GOK in het Antwerpse basisonderwijs

Transcriptie

1 GOK in het Antwerpse basisonderwijs Telling 1 februari 2011 Sara Vertommen Datum: april 2012 Verantwoordelijke uitgever:studiedienst Stadsobservatie

2 Inleiding 3 Hoofdstuk 1: algemene analyses op de GOK-tellingen in Antwerpen 5 Inleiding 5 1. Analyses op vestigingsplaatsniveau Algemeen GOK-gegevens per deelgebied GOK-gegevens per school 9 2. Analyses op woonplaatsniveau Algemeen GOK-gegevens per deelgebied 15 2 / 15

3 INLEIDING Het decreet Gelijke Onderwijskansen (GOK) werd opgestart in september Dit geïntegreerd ondersteuningaanbod wil alle kinderen dezelfde optimale mogelijkheden bieden om te leren en zich te ontwikkelen. Het wil tegelijk uitsluiting, sociale scheiding en discriminatie tegengaan en heeft daarom speciale aandacht voor kinderen uit kansarme milieus. Om dit te realiseren wordt een doelgroepenbeleid gevoerd. Scholen die voldoen aan de vooropgestelde criteria ontvangen lestijden voor drie opeenvolgende schooljaren. Op die manier krijgt de school de kans om continuïteit op te bouwen in haar zorgbrede werking. Sinds de opstart van het GOK-beleid werden in het basisonderwijs vier GOK-tellingen uitgevoerd (1 februari 2002, 1 februari 2005, 1 februari 2008 en 1 februari 2011). Op basis van een vijftal indicatoren wordt het aantal doelgroepleerlingen bepaald waarvoor de school extra middelen krijgt in het kader van gelijke onderwijskansen. In 2002 en 2005 ging het om dezelfde vier socio-economische indicatoren en de thuistaal van de leerling: - De ouders behoren tot de rondtrekkende bevolking - De moeder is niet in het bezit van een diploma hoger secundair onderwijs - De leerling wordt tijdelijk of permanent buiten het eigen gezinsleven opgenomen - Het gezin leeft van een vervangingsinkomen - De thuistaal is niet het Nederlands In 2008 werden een aantal (beperkte) wijzigen doorgevoerd. Vooreerst wordt de indicator vervangingsinkomen niet langer geregistreerd. Uit onderzoek is gebleken dat deze indicator geen meerwaarde biedt. Leerlingen die hierop scoren, scoren vrijwel altijd ook op minstens één van de andere socio-economische indicatoren. Daarnaast werd de indicator thuistaal niet Nederlands geherdefinieerd. In 2002 en 2005 was het aan de ouders zelf om te bepalen wat hun thuistaal was. Voor de telling van 2008 werd de definitie strikter geformuleerd. Ouders dienden te registreren welke taal de leerling spreekt met de moeder, met de vader en eventueel met broers en/of zussen. Wordt op maximum één van de drie vragen Nederlands geantwoord, dan is de thuistaal niet 3 / 15

4 Nederlands. In het andere geval wordt geregistreerd dat de leerling thuis Nederlands spreekt. Bijvoorbeeld: - de leerling praat Frans met moeder en Nederlands met vader thuistaal is Nederlands - de leerling praat Frans met moeder en Nederlands met vader en broers en zussen thuistaal is Nederlands - de leerling praat Frans met vader en moeder en Nederlands met broers en zussen: thuistaal is niet Nederlands - de leerling praat Frans met moeder en broers en zussen en Nederlands met vader de thuistaal is niet Nederlands In 2011 komt er een indicator bij: schooltoelage. De uiteindelijke indicatoren voor de telling van 2011 worden hieronder weergegeven. Vier socio-economische indicatoren: - De ouders behoren tot de rondtrekkende bevolking - De moeder is niet in het bezit van een diploma hoger secundair onderwijs - De leerling wordt tijdelijk of permanent buiten het eigen gezinsleven opgenomen - Het gezin heeft recht op een schooltoelage Eén culturele indicator: - De thuistaal is niet het Nederlands De GOK-telling geeft enerzijds aanleiding tot extra financiële middelen voor de school en anderzijds tot extra uren omkadering. Voor deze bijkomende middelen wordt wel een andere doelgroep gehanteerd. Het aantal uren omkadering wordt berekend op basis van het aantal GOK-leerlingen in de school. De extra financiering is gebaseerd op indicatorleerlingen. Elke indicator geeft aanleiding tot extra financiering. Het bedrag is afhankelijk van de indicator. Voor de uren omkadering daarentegen is Thuistaal niet Nederlands op zich niet voldoende, maar moet deze indicator gecombineerd zijn met ten minste één van de socio-economische indicatoren. GOK-leerling: de leerling scoort ten minste op één van de vier socio-economische indicatoren en eventueel ook op thuistaal niet Nederlands Indicatorleerling: de leerling scoort op ten minste één van de vijf indicatoren (socioeconomische en/of thuistaal) 4 / 15

5 HOOFDSTUK 1: ALGEMENE ANALYSES OP DE GOK- TELLINGEN IN ANTWERPEN Inleiding De GOK-telling gebeurt voor heel Vlaanderen op basis van een formulier dat ouders naar waarheid invullen. In 2002 en 2005 dienden de scholen enkel de geaggregeerde resultaten van deze registratie aan het departement door te sturen. De individuele formulieren bleven op school ter inzage. Voor de telling van 2008 werden GOK-gegevens op het niveau van de leerlingen opgevraagd. Dit betekent dat de gegevens gelinkt kunnen worden aan andere achtergrondkenmerken van de leerlingen, zoals woonplaats, leeftijd etc Toch worden deze gegevens tot op vandaag niet vrijgegeven voor verdere analyses. Dit betekent dat ook voor deze telling de gegevens op geaggregeerd niveau behandeld worden. Per vestigingsplaats wordt het totaal aantal leerlingen per indicator doorgegeven, evenals het totaal aantal GOK-leerlingen en indicatorleerlingen. Voor 2011 beschikken we eveneens over GOK gegevens op woonplaatsniveau. Per statistische sector kennen we het aantal leerlingen per indicator en bijgevolg het aantal GOK- en indicatorleerlingen. In dit hoofdstuk bekijken we de resultaten van de GOK-telling in 2011 en vergelijken zoveel mogelijk met de voorgaande GOK-tellingen. Omwille van de veranderingen in de indicatoren, zijn de vergelijkingen niet zuiver. Dankzij de gegevens op woonplaatsniveau kunnen we nagaan of in buurten met hoge aandelen GOK-leerlingen in de scholen ook effectief veel GOK-leerlingen wonen. 5 / 15

6 1. Analyses op vestigingsplaatsniveau 1.1 Algemeen In tabel 1.1 wordt de evolutie van het aantal leerlingen per GOK-indicator weergegeven. In tegenstelling tot de GOK tellingen van 2002 en 2005 is opleidingsniveau van de moeder de belangrijkste indicator geworden in 2008 en Voor bijna 44% van de leerlingen in het Antwerpse basisonderwijs heeft de moeder geen diploma hoger secundair onderwijs. In 2002 en 2005 lag dit aandeel gevoelig lager. Meer dan 40% van de kinderen komt uit een gezin dat recht heeft op een schooltoelage en bijna vier op tien spreekt thuis geen Nederlands, dit is vier procentpunten meer dan in Tabel 1 Aantal leerlingen per GOK-indicator telling 2002 telling 2005 telling 2008 telling 2011 aantal % aantal % aantal % aantal % opleidingsniveau moeder , , , ,6 thuistaal niet Nederlands , , ,5 trekkende bevolking 427 0, , , ,4 thuisloos 589 1, , , ,3 schooltoelage ,1 totaal Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2002, 2005, 2008 en 2011 Bewerking: Stad Antwerpen, BZ/Studiedienst Stadsobservatie In tabel 1.2 en grafiek 1.1 wordt de evolutie van het aantal GOK- en indicatorleerlingen weergegeven. Omwille van alternerende indicatoren is het echter niet mogelijk uitspraken te doen over mogelijke evoluties. Tabel 2 Evolutie van het aantal indicator- en GOK-leerlingen telling 2002 telling 2005 telling 2008 telling 2011 aantal % aantal % aantal % aantal % indicatorleerling , ,9 GOK-leerling , , , Totaal Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2002, 2005, 2008 en 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie 6 / 15

7 Grafiek 1 Evolutie van het aandeel TNN-, indicator- en GOK-leerlingen Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2002, 2005, 2008 en 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie 1.2 GOK-gegevens per deelgebied Basisscholen zijn hoofdzakelijk buurtscholen. In tegenstelling tot het secundair onderwijs wordt de keuze voor een basisschool meestal bepaald door de ligging van de school en de woonplaats van de leerling. Op basis van de rekrutering van de basisscholen kan de stad in negen deelgebieden worden opgedeeld. Scholen binnen eenzelfde deelgebied rekruteren de meeste van hun leerlingen in hetzelfde gebied. De negen gebieden vallen samen met aaneengesloten bebouwde zones en worden afgebakend door niet of minder gebouwde grenzen, zoals hoofdwegen, groenzones, treinsporen en waterwegen. In tabel 1.3 wordt het aantal TNN-, indicator- en GOK-leerlingen weergegeven per deelgebied. Het aandeel doelgroepleerlingen ligt opmerkelijk lager in Bezali, Berchem Zuid Wilrijk Oost en Ekeren Rozemaai. In de Binnenstad, op Linkeroever, Deurne Noord en Wilrijk West-Hoboken-Kiel tekenen we in verhouding grotere aandelen op. 7 / 15

8 Tabel 3 Aantal TNN-, indicator- en GOK-leerlingen per deelgebied indicatorlln GOK-lln TNN-lln schooltoelage-lln aantal % aantal % aantal % aantal % Stad Antwerpen , , ,1 Binnenstad intra muros , , ,6 Linkeroever , , , ,1 Deurne Noord , , , ,4 Wilrijk West - Hoboken - Kiel , , , ,8 Merksem - Luchtbal , , , ,4 Deurne Zuid - Nieuw Borgerhout - Berchem , , , ,7 Noord extra muros Bezali , ,5 50 5, ,3 Berchem Zuid - Wilrijk Oost , , , ,0 Ekeren - Rozemaai , , ,4 Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie Grafiek 2 Aandeel TNN-, indicator- en GOK-leerlingen per deelgebied Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie 8 / 15

9 1.3 GOK-gegevens per school Ook tussen scholen bestaan grote verschillen in aandeel indicatorleerlingen. Dit wordt aangetoond in onderstaande kaarten. Vergelijken we het aandeel van de school met het gemiddelde van de stad, dan stellen we vast dat vooral voor de scholen in Antwerpen Noord, Deurne Noord, Oud-Borgerhout en op het Kiel het aandeel GOK- en indicatorleerlingen hoger ligt dan het gemiddelde van de stad. 9 / 15

10 Kaart 1 GOK leerlingen in Antwerpen Aandeel GOK-leerlingen per vestigingsplaats basis Gemiddelde: 59% BERENDRECHT_ZANDVLIET EKEREN Legende MERKSEM GOK / TOTAAL <= 30% 30% tem 50% 50% tem 70% 70% tem 85% > 85% District wijken_omgevingsinformatie ANTWERPEN DEURNE HOBOKEN BORGERHOUT BERCHEM Vestigingsplaatsen ingekleurd volgens het aandeel GOK-leerlingen WILRIJK Bron: Dep. Onderwijs, schooljaar Bewerking door Stad Antwerpen, Studiedienst Stadsobservatie 10 / 15

11 Kaart 2 GOK leerlingen in Antwerpen in verhouding met het stadsgemiddelde Aandeel GOKleerlingen in verhouding met het stadsgemiddelde van 59% BERENDRECHT_ZANDVLIET EKEREN MERKSEM Legende ANTWERPEN verschil meer dan 10% boven het stadsgemiddelde maximum 10% verschil met het stadsgemiddelde meer dan 10% onder het stadsgemiddelde District wijken_omgevingsinformatie DEURNE HOBOKEN BORGERHOUT BERCHEM Vestigingsplaatsen ingekleurd volgens het GOKpercentageverschil met het stadsgemiddelde WILRIJK Bron: Dep. Onderwijs, schooljaar Bewerking door Stad Antwerpen, Studiedienst Stadsobservatie 11 / 15

12 Kaart 3 Indicatorleerlingen in Antwerpen Aandeel indicator leerlingen per vestigingsplaats basis Gemiddelde: 66% BERENDRECHT_ZANDVLIET EKEREN Legende MERKSEM INDICATOR / TOTAAL <= 30% 30% tem 45% 45% tem 65% 65% tem 85% > 85% District wijken_omgevingsinformatie ANTWERPEN DEURNE HOBOKEN BORGERHOUT BERCHEM Vestigingsplaatsen ingekleurd volgens het aandeel indicatorleerlingen WILRIJK Bron: Dep. Onderwijs, schooljaar Bewerking door Stad Antwerpen, Studiedienst Stadsobservatie 12 / 15

13 Kaart 4 Indicatorleerlingen in Antwerpen Aandeel Indicatorleerlingen in verhouding met het stadsgemiddelde van 66% BERENDRECHT_ZANDVLIET EKEREN MERKSEM Legende ANTWERPEN Verschil meer dan 10% boven het stadsgemiddelde maximum 10% verschil met het stadsgemiddelde meer dan 10% onder het stadsgemiddelde District wijken_omgevingsinformatie DEURNE HOBOKEN BORGERHOUT BERCHEM Vestigingsplaatsen ingekleurd volgens het Indicatorpercentageverschil met het stadsgemiddelde WILRIJK Bron: Dep. Onderwijs, schooljaar Bewerking door Stad Antwerpen, Studiedienst Stadsobservatie 13 / 15

14 2. Analyses op woonplaatsniveau 2.1 Algemeen Tabel 4 Aantal leerlingen per GOK-indicator Woonplaats 2011 Vestigingsplaats 2011 aantal aantal % opleidingsniveau moeder , ,6 thuistaal niet Nederlands , ,5 trekkende bevolking 636 1, ,4 thuisloos 255 0, ,3 schooltoelage , ,1 totaal Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2011 Bewerking: Stad Antwerpen, BZ/Studiedienst Stadsobservatie Tabel 5 Aantal indicator- en GOK-leerlingen Woonplaats 2011 Vestigingsplaats 2011 aantal % aantal % indicatorleerling , ,9 GOK-leerling , Totaal Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie 14 / 15

15 2.2 GOK-gegevens per deelgebied Tabel 6 aantal indicator-, GOK-, TNN en schooltoelageleerlingen per deelgebied indicatorlln GOK-lln TNN-lln schooltoelage-lln aantal % aantal % aantal % aantal % stad Antwerpen , , , ,2 Linkeroever , , , ,7 Binnenstad intra muros , , , ,5 Deurne Noord , , , ,7 Wilrijk west - Hoboken - Kiel , , , ,7 Merksem - Luchtbal , , , ,4 Deurne Zuid - Nieuw Borgerhout - Berchem Noord extra muros Berchem Zuid - Wilrijk Oost , , , , , , , ,4 Bezali , ,7 69 6, ,8 Ekeren - Rozemaai , , , ,6 Bron: Vlaamse Gemeenschap, Departement Onderwijs GOK-telling 2011 Bewerking: Studiedienst Stadsobservatie 15 / 15