Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht

Transcriptie

1 Grondtrekken van het Nederlandse strafrecht Mr. J. Kronenberg Mr. B. de Wilde Vijfde druk Kluwer a Kluwer business Deventer

2 Inhoudsopgave Voorwoord 13 Aanbevolen literatuur 15 Afkortingenlijst 17 Hoofdstuk 1 Inleiding Eerste kennismaking Plaats van het strafrecht Het doel van straffen Materieel en formeel strafrecht en bijzonder strafrecht 23 2 Inleiding materieel strafrecht 2.1 Plaats en structuur van strafbepalingen De opbouw van het strafbare feit in vier componenten Legaliteit en interpretatie Bestanddelen en elementen Wederrechtelijkheid als bestanddeel, een moeilijk geval Soorten delicten Misdrijven en overtredingen Formele en materiële delicten Commissie- en omissiedelicten Gekwalificeerde en geprivilegieerde delicten Causaliteit 47 Hoofdstuk 3 Opzet en schuld Inleiding 53

3 3.2 Opzet Graden van opzet De wijze waarop het opzet in de wet is omschreven Opzet en geobjectiveerde delictsbestanddelen Door het gevolg gekwalificeerde delicten Slotopmerking Culpa Nogmaals terminologie Inhoud van de culpa Bewuste en onbewuste culpa De grens tussen bewuste culpa en voorwaardelijk opzet Voorbeeld 74 Hoofdstuk 4 Strafuitsluitingsgronden Inleiding Wettelijke strafuitsluitingsgronden Noodweer Noodweerexces Psychische overmacht Overmacht noodtoestand Bevoegd en onbevoegd gegeven ambtelijk bevel Wettelijk voorschrift Ontoerekeningsvatbaarheid Ongeschreven strafuitsluitingsgronden Inleiding Afwezigheid van schuld Ontbreken van de materiële wederrechtelijkheid 100 Hoofdstuk 5 Poging en voorbereiding Inleiding Poging Wettelijke omschrijving Verschillende theorieën over begin van uitvoering Het De ondeugdelijke poging Overige opmerkingen H4 5.3 Voorbereiding Het onderscheid tussen poging en voorbereiding

4 5.5 Vrijwillige terugtred Terugkomend op het eerdere voorbeeld 119 Hoofdstuk 6 Deelneming Inleiding Wettelijke regeling Medeplegen Inleiding Opzet van de medepleger Vormen van medeplegen Uitlokking Inleiding Opzet van de uitlokker Opzet en gedraging van de uitgelokte Doen plegen Medeplichtigheid Poging tot uitlokking Opmerkingen en casus 142 Hoofdstuk 7 Inleiding strafprocesrecht Algemeen 7.2 Een eenvoudige strafzaak Procesdeelnemers 149 Algemeen De verdachte Rechten van de verdachte De getuige De deskundige Procesfasen Algemeen Vervolging Proceshandelingen Legaliteitsbeginsel Bestanddelen van de norm Beginselen van een behoorlijke procesorde Vooruitblik 173

5 Hoofdstuk 8 Het voorbereidend onderzoek Inleiding Opsporingsonderzoek 177 Wat is een opsporingsonderzoek? Opsporing en controle De aanvang van het opsporingsonderzoek Opsporingsambtenaren Het OM als leider van het Opsporingsbevoegdheden Inleiding Staande houden en legitimatieplicht Aanhouding Ophouden voor onderzoek Inverzekeringstelling Voorlopige hechtenis en Inbeslagneming Betreden van plaatsen Doorzoeking van plaatsen Onderzoek aan de kleding en onderzoek aan het lichaam Infiltratie, en Stelselmatige observatie Bevoegdheden met betrekking tot Het gerechtelijk vooronderzoek en de rechtercommissaris 9 Vervolging zn 9.1 Inleiding 2n 9.2 Het openbaar De vervolgingsbeslissing en opportuniteit Vervolgingsbeletselen De beginselen van een behoorlijke procesorde Transactie Vervolgingsbeleid Vervolgen en verder vervolgen Rechterlijke controle op de vervolgingsbeslissing Democratische controle op de vervolgingsbeslissing 239

6 Hoofdstuk 10 Het onderzoek ter terechtzitting Inleiding Openbaarheid Karakter van het onderzoek ter terechtzitting Wat er aan de zitting vooraf gaat De dagvaarding De tenlastelegging De verdediging De rechters Het onderzoek ter terechtzitting Bijzonderheden Inleiding Preliminaire verweren Onderbreking van de zitting Getuigen ter terechtzitting Wijziging van de tenlastelegging Afwezigheid van de verdachte Benadeelde partij Spreekrecht van slachtoffers 265 Hoofdstuk 11 Het rechterlijk beslissingsschema Inleiding vragen van de artikelen 348 en 350 Sv Het onderscheid tussen de formele en materiële vragen De grondslagleer De formele vragen Inleiding 271 De eerste geldigheid van de dagvaarding De tweede bevoegdheid van de rechter vraag: ontvankelijkheid van de officier van justitie De vierde schorsing der vervolging 11.3 De materiële vragen Inleiding tweede kwalificatie wederrechtelijkheid De vierde verwijtbaarheid Complicaties Hoofdregels 286

7 Hoofdstuk Inleiding De bewijsvraag Vier deelvragen van de bewijsvraag Het onmiddellijkheidsbeginsel Feiten van algemene bekendheid Bewijsmiddelen Tijdens het onderzoek ter terechtzitting verzameld bewijsmateriaal Eigen waarneming van de rechter (art. 340 Sv) Verklaring van de verdachte (art. 341 Sv) Verklaring van een getuige (art 342 Sv) Verklaring van een deskundige (art. 343 Sv) Niet tijdens het onderzoek ter terechtzitting verzameld bewijsmateriaal: schriftelijke bescheiden (art. 344 Sv) Inleiding Verklaring van de verdachte Verklaring van een getuige Overige processen-verbaal Verslag van een deskundige Toelating als bewijsmiddel Voldoen aan de wettelijke eisen Onbetrouwbaar bewijsmateriaal Onrechtmatig verkregen bewijsmateriaal Artikel 344 lid 1, 5 Sv Bewijsminimumregels Rechterlijke overtuiging 304 Hoofdstuk 13 Straffen en maatregelen Inleiding Strafrechtelijke sancties Strafbedreiging Hoofdstraffen Inleiding Gevangenisstraf en hechtenis Taakstraf Geldboete Bijkomende straffen 13.4 Maatregelen Inleiding Onttrekking aan het verkeer Ontnemingsmaatregel 319

8 Schadevergoedingsmaatregel Plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis Terbeschikkingstelling Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders Vrijheidsbeperkende maatregel Bijzondere sanctieregelingen Straftoemeting Inleiding Oplegging sanctie Sanctiesoort Strafmaat Sanctiemodaliteit 333 Hoofdstuk 14 Rechtsmiddelen Inleiding zijn rechtsmiddelen? van rechtsmiddelen Wettelijke regeling Gewone en buitengewone rechtsmiddelen Gewone rechtsmiddelen Hoger beroep Gevallen waarin hoger beroep ingesteld kan worden Procedurele regels Beoordeling van de zaak Einduitspraak Cassatieberoep Algemeen Gevallen waarin cassatieberoep ingesteld kan worden Procedurele regels Beoordeling van de zaak Einduitspraak Buitengewone rechtsmiddelen in het belang der wet Herziening Aan rechtsmiddelen verwante figuren Inleiding over mensenrechtenschendingen Gratie Klacht over bepaalde handelingen Klacht bij de Nationale ombudsman Kort geding 356

9 Hoofdstuk Mensenrechten en strafrecht Inleiding 357 Inbreuken op mensenrechten 358 Bronnen van mensenrechten 360 Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens Inleiding Rechtspraak door het Europese Hof voor de Rechten van de Mens Enkele rechten Artikel 6 EVRM: het recht op een eerlijk proces Artikel 8 EVRM: het recht op privacy Gevolgen van de EHRM-rechtspraak 371 Hoofdstuk 16 Strafrechtelijke rechtsvinding Inleiding Een methode van rechtsvinding een voorbeeld Rechtsvinding het formele strafrecht 384 Jurisprudentieregister 387 Trefwoordenregister 391