Kansrijke beroepen: Drenthe

Transcriptie

1 Kansrijke beroepen: Drenthe Waar is de arbeidsmarkt krap? 29 juni 2016

2 Inhoudsopgave 1. Zicht op krapte helpt mismatch op (regionale) arbeidsmarkt verkleinen 2 2. Krapteberoepen in Drenthe 3 3. Goede kansen op werk of omscholing in krapteberoepen 6 Colofon 8 Kansrijke beroepen: Drenthe 1

3 1. Zicht op krapte helpt mismatch op (regionale) arbeidsmarkt verkleinen Nu de economie aantrekt, ontstaan er ook weer nieuwe kansen op werk. De kans op werk verschilt echter van beroep tot beroep. Zo zijn er op dit moment aan de ene kant nog steeds grote groepen werklozen die moeilijk aan het werk komen, terwijl sommige werkgevers juist kampen met moeilijk vervulbare vacatures voor bepaalde beroepen. Ook de komende tijd zal de werkgelegenheid in sommige sectoren en beroepsgroepen afnemen, terwijl andere sectoren zich zorgen maken over toenemende tekorten aan personeel in bepaalde beroepen. Voor een goed draaiende economie en arbeidsmarkt is het belangrijk dit soort mismatches zoveel mogelijk te voorkomen. Het in beeld brengen van beroepen met een krappe arbeidsmarkt, ofwel moeilijk vervulbare vacatures, kan hierbij helpen. In 2014 en in 2015 heeft UWV overzichten uitgebracht van beroepen met een krappe arbeidsmarkt. De laatste publicatie dateert van 6 februari 2015: Welke beroepen bieden kansen? Overzicht van krapte- en overschotberoepen 1. De overzichten zijn bedoeld om input te geven voor arbeidsmarktbeleid en de uitvoering daarvan. De publicatie schetst een landelijk beeld van krapte- en overschotberoepen, opgesteld aan de hand van cijfers van UWV en feedback van arbeidsmarktprofessionals. Er blijkt bij regionale arbeidsmarktpartijen grote behoefte aan een regionale verbijzondering van krapteberoepen. Daarom is in nauwe samenwerking met het WerkgeversServicepunt gewerkt aan een regionalisering van de landelijke lijst met krapteberoepen. Deze notitie bevat een lijst met krapteberoepen voor de regio Drenthe. Het gaat om de arbeidsmarktsituatie begin Prognoses over regionale tekorten zijn op dit niveau lastig in beeld te brengen. Box 1.1 Gevolgde werkwijze en methodiek Het benoemen van krapteberoepen is geen exacte wetenschap. Het overzicht is tot stand gekomen door het naast elkaar leggen van beschikbaar cijfermateriaal over vacatures en geregistreerde werkzoekenden bij UWV en een analyse van (vaak sectorale) arbeidsmarktrapporten. Op basis van deze data is een eerste groslijst gemaakt. De groslijst is vervolgens voorgelegd aan arbeidsmarktprofessionals in de regio met de vraag of zij inderdaad zien dat vacatures voor de genoemde beroepen moeilijk vervulbaar zijn. Naast het WerkgeversServicepunt, zijn onder andere benaderd: uitzendbureaus, onderwijsinstellingen, werkgeversverenigingen en individuele werkgevers in verschillende sectoren. De experts hebben feedback gegeven op de groslijst en konden suggesties doen over beroepen die in hun visie ook krapte vertonen. De uiteindelijke notitie is dus tot stand gekomen in nauwe afstemming met regionale arbeidsmarktprofessionals, waarbij de input vanuit de diverse bronnen zorgvuldig is afgewogen. Hier past een woord van dank aan de vaak zeer bereidwillige medewerking van genoemde partijen; zonder hen was het niet mogelijk geweest dit overzicht te maken. Een uitgebreide verantwoording is opgenomen in een aparte verantwoordingsnotitie 2. De notitie geeft een zo onderbouwd mogelijk overzicht van krapteberoepen voor de regio Drenthe. De beschikbare arbeidsmarktcijfers geven duidelijke indicaties van krapte en meerdere arbeidsmarktprofessionals bevestigen dat vacatures voor de genoemde beroepen moeilijk vervulbaar zijn in de regio. Dat betekent niet dat alle werkgevers in de regio daadwerkelijk knelpunten zullen ervaren bij de vacaturevervulling. We weten in ieder geval dat dit wel regelmatig het geval is. Het is daarnaast nog steeds mogelijk dat er buiten deze lijst beroepen zijn met een krappe arbeidsmarkt. Deze zijn met de gehanteerde methode echter niet in beeld gekomen, of waren lastig te onderbouwen. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om hele kleine beroepsgroepen. Soms ook was er uit de feedback geen eenduidig beeld af te leiden. In dat geval is het beroep niet opgenomen in de notitie. 1 Te vinden op: 2 Kansrijke beroepen: methodiek. Totstandkoming regionale overzichten met krapteberoepen. September Kansrijke beroepen: Drenthe 2

4 2. Krapteberoepen in Drenthe De schema s hierna geven per richting een overzicht van krapteberoepen in de regio Drenthe. Voor deze beroepen is er naar verhouding veel vraag (vacatures) in relatie tot het beschikbare aanbod (werkzoekenden). Dit maakt het lastig voor werkgevers om vacatures te vervullen. Mogelijk is er zelfs sprake van tekorten. De krapte doet zich in Drenthe voor op alle beroepsniveaus, maar is vooral geconcentreerd in techniek, industrie en bouw. De werkgelegenheidsstructuur is van invloed op de krapteberoepen in deze notitie. Drenthe is een regio die wordt gekenmerkt door een mix van seizoengevoelige en conjunctuurgevoelige werkgelegenheid en een relatief grote zorgsector. Zorg & welzijn, industrie, zakelijke diensten en detailhandel zijn in Drenthe de grootste sectoren. De regio rond Emmen is gespecialiseerd in chemische, kunststof- en rubberindustrie, die vooral gericht is op de export. Ook Zuidwest-Drenthe heeft een goede uitgangspositie voor industriële export. Deze regio kenmerkt zich daarnaast ook door een sterk aanwezige voedings- en genotsmiddelenindustrie en metaalindustrie. Landbouw, horeca en bouw bepalen verder het karakter van de Drentse werkgelegenheid. Van de banen in Drenthe bevindt zich 75% ( banen) in de hierboven genoemde sectoren. Ten opzichte van het Nederlandse beeld valt op dat vooral een aantal conjunctuur- en seizoengevoelige sectoren sterk vertegenwoordigd is. De sterk ontwikkelde sector zorg & welzijn heeft meer te maken met de dynamiek van overheidsbeleid, bezuinigingen en demografische ontwikkelingen. Een uitgebreide analyse van werkgelegenheidsstructuur en verwachte ontwikkelingen daarin is opgenomen in de jaarlijkse uitgave Regio in Beeld Drenthe. 3 Krapteberoepen in Drenthe: TECHNIEK/INDUSTRIE/BOUW elementair beroepsniveau opperman grond-, weg en waterbouw (gww) lager beroepsniveau/basisvakmanschap asbestverwijderaar / sloper steigerbouwer betonboorder, betonreperateur metselaar, tegelzetter, voeger, cellenbetonblokkenbouwer (gasbetonblokken, gipsblokken, giboblokken) stukadoor, kitter (onderhouds)schilder / behanger / glaszetter industrieschilder, verfspuiter dakdekker / pannenlegger / rietdekker grond- en kabelwerker gas, water, elektriciteit, datacommunicatie straatmaker / rioleringsmedewerker / vakman grond- weg- en waterbouw (gww) plaatwerker / CNC-metaalbuiger, - snijder, CNC-machinebediener monteur elektriciteitsnetten (bv het aansluiten van elektriciteit buitenshuis, in de openbare ruimte) middelbaar beroepsniveau/gespecialiseerd vakmanschap installatiemonteur gas, water, sanitair, verwarming onderhoudsmonteur/loodgieter gas, water, sanitair, (centrale) verwarming pijpfitter industriële montage, monteur verwarming utiliteitsbouw monteur koeltechniek, luchtbehandeling CNC-verspaner inclusief programmeren (draaien, frezen, kotteren, slijpen) machinist mobiele kraan constructiebankwerker, scheepsbouwer constructiesamenbouwer gespecialiseerd lasser niveau 3 & 4 (TIG, MIG/MAG, elektrode) monteur/inbedrijfsteller fabrieksinstallaties (onderhouds)monteur machines/installaties, liften, werktuigen scheepswerktuigkundige meet- en regeltechnicus / monteur meet- en regeltechniek monteur beveiligingsinstallaties elektricien / monteur technische installaties (bv. elektromonteurs in huizen en winkels) (hoofd-)monteur elektrotechnische panelen, elektrische installaties, midden- en hoogspanningsinstallaties (bv. elektromonteurs in de industrie) 3 Te vinden op: Deze publicatie verschijnt één keer per jaar. Medio oktober 2016 wordt Regio in Beeld 2016 gepubliceerd. Kansrijke beroepen: Drenthe 3

5 inspecteur elektrische installaties technisch-commercieel personeel (inkopers/verkopers/accountmanagers technische produkten) werkvoorbereider-calculator bouw / grond-, weg- en waterbouw (gww) (tekenaar-)werkvoorbereider bouw / grond-, weg- en waterbouw (gww) uitvoerder grond-, weg- en waterbouw (gww) (werkvoorbereider-)calculator werktuigbouw, elektrotechniek, installatietechniek (tekenaar-)werkvoorbereider werktuigbouw, elektrotechniek, installatietechniek tekenaar-constructeur werktuigbouw, machines/gereedschappen, installatietechniek (CAD)tekenaar elektrotechniek calculator procesindustrie hoger beroepsniveau adviseur/ontwerper-constructeur civiele techniek ontwerper-constructeur werktuigbouw, machines/gereedschappen, installatietechniek, offshore, scheepsbouw projectleider / ontwerper industriële automatisering, PLC-programmeur ontwerper elektrotechnische installaties / elektronica projectleider werktuigbouw, maintenance engineer wetenschappelijk beroepsniveau manager afdeling research en ontwikkeling / R&D specialist procestechnoloog, productontwikkelaar procesindustrie / voedingsmiddelenindustrie De grootste lijst met krapteberoepen bevindt zich in de richting techniek. Er is sprake van krapte op verschillende niveaus: In Drenthe bevinden zich de nodige beroepen op lager niveau onder de krapteberoepen. Drenthe kent op dit lager niveau ook relatief veel werkgelegenheid. Wel moet hierbij worden aangetekend dat een deel van deze beroepen volgens de officiële indeling weliswaar tot het lagere beroepsniveau behoort, maar tegenwoordig in de praktijk wel vaak een opleiding op mbo-2 vraagt. Vooral door het aantrekken van de bouw wordt het daar steeds lastiger om vakmensen te vinden.: schilders, stukadoors, metselaars, monteurs elektriciteitsnetten. De afgelopen jaren zijn er door de crisis in de bouw veel bouwvakkers werkloos geworden. Inmiddels komen er vanuit de sector signalen dat de voorraad werkzoekenden met goed opgeleide vakkrachten voor de bouw lijken op te drogen.. De meeste moeilijk te vervullen vacatures in Drenthe zijn die voor uitvoerende technische functies op middelbaar niveau. Er zijn tekorten aan bijvoorbeeld cnc-verspaners, gespecialiseerde lassers, verschillende soorten monteurs en meet- en regeltechnici. Soms staan deze beroepen open voor mensen met een opleiding op mbo-niveau 2, maar vaker is niveau 3 of 4 een vereiste. Daarnaast gaat het om technisch kaderpersoneel (staf): soms op mbo-4 niveau, maar vaak op hoger of wetenschappelijk niveau. Het gaat dan bijvoorbeeld om ontwerper/constructeurs werktuigbouw, projectleiders, procestechnologen of ontwerpers elektrotechnische installaties. Veel van de genoemde technische beroepen bevinden zich in de industriële sector en in de bouw. In vergelijking met andere regio s is de industrie met 15 procent van de werkgelegenheid tegenover 10 procent op landelijk niveau - oververtegenwoordigd in Drenthe. Maar een belangrijk deel van de technische werkgelegenheid bevindt zich ook bij (gespecialiseerde) technische dienstverleners uit de regio, met name de beroepen op hogere niveaus. Ook de bouwsector is met 4,4% van de werkgelegenheid tegenover 3,9% landelijk relatief sterk aanwezig in Drenthe. Krapteberoepen in Drenthe: ICT hoger beroepsniveau systeemanalist, - ontwikkelaar, (web)developer, tester ict, security-specialist, adviseur erp / crm programmeur ICT (o.a. dot.net, java, scripttalen, C, C#) specialist technische infrastructuur ICT systeembeheerder, netwerkbeheer wetenschappelijk beroepsniveau architect technische infrastructuur ICT, datawarehouse ontwikkelaar Hoewel de ICT-sector relatief klein is in Drenthe, zijn er op de hogere beroepsniveaus ook enkele ICTberoepen met moeilijk vervulbare vacatures. Bovendien komen ICT-beroepen ook in andere sectoren voor. Vooral developers/programmeurs voor specifieke talen (bijvoorbeeld dot.net, java, C#) zijn moeilijk te vinden. Daarnaast is het lastig om specialisten technische infrastructuur, systeembeheerders, systeemontwikkelaars en IT-architecten te vinden. De vereiste kennis in de ICT is vaak heel specifiek en moet up-to-date zijn. Wat dit betreft tekent zich in de ICT een duidelijke mismatch af: veel werkzoekenden zijn middelbaar opgeleid of hebben een verouderde opleiding of ervaring. Daarnaast is er in toenemende mate ook behoefte aan mensen met inzicht in bedrijfsprocessen en communicatieve Kansrijke beroepen: Drenthe 4

6 vaardigheden, die klantwensen kunnen vertalen naar ICT. In het algemeen is het onderscheid tussen hoger en wetenschappelijk niveau niet altijd goed te maken. Krapteberoepen in Drenthe: ZORG middelbaar beroepsniveau/gespecialiseerd vakmanschap verpleegkundige mbo apothekersassistent hoger beroepsniveau operatie-assistent, anesthesiemedewerker wijkverpleegkundige, praktijkverpleegkundige, gespecialiseerd verpleegkundige ziekenhuis wetenschappelijk beroepsniveau specifieke medisch specialisten (bijvoorbeeld specialist ouderengeneeskunde, arts verstandelijk gehandicapten, SEHarts, arts maag-darm-leverziekten, klinisch geriater, tandarts, reumatoloog, verzekeringsarts, anesthesioloog) psychiater De zorgsector maakt momenteel een onrustige periode door. Vooral in de thuiszorg verdwijnen nog banen. De kwetsbare groepen bevinden zich vooral op de laagste beroepsniveaus (bijvoorbeeld helpenden of schoonmakers). Hier is sprake van personeelsoverschotten. De overstap naar krapteberoepen op middelbaar niveau, zoals verpleegkundige of apothekersassistente, is vaak lastig te maken. Tegelijkertijd zijn er in Drenthe op de hogere niveaus juist vacatures die moeilijk zijn te vervullen, bijvoorbeeld wijkverpleegkundigen en specifieke medisch specialisten (bijvoorbeeld specialist ouderengeneeskunde, geriater, maag-darm-leverarts, arts verstandelijk gehandicapten). Krapteberoepen in Drenthe: FINANCIEEL/ECONOMISCH/ADMINISTRATIEF wetenschappelijk beroepsniveau registeraccountant, manager accountantskantoor Financiële functies zijn in Drenthe dun gezaaid. Bovendien nemen de banen in de financiële sector af. Toch is er ook in de financiële richting sprake van moeilijk vervulbare vacatures op wetenschappelijk niveau. Zo zijn registeraccountants en belastingadviseurs moeilijk te vinden in de regio. Krapteberoepen in Drenthe: ONDERWIJS hoger beroepsniveau docenten exacte vakken 2e graads (wiskunde, natuurkunde, scheikunde) docenten (vreemde) talen 2e graads (NL, Engels, Duits) docent techniek/ict (V)MBO wetenschappelijk beroepsniveau docenten exacte vakken 1e graads (wiskunde, natuurkunde, scheikunde) docenten (vreemde) talen 1e graads (NL, Engels, Duits) In het onderwijs zijn vooral docenten exacte vakken moeilijk te vinden (natuurkunde, scheikunde, wiskunde). Dit geldt ook voor docenten talen (met name Engels en Duits). In het middelbare beroepsonderwijs (mbo) zijn vooral bevoegde docenten voor technische vakken moeilijk te vinden. Arbeidsmarktprofessionals geven aan dat het vooral ontbreekt aan jonge docenten. Er zijn wel mensen uit het bedrijfsleven met specifieke kennis van techniek of ICT, maar die beschikken vaak (nog) niet over een lesbevoegdheid. De meeste vacatures zijn er in het voorjaar, als scholen gaan werven voor het nieuwe schooljaar. Krapteberoepen in Drenthe: TRANSPORT EN LOGISTIEK lager beroepsniveau/basisvakmanschap vrachtwagenchauffeur (algemeen, autolaadkraan, geconditioneerd vervoer, tankauto, truckmixer, gevaarlijke stoffen) middelbaar beroepsniveau/gespecialiseerd vakmanschap transportplanner Vacatures voor vrachtwagenchauffeurs zijn in Drenthe lastig in te vullen. Hoewel er voldoende werkzoekenden als chauffeur staan geregistreerd, ontbreekt het vooral aan chauffeurs met de gewenste flexibiliteit (weekend werken, overnachten). Daarnaast zijn vacatures voor transportplanner moeilijk te Kansrijke beroepen: Drenthe 5

7 vervullen. Dit is een verantwoordelijke functie, die vraagt om overzicht, flexibiliteit en stressbestendigheid. Het gaat immers om een zo efficiënt mogelijke inzet van mensen en materieel. Bovendien is er vaak bedrijfsspecifieke kennis noodzakelijk. Overstappen van het ene naar het andere bedrijf is dus niet zo maar mogelijk. Deze functie ligt eigenlijk op de grens tussen mbo- en hbo-niveau. Krapteberoepen in Drenthe: HORECA lager beroepsniveau/basisvakmanschap bedieningsmedewerker middelbaar beroepsniveau/gespecialiseerd vakmanschap zelfstandig werkende kok Drenthe heeft te maken met veel seizoenswerkgelegenheid in de horeca. In het hoogseizoen is er een tekort aan (geschoolde) bedieningsmedewerkers. Voor de vacatures in de keuken is specifieke ervaring en opleiding nodig. Ook binnen de verschillende keukens zijn er specialisaties. Een kok met buffet ervaring doet het niet per definitie ook goed in een à la carte restaurant. Verder is er veel verloop in de keuken. Door de seizoen gebondenheid zijn er - naast vast personeel - ook parttime krachten nodig. Deze zijn nog lastiger te vinden. Krapteberoepen in Drenthe: AGRARISCH middelbaar beroepsniveau/gespecialiseerd vakmanschap hovenier Tenslotte wordt opgemerkt dat het moeilijk is om hoveniers te vinden. Hierbij is wel sprake van seizoensinvloeden: vacatures doen zich hier vooral voor in het voorjaar. 3. Goede kansen op werk of omscholing in krapteberoepen Deze notitie maakt concreet voor welke beroepen vacatures moeilijk vervulbaar zijn. Voor werkzoekenden liggen er in deze beroepen kansen op werk. Deze notitie vormt daarmee een bruikbaar uitgangspunt voor bijvoorbeeld omscholingsprojecten in het kader van van-werk-naar-werk of van-werkloosheid-naar-werk, maar ook voor advisering aan werkzoekenden of scholieren/studenten. Het gaat wel vaak om beroepen waarvoor een gerichte opleiding is vereist. Niet iedereen is zomaar geschikt of geschikt te maken voor deze beroepen: Met name voor werkzoekenden en met werkloosheid bedreigde werknemers met een enigszins vergelijkbare achtergrond zijn er goede mogelijkheden om direct, of na een relatief korte scholing, aan de slag te gaan in de beroepen die in deze notitie worden genoemd. De beroepen tot en met middelbaar niveau lenen zich waarschijnlijk het best voor gerichte omscholingstrajecten. Meer in het algemeen zien mensen, die bijvoorbeeld vanwege de crisis of bezuinigingen op zoek moeten naar ander werk, met deze lijst waar de beste arbeidsmarktkansen liggen. Hoewel dit niet voor iedereen een haalbare optie is, liggen hier wel degelijk kansen voor bijvoorbeeld mensen die het verlies van een baan willen aangrijpen voor een carrièreswitch. De krapteberoepen in deze notitie vergen meestal een behoorlijke opleiding op mbo-, hbo- of universitair niveau. Inmiddels weten we dat veel krapteberoepen redelijk stabiel zijn. Daarmee is het overzicht ook goed te gebruiken door decanen bij de studiekeuzevoorlichting aan jongeren. Kansrijke beroepen: Drenthe 6

8 Al met al kan het overzicht in deze notitie een goed startpunt zijn voor regionale acties, zoals: Een analyse in hoeverre er voor de genoemde beroepen geschikte of schoolbare werkzoekenden bij UWV (of gemeenten) staan ingeschreven. Afspraken met werkgevers over de wijze waarop geschikte werkzoekenden zo snel mogelijk na inschrijving in beeld bij cq. in contact met werkgevers kunnen worden gebracht. Inventariseren of werkgevers of branches met moeilijk vervulbare vacatures willen investeren in scholingsarrangementen, en in welke omvang. Verkennen met werkgevers of de genoemde beroepen ook de komende jaren waarschijnlijk nog krapte blijven vertonen cq. of er daarnaast andere krapteberoepen bijkomen. Benoemen van speerpuntensectoren of beroepen in het marktbewerkingsplan van het WerkgeversServicepunt en de regionale werkbedrijven. Adviseren aan werkzoekenden die zich willen omscholen (en die bijvoorbeeld gebruik kunnen maken van scholingsvouchers 4 of die de beschikking hebben over een transitievergoeding). De Tijdelijke regeling subsidie scholing richting een kansberoep maakt het mogelijk subsidie voor scholing van werkzoekenden die is gericht op een kansberoep. Voorlichten van decanen op scholen over de krapteberoepen in de regio, zodat die het kunnen meenemen in hun studie- en beroepskeuzevoorlichting. Tenslotte Deze notitie geeft geen indicaties over de omvang van de vacaturemarkt of tekorten. Omdat er gekeken is naar een behoorlijk gedetailleerd beroepsniveau, zijn er geen eenduidige cijfers beschikbaar over vraag en aanbod in de betreffende beroepen. De overzichten bieden vooral een bruikbaar startpunt om in gesprek te gaan met werkgevers, onder meer over de omvang van de vraag en de bereidheid om te investeren in scholing. Wel is duidelijk dat het in sommige gevallen gaat om relatief kleine aantallen vacatures. Daarmee biedt het overzicht goede input voor mogelijke scholingsprojecten, maar niet per se op grote schaal. Juist kleinschalige scholingsprojecten bieden overigens goede mogelijkheden om een zorgvuldige selectie van geschikte kandidaten te organiseren. Deze selectie blijkt een belangrijke randvoorwaarde voor succes. Het identificeren van krapteberoepen is één van de manieren om zicht te krijgen op de kansen op de arbeidsmarkt. Voor veel werkzoekenden of met werkloosheid bedreigden zal de overstap naar de genoemde beroepen, ook na scholing, echter te groot zijn. Werkzoekenden stappen in het algemeen gemakkelijker over naar aanpalende (of inhoudelijk vergelijkbare) beroepen waar zich geen tekorten voordoen, maar mogelijk wel veel baanopeningen zijn. Dit verschilt uiteraard van geval tot geval. UWV investeert in 2016 ook in het in beeld brengen van veel voorkomende overstapberoepen 5. Zo zijn de alternatieve loopbaanoverstappen voor verkopers en voor helpenden thuiszorg gepubliceerd. 4 Te vinden op 5 Te vinden op werk.nl. Zie voor de overstapberoepen van verkooppersoneel en voor overstapberoepen van helpende in de thuiszorg Kansrijke beroepen: Drenthe 7

9 Colofon Uitgave UWV Afdeling Arbeidsmarktinformatie en advies Werkgeversservicepunt Drenthe Inlichtingen , Auteurs Erik Oosterveld Disclaimer Alles uit deze uitgave mag worden overgenomen, echter alleen met bronvermelding UWV 2016 Kansrijke beroepen: Drenthe 8

10 Einde rapport Kansrijke beroepen: Drenthe 9