PBOSnVé progress in safety

Transcriptie

1 PBOSnVé Stappenplan voor samenbouw en wijziging van arbeidsmiddelen November 2011 lr Frangois Hermans

2 Pnosnve Vraaq Wanneer dient een samenbouw van verschillende autonome machines beschouwd te worden als een samengestelde machine? Met andere woorden, wanneer is een nieuwe CE ceéificatieprocedure voor het samenstel noodzakelijk? Werkwiize Er moet er een onderscheid gemaakt worden tussen samenstellen van nieuwe machines -dit wil zeggen: machines die voor de eerste maal in de EU in de handel worden gebracht of in gebruik worden gesteld- en samenstellen van nieuwe en bestaande machines. Het eerste geval behandelt samenstellen van nieuwe machines. Het tweede geval gaat over samenstellen van nieuwe en bestaande machines. Eerste eval: Een samenstel van nieuwe machines De richtlijn 2006/42 stelt: Artikel 2, onder a) - vierde streepje "machine": '- sia*"nrtelten van muchines... die, teneinde tot hetzelfde resultaat te komen, zodanig zijn opgesteld en worden bestuurd dat zij als één geheel fu.nctioneren; Een samenstel van machines is dus een combinatie van samenwerkende machines die zodanig zijn opgesteld en worden bestuur datzrl als één geheelfunctioneren om hetzelfde doel te realiseren. Prosave bvba Churchilllaan Schoten [email protected]

3 Pnosnv Een dergelijke groep eenheden wordt pas als een samenstel beschouwd indien aan alte volgende criteria wordt voldaan: 1. de samenstellende eenheden worden samengevoegd om een gemeenschappelijke functie te vervullen, bijvoorbeelde realisatie van de opeenvólgende stappen vàn een product; 2. de samenstellendeenheden zijn functioneel zodanig met elkaar verbonden dat een risicobeoordeling nodig is voor het hele samenstel. Functioneel verbonden betekent dat de werkinq van elke eenheid rechtstreeks van invloed is op de werkinq van andere eenheden of van het samenstel als qelleel: 3. de samenstellende eenheden hebben een gemeenschappelijk besturingssysteem Enkele voorbeelden - een verpakkings- en etiketteermachie - eengeautomatiseerdeproductielijn - verpakkings-enlaadinrichtingen Opgelet echter: Een groep machínes die op elkaar zijn aangesloten, maar onafhanketijk van elkaar werken, wordt niet beschouwd als een samenstel van machines in de hoger genoemd e zin. Nog even benadrukken: opdat er sprake kan zijn van een samenstel van machines moet dus elk van de drie bovenstaande criteria vervuld zijn. Verduidelijking: wat wordt bedoeld met: Punt í: gemeenschappelijke functie: bijvoorbeelde totstandbrenging van een bepaald product in opeenvolgende fasen. De definitie van een samenstel van machines heeft niet noodzakelijkerwijs betrekking op een volledige industriële installatie bestaande uit een groot aantal machines, samenstellen van machines en andere installaties van verschillende fabrikanten. Voor de toepassing van de machinerichtlijn kunnen dergelijke grote installaties gewoonlijk worden verdeeld in secties die als samenstellen van machines kunnen worden beschouwd, bijvoorbeeld installaties voor het lossen en ontvangen van grondstoffen - verwerkingsmachines - verpakkings- en laadinrichtingen. ln dat geval moeten de risico's in verband met de aansluiting op de andere secties van de installatie worden behandeld in de montagehandleiding. Punt 2: functioneel met elkaar verbonden betekent dat elke índividuele machine een deelproduct of een aantal bewerkingen voor het eindproduct aflevert. Het functioneren of het disfunctioneren van een deelmachine zal hierbij van invloed zijn op de andere eenheden of op het geheel. Zo zal bijvoorbeeld een wijziging van tolerantie rechtstreeks een aantal aanpassingen van de instellingen van de daaropvolgende machine(s)vergen, Prosave bvba churchilllaan 54/ schoten [email protected]

4 Pnosnv Punt3: Dit betekent dus dat er een qemeenschappeliik besturingssysteem moet bestaan dat dus inwerkt op elk of op meerdere van de samenwerkende machines. Het besturingssysteem van een machine is het systeem dat reageert op invoersignalen van delen van de machine, van bedieners, van externe bedieningsuitrusting of een combinatie hiervan en dat naar aanleiding daarvan uitvoersignalen genereert voor machineaandrijvingen die ervoor zorgen dat de machine zich op de beoogde wijze gedraagt. Het ontwerp en de bouw van het besturingssysteemoet ervoor te zorgen dat de machine veilig en betrouwbaar werkt. Dit zijn belangrijke factoren om de veiligheid van de qehele machine te garanderen. Bedieners moeten te allen tijde in staat zijn te garanderen dat de machine veilig en volgens verwachting fu nctioneert. De in punt van de bijlage I van de richtlijn beschreven eisen zijn van toepassing op alle delen van het besturingssysteem die, bij een defect of een storing, tot gevaren kunnen leiden vanwege het niet-beoogde of onvenvachte gedrag van de machine. Ze zrln met name van belang voor ontwerp en bouw van de delen van het besturingssysteem die verband houden met veiligheidsfuncties als, bijvoorbeeld, de delen van het besturingssysteem die verband houden met de blokkeer- en vergrendelvoorzieníngen voor aíschermingen, beveiligingsinrichtingen of noodstopinrichtingen. Bepaalde veiligheidsfuncties kunnen ook operationele Íuncties zijn, bijvoorbeeld een tweehandsbediening voor het in werking stellen. Het ín de handel brengen van samenstellen van machines. WÍe is dan "fabrikant"? Een samenstel van machines dat op een locatie van de gebruiker wordt samengestel door iemand anders dan de qebruiker, wordt beschouwd als in de handel gebracht wanneer de samenstelling voltooid is en voor gebruik wordt overhandigd aan de gebruiker. Degene die een samenstel van machines samenstelt, wordt beschouwd als de fabrikant van het samenstel van machines en heeft de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat dit samenstel als geheel voldoet aan de bijlage l: de veiligheids- en gezondheidseisen van de machinerichtlijn. De Íysieke of de rechtspersoon die een samenstel van machines samenstelt, wordt als dusdanig beschouwd als de fabrikant van die machine. De elementen van een samenstel van machines worden gewoonlijk geleverd door verschillende fabrikanten, maar de verantwoordelijkheid voor de overeenstemming van de machine als geheel moet liggen bij één persoon. Dat kan de fabrikant ziin van een of meer van de samenstellende eenheden. of een aannemer maar het kan ook de qebruiker zijn. Als een gebruiker een samenstel van machines samenstelt voor zijn eigen gebruik, wordt hij eveneens beschouwd als de fabrikant van die machine. Het in de handel brengen van samenstellen van machínes. Formaliteíten voor de "fabrikant" Wie dus een samenstel van machines samenstelt, wordt beschouwd als de fabrikant van de samenstellen van machines en heeft de verantwoordel'rjkheid ervoor te zorgen dat het samenstel als geheel voldoet aan de veiligheids- en gezondheidseisen van de machinerichtlrjn. Als de desbetreffendeenheden in de handel worden gebracht als voltooide machines die ook zelfstandig zouden kunnen werken, moeten zrl voorzien zijn van de CE-markering en vergezeld gaan van een EG-verklaring van overeenstemming. (Niet voltooide machines, moeten niet zijn voorzien van de CË-markering, maar wel vergezeld gaan van een inbouwverklaring en montagehandleiding)

5 Pnosnv Risicobeoordeling Samenstellen van machines vallen onder de machinerichtlijn, aangezien de veiligheid ervan niet alleen wordt bepaald door de veiligheid van het ontwerp en de constructie van de samenstellende eenheden ervan, maar ook afhangt van de geschiktheid van de eenheden en hun onderlinge verbindingen. De door de fabrikant van een samenstel van machines uit te voeren risicobeoordeling moet derhalve betrekking hebben: - zowel op de geschiktheid van de samenstellende eenheden voor de veiligheid van het samenstel als geheel - als op de gevaren in verband met de verbindingen tussen de samenstellende eenheden. Die risicobeoordeling moet ook inzicht verschaffen in gevaren in verband met het samenstel die niet worden vermeld in de EG-verklaring van overeenstemming (voor samenstel van machines) of de inbouwverklaring en de montagehandleiding (voor niet voltooide machines) verstrekt door de fabrikanten van de samenstellende eenheden. CE certificatie De fabrikant van het samenstel van machines moet: - de desbetreffende overeenstemmingsbeoordelingsprocedure voor het samenstel van machines uitvoeren; - op het samenstel van machines het markeringsplaatje aanbrengen (bijvoorbeeld een bepaald plaatje dat de massa van de machine aangeeft voor het geval dat die gehesen of verplaatst moet worden) - de CE-markering aanbrengen; en - een EG-verklaring van overeenstemming voor het samenstel van machines opstellen en ondertekenen. - De EG-verklaring van overeenstemming voor voltooide machines en de inbouwverklaring en montagehandleiding voor in een samenstel van machines ingebouwde niet voltooide machines moeten worden opgenomen in het technisch dossier voor het samenstel van machines - Dit technisch dossier voor het samenstel van machines moet tevens documentatie bevatten over eventuele wijzigingen van de samenstellende delen die tijdens de inbouw ervan in het samenstel zijn aangebracht.

6 Pnosnve Tweede geval: Samenstellen van nieuwe en bestaande machines De machinerichtlijn is van toepassing op machines die voor het eerst in de EU in de handel worden gebracht en in bedrijf worden gesteld. Over het algemeen gaat het om nieuwe machines en hun samenstellen zijn dus ook "nieuw" Voor machines die in gebruik ztjn (op de arbeidsplaats) moet de werkgever erop toezien dat de overeenstemming en veiligheid van de machines tijdens de gehele levensduur gehandhaafd bl'ljven, overeenkomstig de nationale regelgeving betreffende het welzijn van de werknemers b'rj het gebruik van arbeidsmiddelen op de werkplaats. In sommige gevallen kunnen een of meer samenstellende eenheden van bestaande samenstellen van machines worden vervangen door nieuwe eenheden, of kunnen nieuwe eenheden worden toegevoegd aan een bestaand samenstel van machines. De vraag doet zich voor of een samenstel van machines bestaande uit nieuwe en bestaande eenheden als geheel onder de machinerichtlijn valt. Het is niet mogelijk exacte criteria aan te geven om die vraag van geval tot gevalte beantwoorden. Degene die een dergelijk samenstel van machines samenstelt, wordt derhalve aangeraden b'rj twijfel de desbetreffende nationale autoriteiten te raadplegen. In het algemeen geldt evenwel het volgende als richtsnoer: Ten eerste. als de vervanging of toevoeging van een samenstellendeenheid in een bestaand samenstel van machines qeen noemenswaardiqe invloed heeft op de werkinq of veiliqheid van de rest van het samenstel. kan de nieuwe eenheid worden beschouwd als een machine die is onderworpen aan de machinerichtlijn. In dat geval zijn geen maatregelen nodig overeenkomstig de machinerichtlijn voor de onderdelen van het samenstel die niet worden beïnvloed door de w'rjziging. De werkgever blijft verantwoordelijk voor de veiligheid van het gehele samenstel volgens de wetgeving betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk, Hierbij geldt: - Als de nieuwe eenheid een voltooide machine is die ook zelístandig zou kunnen werken, voorzien is van de CE-markering en vergezeld gaat van een EG-verklaring van overeenstemming, moet de inbouw van de nieuwe eenheid in het bestaande samenstel worden beschouwd als de installatie van de machine, zonder aanleidinq te zijn voor een nieuwe overeenstemmingsbeoordeling, CE-markering of EG-verklaring van overeenstemming. - Als de nieuwe eenheid een niet voltooide machine is die vergezeld gaat van een inbouwverklaring en montagehandleiding, wordt degene die de niet voltooide machine inbouwt in het samensiel beschouwd als de fabrikant van de nieuwe eenheid. Bijgevolg moet hij eventuele risico's in verband met de koppeling tussen de niet voltooide machine, andere apparatuur en het samenstel van machines beoordelen, voldoen aan de desbetreffendessentiële veiligheids- en gezondheidseisen die nog niet zijn toegepast door de fabrikant van de niet voltooide machine, de montagehandleiding volgen, een EGverklaring van overeenstemming opstellen en na inbouw de CE-markering aanbrengen op de nieuwe eenheid.

7 Pnosnve Ten tweede: als de vervanging of toevoeging van nieuwe samenstellende eenheden in een bestaand samenstel van machines wel deqeliik substantiële invloed heeft op de werkinq of veiliqheid van het samenstel als qeheel, of substantiële wijzigingen van het samenstel met zich brengt, kan de wijziging worden beschouwd als de totstandbrenging van een nieuw samenstel van machines dat onder de machinerichtlijn valt. In dat geval moet het gehele samenstel, met inbegrip van alle samenstellende eenheden, voldoen aan de machinerichtlijn. Dit kan ook vereist z'rjn als een nieuw samenstel van machines wordt samengesteld uit nieuwe en gebruikt eenheden. Prosave bvba Churchilllaa n 54/ Schoten [email protected]