Inwendige bestraling bij een tweede borstsparende behandeling

Transcriptie

1 Inwendige bestraling bij een tweede borstsparende behandeling

2

3 In deze folder leest u meer over bestraling bij de behandeling van borstkanker. Deze informatie ontvangt u als aanvulling op de algemene informatie over radiotherapie. Uw arts in het ziekenhuis heeft u voor een bestralingsbehandeling bij een tweede borstsparende behandeling in verband met borstkanker doorverwezen naar de afdeling Radiotherapie van het Radboudumc. Doel behandeling Een borstsparende behandeling voor borstkanker wordt al lange tijd beschouwd als een optimale behandeling. Toch kan de borstkanker terugkomen of kan een nieuwe tumor in de eerder gespaarde borst ontstaan. Vroeger hield dit onherroepelijk een borstamputatie in. Tegenwoordig kunnen we in sommige gevallen een tweede borstsparende behandeling als alternatieve optie aanbieden. Bij deze behandeling wordt de tumor chirurgisch verwijderd uit de borst, en krijgt u ook radiotherapie. Het doel van de bestraling is om de kans op het terugkeren van de tumor in het gebied van de borst (en/of de lymfeklieren) te verkleinen en daarmee de kans op genezing te bevorderen. Niet in alle gevallen is het mogelijk om een tweede keer borstsparend te behandelen. Om te bepalen of deze behandeling bij u mogelijk is, wordt rekening gehouden met een aantal gegevens. Met name het uiterlijk van de borst na de eerdere bestraling is van groot belang. Verder moet uit de biopsie (microscopisch onderzoek van het door middel van een naald weggenomen weefsel) blijken dat de tumor die nu aanwezig is, niet zodanig agressief is dat deze behandeling niet mogelijk is. Indien uit het weefselonderzoek van de verwijderde tumor na de operatie blijkt dat de tumor veel uitgebreider is dan vooraf bedacht, zullen we dit resultaat met u bespreken. Eén van de mogelijkheden is dan om alsnog een borstamputatie te doen. De tot dan uitgevoerde behandeling levert hierbij geen problemen op. Deze behandeling wordt op dit moment slechts in een beperkt aantal centra in Europa aangeboden. Daarom is het belangrijk om onze ervaring hiermee goed te registreren en met elkaar uit te wisselen. Dit behoort tot de kwaliteitseisen van 1

4 bijna alle behandelingen. Hierbij gaan we van uit dat u geen bezwaar heeft om deze gegevens anoniem (niet to u te herleiden) beschikbaar te houden. Operatie en plaatsing bestralingsbuisjes De eerste stap van de behandeling bestaat uit het chirurgisch verwijderen van de tumor met, indien mogelijk, een schildwachtklierprocedure. Het gebeurt regelmatig dat na een eerdere borstsparende behandeling de schildwachtklier niet in de oksel aan dezelfde kant zit, maar bijvoorbeeld achter het borstbeen of in de andere oksel. Indien mogelijk zullen we deze schildwachtklier ook verwijderen voor verder onderzoek. Tijdens het wegnemen van de tumor is niet alleen de chirurg, maar ook uw radiotherapeut-oncoloog aanwezig. Na het markeren van de plek waar oorspronkelijk de tumor zat door middel van een aantal vaatclips, brengt de radiotherapeut-oncoloog een aantal (meestal tussen de 5 en de 11) holle soepele kunststof buisjes in. Hierrna maakt de chirurg het operatiegebied dicht. De buisjes komen hierbij aan beide kanten van het operatiegebied door de huid naar buiten. Door deze buisjes wordt later een kleine bestralingsbron opgevoerd om uw borst van binnen uit te bestralen. CT scan Om te bepalen hoe lang de bestralingsbron op een bepaalde plaats in de buisjes moet blijven staan bij iedere bestralingsbehandeling, maken we na de ingreep een CT-scan van de borst. Dit doen w één tot drie dagen na deze ingreep op de afdeling Radiotherapie. Op basis van deze scan bereiden we een bestralingsplan voor. Afhankelijk van het tijdstip van de operatie, blijft u eventueel de nacht ervoor of erna in het ziekenhuis overnachten. Duur bestraling Eén tot drie dagen na de ingreep start de bestraling. Deze duurt vijf werkdagen, twee keer per dag. In totaal krijgt u dus tien bestralingen. Vervolgens verwijderen we de holle buisjes. Hiervoor is geen verdoving nodig, dit is vergelijkbaar met het verwijderen van een infuusnaald. 2

5 Behandeling Elke behandeling duurt maximaal een half uur. De bestraling zelf duurt ongeveer 15 minuten. Bij iedere behandeling sluiten we de buisjes via een kabel aan op de bestralingsbron. Vervolgens voeren we de bestralingsbron door uw borst van binnenuit via de buisjes. De behandeling is poliklinisch, u mag tussen de bestralingen door naar huis. Indien dit te zwaar voor u is, kunt u overdag tussen de twee bestralingen op onze afdeling of in het ziekenhuis verblijven. De tijd tussen de bestralingen is dan minimaal zes uur en bij voorkeur acht uur. Tijdens de bestralingsperiode heeft u een controle-afspraak bij de radiotherapeut-oncoloog. Deze staat aangegeven in de lijst bestralingsafspraken. Wanneer zich klachten voordoen, kunt u die tijdens deze afspraak bespreken. Wanneer er klachten zijn die niet kunnen wachten tot een controle, kunt u dit aangeven bij de bestralingslaboranten. We maken dan een tussentijdse controle afspraak bij een arts of verpleegkundige. Tijdens het afsluitend gesprek in de laatste week van uw bestraling bespreken we bij wie u op controle moet komen en wanneer. Bijwerkingen Tijdens de bestralingsperiode kunnen bijwerkingen optreden. Deze zijn meestal slechts tijdelijk. De meest voorkomende klachten zijn: Vermoeidheid De bestraling op zich geeft geen vermoeidheidsklachten. Met name de operatie en de daarbij behorende narcose maar ook spanningen rondom de ziekte en de behandeling kunnen van invloed zijn op hoe u zich voelt. Het heen en weer reizen voor de bestralingen gedurende 5 dagen, 2 keer per dag, kan ook als belastend worden ervaren. De vermoeidheid kan enige tijd (weken tot maanden) na de behandeling aanhouden. Tip: neem voldoende rust en beweeg voldoende. Probeer uw dagelijkse activiteiten in een rustig tempo te doen. Ontspanning en afleiding kunnen ook helpen. 3

6 Huidreacties U kunt als gevolg van de operatie en de bestraling last krijgen van uw huid, waarbij roodheid, een wat gespannen aanvoelende en droge huid, jeuk of een branderig gevoel kunnen optreden. De wondgenezing verloopt niet merkbaar verschillend in vergelijking met een operatie alleen. U krijgt zo nodig een behandeling van de verpleegkundige of de radiotherapeut oncoloog.. Na het verwijderen van de buisjes kan gedurende enkele uren tot aan dag wat wondvocht uit de insteekgaatjes vrijkomen. Daarna zal de huid zich binnen enkele weken herstellen. Vaak blijft de huid na bestraling tijdelijk, gedurende enkele maanden, wat donkerder van kleur. Soms kunnen de bloedvaatjes in de huid zich in de loop der jaren meer gaan aftekenen. Dit is ontsierend, maar geeft geen andere klachten. De bestraalde huid blijft gedurende een paar maanden gevoeliger voor zonlicht en daarmee verbranding bij zonnebaden. Stuwing van de borst Als gevolg van de operatie en de bestraling kan de borst voller aanvoelen door vochtophoping. Daarbij wordt de tepel vaak gevoeliger. De borst kan hierdoor gevoeliger zijn. Ook kunt u een kortdurende stekende pijn in de borst of in de borstwand bemerken. Dit zal na de behandeling verminderen en meestal verdwijnen. Door de bestraling en de operatie kan in de loop van jaren een toename van bindweefsel/ littekenweefsel ontstaan. De bestraalde borst kan daardoor wat vaster aanvoelen (met name in het operatiegebied) en iets van vorm veranderen. De borst kan ook wat gevoeliger blijven, vooral bij druk, dan voor de behandeling. Verzorging borst en buisjes Zolang de buisjes zich in uw borst bevinden, mag u de behandelde borst niet wassen of douchen. Na elke bestraling wordt u opnieuw verbonden. Nadat de buisjes na de laatste bestraling zijn verwijderd, vragen we u in elk geval de erop volgende nacht met BH en kompressen te slapen voor wat zachte druk op het operatiegebied zodat uw borst minder kan opzwellen. Daarna mag u zich gewoon wassen of douchen. Bij het douchen verzoeken we u wel om de behandelde borst niet met zeep in te smeren. Na het verwijderen van de buisjes kan vooral de eerste uren wat wondvocht uit de eerdere gaatjes sijpelen. Indien het verbandmateriaal vochtig wordt, mag u dat vervangen. 4

7 Zodra de gaatjes volledig gesloten zijn, mag u weer baden. Tot die tijd verzoeken we u om de gaatjes te verbinden met een gewoon droog kompresje. We verzoeken u tijdens de behandeling een goed passende (zeker geen te krappe) BH te dragen, waarbij u rekening houdt met de aanwezigheid van de buisjes en het verbandmateriaal. Het is handig hiervoor een BH met een achtersluiting te gebruiken, zodat deze zo nodig ruimer gemaakt kan worden met behulp van een tussenstukje. Bij dragen van een beugelbh is het handig als de beugel er tijdelijk uitgeschoven kan worden. U mag deze BH ook s nachts aanhouden. Meer informatie Als u nog vragen heeft over de behandeling dan kunt u die altijd stellen aan de laboranten of de artsen uit uw behandelteam, zoals prof. dr. P. Poortmans en dr. H. Meijer. Voor meer informatie over borstkanker kunt terecht op de volgende websites: KWF kankerbestrijding Integraal Kankercentrum Nederland Borstkankervereniging Nederland Revalidatieprogramma Herstel en Balans 5

8 Adres Afdeling Radiotherapie Ingang oost Geert Grooteplein-Zuid 32, route GA Nijmegen Contact Voor spoedoverleg buiten kantooruren Radboud universitair medisch centrum