Inleiding Informatiekunde I

Transcriptie

1 Wat gaan we doen, vandaag? College 3, 14 november 2006

2 Wat gaan we doen, vandaag? College Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl 3

3 1.1 Wat gaan we doen, vandaag? : Historische ontwikkeling Manipulatie van databases Voorbeelden in de informatiekunde Relevante literatuur voor vandaag: Glenn Brookshear s Computer Science, an overview: Hoofdstuk 8, Data abstractions Hoofdstuk 9, Database systems

4 1.2 Wat zijn databases? Definition Een database is een grote hoeveelheid data die opgeslagen zijn op een gestructureerde manier, zodanig dat er gemakkelijk in gezocht kan worden. De tegenstelling tussen een database en een platte tekst, is vergelijkbaar met het verschil tussen een Word document en een Excel-document, of tussen een lange tape met doorlopende tekst, of een archiefdoos, met verschillende kaarten.

5 1.3 Voorbeelden In welke databases zit je zelf? Informatie Beheer Groep (IBG) ProgRESS Bankrekening / PIN-automaat Bibliotheek Ziekenhuis Gemeentelijke basisadministratie Belastingdienst...

6 1.4 Geschiedenis Vóór de computer hadden bedrijven een personeelsadministratie een accountantsafdeling klantendossiers archieven van oude transacties Dat betekende: veel duplicaten geen automatische kruisverwijzingen garantie van discretie

7 1.4 Geschiedenis (2) Risico s: Ambiguïteit Inconsistentie Inefficiëntie Verschillende labels Verschillende betekenis Afhankelijk van invoer Veranderingen kunnen de hele database beïnvloeden ( update propagation ) Dubbel werk

8 1.5 Verschillen

9 1.5 Verschillen (2)

10 1.6 Schema s en subschema s Schema: de gehele database met alle informatie Subschema: dat deel van de database waar een gebruiker toegang toe heeft discretie

11 1.7 Manipulatie van de data Twee vormen: 1 interactie met de gebruiker 2 manipulatie in de database database management system (DBMS) Voordelen: 1 Het DBMS treedt op als front-office 2 Data-onafhankelijke aanpak verschillende user interfaces op één database

12 ID Naam Adres Sofi 3716PZ Mark Hoogstraten Thorbeckestraat RE00 Els Reerink Hilversumseweg NGHX Douwe Leerdam Lingedijk Een tuple bevat alle informatie over één werknemer (horizontaal). 3716PZ Mark Hoogstraten Thorbeckestraat Een attribuut bevat alle informatie in één kolom (verticaal) Adres Thorbeckestraat 12 Hilversumseweg 142 Lingedijk 25

13 Risico s Redundantie Meerdere waarden (meerdere functies) Veranderende waarden (carrière) Zwevende informatie als de chef bordkrijt met ontslag gaat, is de waarde chef bordkrijt uit het systeem verdwenen. Oplossing: relationele database

14 Relationele database Geen onderscheid tussen personen en attributen. Ook attribuut (bijvoorbeeld: functieomschrijving ) wordt zelf onderwerp van een eigen reeks attributen van een tuple. Een derde relatie koppelt personen aan attributen.

15 Voorbeelden WERKNEMER Werkn. ID Naam Adres Sofi 24RE00 Els Reerink Hilversumseweg NGHX Douwe Leerdam Lingedijk BAAN Baan ID Omschrijving Code Afdeling AB12 chef bordkrijt T5 Logistiek MN03 secretaresse T47 Verkoop ASSIGNMENT Werkn. ID Baan ID Begindatum Einddatum 04NGHX AB NGHX MN *

16 Relationele operaties select selecteert alle werknemers die aan een bepaald criterium voldoen (horizontaal). NIEUW SELECT from WERKNEMER where WerknID = "04NGHX" project selecteert alle criteria die aan een bepaald format voldoen (verticaal). LIJST PROJECT Naam, Adres from WERKNEMER join voegt selecties samen die aan een combinatie van criteria voldoen. COMBI JOIN Omschrijving AND Einddatum where Omschrijving = chef bordkrijt

17 SQL SQL (Structured Query Language) Ontwikkeld door IBM ANSI-standaard Zeer populair, en basis voor veel db query systemen Bondig en efficiënt

18 SQL (2) Opdracht: Geef me alle sofi-nummers van huidige werknemers met hun afdeling. SQL-Format: select WerknID, Afd, from ASSIGNMENT, BAAN where ASSIGNMENT.WerknID = BAAN.BaanID and ASSIGNMENT.Einddatum = *

19 Voordelen van het relationele model Het relationele model is intuïtief; Een goed geconstrueerde (niet-redundante) relationele database is gegarandeerd consistent; Alle informatie kan worden uitgedrukt met drie operaties: select, project, join; Deze drie operaties bieden flexibele kijk op de data; Er zijn goede, declaratieve talen, bedoeld voor interactie met databases, die toegang mogelijk maken vanuit computerprogramma s (bijvoorbeeld javascript).

20 Beperkingen van het relationele model Sommige soorten data zijn slecht te modelleren in dit soort vaste relaties. recursieve structuur bijvoorbeeld: de voorouder-relatie, de transitieve afsluiting teksten van onbepaalde lengte. Ook lastig voor de meeste database-systemen: string-operaties geografie landkaarten

21 Andere database-modellen Hiërarchisch Netwerk weerspiegelt de hiërarchie in een organisatie redundantie is onvermijdelijk kleine opleving in web LDAP (Light Directory Applications) omzeilt problemen met hiërarchische systemen complexiteit groeit snel Logica (uitbreiding op de relationele kern) biedt oplossing voor transitieve afsluiting is nooit populair geworden Object-georiënteerd experts zijn enthousiast over betere integratie verlies data-onafhankelijkheid?

22 Database-toepassingen in Groningen Taalkundige toepassing: taalkundige data organiseren. Achtergrond: in de eerste helft van de twintigste eeuw verzamelden taalkundigen data in corpora, grote hoeveelheden tekst. Chomsky introduceerde een meer laboratorium-achtige benadering: moedertaalsprekers vragen om hun oordeel. (Chomsky, N., Syntactic structures, Mouton, Den Haag, 1957) In 1957 was de corpus-aanpak traag en duur. Chomsky kwam dan ook met veel meer data. Tegenwoordig is de situatie compleet omgedraaid.

23 Taalkundige databases Wilbert Heeringa (Groningen) heeft een database van Nederlandse dialecten opgezet, mede met input van het P.J. Meertensinstituut. Op basis daarvan kan hij dialectkaarten genereren.

24 Historische databases George Welling (Groningen) heeft de handelsbestanden van Amsterdam van gedigitaliseerd en georganiseerd (de Paalgeld bestanden). Gebruikte computationele methoden voor de organisatie van de data (database), de verificatie ervan (consistentie), en de het onderzoeken ervan (nominal record linkage) historische resultaten: Oudere schattingen van handelswaarde zijn omvergegaan door schepen te tellen en vertrekpunt te negeren Handel met de Baltische staten ( moedernegotie ) werd al in 1771 verdrukt door Amerikaanse handel (Israël, De Vries) Amerikaanse scheepvaart nam Nederlandse handel over bij blokkade in Vierde Engelse Oorlog ( ). Werd toen razendsnel over de hele wereld een goede tweede.

25 Architectuur-databases Elwin Koster (Groningen) heeft stadsplattegronden gedigitaliseerd en georganiseerd. Heeft dankzij computationele methoden architecturaal werk kunnen reconstrueren waarvan de bouwtekeningen (en de gebouwen zelf) niet meer toegankelijk waren.

26 1.1 Procedure Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Bij onduidelijkheden: meld je tijdig (via , of op het spreekuur) Ook als je niet alles weet: werk met wat je wel hebt. Je wordt beoordeeld op wat je kunt weten. (Dus houd de instructies goed in de gaten.)

27 1.2 Inhoudelijk Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl De stelling waarop je moest reageren was: Door het WWW zal de ICT veel letterenstudies nog sterker beïnvloeden. Veel genoemd: electronische bibliotheken publicaties via websites

28 1.2 Inhoudelijk (2) Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Niet of nauwelijks genoemd: specifieke ontwikkelingen in de letterenstudies. Corpusonderzoek naar taalgebruik Onderzoek naar mens-machine interactie We komen hier in volgende colleges nog op terug.

29 1.3 LaTeX Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl \documentclass[11pt]{article} \title{opdracht 2} \author{anne-marie Mineur} % \begin{document} \maketitle \section*{inleiding} \section{een kleine digitale revolutie} Ik onderschrijf de stelling die wordt geponeerd in (Netter et al. 1983),... \section*{conclusies} % \end{document}

30 1.3 LaTeX (2) Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl

31 1.3 BibTeX Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Een hoofdbestand: LaTeX-bestand met verwijzingen (xxxx.tex) Drie hulpbestanden: Bibliografie (yyyy.bib) Bibliografie-settings (harvard.sty, jmr.bst) Resultaat: PDF- of DVI-bestand (xxxx.pdf of xxxx.dvi) met selectie uit bibliografie

32 1.3 BibTeX (2) Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl \documentclass[11pt]{article} \usepackage{harvard} \bibliographystyle{jmr} \title{opdracht 2} \author{anne-marie Mineur} % \begin{document} \maketitle \section*{inleiding} \section{een kleine digitale revolutie} Ik onderschrijf de stelling die wordt geponeerd in \cite{nerbonne:1993},... \section*{conclusies} \bibliography{oratie} \end{document}

33 1.3 BibTeX (3) Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl

34 1.3 BibTeX (4) Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Benodigde bestanden: biboefening.tex oratie.bib harvard.sty jmr.bst Beschikbaar via de cursus-website.

35 1.3 LaTeX-Software Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Kile Voor LaTeX kun je gebruik maken van Kile JabRef Voor BibTeX is er JabRef

36 1.4 Stijl Procedure Inhoudelijk LaTeX / BibTeX Stijl Typefouten Leesbaarheid Passief Academisch wij Schrijftaal Superlatieven D s en t s Consequent zijn met de tijden Afkortingen Herhaling Meervouden Echter Opsommingen Titulatuur

37 Opdracht 3 Opdracht: schrijf een betoog van 500 à 1000 woorden over de volgende stelling. Een simpel ascii bestand is meer dan voldoende om informatie te organiseren. Het adressenbestand van mijn hockeyclub dat ik als secretaris in een Word-tabelletje bijhoud is voldoende duidelijk. Ik kan het aan wie dan ook versturen, en ik hoef geen ingewikkelde programma s te hebben om het te gebruiken. zijn misschien modieus, maar overbodig. Doe maar gewoon. Mail een URL van een PDF je naar [email protected] Deadline: maandagochtend 20 november, 9.00u.

38 Opdracht 3 (vervolg) Inhoudelijke eisen: 1 Leg uit hoe databases werken, en gebruik dat als motivatie voor je antwoord. 2 Toon m.b.v. een voorbeeld hoe een tekstbestand tekort schiet. L A TEX-eisen: 1 Maak gebruik van het \maketitle-commando. 2 Maak gebruik van de tabular-omgeving. Zie Wilkins: dwilkins/latexprimer/. 3 Lees ook wat hij schrijft over de verbatim-omgeving. 4 Maak gebruik van diacritische tekens (ï, æ, ß). Zie Wilkins dwilkins/latexprimer/ TextAccents.html.