Toelichting BenW-adviesnota

Transcriptie

1 Onderwerp: Statushouders Beesel Toelichting BenW-adviesnota Afdeling/team: Afdelingshoofd: Werk, Inkomen en Zorg Bremmers, P.H.M. Auteur: Broek, van den M. Datum vergadering: 1. Aanleiding Huisvesting extra statushouders Het internationale vraagstuk van aanhoudende vluchtelingenstromen, manifesteert zich meer en meer als een vraagstuk waarmee de inwoners van ons land, onze provincie en ook de gemeente Beesel geconfronteerd worden. Het is onmogelijk daar de ogen voor te sluiten. Gouverneur Theo Bovens heeft een dringende oproep gedaan aan alle Limburgse gemeenten hulp te bieden bij de opvang van asielzoekers. Die oproep volgt op klemmende verzoeken van het Rijk aan de Nederlandse gemeenten voor extra opvang en woonruimte te zorgen. De gemeente Beesel neemt daarin uiteraard haar verantwoordelijkheid. Het college van B en W stelt daarom voor om 50 extra statushouders in de gemeente op te vangen en permanent onderdak te bieden. Zij worden gehuisvest in al langer leegstaande koopwoningen. De gemeente gaat in samenwerking met WoonGoed2-Duizend woningen kopen en vervolgens verhuren aan de statushouders. Uiterlijk eind 2016 moet de woonruimte voor de extra statushouders beschikbaar zijn. De aanleiding Net als veel omringende landen is ook Nederland in 2015 geconfronteerd met een massale toestroom van vluchtelingen. Die migrantenstroom is vooral terug te voeren op oorlog, conflicten en onrust in landen ten zuiden van Europa. Voorbeelden daarvan zijn de burgeroorlog in Syrië en aanhoudende conflicten en geweld in Afghanistan, Eritrea en Irak. Vorig jaar werd Nederland daardoor geconfronteerd met bijna asielzoekers, zo blijkt uit cijfers van Vluchtelingenwerk Nederland. Een verdubbeling ten opzichte van De verwachting is dat daarvan ongeveer mensen na een asielprocedure de vluchtelingenstatus krijgen en daarmee een tijdelijke verblijfsvergunning voor vijf jaar. Die zogenaamde statushouders hebben recht op fatsoenlijk onderdak. Als een hernieuwd onderzoek na die vijf jaar uitwijst, dat het onmogelijk is veilig naar hun vaderland terug te keren, krijgen ze een definitieve verblijfsvergunning en de Nederlandse nationaliteit. Dat betekent dat er extra druk ontstaat op de sociale huurwoningmarkt in Nederland. Vooral omdat niets erop wijst dat de vluchtelingenstroom dit jaar tot een einde komt. Het Rijk hanteert een verdeelsleutel voor die statushouders op basis van het inwoneraantal. (Zie bijlage Verseon kenmerk: 1

2 1 voor een specificatie van aantallen) 2. Uitgangssituatie en doelstelling Inspanningen Beesel De gemeente Beesel leverde eerder al een bijdrage aan de noodopvang voor vluchtelingen. Die was vorig jaar nodig, omdat de toestroom zo groot was dat vluchtelingen op straat dreigden te moeten bivakkeren. In oktober 2015 werden in sporthal De Schans in Reuver vier dagen lang 200 vluchtelingen ondergebracht. Dat verliep probleemloos. Veel inwoners dienden zich aan als vrijwilliger. De gemeente stond vorig jaar ook voor de wettelijke opgave om 24 statushouders op te vangen. Beesel slaagde erin de opvang en de huisvesting snel en succesvol gestalte te geven. Dit jaar moet Beesel volgens die landelijke verdeelsleutel onderdak bieden aan 35 statushouders. Ook dat verloopt voorspoedig. Het college van B en W oordeelt nu, dat vanuit zijn maatschappelijke verantwoordelijkheid en indachtig de oproepen van Rijk en provincie, een extra inspanning van de gemeente op z'n plaats is door de huisvesting van nog eens 50 statushouders. Daarmee draagt de gemeente bij aan de doorstroom in de overvolle AZC's. Aanvankelijk was 50 een verdubbeling van de wettelijke taakstelling voor 2016 (die inmiddels bijgesteld is naar 35). Het college blijft vasthouden aan 50. Met het oog op het inwonertal van Beesel en de provinciale opgave concludeert het college dat Beesel hiermee een passende en substantiële bijdrage levert aan de huidige opgave. Draagvlak Het college vindt het niet alleen belangrijk dat statushouders snel kunnen inburgeren in de gemeenschap, maar ook dat er breed draagvlak is voor de komst van de nieuwe Beeselnaren. De afgelopen maanden zijn deskundigen geraadpleegd en is er overleg gevoerd met het maatschappelijk middenveld, waaronder welzijnsorganisaties, scholen, vrijwilligersorganisaties en inwoners (waaronder een ervaringsdeskundige). Op woensdag 8 juni en donderdag 9 juni worden de inwoners van Beesel tijdens twee bijeenkomsten meegenomen in de richting die het college van B en W uit wil. Daarnaast is er ruimte voor ideeën, tips en initiatieven. Dat draagvlak voor de komst van extra statushouders kan belemmerd worden door het tekort aan sociale huurwoningen op de huizenmarkt. In Beesel bedraagt de wachttijd voor een huurwoning, afhankelijk van specifieke voorkeuren, één tot anderhalf jaar. De statushouders die al in Beesel zijn opgevangen nemen overigens slechts zeven procent van de beschikbare huurwoningen in beslag. Het college van B en W stelt voor om voor de huisvesting van de extra statushouders in samenwerking met WoonGoed2-Duizend ongeveer tien woningen aan te kopen. Het gaat om woningen die al langer te koop worden aangeboden en/of al enige tijd leeg staan. Die aanpak biedt de garantie dat de huisvesting van de 50 extra statushouders niet ten koste gaat van het aanbod sociale huurwoningen en de wachtlijsten van woningzoekenden in Beesel niet verder zullen groeien. De woningen, in het eenvoudige segment met een prijsklasse tot circa euro, worden verhuurd aan statushouders. Die huur wordt ingehouden van hun uitkering en/of salaris als ze op termijn een werkplek vinden. Verseon kenmerk: 2

3 In het overleg met het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) zal de gemeente aangeven dat Beesel het liefst gezinnen met jongere kinderen opvangt. In dat geval is er sprake van de komst van zo'n tien gezinnen. Als dat niet mogelijk is, zullen enkele woningen wellicht zo ingericht moeten worden dat ze aan meerdere alleenstaanden zelfstandig onderdak bieden. 3. Rol gemeente en visie en strategie participatie Naast koop ook huur Aanvullend overweegt de gemeente ook contact te leggen met particuliere eigenaren die hun woning al langer te koop hebben staan, om hun huis voor een langere periode te verhuren aan statushouders. Woningen die langere tijd leeg staan bij gebrek aan kopers, zorgen voor extra kosten en vaak dubbele woonlasten voor eigenaren. In elk geval levert dit ze geen rendement op. Verhuur levert extra inkomsten op en de Leegstandswet biedt eigenaren voor een periode van maximaal vijf jaar extra bescherming. Ook de provincie bekijkt inmiddels of de verhuur van particuliere woningen aan statushouders een optie is die verdere ondersteuning verdient. Woningvereniging WoonGoed2-Duizend heeft inmiddels laten weten als partner van de gemeente te willen optreden bij de aankoop en het beheer van de woningen. De corporatie ondersteunt het voorstel van het college van B en W en is bereid ook (een deel van) de woningen aan te kopen en deze te verhuren aan de extra statushouders. De gemeente Beesel en WoonGoed2-Duizend bekijken op dit moment scenario's waarbij WoonGoed2-Duizend alle woningen koopt of dat samen met de gemeente doet. Bovendien heeft de woningvereniging ook medewerking toegezegd aan het initiatief om particuliere huizenbezitters te benaderen hun woning te verhuren aan statushouders. 4. Toelichting Voordelen Op dit moment staan in de gemeente Beesel ongeveer 170 woningen te koop, waarvan een deel langdurig en een deel al leegstaand. Circa twintig procent van dat aanbod valt in het eenvoudige en sobere segment dat de gemeente en WoonGoed2-Duizend voor ogen hebben om na aankoop te verhuren aan de extra groep statushouders. Die aankoop, samen met WoonGoed2-Duizend, betekent dat de gemeente nadrukkelijk zelf de rol van regisseur op zich kan nemen. Daarbij gaat het met name om een zorgvuldige spreiding van de groep statushouders over de drie kernen Beesel, Reuver en Offenbeek. Huisvesting in bestaande woningen en bestaande woonwijken met een gevarieerd huizenaanbod in de drie kernen levert ook extra kansen op voor een snelle inburgering van de statushouders. Verseon kenmerk: 3

4 De woningaankopen betekenen een impuls voor de woningmarkt in Beesel. Nagenoeg iedereen die z'n huis te koop heeft staan, wacht met de aankoop van een nieuwe woning tot de verkoop rond is. Als de gemeente en WoonGoed2-Duizend zich manifesteren als koper van meerdere woningen, betekent dit dat er de nodige doorstroming op de lokale woningmarkt ontstaat. Die beweging op de woningmarkt levert investeringen op, waarvan het lokale en regionale bedrijfsleven kan profiteren. Woningen moeten immers worden ingericht, aangekleed en eventueel opgeknapt. De huisvesting van statushouders in koopwoningen die al langer leegstaan, biedt ook kansen voor verbetering van de leefbaarheid. Leegstand zorgt immers voor verschraling en aantasting van die leefbaarheid en kan zelfs gevoelens van onveiligheid opleveren. Het financieel risico van de aankoop door de gemeente en WoonGoed2-Duizend is miniem. Als de woningen op termijn niet meer nodig zijn voor vluchtelingen met een verblijfsvergunning, kunnen de gemeente en WoonGoed2-Duizend ze weer verkopen, of bijvoorbeeld geschikt maken voor de huisvesting van ouderen, jongeren of gehandicapten. Winst bij een eventuele verkoop is geen doelstelling. De kans dat de woningen niet meer verkocht worden, is te verwaarlozen. Als woningeigenaren ook bereid blijken hun huizen te verhuren aan statushouders, levert dat een extra aanbod aan huisvestingsmogelijkheden op. Deze optie brengt ook nauwelijks kosten met zich mee en is vrij eenvoudig uit te voeren. Bovendien kan de gemeente ook hierbij de rol van regisseur blijven vervullen met het oog op een zorgvuldige spreiding over de drie kernen. Risico's Voor de volledigheid zijn ook de risico's die opdoemen bij het voorstel van het college van B en W in beeld gebracht. Als huizenbezitters hun woning tijdens de verhuur aan statushouders alsnog verkopen, is de gemeente opnieuw aan zet om alternatief onderdak te zoeken. Dat levert extra inspanningen en organisatorische rompslomp op. Onbegrip en onrust onder de inwoners over de huisvesting voor de statushouders is eveneens een risico. Om dat te voorkomen is het zaak de inwoners open en eerlijk het verhaal te vertellen en samen met wijkbewoners het gesprek aan te gaan voor brede acceptatie en participatie. Het college is overigens positief gestemd over de opstelling van de Beeselse gemeenschap. Dat is met name terug te voeren op de enthousiaste medewerking van veel inwoners tijdens de noodopvang in sporthal De Schans in oktober Aanvullende maatregelen De komst van 50 nieuwe inwoners vergt aanvullende maatregelen. Het belang van een snelle integratie in de gemeenschap is groot. Om dat te realiseren is extra begeleiding en ondersteuning nodig. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om een zinvolle dagbesteding, taalvaardigheid en de begeleiding naar (vrijwilligers)werk. Daarvoor krijgen statushouders dezelfde begeleiding als andere mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Die expertise en zorg is in de gemeente aanwezig. Kinderen krijgen uiteraard passend onderwijs. Het is de bedoeling dat die kinderen, zoveel als mogelijk, aan het normale onderwijs deelnemen in de basisscholen in de gemeente Beesel. Scholen willen hierin samenwerken, bijvoorbeeld door gezamenlijk één taaldocent aan te stellen en de expertise naar de Verseon kenmerk: 4

5 kinderen te brengen. En door waar mogelijk nauw samen te werken met het taalonderwijs van de ouders. Mogelijk dat er een extra beroep wordt gedaan op zorgverleners en het welzijnswerk, omdat veel statushouders worstelen met traumatische gebeurtenissen in hun geboorteland, of tijdens hun vlucht. Synthese biedt praktische ondersteuning aan statushouders. Het is zaak om te voorkomen dat die begeleiding en ondersteuning versnipperd wordt aangeboden en de communicatie richting statushouders eenduidig en gestroomlijnd is met behulp van de inzet van buddy's Nadere uitwerking Het spreekt voor zich dat het voorstel van het college van B en W nader uitgewerkt en gedetailleerd moet worden. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de samenwerking met WoonGoed2-Duizend, maatwerk voor huurcontracten met woningeigenaren, het concrete plan voor woningaankopen en het communicatie- en participatietraject met de bewoners van de kernen Reuver, Beesel en Offenbeek. De begeleiding van de groep van 50 statushouders vergt nadere uitwerking en vraagt, naast de kennis van professionals, ook om de inzet van vrijwilligers. De scholen in Beesel zijn positief over de regierol van de gemeente. Concentratie van statushouders in een enkele kern zou voor het onderwijs teveel druk opleveren. Dat geldt ook voor medische zorg, zo hebben huisartsen benadrukt. De eerste aanzet naar een concreet plan van aanpak is gemaakt door een groep professionals en ervaringsdeskundige uit het maatschappelijke middenveld. (Zie bijlage 2) Tenslotte Beesel onderscheidt zich met name door een uitmuntende gemeenschapszin. Beesel doet het gewoon anders, maar toch vooral samen met de inwoners. Dat blijkt telkens weer en daardoor is de Beeselse gemeenschap in staat op alle fronten topprestaties te leveren. Die gemeenschapszin staat het college ook voor ogen bij dit voorstel om een extra bijdrage te leveren aan de vluchtelingenproblematiek. Door 50 extra statushouders een thuis te bieden. In een plezierige en vooral veilige woonomgeving. 5. Toekomstvisie Verseon kenmerk: 5

6 6. Integrale afstemming N.v.t. a. Communicatief (denk aan: Gemeente Info, pers, website, klantenbalie en Apropos) Zie bijlage 3 b. Financieel c. Juridisch d. Collegeprogramma e. Risico s 7. Voorstel / advies Wij stellen het college voor om aan de raad te vragen om in te stemmen met bovenstaande kaderstelling en het college binnen die kaders te mandateren op inhoud en kosten. Met als belangrijkste uitgangspunt de huisvesting van 50 extra statushouders en de aankoop van woningen in samenwerking met WoonGoed2-Duizend. Bij afwijking van het kader vindt er uiteraard terugkoppeling plaats naar de raad. Verseon kenmerk: 6