinden op de website of in de startersgids. 1.3 Het doel van SNOMED CT Het doel van SNOMED CT is het op een consistente manier indexeren, opslaan, ontvangen en verzamelen van medische data, ongeacht specialisme of zorglocatie. SNOMED CT kan worden geïmplementeerd in een softwareapplicatie als een integraal onderdeel voor het opstellen van elektronische medische dossiers (Startersgids). Het helpt de inhoud van medische dossiers te organiseren door gegevens eenduidig vast te leggen, te coderen en te gebruiken voor zorg en onderzoek (wikipedia). De implementatie van SNOMED CT in een softwareapplicatie is een functionaliteit van SNOMED CT die buiten het kader van deze handleiding ligt. Deze handleiding spitst zich toe op het gebruik van de online SNOMED CT browser. De SNOMED CT browser is zowel een zoekmachine als een verkenner. Dit document geeft basiskennis over SNOMED CT en dient als handleiding voor het gebruik van de SNOMED CT browser. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

5 2 SNOMED CT basiskennis Voor een beter begrip van de SNOMED CT browser is enige basiskennis over de opbouw en regels van SNOMED CT vereist. Dit hoofdstuk geeft basiskennis over SNOMED CT aan de hand van screenshots uit de browser. 2.1 Opbouw van SNOMED CT SNOMED CT is een terminologiestelsel met een multihiërarchie. In de top van de SNOMED CT-hiërarchie staat het basisconcept SNOMED CT concept (groene kader Figuur 3). De meer dan medische begrippen die SNOMED CT bevat, stammen via minimaal één reeks van dit basisconcept af. Dit betekent dat het basisconcept een supertype van alle andere concepten is en dat alle andere concepten subtypes van het basisconcept zijn. Figuur 1 is een schematische weergave van de SNOMED CT-hiërarchie: SNOMED CT concept is het supertype van clinical finding, disease, congenital disease en van congenital pneumonia. In omgekeerde richting is congenital pneumonia een subtype van congenital disease, disease, clinical finding en SNOMED CT concept. Maar disease is zelf ook weer een supertype van congenital disease en een subtype van clinical finding Figuur 1 - Schematische weergave van SNOMED CT-hiërarchie. De directe subtypes van het basisconcept worden 'topniveauconcepten' of 'subhiërarchieën' genoemd (paarse kader figuur 2). Deze concepten benoemen de hoofdtakken van de hiërarchie. Ieder van deze topniveauconcepten vormt samen met zijn vele nakomelingen een belangrijke tak van de SNOMED CT-hiërarchie en bevat gelijksoortige concepten. Naarmate de hiërarchieën verder afdalen (dat wil zeggen dat meer is a -relaties onder de topniveauconcepten worden toegevoegd), worden de concepten hierbinnen steeds specifieker (Startersgids). Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

6 Figuur 3 - Overzicht SNOMED CT browser. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

7 Onderstaande lijst geeft een overzicht van de topniveauconcepten met een korte beschrijving van de inhoud die in hun tak van de hiërarchie is opgenomen: Subhiërarchie Body structure Clinical finding Environment or geographical location Event Observable entity Organism Pharmaceutical / biologic product Physical force Physical object Procedure Qualifier value Record artifact SNOMED CT model component Situation with explicit context Social context Special concept Specimen Staging and scales Omschrijving Alle onderdelen van het lichaam. Hieronder valt ook morphologic abnormality, abnormale onderdelen van het lichaam zoals een lymfoom. Verwar morphologic abnormalities niet met diagnoses Alle diagnoses (disorder) en medische bevindingen (finding), bijvoorbeeld 'ziekte van Hodgkin' en 'hoge bloeddruk'. Omgeving of plaats. Gebeurtenissen. Hieronder staan veel doodsoorzaken, zoals aanrijding. Let op: medische verrichtingen zijn geen gebeurtenissen maar procedures. Een waar te nemen grootheid, zoals 'bloeddruk'. Hier wordt een waarde ingevuld, die tot een clinical finding (hoge bloeddruk) kan leiden. Organismen zoals zoogdieren, virussen, bacteriën en parasieten. Medicijnen of medicijnproducten. Verwar concepten uit deze tak niet met hun werkzame stoffen in de substantiehiërarchie. Fysieke krachten zoals warmte, straling en explosies. Fysieke objecten, bijvoorbeeld auto's. Alle medische verrichtingen, zoals 'vasectomie' en 'bloeddruk opnemen'. Waarden van enkele SNOMED CT-attributen waarbij deze waarden geen suptypes van andere topniveauconcepten zijn, zoals 'links', 'afwijkend resultaat' en 'ernstig'. Administratieve artefacten, zoals een patiëntendossier. Bevat de metadata die de SNOMED CT-release ondersteunen Bij de meeste concepten is de context impliciet: men neemt aan dat het over de patiënt en de tegenwoordige tijd gaat. Bij deze subhiërarchie wordt de context expliciet meegegeven. Zo kan men aangeven dat een procedure in het verleden heeft plaatsgevonden of gepland is voor de toekomst, dat het om een familielid gaat of hoe een behandeling aangeslagen is. Sociale omstandigheden en omgeving, zoals status, etnische groep en beroep. Concepten die geen rol spelen in de formele logica van het conceptmodel van de terminologie, maar die in specifieke use cases nuttig kunnen zijn Een monster verkregen voor onderzoek. Verwar de specimens niet met de procedures waardoor ze verkregen worden. Meetinstrumenten en schalen. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

8 Substance Substanties zoals werkzame stoffen in medicijnen, schadelijke stoffen als asbest, maar ook lichaamseigen stoffen zoals hormonen. Een begrip kan afstammeling zijn van maximaal één SNOMED CT subhiërarchie. De precieze betekenis van deze concepten, is te lezen in de SNOMED CT Startersgids. 2.2 Zoeken in de SNOMED CT browser Er zijn een aantal zaken van belang bij het zoeken van een concept in de SNOMED CT browser: Engelstalige zoekterm Om in SNOMED CT een concept te vinden, is het van belang het concept op de Amerikaans-Engelse of Brits-Engelse manier te spellen (oesophagus esophagus, goitre goiter, haemorrhage - hemorrhage). SNOMED CT is van oorsprong Amerikaans. Hoewel de Amerikaans-Engelse spelling de voorkeur heeft, herkent SNOMED CT beide spellingen. Sinds september 2014 is het ook mogelijk om sommige concepten in het Nederlands in te voeren. Deze concepten houden nu nog vooral verband met optometrie. Minimaal aantal karakters Een zoekterm moet uit minimaal vier karakters bestaan, voordat de browser een zoekresultaat toont. De lijst met zoekresultaten wordt steeds specifieker tijdens het typen van de zoekterm. Meerdere losse woorden Bij een zoekterm bestaande uit meerdere losse woorden, volstaat het om van elk afzonderlijk woord de eerste twee karakters in te voeren met daartussen een spatie (open fractures of ribs kan worden ingevoerd als op fr ri). Hoofdlettergevoeligheid De browser is in sommige gevallen hoofdlettergevoelig. Deze gevallen beperken zich tot medische termen en afkortingen waarin een hoofdletter geschreven wordt, zoals de vitamines A tot en met K, de immunoglobulines (IgA tot en met Igs), RBC (red blood cell) en dergelijke. Het voordeel van deze hoofdlettergevoeligheid in de browser is dat het zoekproces effectiever is en sneller gaat. (zoeken op IgA leidt veel sneller tot een zoekresultaat dan zoeken op immu ). Dit komt doordat de browser (delen van) woorden niet betrekt in het zoekproces als er hoofdletters in de zoekterm worden ingevoerd. Ook bestaan veel medische afkortingen uit minder dan vier karakters. Zoals eerder vermeld, geeft de browser pas een zoekresultaat bij minimaal vier karakters. Door hoofdletters te gebruiken in de zoekterm, krijg je bij het invoeren van minder dan vier karakters toch een zoekresultaat (zo geeft rbc als afkorting van red blood cell geen resultaat, terwijl RBC wel tot zoekresultaten leidt). Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

9 Zeer algemene termen Het zoeken van zeer algemene Engelstalige termen, zoals disorder, clinical finding, abnormality duurt lang (SNOMED CT bevat meer dan medische begrippen die allemaal doorzocht moeten worden) en wordt daarom afgeraden. 2.3 Volledig gespecificeerde naam en synoniemen Elk concept in SNOMED CT heeft een volledig gespecificeerde naam en in de meeste gevallen ook minimaal één synoniem. De volledig gespecificeerde naam (FSN = fully specified name) vertegenwoordigt een unieke, ondubbelzinnige beschrijving van de betekenis van een concept. De FSN is niet bedoeld om getoond te worden in medische dossiers, maar dient om de onderscheidende betekenis van ieder afzonderlijk concept binnen SNOMED CT ondubbelzinnig te maken. Dit is vooral nuttig wanneer een veel gebruikt woord of een veel gebruikte uitdrukking naar verschillende concepten verwijst (zoals infarct ). Ieder SNOMED CT concept kan namelijk slechts één FSN per taal of dialect hebben. Figuur 4 is een schematische weergave van de beschrijving van een concept. In elke taal is één FSN gemarkeerd als Voorkeursterm Beschrijvingen Componenten Relaties Elk concept heeft minstens één Is a relatie Fully Specified Name (FSN) Concept Is a In elke taal is één synoniem gemarkeerd als Voorkeursterm Synoniem Een aantal synoniemen kunnen als acceptabel aangemerkt zijn SNOMED CT ID Elk component heeft een uniek ID Attribuutrelatie Elk concept kan zoveel attribuutrelaties hebben als nodig is Figuur 4 - Voorbeeld van beschrijvingen voor één concept (Startersgids). Een synoniem staat voor een term die ook kan worden gebruikt om een concept weer te geven of te selecteren. Een concept kan verschillende synoniemen hebben. Hierdoor kunnen de gebruikers van SNOMED CT hun eigen beschrijvingen (en vertalingen in bijvoorbeeld een ander dialect of taal) voor een specifieke medische betekenis gebruiken.(dit geldt niet voor de browser, maar voor SNOMED CT geïmplementeerd in een elektronisch patiëntendossier). De termen van synoniemen hoeven niet noodzakelijkerwijs uniek te zijn. Twee verschillende concepten kunnen dus hetzelfde synoniem hebben. De interpretatie van een synoniem is daarom afhankelijk van het concept-id, dat wel uniek is. Een voorbeeld is fundus. Fundus op zich kan meerdere betekenissen hebben. Echter, fundus als synoniem van de FSN structure of fundus uteri heeft betrekking op de Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

10 uterus, terwijl fundus als synoniem van de FSN structure of fundus of eye betrekking heeft op het oog. Met andere woorden, zonder de koppeling met de unieke FSN zou je fundus op meerdere manieren kunnen interpreteren. Een ander voorbeeld is infarct. Infarct kan plaatsvinden op diverse plekken in het lichaam (nier, hersenen, hart en dergelijke) en is dus een aspecifiek synoniem. De zoekterm infarct levert een diversiteit aan zoekresultaten. Infarct heeft daarom alleen een ondubbelzinnige betekenis als deze gekoppeld is aan een unieke FSN, zoals aan renal infarction, brain stem infarction en myocardial infarction. Ieder concept heeft een synoniem dat in een bepaalde taal, dialect of context als preferred wordt gemarkeerd. Deze wordt de voorkeursterm genoemd en is een veel gebruikt woord of een veel gebruikte uitdrukking waarmee medici dit concept aanduiden. In iedere taal, dialect of context kan slechts één synoniem als preferred worden gemarkeerd. Alle andere synoniemen die voor een taal, dialect of context gelden, kunnen als acceptable (gangbaar) worden gemarkeerd (Startersgids). Figuur 5 geeft dit schematisch weer. Concept ID Beschrijving Type beschrijving Acceptatiestatus (taalreferentieset en-us) myocardial infarction (disorder) Fully Specified Name (FSN) myocardial infarction Infarction of heart Voorkeursterm cardiac infarction heart attack Acceptabel myocardial infarct MI Myocardial infarction Synoniem Figuur 5 - Voorbeeld van beschrijving van één concept (Startersgids). Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

11 zoekbalk topniveauconcept FSN preferred synonym synoniemen Figuur 6 - Overzicht in de SNOMED CT browser. Bovenstaande figuur toont zowel de FSN als de synoniemen van structure of fundus of eye (body structure). De FSN bestaat uit de preferred synonym en uit het topniveauconcept van de FSN. Dit topniveauconcept staat altijd tussen haakjes en geeft aan tot welke hiërarchie een concept behoort, in dit geval body structure. De voorkeursterm is structure of fundus of eye en de gangbare synoniemen zijn fundus of eye, fundus oculi, fundus, fundus of eyeball. De groene pijl in Figuur 6 wijst naar het nummer Dit is het concept-id of het unieke numerieke ID van het concept structure of fundus of eye (body structure). Dit nummer heeft op zich geen betekenis, maar kan handig zijn bij het terugzoeken van een concept. In plaats van een woord als zoekterm in de browser in te voeren, kun je namelijk ook het concept-id invoeren. Bovendien kunnen computers gemakkelijker nummers verwerken, onder andere om koppelingen tussen SNOMED CT en andere codestelsels te bewerkstelligen. 2.4 Bron- en doelconcepten De oranje omcirkelde concepten in Figuur 7 betreffen de ouders (ook wel doelconcepten genoemd) van het bronconcept pneumonia. Dit betekent dat pneumonia zowel een Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

12 lung consolidation (consolidatie in long) als een pneumonitis (inflammatie in long) is. Met andere woorden: het bronconcept pneumonia heeft alle eigenschappen van zowel een lung consolidation als van een pneumonitis. Om vast te stellen bij welk topniveauconcept pneumonia hoort, kan je klikken op één van de ouders. Door steeds op de ouders van de ouders te klikken, kom je uiteindelijk uit bij het topniveauconcept clinical finding (medische bevinding). Ongeacht welke route je kiest, je komt altijd uit op hetzelfde topniveauconcept. Dit is logisch, gezien elk concept een afstammeling is van maximaal één topniveauconcept. Figuur 7 - Bron- en doelconcepten. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

13 Het bronconcept erft alle eigenschappen van zijn doelconcept(en). Bij sommige concepten zijn bepaalde eigenschappen (bijvoorbeeld de eigenschap erfelijk ) niet uit de naam of het synoniem te herleiden, zoals bij alopecia seborrheica. Het doelconcept (de ouder) van alopecia seborrheica is male pattern alopecia. Een synoniem van male pattern alopecia is hereditary alopecia. Dit betekent dat alopecia seborrheica ook erfelijk is, gezien het alle eigenschappen van zijn ouder erft. Dit kun je pas zien als je op de ouder klikt. Figuur 8 toont twee zoekschermen naast elkaar om dit te verduidelijken. Figuur 8 - Twee zoekschermen naast elkaar ter vergelijking. Figuur 8 toont links het zoekresultaat van alopecia seborrheica (oranje cirkel). Door in de browser op de ouder male pattern alopecia (groene cirkel) te klikken, krijg je het zoekresultaat dat rechts staat afgebeeld. Rechts staat weer alopecia seborrheica met dezelfde oranje cirkel, echter nu op een andere manier afgebeeld als kind van male pattern alopecia. De paarse pijl staat bij een synoniem van male pattern alopecia, namelijk hereditary alopecia. Alopecia seborrheica is dus een erfelijke vorm van kaalheid. 2.5 Relaties Een relatie modelleert een verband tussen twee concepten. Relaties worden gebruikt om de betekenis van een concept zodanig logisch te definiëren dat een computer deze kan verwerken. Een derde concept, een relatietype (of attribuut) genoemd, dient om de betekenis van het verband tussen de bron- en het doelconcept weer te geven. SNOMED CT kent verschillende soorten relaties (Startersgids). Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

14 2.5.1 Subtyperelaties Subtyperelaties vormen het meest gebruikte relatietype. Subtyperelaties gebruiken het is a - relatietype en worden daarom is a -relaties genoemd. Bijna alle actieve SNOMED CT-concepten zijn de bron van minimaal één is a -relatie. Een uitzondering is het basisconcept SNOMED CT Concept, dat het meest algemene concept is. De is a -relatie verklaart dat het bronconcept een subtype van het doelconcept is. SNOMED CT-relaties zijn richtinggevend en de in omgekeerde richting gelezen is a -relatie verklaart dat het doelconcept een supertype van het bronconcept is, zie ook hoofdstuk 2.4. Figuur 9 - Voorbeelden van is a - relaties. Bovenstaande figuur toont een voorbeeld van is a - relaties. De pijl geeft de richting van de is a -relaties weer. Zo is het bronconcept cellulitis of hand een kind (ook wel subtype) van het doelconcept cellulitis. In omgekeerde richting betekent dit dat het doelconcept cellulitis een supertype is van het bronconcept cellulitis of hand Attribuutrelaties Een attribuutrelatie draagt bij aan de definitie van het bronconcept door deze met de waarde van een definiërend kenmerk te associëren. Het kenmerk (attribuut) wordt gespecificeerd door het relatietype en de waarde wordt door het doel van de relatie geleverd. Figuur 10 toont de definiërende relaties van het concept abscess of heart (abces in het hart). De attribuutrelaties associated morphology (bijbehorende morfologie) en finding site (locatie) worden gebruikt om het bronconcept abscess of heart met respectievelijk de doelconcepten abscess morphology (abces morfologie) en heart structure (hartstructuur) te associëren. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

15 Figuur 10 - Attribuutrelaties. Er zijn negen hiërarchieën in SNOMED CT die met definiërende attributen kunnen worden beschreven, te weten: body structure (lichaamsstructuur; normale en afwijkende anatomische structuren) clinical finding (medische bevinding) event (een gebeurtenis met uitsluiting van procedures en interventies, bijv. overstroming) evaluation procedure (verrichting waarbij iets wordt beoordeeld of gemeten) (dit concept is geen topniveauconcept, maar een afstammeling van het topniveauconcept procedure pharmaceutical/biologic product (geneesmiddel) physical object (fysiek object door mensen gemaakt) procedure (medische verrichting) situation with explicit context (situatie met expliciete context) specimen (monster voor onderzoek of analyse) Elke hiërarchie heeft zijn eigen attributen die alleen op de betreffende hiërarchie mogen worden toegepast. Alle definiërende attributen om bovenstaande hiërarchieën te beschrijven, staan in de SNOMED CT Startersgids. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

16 2.5.3 Definitiestatus Elk concept heeft een definitiestatus. Er zijn twee mogelijkheden: Fully defined (volledig gedefinieerd) De definiërende kenmerken zijn voldoende om de betekenis van dit concept op unieke wijze van andere gelijksoortige concepten te onderscheiden. Een voorbeeld hiervan is het concept acute disease (acute ziekte). Dit concept wordt volledig gedefinieerd door zijn twee definiërende relaties. De eerste relatie is is a = disease (ziekte) en de tweede relatie is clinical course = sudden onset AND/OR short duration (medisch verloop = plotseling begin EN/OF korte duur). De verklaring dat dit concept volledig gedefinieerd is, betekent dat ieder concept dat onder is a = disease valt en een clinical course = sudden onset AND/OR short duration heeft, een subtype van dit concept is (of het concept zelf) (Startersgids). Zie Figuur 11 voor een voorbeeld van een definitiestatus met relaties. is a - relatie definitiestatus attribuutrelatie Figuur 11 - Definitiestatus met relaties. Primitive (primitief) De definiërende kenmerken zijn onvoldoende om de betekenis van dit concept op unieke wijze van andere gelijksoortige concepten te onderscheiden. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

17 3 Doelgroepen SNOMED CT browser Er zijn drie belangrijke doelgroepen van de SNOMED CT browser te onderscheiden: de zorgprofessional, de medisch terminoloog en de medisch codeur. Dit hoofdstuk licht per use case de belangrijkste aspecten van de SNOMED CT browser. 3.1 De medisch terminoloog en de zorgprofessional Goede zorg is van essentieel belang. Zorgpartijen moeten afspraken maken welke gegevens worden vastgelegd en uitgewisseld en van welke terminologie gebruik gemaakt wordt. In een informatiestandaard staan afspraken die ervoor moeten zorgen dat de zorginformatie met de juiste kwaliteit kan worden vastgelegd, opgevraagd, gedeeld, uitgewisseld en overgedragen (Informatiestandaarden). Voor een goede kwaliteit van informatie is het van belang dat deze zorginformatie slechts op één manier kan worden geïnterpreteerd door iedereen die hiermee te maken krijgt. Nicitz helpt zorgverleners met het opstellen van een goede informatiestandaard. Zowel zorgprofessionals die zich bezig houden met het ontwikkelen van informatiestandaarden als medisch terminologen die daarbij helpen, kunnen veel baat hebben bij het gebruik van de SNOMED CT browser. Hiervoor is van belang te weten met welke opties er in de browser kan worden gezocht Zoeken met Engelstalige zoekterm SNOMED CT bestaat voornamelijk uit Engelstalige concepten. Het omvat gebieden als ziektes, symptomen, verrichtingen, behandelingen, apparatuur en medicatie. De basiskennis zoals omschreven in hoofdstuk 2 zal nu met een voorbeeld worden toegepast. Voer hiervoor de Engelstalige zoekterm pneumonia in de zoekbalk van de browser in. Tijdens het typen verschijnt er een lijst met zoekresultaten die steeds specifieker wordt. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

18 FSN preferred Figuur 12 - Zoekresultaat pneumonia. Figuur 12 geeft het zoekresultaat weer van de zoekterm pneumonia. Hieronder schrijven we de specificaties van dat voorbeeld uit. De definitiestatus is primitive; Het concept-id is ; Pneumonia heeft drie attribuutrelaties: twee associated morphology (voor een ziekte kenmerkende morfologische veranderingen); één finding site (door een aandoening aangetast lichaamsdeel) relatie. Dit betekent dat de morfologische veranderingen van pneumonia zowel een consolidatie als een ontsteking (inflammatie) betreffen en dat je de aandoening kunt vinden in de long. De groen omcirkelde concepten hebben een is a -relatie met pneumonia. Deze subtypes (kinderen) hebben allemaal de eigenschappen van een pneumonia maar zijn Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

19 nog iets specifieker. Een aspiration pneumonia (aspiratiepneumonie) is een vorm van een pneumonia uitgebreid met het detail dat deze wordt veroorzaakt door aspiratie. De paars omcirkelde cijfers geven aan hoeveel concepten er vallen onder de subtypes van pneumonia. Dit zijn als het ware de kleinkinderen van pneumonia. De FSN laat zien dat pneumonia een disorder is en dus valt onder het concept clinical finding. De paarse pijlen geven aan of een concept P (preferred=voorkeursterm) of S (acceptabel synoniem) is Zoeken met Nederlandstalige zoekterm Het zoeken met een Nederlandstalige zoekterm gaat volgens hetzelfde principe als met een Engelstalige zoekterm. Een groot verschil is dat je bij Nederlandstalige zoektermen wel met algemene termen kunt zoeken, zoals aandoening. Dit komt omdat slechts een beperkt aantal concepten uit SNOMED CT is vertaald naar het Nederlands. Hierdoor duurt het zoeken minder lang dan wanneer je op disorder zou zoeken. Wanneer je het woord aandoening in de zoekbalk van de browser invult, wordt bij de eerste vier letters al een lijst van verschillende (oog)aandoeningen zichtbaar. Figuur 13 - Zoekresultaat aandoening. De paarse pijl laat zien dat alle Nederlandstalige concepten acceptabele synoniemen (S) zijn. Het zijn namelijk allemaal synoniemen van Engelstalige FSN s. Nictiz heeft hier, als Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

20 National Release Center van SNOMED CT, bewust voor gekozen om internationale vergelijkbaarheid te behouden. De FSN in Figuur 13 is disorder of lens (disorder), de voorkeursterm is disorder of lens en het Nederlandstalige synoniem (in de oranje balk) is aandoening van lens. De oranje balk geeft aan dat het hier om een synoniem in het Nederlands gaat. Het numerieke concept-id ( ) is uniek en hoort bij de FSN disorder of lens (disorder) ongeacht of de ingevulde zoekterm Nederlands- of Engelstalig is Zoeken met filter Zoals eerder beschreven werkt Nictiz samen met zorgpartijen aan de ontwikkelen van informatiestandaarden. Een onderdeel van een informatiestandaard kan een referentieset zijn. Een referentieset bestaat uit een zorgvuldig samengestelde lijst van SNOMED CT begrippen die specifiek voor een bepaald doel zijn geselecteerd. De Optometristen Vereniging Nederland heeft bijvoorbeeld twee eigen referentiesets samengesteld met begrippen die voor hen van belang zijn: een set met diagnoses die zij constateren en een set met verrichtingen die zij uitvoeren. In deze referentieset zijn ook Nederlandse vertalingen van de SNOMED CT concepten opgenomen. Meer informatie over referentiesets is te vinden in de handleiding voor het uitbreiden en gebruiken van SNOMED CT: Referentiesets, mappings en nieuwe concepten maken met SNOMED CT. De SNOMED CT browser bevat een filter. Deze filter kan gebruikt worden voor het filteren van zoekresultaten op één of meerdere hiërarchieën of al bestaande referentiesets, bijvoorbeeld bij het maken van een referentieset van medische verrichtingen. trechter Figuur 14 - Zoeken met filter. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

21 Klik op de trechter naast de zoekbalk. In het pop-up scherm ( Figuur 14) worden alle 19 hiërarchieën en een aantal referentiesets getoond. Door een vinkje te zetten voor het betreffende concept en vervolgens de zoekbalk in te vullen, wordt alleen gezocht op de aangevinkte hiërarchie. In Figuur 15 is als zoekterm fracture ingevuld. De eerste drie zoekresultaten behoren elk tot een andere hiërarchie. 1. morphologic abnormality behoort tot de hiërarchie body structure 2. disorder behoort tot de hiërarchie clinical finding 3. procedure behoort tot de hiërarchie procedure Om dit te controleren, kunnen we bij elk afzonderlijk concept (selecteer het concept door er met de muis op te klikken) klikken op de ouders van de ouders tot we bij het topniveauconcept komen Figuur 15 - Zoekresultaat fracture zonder filter. Voor het maken van een referentieset van medische verrichtingen, filteren we op procedures. Figuur 16 geeft hiervan het zoekresultaat weer. Er worden nu alleen concepten getoond die allemaal afstammen van de hiërarchie procedure. Regime/therapy en procedure stammen beide af van deze hiërarchie. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

22 Het filter moet na het voltooien van een zoekopdracht worden uitgezet, dit gebeurt niet automatisch bij het invoeren van een nieuwe zoekterm. Het filter staat aan, indien er een cirkel verschijnt (zie oranje pijl in Figuur 16). Klik op de cirkel om het filter uit te zetten. Figuur 16 - Zoeken op fracture met filter op procedure Zoekmachine en verkenner SNOMED CT is niet alleen een zoekmachine, maar ook een verkenner. Het geeft niet alleen een resultaat van de zoekterm weer, maar biedt ook de mogelijkheid om binnen dat zoekresultaat verder te klikken om zo meer te weten te komen over een bepaald concept. De relaties en synoniemen van een concept dragen hier aan bij. Zo is India rubber skin, een concept waar waarschijnlijk weinig mensen van hebben gehoord, een synoniem van Ehlers-Danlos syndrome. Ook is te zien dat dit syndroom congenitaal is en betrekking heeft op de bot- en huidstructuur. Figuur 17 toont het zoekresultaat van India rubber skin met alle synoniemen, ouders, kinderen en relaties. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

23 Figuur 17 - Zoekresultaat India rubber skin. En zo behoort Phylum Zygomycota tot de schimmels en is alopecia seborrheica een kind van hereditary alopecia, wat een synoniem is voor male pattern alopecia. Kortom, door te navigeren door de browser kun je veel meer te weten komen over een concept. 3.2 De medisch codeur De medisch codeur is verantwoordelijk voor het vastleggen van (hoofd-/neven-) diagnoses, complicaties en verrichtingen die betrekking hebben op klinische/(dag)opnames of poliklinische bezoeken in een ziekenhuis. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de International Classification of Diseases, tiende versie (ICD-10). ICD-10 is een systematische ordening van ziekten en aandoeningen die in klassen zijn ingedeeld en voorzien zijn van een code. ICD-10 is minder gedetailleerd dan SNOMED CT. Het bevat diagnosegroepen terwijl SNOMED diagnosebegrippen bevat. Zo kan het voorkomen dat een bepaalde diagnose of aandoening niet voorkomt in de alfabetische lijst van de ICD-10 classificatie en daardoor moeilijk te coderen is. In dit geval is de SNOMED CT browser Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

24 een handig hulpmiddel. De browser fungeert dan als een alfabetische lijst om de diagnose op te zoeken. Er wordt dan zowel een SNOMED CT code getoond als een ICD- 10 code. Een voorbeeld hiervan is de diagnose Eagle syndroom. Deze term staat niet in de alfabetische lijst van het ICD-10 codestelsel, maar is wel te vinden in de SNOMED CT browser. Figuur 18 - Zoekresultaat Eagle syndrome Figuur 18 toont het zoekresultaat van Eagle syndrome in de SNOMED CT browser. De twee oranje pijlen tonen een andere benaming voor het Eagle syndrome, namelijk elongated styloid process syndrome. Figuur 18 - Zoekresultaat Eagle syndrome. Voor een medisch codeur is de koppeling tussen SNOMED CT en ICD-10 van noodzakelijk belang. Nog niet elke SNOMED CT term heeft een koppeling naar ICD-10. Dit proces loopt voortdurend, mede door nieuwe en andere medische inzichten. Bovendien kan niet elk SNOMED CT concept gekoppeld worden aan ICD-10. ICD-10 bevat namelijk alleen diagnoses en symptomen in tegenstelling tot SNOMED CT dat ook verrichtingen, behandelingen en apparatuur bevat. Indien er een koppeling is, is een oranje driehoek te zien (zie groene pijl in Figuur 18). Na het klikken op deze driehoek, verschijnen de ICD- 10 codes die horen bij de ingevoerde zoekterm (Figuur 19). Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

25 Figuur 19 - SNOMED gekoppeld aan ICD-10 codes. Eagle syndrome moet in de ICD-10 classificatie dus gecodeerd worden als M89.88 en R51. Lees in de whitepaper SNOMED CT en ICD-10, eenmalige registratie voor meervoudig gebruik meer over het verschil tussen SNOMED CT en ICD-10. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober

26 4 Bronvermelding (2014). Opgehaald van Nictiz.nl. Informatiestandaarden. (sd). Opgehaald van Nictiz.nl. Startersgids, S. C. (sd). Opgehaald van Nictiz.nl. wikipedia, S. C. (sd). Opgehaald van Wikipedia.org. Gebruikershandleiding SNOMED CT browser oktober