Veiligheidsaspecten in de machinebouw

Transcriptie

1 IT S ALL IN OUR POWER. Veiligheidsaspecten in de machinebouw IDPB LVT 2015 NL

2 KORTE VOORSTELLING

3 Bedrijfsvoorstelling 2 bedrijven 4 divisies Familiebedrijf +/- 50 werven per dag van 1 tem 60 personen Klanten van KMO tot wereldspelers Opgericht in 1984 Actief in 20 landen, over 4 continenten verspreid 123 medewerkers Omzet: 34 miljoen Opgericht in 1991 Benelux en Noord-Frankrijk 350 medewerkers Omzet: 48.3 miljoen VCA** gecertifieerd sinds 2002

4 Logistieke installaties Conveyorsystemen Automatische magazijnen Integratie robots en AGVs Nichemarkt: machines voor productie keramische bouwmaterialen

5 Industriële elektriciteit Beveiliging/brand/inbraak Hernieuwbare energie Databekabeling

6 Robotica AGV s Supervisie Automatiseringen

7 VEILIGHEIDSASPECTEN

8 Waarover gaat het niet? Gedetailleerde uitleg van de machinerichtlijn, laagspanningsrichtlijn, emc richtlijn Techniciteit en inhoud van allerhande normen

9 Waarover gaat het wel? Aandachtspunten voor het correct benaderen van Veiligheidsaspecten voor het bouwen van (geautomatiseerde) installaties Inhoud Wat zijn veiligheidsaspecten Waarom / wie /wat en hoe vastleggen

10 Wat zijn veiligheidsaspecten? Veiligheidsaspecten (NBN EN12100 NL/2013) = concept machineveiligheid = de mogelijkheid van de ontworpen machine om de bedoelde functies tijdens de levensduur te vervullen waarbij het risico afdoende verkleind is

11 Nieuwe machine / automatisering? Wie Wat Waar Hoe

12 Waarom vast te leggen op voorhand? Vroege vraagstelling is altijd interessanter en goedkoper

13 TOELICHTING VEILIGHEIDSASPECTEN

14 1. Wie?

15 1. Wie? Wie zijn de betrokkenen bij een automatiseringsproject? De opdrachtgever / eindklant De ontwerper De machinebouwer De (eventuele) integrator Afhankelijk van de benadering kunnen dit 4 verschillende of dezelfde partijen zijn

16 1.1. De opdrachtgever / eindklant DOEL verhogen productierendement betrouwbaarheid naar kwaliteit verminderen taken zonder toegevoegde waarde payback /ROI Productieverantwoordelijke / operational manager Maar ook eindgebruikers op de werkvloer de onderhoudsverantwoordelijken de preventieadviseur die wettelijk advies moet geven die zijn procedure van de 3 groene lichten wil laten naleven

17 1.2. De ontwerper DOEL Ontwerp gebaseerd op info voorgaande Welke rendementsverbetering kunnen we bereiken Theoretisch lastenboek Een veilige installatie? Afzonderlijke engineering of machinebouwer of klant Bij voorkeur multidisciplinair Mechanisch ontwerp Elektrisch ontwerp ( bediening / operationeel technisch) Elektrisch ontwerp ( veiligheidstechnisch) Maar ook Ergonomisch Rekening houdend met logistieke flow

18 1.3. De machinebouwer DOEL Bouwt de machine volgens principe van de ontwerper Maakt dat de deadlines worden gehaald De technisch commercieel verantwoordelijke Maar ook mensen die de machine effectief moeten maken: rekening houden met hun productiemethodes Leveranciers van onderdelen / diensten (Intern/ extern) Is vaak ook de ontwerper dus staat ook in voor de bepaling van de veiligheidsaspecten GEVAAR: geen volledig uitgewerkt project voor start constructie

19 1.4. De (eventuele) integrator DOEL Integreert de machine (s) (voltooid of niet ) in een al dan niet bestaande installatie Kan zowel de klant, een machinebouwer, leverancier als een derde partij zijn Opgelet: heeft verplichtingen Evalueren en beperken van risico s die kunnen ontstaan door samenbouwen Samenbouw : dus afleveren van CE verklaring van het geheel

20 1.5 Conclusie Van bij de aanvang, liefst vooraleer te ontwerpen / te bouwen : Definiëer duidelijk wie wat doet Leg dit formeel vast Betrek van in het begin zoveel mogelijk (op een gestructureerde manier ) alle betrokken partijen Betrek = Communiceer Maak dat er goede afspraken Win informatie in Maak dat evt workflows aanwezig zijn Spreek realistische deadlines af met alle partijen

21 Opdrachtgever Opdracht- Ontwerper gever Machinebouwer Integrator MACHINE Ontwerper Integrator MACHINE Machinebouwer

22 2. Wat?

23 2. Wat? Wat moet worden geconstrueerd? Ifv de machinerichtlijn

24 2.1. Valt mijn opdracht onder de machinerichtlijn? Machines Verwisselbare uitrustingsstukken Veiligheidscomponenten Hijs- en hefgereedschappen Kettingen, kabels en banden Verwijderbare mechanische overbrengingssystemen Niet voltooide machines

25 2.2. Wat is een machine? Een machine is een samenstel voorzien van OF bestemd om te worden voorzien van een aandrijfsysteem (andere dan rechtstreekse menselijke/ dierlijke kracht) van onderling verbonden Onderdelen of componenten Waarvan er ten minste 1 kan bewegen Samengevoegd voor een bepaalde toepassing Dus alle machines met een aandrijfsysteem vallen eronder Maar ook machines zonder, die bestemd zijn om te worden voorzien

26 2.3 Wat is een machine niet? Vallen dus bv. NIET onder deze machinerichtlijn Levering van afzonderlijke machinecomponenten die geen specifieke toepassing hebben Elektrische kasten inclusief schakelmaterieel Veiligheidscomponenten die identieke vervangen (in tegenstelling tot vervangingscomponenten) Al dan niet met uitvoeren van alleen maar bekabeling Bepaalde categorieen van motorvoertuigen Machines voor de niet europese markt.

27 2.4. Welke types? Voltooide machines (verklaring II1A) Voldoen aan de eisen uit de machinerichtlijn

28 2.4. Welke types? Niet-voltooide machine (verklaring II1B) Is machine die niet voldoet aan de aanbevelingen uit de machinerichtlijn Verplichtingen

29 2.4. Welke types? Samenstel van machines (ISO11161) Samengevoegd om een gemeenschappelijke functie te hebben De aparte eenheden zijn functioneel zodanig verbonden dat werking van de aparte eenheid een invloed heeft op de andere eenheden of het geheel Hebben een gemeenschappelijk besturingssyteem

30 2.5. Conclusie Belangrijk is te weten wat er verwacht wordt, vooraleer tot ontwerp / bouw over te gaan : Machine(s) II1A en /of machine(s) II1B en/of integrator Zijn we machinebouwer voor ons deel? En leveren we dat volledig conform Zijn we machinebouwer voor ons deel? En worden de veiligheidsvoorzieningen geplaatst door een derde (bv.de klant) Wordt ons deel geintegreerd in een groter geheel? En zijn we naast leverancier van ons deel ook integrator?

31 Het gaat over (wettelijke) verantwoordelijkheden en op te maken documenten: Risicoanalyse en beperkingen bij een niet voltooide machine en maatregelen van een machine en maatregelen bij samenbouw CE verklaringen (niet alleen een doc met handtekening) Conformiteitsverklaring vlgs MRL 2006/42 Inbouw verklaring (met vermelding eisen / voldane punten ) vlgs MRL 2006/42 Conformiteitsverklaring van bv elektrische kasten Handleidingen

32 Schematische voorstelling ONTWERPER FABRIKANT Handleiding Technisch Constructie Dossier VVO II 1 A KLANT INTEGRATOR Risicoanalyse Lastenboek IBV II 1 B Heel wat verschillende combinaties DUS : CONTRACTUEEL VASTLEGGEN

33 2.6 Voorbeeld

34 2.6 Voorbeeld Klant vraagt alleen een elektrische update van een machine De machinebouwer bekijkt de installatie, Hij schat de elektrische risico s in en/ of krijgt info Gebaseerd op de verkregen info stelt hij een elektrische kast voor Met de correcte bekabeling De juiste componenten om het vereiste veiligheidsniveau te bereiken De uitvoering mag worden aangevat

35 2.6 Voorbeeld Bij oplevering vraagt de klant een CE verklaring: Machinebouwer kan enkel een conformiteitsverklaring geven dat de bekabeling en de kast conform is aan het voorgestelde veiligheidsniveau dat het geheel voldoet aan delaagspanningsrichtlijn Eventueel de norm voor bordenbouw (EN 61439) en de elektrische norm voor machines (IEC 6024) werd gevolgd Waarom? Mechanische / pneumatische / hydraulische risico s werden niet meegenomen in de vraag voor revamping Geen eindverantwoordelijkheid voor de machinebouwer

36 3. Wat? Wat zijn de beoogde functies? Van de te bouwen installatie

37 3.1 Wat zijn de beoogde functies? Vooraleer een machine te kunnen bouwen, dient worden vastgelegd wat de beoogde functies zijn In het bijzonder : Vastleggen van de grenzen Technische Taken Gebruikers Omgeving Rekeninghoudend met alle fasen in de levensduur

38 3.2 Vastleggen van de grenzen Technische grenzen: Welke producten moeten worden behandeld Fysische, chemische eigenschappen Verscheidenheid aan de producten Huidige en evt toekomstige? Hoeveel / hoe snel / met welke reproduceerbaarheid / betrouwbaarheid moet mijn installatie kunnen werken Wat is het doel van onze machine / installatie bv transport A ->B of ook nog een controle / omdraaien / stapelen? meestal info door klant / geen probleem

39 3.3 Vastleggen van de grenzen Mogelijke taken? Instellen machine Testen Programmatie Bedrijfsklaar maken Beladen van de machine Uitnemen van stukken van de machine Uitvoeren van een kwaliteitscontrole Opzoeken van fouten en storingen Dagelijkse reinigen en Preventief onderhoud Curatief onderhoud

40 3.4 Vastleggen van de grenzen Gebruikers Wie kan in aanraking komen met de machine? Ongeschoolde operatoren Geschoolde operatoren Bezoekers (professionele en niet professioneel) Onderhoudspersoneel / technici Programmeurs Stagiairs

41 3.4 Vastleggen van de grenzen Gebruikers En zijn zij zich bewust deels bewust volledig onbewust van de mogelijke gevaren van de opgestelde machine / installatie

42 3.5 Andere grenzen: Waar?

43 3.5 Andere grenzen: Waar? Info rond plaatsing machine Kijken naar bv de uitwendige invloedsfactoren van het gebouw waar de machine terechtkomt? Agressieve / corrosieve omgeving Binnen / buiten In een ingedeeld gebouw, met bv specifieke eisen tegen brand / explosie? Bekabeling aan te passen? In de hoogte, op een verdiep / mogelijke toegangen Ruimte en tijdsgrenzen Dagelijks gebruik? Volcontinu? Verwachte levensduur

44 4. Nieuwe machine/ automatisering? Hoe

45 4.1 Hoe Wanneer we weten Wie / wat / waar = grenzen van ons project zijn bepaald = eerste stap in risicoanalyse (ISO EN 12100/ 2013)

46 4.2. Risicoanalyse volgens EN12100 Start Soms nodig Bepaling van degrenzen Meestal Identificatie van gevaren Risico inschatting Risico evaluatie Risico analyse Risico beoordeling Risico reductie NEE JA Risico voldoende verminderd STOP 46

47 4.3 Identificeren van de gevaren Na initieel ontwerp : nagaan welke gevaren aanwezig kunnen zijn Bij voorkeur in multidisciplinaire team Geluid Omgeving Elektrisch Ergonomie MACHINE Thermisch Materialen en stoffen Mechanisch Stralingen Trillingen

48 4.4 Inschatting en evaluatie van de risico s Inschatten van het risico Maatregelen nemen om het risico op een voldoende manier te reduceren Steeds de methodiek van ISO volgen: Inherent veilige ontwerpmethodes Beveiliging en aanvullende beschermende maatregelen Informatie voor het gebruik

49 4.5 Beoordeling en acties

50 4.6 Hoe reduceren Reduceren van gevaren door het gebruik van technische normen zijn geen wetten maar indien correct gevolgd zijn deze een bevestiging van conformiteit met de MRL Opgelet: hangt STERK af van de mogelijke interactie tussen mens en machine

51 4.7 Soorten normen Type C: machineveiligheidsnormen die gedetailleerde veiligheidseisen voor een bepaalde machine behandelen C Type B: generieke veiligheidsnormen B1 :veiligheidaspect B2: beveiligingsvoorziening dat voor een breed scala van machines kan worden gebruikt: B1bv60204 B2 bv13850 Type A:fundamentele Veiligheidsnormen (basisbegrippen / ontwerpbeginselen/ algemene aspecten A bv12100 /

52 4.6 En ISO tov ISO12100? Risico inschatting en betrouwbaarheid van de systemen vinden we ook terug in EN Relatie vinden we terug in TR :2013 Opgelet : Deze zijn niet de eerste maatregelen (slechts de 2de stap) Dus niet onmiddellijk spreken over Performance levels

53 4.6 Stap 2 risicoreductie door beveiliging Invoering van aanvullende beschermende maatregelen? = relatie met EN13849 wanneer een link met het controle systeem

54 4.6 In detail

55 VOORBEELD

56 Praktijkvoorbeeld 1 Installatie bestaande uit 6 transportbanden magazijn karton robot transportband robot ontstapelaar 3 rollerbanen palet transport

57 Veilgheidsconcept : indeling in zones? 1 zone voor het geheel Nadeel : volledige installatie valt stil bij betreden van de zone voor grote en kleine interventies Voor kwaliteitscontrole Voor bijvullen karton Elke machine is een zone Nadeel : risico onderling telkens af te schermen Niet functioneel Te duur Zones afgestemd op functioneel gebruik

58 Zones afgestemd op functioneel gebruik en risico s

59 Praktijkvoorbeeld 2

60 Indeling in 1 veiligheidzone

61 Indeling in meerdere veiligheidzones

62 Besluit : goede voorbereiding = sleutel tot succes Wie Wat Waar Hoe