Voorbeelden van oefeningen Duits

Transcriptie

1 Didatiek van het vreemdetalenonderwijs Voorbeelden van oefeningen Duits Erik Kwakernaak o u t i n h o bussum 2009

2 Deze voorbeelden van oefeningen Duits horen bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs van Erik Kwakernaak 2009 Uitgeverij Coutinho b.v. Alle rehten voorbehouden. Behoudens de in of krahtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronish, mehanish, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande shriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van reprografishe verveelvoudigingen uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16 h Auteurswet 1912 dient men de daarvoor wettelijk vershuldigde vergoedingen te voldoen aan Stihting Reproreht (Postbus 3051, 2130 KB Hoofddorp, Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere ompilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) kan men zih wenden tot Stihting PRO (Stihting Publiatie- en Reprodutierehten Organisatie, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, Uitgeverij Coutinho Postbus AH Bussum [email protected] Noot van de uitgever Wij hebben alle moeite gedaan om rehthebbenden van opyright te ahterhalen. Personen of instanties die aanspraak maken op bepaalde rehten, wordt vriendelijk verzoht ontat op te nemen met de uitgever. ISBN NUR 842/846 o u t i n h o

3 Voorbeelden van oefeningen Duits In dit doument staan voorbeelden uit leergangen van oefeningstypes zoals genoemd in Didatiek van het vreemdetalenonderwijs. Er is een beperkte keuze gemaakt voor een aantal illustratieve voorbeelden uit een beperkt aantal leergangen. Korte ommentaren, die aansluiten bij de beshrijvingen in Didatiek van het vreemdetalenonderwijs, zijn toegevoegd. In de inhoudsopgave hieronder staan de hoofdstukken en paragrafen waarbij voorbeelden uit leergangen worden gegeven. Doe het volgende om sneller bij de voorbeelden te komen: Zoek in de inhoudsopgave de paragraaf waarbij je voorbeelden wilt zien. Klik op de paragraaf. Je komt dan op de betreffende pagina tereht. Inhoud 8 Leesvaardigheid Weergeven, 2 Open opgaventypes: inhoudsvragen beantwoorden, gatenzinnen aanvullen (zie boek p. 153) Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 4 Goede samenvatting kiezen (zie boek p. 157) Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 7 Gehusselde samenvatting in goede volgorde zetten (zie boek p. 157) Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 2 Verbanden tussen tekstdelen leggen (zie boek p. 159) Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 5 Kopjes verzinnen (zie boek p. 160) Interpreteren (zie boek p. 162) 15 9 Luistervaardigheid Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 1 Inhoudsvragen beantwoorden, gatenzinnen aanvullen (zie boek p. 180) Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 3 Samenvatting met fouten orrigeren (zie boek p. 180) Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 7 Gehusselde samenvatting in goede volgorde zetten (zie boek p. 181) Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 3 Kopjes toewijzen (zie boek p. 181) Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 6 Gaten vullen ( pieptoets ) (zie boek p.182) Samenvatten, Samenvatten (zie boek p. 182) 24 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 3/69

4 10 Shrijfvaardigheid Shrijfopdrahten, 1 Open shrijfopdrahten (zie boek p. 207) Shrijfopdrahten, 2 Geleide shrijfopdrahten (zie boek p. 207) Gespreks- en spreekvaardigheid Fasemodellen (zie boek p. 228) Deelvaardigheidsoefeningen, 3 Grammatiaoefeningen (zie boek p. 234) Spreekopdrahten en feedbak, 1 Open spreekopdrahten, Disussie (zie boek p. 237) Spreekopdrahten en feedbak, 1 Open spreekopdrahten, Presentatie (zie boek p. 238) Spreekopdrahten en feedbak, 2 Geleide spreekopdrahten (zie boek p. 237) Uitspraak en spelling Spellingbewustmakingsoefeningen (zie boek p. 274) Spellingoefeningen en shrijfoefeningen (zie boek p. 274) Woordenshat Woordraadoefeningen en ontexthints (zie boek p. 306) Opzoekoefeningen, Reeptieve en produtieve opzoekoefeningen (zie boek p. 319) Grammatia Analyseoefeningen (indutieoefeningen) (zie boek p. 356) Vormgerihte oefeningen (zie boek p. 359) Inhoudgerihte oefeningen (zie boek p. 366) Opzoekoefeningen (zie boek p. 367) Kennis van land en volk Zoeken (zie boek p. 384) Verwerken, toepassen (zie boek p. 386) Literatuur Leerativiteiten (zie boek p. 402) 66 Verantwoording 69 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 4/69

5 8 Leesvaardigheid Weergeven, 2 Open opgaventypes: inhoudsvragen beantwoorden, gatenzinnen aanvullen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 100 I Lesen, Europa-Park Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p I Lesen, 27 Europa-Park Na de voorbereidingsfase (Arbeitsbuh 27a) worden in 27b typishe zoekvragen gesteld. De antwoorden daarop kunnen uit de tekst (een typishe gebruikstekst ) worden overgeshreven. De zoekvragen zijn grotendeels gesteld vanuit fitieve situaties waarin een informatiebehoefte gereëerd wordt. In 27 wordt tenslotte aan woordenshat gewerkt. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 5/69

6 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 6/69

7 8.3.4 Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 4 Goede samenvatting kiezen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 64 I Lesen, Was uns das Essen wirklih kostet Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p I Lesen, 27 Essen in unserer Welt Na de juiste beantwoording van de vijf tweekeuzevragen ontstaat een samenvatting van de tekst. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 7/69

8 8.3.4 Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 7 Gehusselde samenvatting in goede volgorde zetten Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Auf vershiedenen Planeten? Frauen und Männer im Vergleih Onder 1 worden vijf korte deelsamenvattingen gegeven, die in de juiste volgorde gezet moeten worden. Vraag 2 maakt de leerlingen attent op een globale tweedeling in de opbouw van de tekst. Vraag 3 gaat meer gedetailleerd in op één onderdeel van de tekst. Nadat de leerling onder 4 positie gekozen heeft, wordt nog op een aantal woorden gefoust. De onentrishe benadering van de tekst (van globaal naar detail) is goed te herkennen. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 8/69

9 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 9/69

10 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 10/69

11 8.3.4 Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 2 Verbanden tussen tekstdelen leggen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 52 I Lesen, Giselas und Maros erste Reitstunde Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p I Lesen, 27 Reiterhof De kniptekst in het Arbeitsbuh oefening 27b wordt voorbereid door de leerlingen naar de plaatjes in het Textbuh te laten kijken. Hoewel de tekst verhalend van karakter is en daardoor een redelijk doorzihtige opbouw heeft, vonden de auteurs kennelijk toh dat de leerlingen dat voorbereidende steuntje nodig hebben. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 11/69

12 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 12/69

13 8.3.4 Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 5 Kopjes verzinnen Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Krimis gestern und heute Mord und Totshlag De vragen 1 en 2 maken de leerling attent op de globale opbouw van de tekst. De globale tweedeling wordt weggegeven, maar de leerling moet zelf kort benoemen (abstraheren) wat de inhoudelijke kernen zijn van de twee delen. De vragen 3 en 4 geven in feite nog eens in meerkeuzevorm de kernen van de eerste en de tweede helft weer, kennelijk als ontrole op of (met terugwerkende kraht) ondersteuning bij de vragen 1 en 2. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 13/69

14 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 14/69

15 8.3.5 Interpreteren Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Wer kümmert sih um die Kinder? 15 Kind oder Karriere? De vragen 5 en 7 zijn typishe interpretatievragen. Didatish ommentaar bij vraag 6: Dit is in naam een samenvattingsopdraht ( Fasse diese Teile jeweils zusammen ), maar in feite kan de leerling, gezien de kortheid van het tekstgedeelte dat samengevat moet worden, nauwelijks iets anders doen dan parafraseren weergeven dus. Het gaat de auteurs kennelijk om de logishe opbouw, die duidelijker wordt door de gegeven signaalwoorden ( Aber, Grund dafür, Dem steht gegenüber, weil ). Ze hadden welliht ook een oefening kunnen ontwerpen waarin de leerlingen die signaalwoorden zelf bedenken, dus zelf de tekstpassage duidelijker strutureren. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 15/69

16 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 16/69

17 9 Luistervaardigheid Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 1 Inhoudsvragen beantwoorden, gatenzinnen aanvullen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Wie sagt man das auf Deutsh? Bij 22a staan open inhoudsvragen. Omdat de leerlingen eerst de vragen moeten lezen, zullen ze vooral zoekend gaan luisteren. Onder b worden ze nogmaals zoekend aan het luisteren gezet, nu op zins- en woordniveau. Dat is niet de meest gebruikelijke manier van luisteren, maar attendeert de leerlingen op de aangegeven woorden en uitdrukkingen. Struturerend luisteren wordt in dit soort oefeningen niet getraind. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 17/69

18 9.3.4 Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 3 Samenvatting met fouten orrigeren Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Suhe die Fehler! Oefening 23a en b zijn een leesoefening ter voorbereiding van de luisteroefening: de leerlingen worden met de tekstsoort (informatieve radio-uitzending) en het onderwerp bekendgemaakt. De begripsontrole onder is zo opgezet dat de leerlingen gedwongen worden naar de hele tekst te luisteren ze moeten weliswaar naar fouten in de tekeningen zoeken, maar ze moeten toh de omplete informatie van de tekst verwerken om die opdraht te kunnen doen. De tekeningen zijn samenvattingen in non-verbale vorm. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 18/69

19 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 19/69

20 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 20/69

21 9.3.4 Samenvatten, a Een gemanipuleerde samenvatting reonstrueren, 7 Gehusselde samenvatting in goede volgorde zetten Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 26 G Hören Mord auf der Geburtstagsparty! Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Mordrätsel Bij 21a fungeert de strip in het Textbuh als voorbereiding en oriëntatie op de luistertekst. Bij b fungeren de tekeningen als non-verbale samenvattingen. Bij dwingen de vragen de leerlingen om de hele informatie van de luistertekst te verwerken. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 21/69

22 9.3.4 Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 3 Kopjes toewijzen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 50 G Hören Sportshlagzeilen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Sportshlagzeilen Opdraht 24a dwingt de leerlingen tot een (eenvoudige) vorm van strutureren. Door opdraht b wordt zoekend luisteren geoefend. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 22/69

23 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 4. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 16 D Alkohol von allen Seiten Hier fungeren de vragen van de interviewer als een soort kopjes, die aan de vershillende fragmenten van de luistertekst moeten worden toegewezen Samenvatten, b Strutureeroefeningen, 6 Gaten vullen ( pieptoets ) Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 3. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Das Prinzip Aldi In de opdrahten 1a en b wordt de leerling gevraagd gegevens uit de tekst af te leiden die in het algemeen bekend zijn voordat de tekst beluisterd wordt. 1 en d zijn globale vragen naar de hoofdpunten van de tekst. Daardoor is de leerling goed voorbereid om de eigenlijke pieptoets (opdraht 2) te gaan doen, die meer gedetailleerd luisteren vereist. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 23/69

24 9.3.4 Samenvatten, Samenvatten Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 15 D Andere Länder, andere Sitten, 15 Beobahtungen: typish deutsh? In opdraht 1 moeten de leerlingen titels ( kopjes ) toewijzen aan de vershillende teksten. In opdraht 2 worden ze in de rihting van het hoofdthema gestuurd (de vershillen tussen de landen van herkomst van de sprekers en Duitsland); vervolgens moeten ze samenvattende notities maken. Als het goed is hebben ze daar voldoende training in gehad en krijgen ze ook nu feedbak op hun notities van de doent. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 24/69

25 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 25/69

26 10 Shrijfvaardigheid Shrijfopdrahten, 1 Open shrijfopdrahten Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Einen Text shreiben Deze shrijfopdraht is typish bedaht als shrijfvaardigheidsaanhangsel aan een hoofdstuk en niet als onderdeel in een shrijfvaardigheidsleerlijn. De tekstsoort en de opbouw worden in het midden gelaten; de aanwijzing dat er informative Elemente en deine Meinung in moeten staan, is wel heel algemeen. Het zal moeilijk worden om de leerling zinnige feedbak te geven over tekstsoort, inhoud, publiekgerihtheid en opbouw van zijn Text. Op deze punten zal vrijwel alles geaepteerd moeten worden, aangezien er vrijwel niets gedaan is om de leerling een rihting te geven en er dus nauwelijks riteria zijn. Het zal dus wel moeten blijven bij feedbak (en beoordeling) op spelling-, grammatia- en woordfouten. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 26/69

27 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 3. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p , Mehr versprohen als geboten, Hotelbewertungen 20 Das Hotel nebenan De tekst Hotelbewertungen wordt eerst in oefening 18 opdraht 1 als leestekst behandeld, in de opdrahten 1 en 2 wordt de stap naar shrijfvaardigheid gemaakt. Opdraht 2 is in prinipe een stijlanalyseoefening (vgl. paragraaf Analyseoefeningen, 1 Woordgebruik- en stijlanalyseoefening), maar hij blijft erg globaal. Opdraht 3 is een stijloefening (vgl. paragraaf Deelvaardigheidsoefeningen, 4 Stijloefeningen); daarbij kunnen de leerlingen intuïtief aan de slag met diret-agressieve stijlelementen, maar de bewuste analyse zal in de klas moeten gebeuren; de leergang geeft geen indiaties en geen hulp. De shrijfopdraht in oefening 20 is liht geleid door de gegeven punten: Lage, Personal, Zimmer, Frühstük, maar het is de vraag of het fantasie-element gunstig is voor het leereffet. Het kan alle kanten, dus ook de absurde kant, opgaan; sommige leerlingen vinden dat leuk en motiverend, maar veel andere zullen aandaht en tijd moeten besteden aan het verzinnen van details die je bij een werkelijk hotelverblijf niet hoeft te bedenken. Die aandaht en tijd worden niet aan Duitse taalvaardigheid besteed. Dat er taalkundige aandahtspunten gegeven worden is op zih prima, maar ze zijn erg algemeen en lijken wat betreft de Steigerungsstufen niet erg zinvol; ook in de gegeven Hotelbewertungen komen ze weinig voor. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 27/69

28 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 28/69

29 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 29/69

30 Shrijfopdrahten, 2 Geleide shrijfopdrahten Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Mein Hobbywohenende In 10a wordt de shrijfopdraht voorbereid. Opdraht 4, waarnaar onder b verwezen wordt, is een luisteroefening waarin een Duits meisje haar weekend beshrijft. In wordt onderlinge feedbak door de leerlingen georganiseerd. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 30/69

31 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Deutsh lernen Jammer dat er voor deze shrijfopdraht geen relevantere en mogelijk meer motiverende tekstsoort gezoht is. Een Aufsatz zonder lezerspubliek zal de leerling buiten shool nooit meer hoeven shrijven. Goed dat er flink wat strutuur gegeven wordt, alleen is de vraag of de leerlingen de hele opbouw adeau hadden moeten krijgen. De inhoudspunten hadden bijvoorbeeld in een door elkaar gehusselde volgorde gegeven kunnen worden met de opdraht: zet ze zelf in een logishe volgorde. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 31/69

32 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 4. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Eine Een gesimuleerde opdraht uit de shoolwereld. Hopelijk shrijven leerlingen hun s aan de leraar Duits ook in werkelijkheid in het Duits. De taalkundige instrutie Verwende wenigstens drei Mal ein Reflexivpronomen oder Gegenseitigkeit (?) stelt de leerlingen voor een onnatuurlijke taak, vergelijkbaar met de situatie waarin de Duitse buurman op de amping zegt: Na, ih unterhalte mih gerne mit Ihnen über das Wetter, aber nur wenn Sie mindestens drei Mal ein Reflexivpronomen verwenden. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 32/69

33 11 Gespreks- en spreekvaardigheid Fasemodellen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 18 Redemittel De Redemittel zijn in feite voorbeelddialogen of brokstukken daarvan, die reprodueerd en gevarieerd moeten worden. Het is de bedoeling dat de leerlingen zelf de geursiveerde zinselementen vervangen door andere, naar eigen keuze. Deze methodiek wordt in Neue Kontakte door de hele leergang, tot en met de bovenbouw havo/vwo, volgehouden. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 33/69

34 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Redemittel In de bovenbouw hebben de Redemittel net als in de onderbouw de vorm van een voorbeelddialoog. Een gevarieerde versie daarvan wordt vervolgens als geleide spreekopdraht (in trefwoorden of telegramstijl in het Nederlands) gegeven; wel worden de leerlingen nu geaht etwas mehr zu sagen als vorgegeben. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 34/69

35 Deelvaardigheidsoefeningen, 3 Grammatiaoefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Partnerarbeit Een sterk gestuurde mondelinge, dialogishe grammatiaoefening. Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Gespräh Een sterk gestuurde mondelinge, dialogishe grammatiaoefening om de hij/hem-vervangingsproef in te oefenen. Overigens zullen de leerlingen op deze vervangingsproef nog heel lang heel vaak gewezen moeten worden, omdat de markering van de lijdendvoorwerpvorm van zelfstandignaamwoordgroepen in de natuurlijke verwervingsvolgorde van Nederlandstaligen pas heel laat komt. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 35/69

36 Spreekopdrahten en feedbak, 1 Open spreekopdrahten, Disussie Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Redemittel 10 Pro und Contra 11 Eine Diskussion Oefening 9 Redemittel en de notities in 10 Pro und Contra bereiden voor op de eigenlijke disussie in 11 Eine Diskussion, die in feite geen ehte disussie is: iedereen geeft zijn of haar vooraf genoteerde mening; een dialoog is niet voorzien. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 36/69

37 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 37/69

38 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Redemittel 19 Pro und Contra Na de voorbeelddialoog in 18 Redemittel vindt de disussie in 19 Pro und Contra volgens opdraht 4 en 5 zonder sturing plaats. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 38/69

39 Spreekopdrahten en feedbak, 1 Open spreekopdrahten, Presentatie Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Unser Urlaubsort De leerlingen krijgen een duidelijke strutuur voor de opbouw en de inhoud van de presentatie. De aanwijzingen, en daardoor ook de beoordelingsriteria, voor de presentatie zelf blijven nogal onspeifiek: er moet beeldmateriaal gebruikt worden, de presentatie moet goed te verstaan zijn, er moet goed Duits gesproken worden en het moet een ehte presentatie zijn die uitnodigt om deze vakantiebestemming te bezoeken. Maar wat is goed Duits, en wat is een ehte presentatie? Weten de leerlingen hoe ze de presentatie eht uitnodigend moeten maken? o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 39/69

40 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 40/69

41 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 41/69

42 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 42/69

43 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 3. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 28 Meine Tour durh Berlin De kwaliteit van de presentatie moet door de medeleerlingen beoordeeld worden, maar die beoordeling zal waarshijnlijk erg globaal blijven, aangezien geen enkel riterium voor de kwaliteit van een presentatie gespeifieerd wordt. Denkbaar zijn riteria als Haltung, Beweglihkeit, (Blik-)Kontakt mit dem Publikum, Tempo, Stimme, Diktion, Markierung der Gliederung. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 43/69

44 Spreekopdrahten en feedbak, 1 Geleide spreekopdrahten Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 3. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Redemittel, Spielt folgendes Telefongespräh Deze oefening is voorbereid door de behandeling van de in het gesprek genoemde internettekst van Audi met informatie over stages voor universiteitsstudenten. Het geleide rollenspel (afgedrukt als klimrek ) laat ook de rollen van twee Duitse Audi-funtionarissen door een leerling spelen. Denkbaar was geweest die rol weg te geven in het Duits om zo de situatie iets realistisher te krijgen. De inhoud van de dialoog is verregaand uitgeformuleerd en zal veel leerlingen aanzetten tot min of meer letterlijk vertalen. Er hadden openingen ter vrije invulling kunnen worden gegeven. Misshien had het gesprek als geheel iets realistisher gekund; zo had de Audi-funtionaris bijvoorbeeld kunnen vragen naar leeftijd, shooltype en klas van de leerling, naar de beoogde vakantieperiode enzovoort, de leerling naar de aard van de vakantiebaantjes, het geëigende adres enzovoort. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 44/69

45 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 45/69

46 12 Uitspraak en spelling Spellingbewustmakingsoefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Aussprehen 6 Nahsprehen 7 Aufshreiben Gezien de titels van de oefeningen zou je denken dat dit uitspraakoefeningen zijn, maar in feite gaat het alleen om bewustmaking van spellingvershillen tussen het Duits en het Nederlands. De oefeningen 5 en 6 als geheel bereiden dan ook niet voor op het spreken, maar op het voorlezen en het shrijven. Dat blijkt duidelijk in 7. Daar wordt de uitspraak van Duits Hut gelijkgesteld met die van Nederlands hoed. Er wordt geen aandaht besteed aan het vershil tussen de korte Nederlandse en de lange Duitse klank in deze woorden. Dit bevordert een Nederlands-Duitse uitspraak van Hut alsof er Hutt stond. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 46/69

47 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 47/69

48 Spellingoefeningen en shrijfoefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 71 A Hören, B Aussprehen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Aussprehen 6 Aufshreiben 7 Chek-o-thek Ook hier gaat het ondanks de titel van oefening 5 om spelling, voorlezen en shrijven. Het gaat er niet om, exat te luisteren naar Duitse klanken en die te imiteren om bij het spreken de juiste klanken te realiseren. De Chek-o-thek bevat regels voor de spelling. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 48/69

49 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 49/69

50 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 50/69

51 13 Woordenshat Woordraadoefeningen en ontexthints Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 15 H Lesen Mein Haustier Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Wörter erkennen Een woordraadoefening op een elementair beginnersniveau. De leerlingen zullen de betekenissen van de Duitse woorden vooral afleiden uit de foto s en uit de gelijkenis van de Duitse woorden met de Nederlandse equivalenten. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 51/69

52 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 52/69

53 Opzoekoefeningen, Reeptieve en produtieve opzoekoefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 53 J Wörterbuh Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Wörterbuh, 29 Finde die Wörter Een woordenboekopzoekoefening geriht op samengestelde woorden. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 53/69

54 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 54/69

55 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 55/69

56 14 Grammatia Analyseoefeningen (indutieoefeningen) Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Mehrzahl 30 Ergänze Er wordt telkens een indutiebasis gegeven. Eventueel hadden de leerlingen de meervoudsvormen ook zelf in het woordenboek op kunnen zoeken. Op geleid-indutieve wijze leiden de leerlingen zelf de regel af uit de indutiebasis (de gegeven voorbeelden). Riskant is wel dat gedaan wordt alsof deze meervoudsregels altijd gelden. Dat kan tot teleurstellingen leiden. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 56/69

57 Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Ferngesehen - gehattet Hier moeten de leerlingen aan de indutiebasis (12a) nog iets doen (bij de Duitse werkwoorden Nederlandse vertalingen zoeken), waardoor hun aandaht extra geriht wordt op de voltooide deelwoorden en de Duits-Nederlandse ontrasten en overeenkomsten. In 12e en 12f worden de leerlingen verwezen naar en aan de gang gezet met het grammatiaoverziht (Spik-o-thek). o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 57/69

58 Vormgerihte oefeningen Inhoudgerihte oefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Beende die Sätze 14 Interview 15 Redemittel 16 Auf Deutsh 17 Gestern habe ih Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 73 E Redemittel Dit is een voorbeeld van een samenhangende serie oefeningen die variëren van vormgeriht en sterk gestuurd tot inhoudgeriht en geleid en open. Zo n serie zie je niet vaak, en dat komt natuurlijk doordat er niet veel grammatiale struturen zijn zoals verleden deelwoorden, waarvoor je makkelijk situaties en ontexten vindt waarin ze vaak op natuurlijke wijze voorkomen. Voor die andere struturen blijft het dan vaak bij sterk gestuurde oefeningen en komt het op het toeval aan of de leerlingen ze nodig hebben in andere situaties en ontexten. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 58/69

59 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 59/69

60 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 60/69

61 Opzoekoefeningen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh A. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Wörterbuh Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Textbuh. Groningen/ Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p. 41 J Wörterbuh De leerlingen leren hoe ze via het woordenboek kunnen uitvinden wat de meervoudsvorm van een zelfstandig naamwoord is. Er zijn overigens ook woordenboeken die deze meervoudsvorming niet presenteren als een grammatiaal beregeld fenomeen, maar als een lexiale kwestie; ze geven gewoon bij elk zelfstandig naamwoord meteen de bijbehorende meervoudsvorm. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 61/69

62 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 62/69

63 15 Kennis van land en volk Zoeken Verwerken, toepassen Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Arbeitsbuh B. Groningen/ Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Praxis, 39 Unser Urlaubsort Een taak met een uitgebreide, enigszins gestrutureerde internetzoekopdraht. De informatie moet ook verwerkt worden. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 63/69

64 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 64/69

65 o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 65/69

66 16 Literatuur 16.3 Leerativiteiten Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Menshlihe Haifishe Deze tekst met vragen wordt voorafgegaan door een korte literair-historishe inleiding in de sozialkritishe Literatur van de Weimarer Republik, enige biografishe gegevens van Bert Breht en de tekst van Die Moritat von Makie Messer met vragen. De eerste twee vragen bij de tekst Menshlihe Haifishe betreffen het primaire tekstbegrip (vraag 1) en tekstanalyse (vraag 2). De bladzijden van Der Coah, waarnaar verwezen wordt, bevatten een overziht van literaire begrippen; het antwoord op vraag 2 kan daar gevonden worden. Opdraht 3 is omplex van aard: enerzijds wordt gevraagd om interpretatie, anderzijds wordt gevraagd naar de maatshappelijk-historishe ahtergrond. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 66/69

67 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Shöne Jugend Voorafgaand aan deze gedihttekst met opdrahten wordt een korte literair-historishe inleiding in het expressionisme gegeven, dan het gediht Weltende van Jakob von Hoddis met twee vragen (niet afgedrukt). Deze dihter wordt kennelijk niet belangrijk genoeg geaht voor biografishe gegevens, in tegenstelling tot Gottfried Benn. Overigens blijft meestal onduidelijk wat de leerlingen moeten met biografishe gegevens van wel belangrijke shrijvers. De vragen bij het Benn-gediht betreffen het primaire tekstbegrip (1), de lezersreatie (2), de interpretatie (3), tekstanalyse/literaire begrippen (4). o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 67/69

68 Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers, p Eindopdraht In deze eindopdraht gaat het om de literair-historishe ahtergrond. De leerlingen moeten de kenmerken van het expressionisme uit de literair-historishe inleidingen van het literatuurgedeelte van dit katern destilleren en die herkennen in het gediht van Lihtenstein. Een verdergaande stap zou zijn dat ze, geonfronteerd met één of meer gedihten zonder verdere informatie, die zouden moeten plaatsen in één of meer passende literair-historishe tijdperken of stromingen. Doordat de leerlingen zelf het gediht van Lihtenstein van het internet moeten halen, leren ze en passant de Gutenberg-site kennen. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 68/69

69 Verantwoording De voorbeelden in dit doument komen uit: Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Zweibändige Ausgabe. Vijfde editie. Textbuh. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Zweibändige Ausgabe. Vijfde editie. Arbeitsbuh A. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Custers, C., et al. (2008). Neue Kontakte 1-2 vmbo t/havo/vwo. Zweibändige Ausgabe. Vijfde editie. Arbeitsbuh B. Groningen/Houten: Wolters-Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 1. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 2. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 3. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Groenewold, P., et al. (2008). Neue Kontakte vwo leerjaar 5. Katern 4. Groningen/Houten: Wolters- Noordhoff / Noordhoff Uitgevers. Niet elk oefeningstype zoals genoemd in Didatiek van het vreemdetalenonderwijs komt voor in deze leergangen. Er is een beperkte keuze gemaakt voor een aantal illustratieve voorbeelden. Vaak is een kort ommentaar toegevoegd. o u t i n h o Voorbeelden van oefeningen Duits bij Didatiek van het vreemdetalenonderwijs 69/69