Rapport Evaluatie leernetwerk startende leerkrachten

Transcriptie

1 Rapport Evaluatie leernetwerk startende leerkrachten M.L. van Lieshout, Juli

2 Inleiding Vanaf schooljaar organiseert het Partnerschap Opleiden in de School vanuit het traject van leerkracht Startbekwaam naar leerkracht basisbekwaam, Leernetwerken Startende Leerkrachten. Deze leernetwerken zijn bedoeld voor leerkrachten in de eerste 3 jaar van hun onderwijscarrière, met een vaste of tijdelijke aanstelling, of die aan het invallen zijn. We spreken over een startende leerkracht als hij/zij in de inductiefase van zijn loopbaan is, schaal LA-1 t/m LA-3 of LB-1 t/m LB-3. Waarom leernetwerken? Netwerkleren past in een brede opvatting van leren als sociaal proces een sociale opvatting van leren gaat ervan uit dat mensen leren kennis te verwerven door samen te werken en praten met anderen. Leernetwerken zijn een specifieke vorm van informeel leren. In netwerkleren staat de lespraktijk centraal, waarbij sociale contacten worden gebruikt ter ondersteuning van de lespraktijk en de eigen professionele ontwikkeling (Jones, Asensio & Goodyear, 2000). Het Ruud de Moor Centrum (RdMC, 2011) heeft onderzoek gedaan om te zien hoe netwerkleren bijdraagt aan de professionele ontwikkeling van leraren. In dit onderzoek wordt helder beschreven welke fasen er zijn binnen het opzetten van de leernetwerken, wat belemmerende en bevorderende factoren zijn en wat opbrengsten zijn. In sept is er een leernetwerk voor de regio s-hertogenbosch opgezet. Het leernetwerk bestaat uit 24 startende leerkrachten. In dit leernetwerk werken startende leerkrachten door dialoog in verbinding met elkaar aan hun professionele ontwikkeling die ten goede komt aan de dagelijkse lespraktijk. Door met en van elkaar te leren, worden enerzijds kennis en vaardigheden vergroot en anderzijds ervaren de startende leerkrachten dat zij eigenaar zijn en blijven van hun eigen professionele ontwikkeling. De ontwikkeling is te vatten in drie fasen: zaaien, cultiveren en oogsten 1. In de zaaifase gaat het om het creëren van een basis voor het netwerkleren. In deze fase staat het vaststellen van het thema en van ieders persoonlijke leervragen en het vormen van de relaties tussen de deelnemers centraal. Hierbij past een houding van de deelnemers waarbij ze openstaan voor nieuwe dingen, zich kwetsbaar op kunnen stellen en bereidzijn samen te werken en te delen. In de cultiveerfase gaat het om het stimuleren van uitwisseling, een goede sfeer en relaties, om het blijvend goed functioneren van het leernetwerk te bevorderen. In de oogstfase staat het zichtbaar maken van de opbrengsten van het leernetwerk centraal, bijvoorbeeld de persoonlijk professionele ontwikkeling van de deelnemer, verbetering in de groep, de school en tastbare producten 2. 1 Korenhof, M., Coors, P., Meijs, C., van Amersfoort, D., Moolenaar, N., (2011) Netwerken in het primair onderwijs. Heerlen: Ruud de Moor Centrum- Open Universiteit 2 2

3 Investering Van deelnemers werd verwacht dat zij tijd en inzet investeren in het leernetwerk. Door zich te verbinden aan het leernetwerk voor een schooljaar krijgt het leernetwerk ook de tijd om te groeien. Op deze manier is de leeropbrengst het grootst. Er waren geen kosten verbonden aan deelname aan het Leernetwerk Startende Leerkrachten omdat het leernetwerk als pilot uitgevoerd werd. De volgende onderwerpen zijn aan de orde geweest: Persoonlijke leervragen vanuit de dagelijkse lespraktijk Eigenaarschap in professionele ontwikkeling Rechtspositie Competentieontwikkeling binnen de 4 kritische handelingen Leerkracht basisbekwaam Bekwaamheidsdossier Zicht op de ontwikkeling van het leernetwerk Het traject van leerkracht startbekwaam naar leerkracht basisbekwaam vindt het belangrijk om inzichtelijk te maken hoe het leernetwerk zich heeft ontwikkeld en hoe de deelnemers het leernetwerk ervaren en heeft daarom een evaluatie uitgevoerd bij het lopende leernetwerk. In de eerste plaats om zo de waarde van leernetwerken zichtbaar te maken. En in de tweede plaats biedt het aanknopingspunten voor verbetering in de organisatie en ondersteuning aan nieuw op te richten leernetwerken. Daarbij geldt deze eerste evaluatie als een nulmeting. Naast een eerste inzicht in de ervaren waarde tot nu toe, biedt het de mogelijkheid om bij volgende evaluatiemomenten een vergelijking te maken met deze evaluatie. De evaluatie bestaat uit een vragenlijst die door 21 van de 24 deelnemers, is ingevuld. In dit rapport wordt verslag gedaan van de uitkomsten. De vragenlijst bestaat uit drie onderdelen: 1 de Netwerk Barometer, (2) organisatie van het netwerk en (3) de persoonlijke waarde van het netwerk voor de deelnemer. Het eerste onderdeel, de Netwerk Barometer 3, is een lijst met 13 stellingen, ontwikkeld door de Open Universiteit. Met de barometer wordt inzichtelijk gemaakt hoe een leernetwerk ervoor staat. De eerste 9 stellingen belichten drie dimensies die belangrijk zijn voor het succes van een leernetwerk. De laatste vier stellingen maken de waarde van een netwerk zichtbaar. De opbouw van de barometer ziet er als volgt uit: Flyer Leernetwerk Startende Leerkrachten regio 's-hertogenbosch en Gezamenlijke uitgangspunten Leernetwerken Startende Leerkrachten (2015) 3 De Kruif, R., Korenhof, & Meijs, C., (2013) De Netwerk Barometer: Hoe onderhoud je een netwerk? In R. de Kruif, M.de Laat, R.J. Simons, & J.Zuylen (Eds) Netwerkleren: de stille kracht achter een leven lang professionaliseren. Tilburg: MesoConsult 3

4 Onderwerp: praten we over de juiste onderwerpen? Sociale cohesie: hoe functioneren we samen? Praktijk: levert het relevante handvatten op voor de dagelijkse praktijk? Waarde: is deelname aan het netwerk waardevol? Het tweede onderdeel vraagt naar de waardering van de deelnemers van 4 aspecten van de organisatie van het leernetwerk: de facilitator, locatie van de bijeenkomsten, inhoud, inhoud van de bijeenkomsten en de praktische communicatie. Verder worden in dit onderdeel twee open vragen gesteld, één over hoe de organisatie verbeterd kan worden en één hoe het Partnerschap het leren in leernetwerken verder kan stimuleren. Het derde onderdeel vraagt naar de persoonlijke waarde van het leernetwerk voor de deelnemer. Hierbij wordt gevraagd naar de rol van de persoonlijke leervraag (twee stellingen), de eigen bijdrage van het netwerk (één stelling en een open vraag) en de opbrengsten voor de deelnemer (één stelling en een open vraag). 4

5 Bevindingen en aanbevelingen In deze paragraaf worden een aantal algemene bevindingen en aanbevelingen per onderdeel besproken. Hierna volgen de overzichten van de resultaten van het leernetwerk. Deze overzichten zijn vooral interessant voor de leernetwerken en dienen als input voor een gesprek met een netwerk. In dit gesprek kunnen de resultaten samen geduid worden. En inzicht geven in hoe het leernetwerk nog verder verbeterd kan worden. De bevindingen en aanbevelingen zijn erop gericht op hoe het Partnerschap het leren in netwerken voor startende leerkrachten in de inductiefase verder kan ondersteunen. Onderdeel 1 de Barometer De scores op de stellingen laat zien dat het netwerk zich in de cultiveerfase bevindt. De gemiddelde scores liggen doorgaans hoger dan 3,2 wat positief is. Het onderwerp en de sociale cohesie scoort sterk, maar de praktijk en de waarde laten zien dat het geleerde nog altijd in de praktijk wordt toegepast en dat collega s en team van de school waar de starter werkzaam bekend zijn met de onderwerpen waar de starter in het leernetwerk mee bezig is. Wellicht is tijdens de bijeenkomsten te weinig of nauwelijks aandacht besteed aan de effecten van het toepassen en naar buiten brengen van de kennis en inzichten. Aanbeveling Tijdens de leernetwerken zal de facilitator gericht aandacht moeten vragen voor het concretiseren van gebruikstoepassingen van het geleerde in de praktijk en de betekenis van deze mogelijkheden voor het team van de school. Bij nieuw op te zetten leernetwerken zal de facilitator de onderwerpen onder praktijk en waarde bewuster mee moeten nemen. nderdeel 2 Organisatie rond het leernetwerk Het aanwakkeren van netwerkleren is belangrijk, omdat het niet zomaar uit zichzelf ontstaat. Door te faciliteren dat de startende leerkrachten elkaar kunnen vinden in gedeelde interesse in thema of leervraag betreffende hun ontwikkeling naar basisbekwaam kan een leernetwerk opgezet worden. Binnen een leernetwerk kunnen zich voor kortere of langere tijd subleernetwerken rond een specifieke vraag formeren. De reacties op de open vraag over het belang van het werken in subleernetwerken zijn positief. De ondersteuning financieel en organisatorisch, die het Partnerschap nu biedt is daarvoor essentieel. Dit wordt bevestigd in de open vraag naar de rol van het Partnerschap. Daarin komen vooral suggesties rondom ondersteunen, organiseren en faciliteren terug. De rol van de facilitator is hierin ook belangrijk. 5

6 De facilitator richt zich op de sociale structuur van de groep en de mate waarin dat bijdraagt aan het leren van en de oplossing van de vraagstukken. Dit geeft aan dat de organisatie rond het leernetwerk positief ervaren wordt, wat een belangrijke randvoorwaarde is voor de ontwikkeling van de leernetwerken in het komende schooljaar. Aanbeveling Het is aan te bevelen dat de ondersteuning van het Partnerschap overgenomen wordt door de schoolbesturen, zowel financieel als organisatorisch. Bij voorkeur in clusters, zoals deze met de mobiliteitscentra zijn ontstaan. Dit biedt de facilitator de mogelijkheid om zich te richten op de ontwikkeling van de sociale structuur en daarmee het fundament van het netwerk. Vorm een leernetwerk met ongeveer 24 startende leerkrachten. Dit kunnen leerkrachten zijn met verschillende werkverbanden en zowel LA 1, LA 2 en LA 3 niveau. Naast de startbijeenkomst nog 4 bijeenkomst per jaar aan het begin van het schooljaar vastleggen. In de zaaifase duidelijk de mogelijkheden van het werken in subleernetwerken onder de aandacht brengen en tijdens de bijeenkomsten hieraan ook de ruimte en tijd geven om samen te werken en te overleggen. Vanaf het begin de tijd indelen in: De ene helft van de bijeenkomst de gehele groep (onderwerp of activiteit naar keuze) De andere helft van de bijeenkomst werken in subleernetwerken (mogelijk met begeleiding) Onderdeel 3 Persoonlijke waarde van het leernetwerk In de cultiveer en oogstfase worden de opbrengsten (waarde) pas echt zichtbaar. Dit is duidelijk zichtbaar in de resultaten van het leernetwerk, waarbij de deelnemers terughoudend zijn in hun reacties over hun eigen inbreng en hun leeropbrengsten. In een volgend stadium zullen de leeropbrengsten beter zichtbaar gemaakt worden, waarbij ook hier de scores als een nulmeting kunnen dienen. Het leernetwerk heeft als resultaat dat de deelnemers bewust hun eigen professionalisering onderkennen en actief aan hun eigen professionalisering werken. De onderwerpen van de 4 bijeenkomsten worden als zinvol en bruikbaar ervaren. Aanbevelingen Voor nieuw op te richten leernetwerken de onderwerpen van de 4 bijeenkomsten vasthouden en voor het bestaande leernetwerk een keuzemenu sturen a.d.h.v. de onderwerpen die zij tijdens de laatste bijeenkomst hebben gegeven In de loop van de oogstfase aandacht geven aan de resultaten van het werken in leergroepen. Daarnaast zal gericht aandacht moeten worden gegeven aan overdracht van kennis en kunnen naar collega s en school. He bekwaamheidsdossier regelmatig tijdens de bijeenkomsten terug laten komen (informatief stimulerend en vergelijkend). 6

7 Algemene aanbevelingen Uit de evaluatie blijkt dat het opzetten van leernetwerken voor startende leerkrachten ( LA3), zinvol en efficiënt is. Het versterkt het eigenaarschap van de startende leerkracht over zijn eigen professionalisering. Het proces verloopt vanuit een dialoog met elkaar en het werken vanuit 5 bijeenkomsten en in kleine leergroepen versterkt de verbinding onderling en school overstijgend. Het verdient de aanbeveling om alle schoolbesturen te adviseren om het leernetwerk voor startende leerkrachten een hoge prioriteit te geven en als paraplu boven mogelijke andere begeleidingsvormen in te zetten. Organisatie De schoolbesturen (advies mobiliteitsgroep) faciliteren, financieel en organisatorisch de leernetwerken Een leernetwerk bestaat uit max 24 deelnemers Binnen ieder leernetwerk worden subleernetwerken rond een gezamenlijk thema of leervraag gevormd De facilitator stimuleert de leergroepjes tussen de bijeenkomsten contact met elkaar te hebben Een kick-off (vindt plaats in de afstudeerfase voorafgaande aan de start van het nieuwe schooljaar) Een leernetwerk kent in het eerste jaar een startbijeenkomst en 4 bijeenkomsten (verdeeld over het schooljaar) Voor het tweede jaar worden 4 bijeenkomsten geadviseerd en voor het derde jaar 3 bijeenkomsten De bijeenkomsten zijn 2,5 uur De facilitator wordt door het schoolbestuur aangesteld De aanwezigheid van de deelnemers wordt bijgehouden en wordt vermeld op het bewijs van deelname Jaarlijks vindt er een schriftelijke evaluatie plaats Inhouden Voor het eerste jaar voldoen de inhouden: Persoonlijke leervragen vanuit de dagelijkse lespraktijk Eigenaarschap in professionele ontwikkeling Rechtspositie Competentieontwikkeling binnen de 4 kritische handelingen en de gebruiksmogelijkheden van het observatie-instrument Leerkracht basisbekwaam Bekwaamheidsdossier Voor het tweede en derde jaar kiezen enerzijds de deelnemers de onderwerpen en anderzijds wordt de betekenis van het geleerde voor collega s en school ingebracht. 7

8 Samenhang met andere mogelijke begeleidingsinstrumenten Starterscoach(es) Dit zijn geschoolde coaches die een extra training hebben gevolgd om startende leraren te coachen. Met behulp van intervisie en training met beeld stimuleert en ondersteunt de starterscoach gedurende de inductiefase de starter. De intensiteit van begeleiding wordt door het schoolbestuur vastgesteld en is aflopend. Om de starterscoach kan een succes in de organisatie zijn als de taak starterscoach opgenomen wordt in het personeelsontwikkelbeleid. Vanuit de evaluatie ervaringen met starterscoach wordt een voorstel voor het schooljaar ontworpen en aan het Partnerschap aangeboden. Verdiepingsbijeenkomsten Dit zijn bijeenkomstenwaar experts van het werkveld samen met vakdocenten van de FHKE workshops verzorgen met onderwerpen vanuit de 4 kritische handelingen met het doel dat de startende leerkrachten een verdieping van kennis, inzichten en/of vaardigheden verwerven. Deze bijeenkomsten kunnen indien gevraagd ook door andere leerkrachten gevolgd worden. Vanuit de ervaringen die het Traineeship Xpect Primair hiermee heeft opgedaan wordt een voorstel voor het schooljaar opgezet. 8

9 Uitkomsten leernetwerk startende leerkrachten Onderdeel 1: Netwerk Barometer Onderwerp Stellingen: 1 = helemaal mee oneens 5 = helemaal eens In dit netwerk worden de juiste onderwerpen besproken 4,2 Onderwerpen die we tegenkomen in de praktijk worden ingebracht in het netwerk 4,4 Sociale cohesie Stellingen: 1 = helemaal mee oneens 5 = helemaal mee eens In dit netwerk is een verscheidenheid aan alternatieve invalshoeken van waaruit de onderwerpen worden bekeken 4 In dit netwerk betekenen we veel voor elkaar 4,3 Er is een goede sfeer in het netwerk 4,6 Ik heb invloed op de gang van zaken in het netwerk 4,1 Praktijk Stellingen: 1 = helemaal mee oneens 5 = helemaal mee eens Door deelname aan dit netwerk heb ik mijn competenties (vaardigheden-kennisattitude) uitgebreid 4,3 Ik heb in mijn eigen praktijk gebruikgemaakt van de kennis die ik in dit netwerk heb opgedaan 3,9 Ook collega s buiten het netwerk maken gebruik van de kennis die ons netwerk heeft opgeleverd 3,1 Onderwerpen die we tegenkomen in de praktijk worden ingebracht in het netwerk 4,4 9

10 Waarde Stellingen: 1 = heel onbelangrijk 5 = heel belangrijk Door het leernetwerk heb ik meer vertrouwen in eigen kunnen verworven 3,6 Door het leernetwerk heb ik ervaren hoe ik mijn eigen leerproces kan sturen 4,1 Hoe belangrijk is dit netwerk voor de ontwikkeling van jouw school? 2,8 Hoe belangrijk is dit netwerk voor je eigen ontwikkeling? 4,5 Hoe belangrijk is dit netwerk voor het verbeteren van jouw eigen praktijk (onderwijs, organisatie etc.)? 4,3 10

11 Onderdeel 2: Organisatie rond het leernetwerk Vragen Cijfer Welk cijfer geef je voor de bijdrage van de facilitator in het netwerk? 2. Welk cijfer geef je voor de locatie van de bijeenkomsten? 8,5 8,6 3. Welk cijfer geef je voor de inhoud van de bijeenkomsten (o.a. de instructies en verdiepingssessies)? 7,8 4. Welk cijfer geef je de praktische communicatie (bijv. over programma, locatie en tijdstip van bijeenkomsten)? 8,5 Open vraag: Hoe kan de organisatie van het netwerk (nog) verbeterd worden? Antwoorden 4 : Tijdstip: Bijeenkomsten woensdagmiddag, verschillende plaatsen Later tijdstip (19.30uur), geoormerkte tijd voor groepswerk Afwisselende tijdstippen (woensdagmiddag) Onderwerpen van de bijeenkomsten: Sommige onderwerpen niet met de gehele groep maar met geïnteresseerde groepjes doorwerken Een keuzemenu sturen zodat de inhoud van de eerste bijeenkomst na de zomervakantie aansluit bij behoeften Soms teveel onderwerpen in een bijeenkomst: meer clusteren Vooraf programma doorsturen/ opties geven/ vooraf laten aangeven waar de interesses liggen Soms teveel onderwerpen in een bijeenkomst: meer clusteren Samenstelling leergroep: Meer kleine leergroepen, Werken in niveaugroepen (LA1, LA2 of LA3) Een uur info, een uur werktijd Vooraf kunnen intekenen op onderwerpen Geen instroom meer na de eerste bijeenkomst Starten direct na het afstuderen Onderwerpen: Gastsprekers, excursies Helft van de tijd info, andere helft aan het werk in leergroepjes Werkbijeenkomsten vanaf leerjaar 2 Open vraag: Wat zou het Partnerschap Opleiden in de School meer kunnen doen om het leren in leernetwerken te stimuleren? Antwoorden: Op opleiding afstudeerders informeren, directeuren en bestuurders informeren en dit doorgeven aan teams Meer aandacht voor het werken in leernetwerken> betrokkenheid ( eigen niveau, situatie ervaring ect.) voor alle leerkrachten Ruimte beschikbaar stellen voor groepswerk (1x per maand) 4 Dik gedrukte antwoorden van alle open vragen zijn min. 5 keer genoemd. 11

12 Onderdeel 3: Persoonlijke waarde van het netwerk Persoonlijke vraag Stellingen 1 = helemaal mee oneens - 5 = helemaal mee eens Ik start elke bijeenkomst van het leernetwerk met een persoonlijke vraag 3,1 Het netwerk is van waarde voor het beantwoorden van mijn persoonlijke leervraag 3,9 Eigen bijdrage deelnemer Stelling 1 = helemaal mee oneens - 5 = helemaal mee eens Ik lever een waardevolle bijdrage aan het netwerk 3,9 Open vraag: Op wat voor manier kun jij je bijdrage aan het leernetwerk versterken? Antwoorden Meedenken met anderen/ kennisdelen Door mijn kennis en ervaring te delen en hierover in gesprek te gaan Uitdagen gerichte vragen te stellen Inzicht in eigen ontwikkeling, kennis bekwaamheidsdossier delen X Meer als groepje bij elkaar komen Vooraf weten wat de onderwerpen zijn X Vooraf zelf voorbereiden: wat heb ik nodig, wat wil ik leren Elke week een rondje met persoonlijke leerdoelen 12

13 Opbrengsten voor de deelnemer Stelling 1 = helemaal mee oneens - 5 = helemaal mee eens Het netwerk levert mij waardevolle opbrengsten 4,3 Open vraag: Wat heeft het leernetwerk jou tot nu toe opgeleverd? Antwoord: Nieuwe ideeën, netwerkgroepje, wij spreken elkaar naast bijeenkomsten Nieuwe info(ook loonstrook, B-pool) Kennis over bekwaamheidsdossier Inzichten in eigen ontwikkeling Schakel tussen praktijk en Stichting Ontwikkelen van eigenaarschap Open vraag: Hoe zouden de opbrengsten van het netwerk kunnen worden verhoogd? Antwoord: Er zijn teveel starters die niets van het netwerk afweten Meer bijeenkomsten Voorbeelden van bekwaamheidsdossier bespreken, elkaar feedback geven Strakker aanbod, meer gerichte opdrachten, tijd om te werken aan dossier Meer duidelijkheid van besturen wat zij van starters verwachten workshops/ rondes met onderwerpen, waar je gericht over gaat praten/ uitwisselen X Tijdens bijeenkomst tijd nemen voor vaststellen van onderwerpen voor volgende bijeenkomst Stimuleren afspraken te maken binnen de subgroepen Volgend jaar met nieuwe leerdoelen van de deelnemers aan het werk te gaan 13