Het scheiden van nuts- en zakenbanken leidt voor de Nederlandse samenleving tot meer lasten dan lusten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het scheiden van nuts- en zakenbanken leidt voor de Nederlandse samenleving tot meer lasten dan lusten"

Transcriptie

1 31 januari 2012 Het scheiden van nuts- en zakenbanken leidt voor de Nederlandse samenleving tot meer lasten dan lusten 1. Inleiding 1. In het najaar van 2008 werd de wereld getroffen door een financiële crisis van een ongekende omvang en hevigheid. Een aantal financiële instellingen viel om, in een aantal landen, waaronder Nederland, werden instellingen met belastinggeld gesteund. 2. Zodra het stof van de crisis enigszins was neergedaald zagen de eerste analyses van de crisis het licht. Deze analyses wezen voor wat betreft de belangrijkste oorzaken veelal in dezelfde richting. Inmiddels is een begin gemaakt met de ontwikkeling van een breed scala aan maatregelen dat in samenhang moet voorkomen dat een zo wijdverbreide en diepe crisis zich in de toekomst opnieuw zal voordoen. De maatregelen (die voor een deel al zijn afgerond en geïmplementeerd) grijpen aan bij de verschillende geïdentificeerde oorzaken: aanscherping van kapitaal en liquiditeitsbuffers, het verhogen van de lossabsorbency van instellingen door het (op termijn) introduceren van zogeheten bail in debt zodat investeerders en aandeelhouders een verlies nemen in de schuld, het opleggen van voorwaarden aan beloningssystemen (inclusief variabele beloningen) het opzetten van het bankentoezicht op internationaal niveau met toegenomen aandacht voor systeemrisico s en ten slotte het opleggen van de verplichting aan instellingen om herstel en resolutie plannen (living wills) op te stellen. 3. ING onderschrijft de noodzaak om het internationale financiële systeem stabieler te maken en steunt het overgrote deel van de maatregelen die in dit verband internationaal en nationaal worden voorbereid en uitgevoerd. Banken zijn heel hard bezig met het implementeren van de vele maatregelen, in het besef dat het een proces is van meerdere jaren. Belangrijk is dat banken kunnen blijven voldoen aan de kredietbehoefte van huishoudens en bedrijfsleven; dit geldt zeker in de huidige, moeilijke economische omstandigheden. Tegen die achtergrond maakt ING zich wel zorgen over de cumulatie van de verschillende maatregelen, de impact van de maatregelen in onderlinge samenhang en de timing van de implementatie van deze maatregelen. 4. Internationaal, maar ook in Nederland, is de vraag opgekomen of het zinvol zou zijn om in aanvulling op de onder 2 genoemde maatregelen, nutsactiviteiten af te schermen van zakenbankactiviteiten. In het Verenigd Koninkrijk heeft de Independent Banking Commission onder leiding van John Vickers de aanbeveling gedaan om in het VK een vorm van ringfencing van bankactiviteiten te introduceren. In Amerika zal waarschijnlijk de Volcker rule ingevoerd worden, die onder meer handel voor eigen rekening bij reguliere banken verbiedt. De Tijdelijke commissie onderzoek financieel stelsel (Commissie De Wit) beveelt in haar rapport afscherming van activiteiten aan, door middel van (enige vorm van) ringfencing. In de Nota nuts en zakenbankactiviteiten, die de Minister van Financiën op 8 juli 2011 aan de Tweede Kamer zond, wordt traditionele ringfencing voor de Nederlandse situatie als oplossing afgewezen. Namens het Kabinet wordt het standpunt verdedigd dat het scheidbaar (ring fence ready) maken van nuts en zakenbankactiviteiten de voorkeur verdient omdat de vermeende voordelen van verdergaande vormen van afscherming/scheiding niet opwegen tegen de nadelen van het verlies aan bedrijfseconomische synergie en diversificatievoordelen.

2 5. ING sluit zich aan bij het grondig onderbouwde Kabinetsstandpunt van de Nota van 8 juli In dit paper wordt deze positie nader toegelicht. Daarbij wordt in het bijzonder ingegaan op de volgende vragen: Verkleint het afschermen/ring fencen van nutsactiviteiten van zakenbankactiviteiten de kans dat in de toekomst belastinggeld nodig zal zijn voor de continuïteit van vitale bankfuncties, en Weegt het eventuele voordeel van een dergelijke afscherming/ringfencing op tegen de kosten voor de Nederlandse economie In dit paper wordt achtereenvolgens ingegaan op: de activiteiten van universele banken (par 2), maatregelen die moeten voorkomen dat vitale functies van een bank met belastinggeld gered moeten worden (par 3), de gevolgen en kosten van ring fencing (par 4, 5) en tot slot de conclusie (par 6). 2. De activiteiten van de grote universele banken in Nederland 6. Als overwogen wordt nutsactiviteiten af te schermen van zakenbankactiviteiten komt de vraag op in welke van de twee categorieën de verschillende diensten en producten van een universele bank worden ondergebracht. Deze vraag het Vickers rapport heeft het over the location of the fence is lastig en wordt niet eenduidig beantwoord. Hieronder wordt een opsomming gegeven van de belangrijkste activiteiten van een Nederlandse universele bank. De volgorde is niet willekeurig, de activiteiten met een onbetwist nutskarakter staan bovenaan in de opsomming, naarmate activiteiten verder naar beneden te vinden zijn, hebben zij naar algemeen wordt aangenomen een sterker zakenbank karakter. a. Betalingsverkeer Banken verzorgen een efficiënte en veilige afhandeling van het nationale betalingsverkeer. Uit Europees onderzoek blijkt dat de kosten die Nederlandse banken de klanten rekenen voor dit betalingsverkeer tot de laagste in Europa behoren. Daarnaast verrichten de grote Nederlandse universele banken internationaal betalingsverkeer voor particulieren, bedrijven en publieke instellingen. b. Beheer van spaargeld van particulieren en overtollige kasmiddelen van bedrijven Banken nemen het spaargeld van huishoudens in, beheren dit spaargeld op veilige wijze en betalen de klanten een redelijke rentevergoeding. Daarnaast worden op vergelijkbare wijze overtollige kasmiddelen in beheer genomen van bedrijven en de publieke sector. c. Kredietverlening particulieren Banken vervullen in Nederland een zeer belangrijke functie op het gebied van kredietverstrekking aan particulieren. Van de uitzettingen aan particulieren is de verstrekking van hypothecaire leningen verreweg het belangrijkst. In Nederland heeft 85% van de huizenbezitters een hypothecaire lening bij een bank. d. Kredietverlening midden en kleinbedrijf (MKB) Het MKB is in Nederland voor zijn financiering bijna geheel aangewezen op de kredietverlening door banken. In andere landen maakt het MKB meer gebruik van financiering uit andere bronnen (familie en kennissen, niet bancaire instellingen). Het MKB heeft, in vergelijking met andere klantsegmenten, een relatief hoog risicoprofiel. Dit profiel vertaalt zich in relatief hoge risicokosten. Daarnaast brengen leningen aan het MKB een hoog concentratierisico met zich mee. Dit risico wordt binnen een universele bank gemitigeerd door diversificatie. e. Kredietverlening grotere bedrijfsleven Hoewel het grotere bedrijfsleven minder afhankelijk is van de bancaire kredietverlening dan het MKB, wordt nog altijd ongeveer de helft van de investeringen van grotere bedrijven gefinancierd door banken. Vooral bij grotere internationale bedrijven wordt bij de financiering gebruik gemaakt van complexere vormen van kredietverstrekking, waarbij de specifieke expertise van de bank van belang is. 2

3 f. Financiering van investeringen door (semi )publieke sector De financieringsbehoefte van de Nederlandse (semi )publieke sector is zeer substantieel en deze sector is voor de vervulling van deze behoefte in zeer belangrijke mate aangewezen op de bancaire sector. Gedacht moet worden aan de zorgsector, het onderwijs, maar ook aan de enorme investeringen die op middellange termijn nodig zijn in de infrastructuur en de verduurzaming van de energievoorziening. Het gaat om grote bedragen, die veelal uitsluitend kunnen worden bijeengebracht door (consortia van) banken met voldoende schaalgrootte. Dit soort complexe langjarige financieringstrajecten vragen bovendien om financiële dienstverleners met een brede en diepe expertise. Omdat sinds de kredietcrisis de buitenlandse banken zich ook voor dit soort financieringen van de Nederlandse markt hebben teruggetrokken richting hun eigen thuismarkten, steunt de financiering van de (semi )publieke sector in sterke mate op de grotere Nederlandse banken. g. Advisering en dienstverlening aan het bedrijfsleven Banken helpen hun zakelijke klanten ondernemers en ondernemingen met een breed palet aan diensten en producten bij het beheren van allerlei financiële risico s. Daarbij kan worden gedacht aan kredietrisico, marktrisico, renterisico en valutarisico. Het managen van dit soort risico s behoort niet tot het primaire bedrijfsproces van deze klanten. Dergelijke risico s worden door de banken veelal tegen een vergoeding van de klanten overgenomen. Dat banken dit soort risico s beter en efficiënter kunnen managen is terug te voeren op hun specifieke expertise, maar zeker ook op hun schaalgrootte. Sommige van de individuele risico s van klanten vallen binnen de bankbalans tegen elkaar weg, voor andere risico s geldt dat diversificatie in meer algemene zin tot lagere kosten leidt. Nederlandse bedrijven zijn sterk georiënteerd op het buitenland. Dit geldt niet alleen voor het grotere Nederlandse bedrijfsleven, maar de laatste decennia juist ook voor een groot deel van het MKB. De grotere Nederlandse banken fungeren van oudsher als een belangrijke partner van het Nederlandse bedrijfsleven in hun grensoverschrijdende activiteiten. De in het buitenlandse netwerk van deze banken aanwezige kennis van de locale regels en gebruiken is daarbij van groot belang. Een andere vorm van dienstverlening aan zakelijke klanten is de advisering bij fusies en overnames. Zowel het MKB als het grotere bedrijfsleven beschikt zelf meestal niet over voor dit soort transacties benodigde expertise en de behoefte aan ondersteuning op dit terrein wordt voor een belangrijk deel door banken ingevuld. Bij grotere internationale transacties is het buitenlandse netwerk van de grotere Nederlandse banken van belang. Ten slotte kan worden gewezen op de advisering door Nederlandse banken van de grotere bedrijven op transacties op de kapitaalmarkt. Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan begeleiding van de uitgifte van aandelen en schuldpapier. Inherent aan dit soort trajecten is dat banken soms voor kortere periodes ook als investeerder in dit soort papier optreden. Zakelijke klanten nemen vaak verschillende producten af, waarbij het ene product winstgevender is dan het andere product. Indien een bank beperkt wordt tot het aanbieden van alleen kredietverlening, waar weinig aan verdiend wordt, zullen hogere prijzen voor andere producten (re pricing) doorberekend moeten worden. h. ALM boek, asset and liability management Veel van de hierboven genoemde activiteiten slaan (gedeeltelijk) neer op de balansen van banken, zowel aan de actief als aan de passiefzijde. Om de daarbij optredende mismatch tussen activa en passiva te adresseren en mitigeren, nemen banken posities in op de financiële markten. Voor dit zogeheten ALM management hebben banken verschillende technieken tot hun beschikking waarbij bijvoorbeeld gebruik wordt gemaakt van derivaten en andere financiële instrumenten. Deze dagelijkse activiteit op de financiële markten is onlosmakelijk verbonden met alle hierboven genoemde activiteiten. i. Trading Boek, handel ten behoeve van klanten In het zogeheten Trading boek worden de door de bank ingenomen posities in financiële instrumenten verantwoord. Binnen deze zogeheten handelsactiviteiten kan onderscheid worden gemaakt tussen de echte handel voor eigen rekening (zie onder j) en de handel ten behoeve van de dienstverlening aan 3

4 klanten. Binnen deze laatste categorie vallen de transacties die direct voor individuele zakelijke klanten en overheden worden gedaan. Daarnaast wordt met een klein deel van de activiteiten een kleine voorraad in stand gehouden om ervoor te zorgen dat klanten snel en tegen concurrerende tarieven bediend kunnen worden (market making). Een voorbeeld is het afsluiten van hedge producten voor klanten die rente en of valutarisico s willen afdekken; bijvoorbeeld de aankoop op termijn door een vliegtuigmaatschappij van brandstof tegen een vaste EUR/$ wisselkoers. Omdat er op dat moment niet tegelijkertijd een klant is met exact een tegenovergestelde voorkeur, zal de bank een deel van het risico tijdelijk moeten overnemen. Door het aangaan van deze hedge instrumenten lopen banken kredietrisico s. Het op de balans nemen van kredietrisico is onderdeel van de totale kredietverlening naar de klant. Universele banken zijn ook actief als market maker voor bijvoorbeeld Nederlandse staatsobligaties, daarbij hoort een beperkte mate van handel op eigen boek. Deze activiteiten zijn niet zelfstandig levensvatbaar, dus bij een verbod komen deze activiteiten helemaal in handen van buitenlandse partijen, met potentiële nadelige gevolgen voor liquiditeit en prijsvorming. j. Trading Boek, handel voor eigen rekening In het Trading boek worden ook de transacties en posities in financiële instrumenten verantwoord die geen verband houden met dienstverlening aan klanten, maar die uitsluitend worden gedaan c.q. aangehouden voor het behalen van resultaat. Deze activiteit wordt algemeen aangeduid als proprietary trading of in het Nederlands de handel voor eigen rekening. Bij grote buitenlandse zakenbanken is de handel voor eigen rekening vaak zeer substantieel, bij de Nederlandse banken wordt slechts zeer beperkt voor eigen rekening gehandeld (zie ook onder 7). 7. De onder 6. opgesomde activiteiten kan men in meer of mindere mate aantreffen bij universele banken in vele landen van Europa en ook daarbuiten. Hieronder wordt echter bij deze activiteiten een aantal kanttekeningen geplaatst die kenmerkend zijn voor de Nederlandse universele banken of meer specifiek voor ING. De activiteiten onder b tot en met f behelzen de traditionele intermediaire functie van banken: het financieren van de reële economie door transformatie van de besparingen uit diezelfde economie. Transformatie betreft het matchen van looptijden (omdat besparingen vaak direct opvraagbaar zijn, terwijl kredieten een langere looptijd hebben, zoals hypotheken), alsmede van risico s (rente, kredietrisico s, etc). In sommige landen is er een overschot aan besparingen bij banken, in Nederland is er een structureel tekort, de zogeheten retail savings funding gap. Deze funding gap, die momenteel zo n 500 miljard bedraagt, wordt onder meer veroorzaakt door de omvang van de contractuele besparingen in de Nederlandse pensioenfondsen, de structuur van de hypothecaire kredietverlening in Nederland, maar ook door het aandeel van de bancaire kredietverstrekking in de financiering van de Nederlandse economie. Ten gevolge van deze funding gap zijn Nederlandse banken voor hun funding in belangrijke mate aangewezen op de kapitaalmarkten. Een gediversifieerd model verbetert de toegang tot deze markten. Zoals in 6. al is aangegeven is niet eenduidig aan te geven waar de grens ligt tussen nutsactiviteiten en zakenbankactiviteiten. Daarvoor moet men ook kijken naar de karakteristieken van het financiële systeem in een land. Als men het karakter van de hiervoor beschreven activiteiten in samenhang beziet met de sterke rol van de banken voor de financiering van de reële economie, zouden in Nederland alleen de activiteiten onder j. buiten het hek moeten worden geplaatst. Waar hek ook wordt gezet, het is aannemelijk dat wanneer bij Nederlandse banken zou worden overgegaan tot ringfencing, in ieder geval een veel kleiner deel van de activiteiten buiten het hek zou belanden dan bij buitenlandse universele banken. Een nadere blik op de balans laat zien dat er grote verschillen bestaan tussen de balansen van de Nederlandse banken en die van buitenlandse banken. De actiefzijde van de balans van Nederlandse banken bestaat voor circa 65% uit kredieten, terwijl bijvoorbeeld grote Engelse instellingen veel lagere ratio s vertonen, grofweg 40%. Andere grote Franse en Duitse concurrenten (peers) vertonen hetzelfde beeld:, met een ratio in de orde van 20 tot 35%. In het Vickers rapport wordt aangegeven dat in het VK naar schatting tussen 70% tot 85% van de activiteiten van de universele banken buiten het hek terechtkomen. Voor 4

5 Nederlandse banken zou dat substantieel lager zijn. Dat heeft voor vooral te maken met de omvang van de zakenbankachtige activiteiten die binnen Engelse universele banken worden uitgeoefend. De omvang van de activiteiten onder i. en j. en meer in het bijzonder van het daarmee samenhangende risico, is het best te kwantificeren met behulp van de zogeheten Value at Risk (VaR) risicomaatstaf. VaR is een maatstaf die aangeeft wat het maximale risico is dat een instelling binnen één dag bij ongewijzigde handelsposities met een activiteit zou lopen door veranderingen in marktrisico s (zoals rentestanden, aandelenmarkten, wisselkoersen, credit spreads etc.). Deze maatstaf wordt doorgaans beoordeeld met een 99% zekerheidsinterval, wat wil zeggen dat onder normale omstandigheden het verwachte verlies 99 van de 100 dagen kleiner zal zijn dan de VaR. De VaR methode die ING hanteert is goedgekeurd door DNB. Doordat de meeste internationale banken de VaR op hun Trading boek publiceren, is de VaR een goede maatstaf voor de vergelijking van de omvang van de handelsactiviteiten van een bank met die van andere banken. Nederlandse banken bevinden zich voor wat betreft de omvang van die handelsactiviteiten in de onderste regionen van de internationale vergelijking. Als we naar ING kijken, zijn de handelsactiviteiten van de grotere Europese banken aanmerkelijk substantiëler dan die van ING (Franse, Duitse, Engelse banken minimaal 2 tot 10 keer zo groot, op basis van cijfers van 2010). Alle banken hebben vanaf 2008 hun handelsactiviteiten afgebouwd, maar bij ING is dit sneller gebeurd dan bij onze buitenlandse peers. De omvang van deze activiteiten is sinds 2008 significant afgebouwd, vooral ten gevolge van de zogeheten Back to Basics strategie. De handelsactiviteiten in Londen en New York zijn stop gezet, andere activiteiten zijn in run off. Daarbij speelt mede een rol dat onder Basel 2.5 de kapitaalseisen voor handelsactiviteiten meer dan verdrievoudigd zijn. Ondanks de hogere kapitaalseisen, vertegenwoordigt handel voor eigen rekening ongeveer 0.2% van de totale Risico Gewogen Activa (RWA) van ING. Dit lage percentage toont aan dat deze activiteiten en risico s zeer beperkt zijn. Wanneer bij ringfencing gekozen zou worden tot buiten het hek plaatsen van de activiteiten onder i. en j. aangevuld met zakenbank achtige activiteiten uit de andere categorieën (zoals adviesdiensten), dan zou de omvang van de afgescheiden activiteiten nog steeds zeer beperkt zijn in vergelijking met buitenlandse banken. Deze activiteiten zou in ieder geval van een zodanig beperkte omvang zijn dat ze niet zelfstandig levensvatbaar zijn. Dat zou kunnen betekenen dat voor het Nederlandse bedrijfsleven voor de dienstverlening met een zakenbank karakter uitsluitend nog een beroep zou kunnen doen op de grote buitenlandse zakenbanken. Mede tegen de achtergrond van de recente aankondiging dat RBS zich uit Nederland terugtrekt is afhankelijkheid van buitenlandse partijen onwenselijk, omdat het met extra onzekerheden over de financiering van het Nederlandse bedrijfsleven gepaard gaat. Het onderdeel dat binnen een mogelijke ring fence valt, wordt met name gefund door retail deposits. Het onderdeel dat buiten de ring fence valt, zal voornamelijk gefund moeten worden op de kapitaalmarkt door middel van wholesale funding. Hier doet zich een tweetal complicaties voor. Ten eerste, de mogelijkheden voor kredietverlening worden hierdoor beperkt. Bedrijven zullen zelf de kapitaalmarkt op moeten. Het is vooralsnog onduidelijk wat de precieze gevolgen hiervan zijn; in ieder geval kost het tijd voordat dit kan worden gerealiseerd. Ten tweede, het wordt steeds moeilijker om funding te vinden op de kapitaalmarkten door het opdrogen van de markt voor unsecured debt. Momenteel zijn er weinig alternatieven. 3. Welke maatregelen zijn/worden er genomen om te voorkomen dat in de toekomst vitale functies van banken met belastinggeld gesteund moeten worden? 8. In internationaal en nationaal verband wordt een breed scala aan maatregelen voorbereid en ingevoerd om herhaling van de gebeurtenissen van 2008/2009 te voorkomen. Deze maatregelen vallen in een aantal categorieën uiteen: Maatregelen die banken bestendiger moeten maken tegen schokken 5

6 Maatregelen die moeten voorkomen dat met belastinggeld vitale functies gered moeten worden, als banken ondanks de verhoogde weerbaarheid toch in de problemen zouden komen Maatregelen in de toezichtsfeer die ervoor moeten zorgen dat risico s met een internationaal systeem karakter eerder worden gesignaleerd 9. De volgende maatregelen zullen banken in de toekomst bestendiger maken tegen schokken: Invoering van Basel III zal leiden tot een verhoging van de vereiste kapitaalbuffers Daarnaast wordt ook de kwaliteit van het kernkapitaal van banken verhoogd. In aanvulling op de Basel III kapitaalseisen zullen aan zogeheten systeem relevante banken (Systemically Important Banks, SIBs) additionele kapitaalseisen worden gesteld. De zogeheten loss absorbency van instellingen wordt verhoogd, onder meer door ervoor te zorgen dat verschaffers van vreemd vermogen meedragen in geleden verliezen, zodat de kans dat er een beroep zou moeten worden gedaan op overheidssteun (belastinggeld) wordt verminderd. Basel 3 zal leiden tot verscherping van eisen met betrekking tot het liquiditeitsmanagement van banken. Mismatch van looptijden van funding en uitzettingen wordt beperkt en daarnaast worden strengere eisen gesteld aan de aan te houden liquiditeitsbuffers. 10. Naast de onder 9 genoemde maatregelen zou invoering van een zogeheten Crisis Management framework (op Europees niveau) ertoe moeten leiden dat, mocht een instelling toch in de problemen komen, voorkomen wordt dat de vitale onderdelen met belastinggeld gesteund moeten worden. Belangrijkste elementen van dit Crisis Management framework zijn: Recovery and Resolution Plan (RRP). Dit soort plannen bevat een groot aantal juridische en toezichthoudende initiatieven met het doel om de impact van de financiële crisis op de maatschappij te beperken. Een Recovery Plan moet met name de vitale onderdelen van een bank beschermen, terwijl een Resolution Plan (geschreven door de toezichthouder) het doel heeft een bank te ontmantelen met minimale schade voor de maatschappij (en daarmee scheidbaar is op het moment dat het onomkeerbaar fout gaat). Invoering van bail in debt als onderdeel van het framework. Dit instrument heeft als doel de schuldverschaffers mede te laten opdraaien voor verliezen van een bank, waardoor de spaarder en belastingbetaler buiten schot zullen blijven. Indien een bank onomkeerbaar in de problemen komt, kan een deel van haar schuld worden omgezet in eigen vermogen in de vorm van aandelen, waardoor de kapitaalbuffers hersteld worden en een bank niet op zal houden te bestaan. Een herstructureringsplan en vervanging van het management maken onderdeel uit van dit instrument. De onduidelijkheid over de exacte toepassing van het bail in instrument beperkt de liquiditeit in de markt van schuldpapier 1. In maart wordt meer duidelijkheid verwacht. Nederland is met de invoering van de Interventie Wet voorloper op het gebied van crisismaatregelen in Europa. Het doel is het voorkomen dat een bank omvalt, door een tweetal maatregelen: (1) DNB krijgt de mogelijkheid een plan op te stellen voor de overdracht van (een deel van) een financiële onderneming aan een derde partij of een overbruggingsinstelling en (2) additionele bevoegdheden voor de minister van financiën om te kunnen ingrijpen in de interne bevoegdheden van een financiële onderneming om vermogensbestanddelen (inclusief aandelen) te onteigenen. 11. Er zijn daarnaast vele nieuwe maatregelen getroffen ter versterking van de governance van bedrijven, inclusief een herziening van het beloningsbeleid. 12. Ten slotte is in de internationale toezichtsfeer een aantal maatregelen getroffen die tot doel heeft de internationale systeemrisico s in het oog te houden, met versterkte bevoegdheden voor nieuwe 1 ING is geen voorstander van het huidige voorstel, aangezien het de liquiditeit in de markt voor senior unsecured debt ernstig beperkt. Dit is voor banken een belangrijke bron van financiering, in Nederland nog meer dan in het buitenland vanwege de eerder beschreven funding gap. De kosten van alternatieve financiering zijn aanzienlijk hoger. 6

7 Europese toezichtorganen, waaronder de European Banking Authority (EBA) en de European Systemic Risk Board (ESRB). 4. Draagt ringfencing bij aan een verkleining van het risico in het systeem? 13. Aan de roep om ringfencing ligt de veronderstelling ten grondslag dat ringfencing, in aanvulling op de onder 9, 10, 11 en 12 genoemde maatregelen, het risico voor de samenleving (belastingbetaler) beperkt 2. Hieronder wordt deze veronderstelling ter discussie gesteld, in het bijzonder voor de Nederlandse situatie. 14. In het algemeen kan worden gesteld dat diversificatie van activiteiten belangrijk is om schokken te kunnen opvangen (niet alle eieren in 1 mandje). Tijdens de crisis hebben we enkele voorbeelden gezien, die deze redenering bevestigen. Financiële instellingen met een eenzijdig businessmodel, zowel pure spaarbanken, als pure zakenbanken, zijn in ernstige problemen gekomen. Partijen als Northern Rock, Hypo RE, Fanny Mae, Freddy Mac (hypotheekbanken), maar ook Lehman Brothers vertrouwden te sterk op één model. Ook in Duitsland zijn hiervan voorbeelden te vinden. De Landesbanken en Sparkasse hebben elkaar nodig voor financierings en operationele activiteiten. De Landesbanken moesten uiteindelijk gered worden om de Sparkassen uit de problemen te houden (zie nota Minister van Financiën, juli 2011). In Spanje zien we dat de Caixa s (spaarbanken) hard geraakt zijn door de problemen op de huizenmarkt. 15. Het is van belang daar aan toe te voegen dat niet de omvang van instellingen zorgt voor systeemrisico. Een stelsel van kleine banken dat onderling veel zaken doet, zorgt voor evenveel systeemrisico als een stelsel met een kleiner aantal grote(re) partijen. Systeemrisico en onderlinge verwevenheid zijn een gegeven in de financiële sector. Een financiële instelling kan zich uiteindelijk niet buiten het systeem plaatsen (laat staan de risico s buiten het systeem plaatsen). 16. Soms wordt gepleit voor een situatie waarin een bank alleen besparingen mag innemen en kredieten (hypotheken en bedrijfskredieten) mag verschaffen, maar geen beleggingen mag doen (zoals overheidsobligaties, derivaten, etc.); een soort van ultieme vorm van een nutsbank. Dat is geen houdbaar model om de volgende redenen. Ten eerste wordt in Nederland het merendeel van de besparingen aangetrokken met relatief korte looptijden en variabele rentevergoedingen. Kredieten (aan de andere kant van de balans) kennen vaak een langere looptijd (zeker hypotheken) en een vaste rente. Een bank moet zich dus afdekken tegen zowel rente als looptijdrisico. Dat gebeurt per definitie met financiële instrumenten (zoals derivaten). Als dit niet zou kunnen, zouden bijvoorbeeld alleen maar hypotheken met een korte looptijd en een variabele rente kunnen worden verstrekt; de vraag is of dit in het belang van klanten is. Een tweede reden is dat, op grond van richtlijnen op het gebied van liquiditeitsbuffers, banken juist worden verplicht liquide beleggingen in huis te hebben, zodat zij in staat zijn te voldoen aan directe opeisbaarheid van deposito s door klanten. Als er alleen niet liquide kredieten op de balans staat, zou een bank bij wijze van extreem voorbeeld eerst een huiseigenaar moeten verplichten af te lossen, voordat de spaarder kan worden geholpen. 17. In de Nederlandse situatie zal vergaande afscherming/scheiding van de pure nutsfunctie er onvermijdelijk toe leiden dat de kredietverlening aan een deel van de reële economie nog meer afhankelijk wordt van funding op de kapitaalmarkt. Dit leidt juist tot vergroting van risico s en hogere kosten voor de dienstverlening aan zowel zakelijke als particuliere klanten. 18. Een zeer beperkte vorm van afscherming/scheiding (bijvoorbeeld alleen handel voor eigen rekening) heeft geen fundamenteel gevolg voor het financiële systeem in Nederland, simpelweg omdat deze 2 Overigens geldt ook voor het VK dat men weliswaar heeft besloten tot ringfencing over te gaan, maar dat nog onduidelijk is welke activiteiten dat betreft. De VK regering zal hiervoor richtlijnen opstellen. 7

8 activiteiten al heel gering zijn en door bestaande regelgeving al in sterke mate wordt beperkt. Gedwongen scheiding levert in dit opzicht weinig op. 5. Wat zijn de kosten van ringfencing voor de Nederlandse economie? 19. Bij de overwegingen over scheiding van bankactiviteiten is het belangrijk een aantal unieke kenmerken van de Nederlandse economie in acht te nemen. Uniek omdat de Nederlandse situatie afwijkt van die in andere Europese landen. Daardoor zijn maatregelen die in die landen worden getroffen niet een op een van toepassing op de Nederlandse situatie. Die kenmerken zijn: (1) de aanwezigheid van een zeer groot internationaal opererend bedrijfsleven; (2) de aanwezigheid van zeer grote pensioenfondsen en andere institutionele beleggers die het overgrote deel van hun middelen niet in Nederland, maar in het buitenland beleggen; (3) de aanwezigheid van een aantal grote retailbanken die, om een oplossing te vinden voor eerdergenoemd spaartekort in het Nederlandse bancaire systeem, zich in toenemende mate hebben gefinancierd op de kapitaalmarkten door obligaties uit te geven en door spaargelden in andere landen aan te trekken. Deze kenmerken moeten in onderling verband worden bezien, en vormen in zekere zin een soort van delicaat evenwicht. Het internationale bedrijfsleven kan groeien/overleven, mede door de support van Nederlandse banken. Pensioenfondsen kunnen grotendeels in het buitenland beleggen, mede omdat banken er in slagen elders financiering aan te trekken voor dienstverlening aan Nederlandse klanten. Als er ergens in kink in de kabel komt, zal dat onmiddellijk gevolgen hebben voor (andere spelers in) de Nederlandse economie 3. Bij iedere ingrijpende set van maatregelen zullen de consequenties voor de gehele economie in beschouwing moeten worden genomen. 20. Het risico bij een vergaande afscherming van activiteiten, is dat het voor Nederlandse banken moeilijker zal worden externe financiering aan te trekken, bijvoorbeeld omdat hun credit rating wordt verlaagd of omdat zij door andere financiële marktpartijen als een minder aantrekkelijke marktspeler worden beschouwd. Het aantrekken van minder financiering of van duurdere financiering zal nadelige consequenties hebben voor volumes en prijzen van bankproducten en daarmee voor de dienstverlening aan klanten. Dit geldt zowel voor de basisproducten voor particuliere en zakelijke klanten (kosten van betaaldiensten, vergoede rente op spaarrekeningen en deposito s), als voor kredietverlening. Deze aspecten zullen nadelig uitwerken op de Nederlandse economie. 21. Uit de onderdelen 6 en 7 blijkt dat de activiteiten van de Nederlandse universele banken divers zijn en sterk met elkaar samenhangen. Dit leidt tot synergievoordelen die zich vertalen in kostenvoordelen voor de klanten. Deze kostenvoordelen gaan verloren bij scheiding of verregaande afscherming. Dit geldt bijvoorbeeld voor het grotere en middelgrote bedrijfsleven; hoewel dergelijke ondernemingen zaken doen met meerdere internationale banken, nemen zij bij voorkeur ook diensten af van een thuisbankier. Als er geen volledig dienstenpakket meer kan worden afgenomen van Nederlandse banken, zullen deze bedrijven zich in toenemende mate op buitenlandse partijen richten. De ervaring in de afgelopen jaren heeft geleerd dat juist in een crisissituatie buitenlandse banken zich terugtrekken van de Nederlandse markt en dat de grote Nederlandse banken overblijven om de financiering van het Nederlandse bedrijfsleven op zich te nemen. Een te grote afhankelijkheid van buitenlandse banken bergt een risico in zich voor de financiering van het Nederlandse bedrijfsleven en dus voor werkgelegenheid en groei. 22. Al met al is het grote risico van zowel afscherming als splitsing, dat beide overblijvende onderdelen niet langer goed kunnen worden gefund of tegen hogere kosten. De nutsactiviteiten zullen duurder worden, de zakenbanken zijn niet langer zelfstandig levensvatbaar. 3 Het VK kent relatief minder multinationals (veelal in buitenlandse handen), minder (lokale) pensioenfondsen en weliswaar grote banken, maar die hebben meer een zakenbankkarakter. De Scandinavische landen kennen een relatief veel minder internationaal georiënteerd bedrijfsleven en geen gedekt pensioenstelsel. Zwitserland heeft wel grote multinationals, maar geen gedekt pensioenstelsel, de banken hebben meer een zakenbankkarakter en er is geen retail funding gap in het bankwezen om bekende specifieke regels voor spaartegoeden van buitenlanders. 8

9 6. Conclusie 23. Bij het zoeken naar maatregelen om het financiële systeem meer crisisbestendig te maken, is het zinvol de voor en nadelen van het scheiden van nuts en zakenbankactiviteiten te analyseren. 24. Daarbij is van groot belang welke activiteiten als nutsactiviteiten worden aangemerkt. Naast de traditionele retail activiteiten, heeft ook de dienstverlening aan het bedrijfsleven en de publieke sector een duidelijk economisch nut en kunnen deze activiteiten niet als af te scheiden zakenbankactiviteiten worden aangemerkt. Daarmee zou de financiering van de Nederlandse reële economie in gevaar komen. Pure zakenbankactiviteiten (zoals handel voor eigen rekening) door Nederlandse universele banken worden zeer beperkt uitgevoerd en deze activiteiten zijn de afgelopen jaren verder afgebouwd. 25. De activiteiten van de Nederlandse universele banken zijn divers. Deze diversiteit heeft een lager risicoprofiel tot gevolg. Daarnaast leidt dit tot synergievoordelen die zich vertalen in kostenvoordelen voor klanten. Deze kostenvoordelen gaan bij verregaande afscherming of scheiding verloren. Als er geen volledig dienstenpakket meer kan worden aangeboden door Nederlandse banken, zullen internationaal opererende Nederlandse bedrijven zich in toenemende mate tot buitenlandse partijen moeten richten. Een te grote afhankelijkheid van buitenlandse banken bergt een risico in zich voor de financiering van het Nederlandse bedrijfsleven en dus voor werkgelegenheid en groei. 26. Er is inmiddels een veelheid aan maatregelen ingevoerd of in voorbereiding die de kans op een faillissement van banken aanzienlijk verkleinen. Hiertoe behoren het significant verhogen van kapitaalen liquiditeitsbuffers en het opstellen van herstelplannen door banken, waardoor concrete maatregelen op de plank liggen mocht zich een nieuwe crisis aandienen. Bovendien krijgen toezichthouders sterkere bevoegdheden in ultieme situaties in te grijpen bij banken om de continuïteit van voor de economie vitale functies (of anders gezegd: nutsactiviteiten) zeker te stellen. Ook zijn Europese toezichthouders opgericht om de kans op systeemrisico s te verkleinen. 27. Vergaande vormen van ring fencen/scheiden zullen het eventuele restrisico (het risico dat door de onder punt 25 genoemde maatregelen onvoldoende wordt geadresseerd) niet verder verkleinen. Doordat ringfencing/scheiding leidt tot een verlies aan diversificatie, zal het risico, vooral in de Nederlandse situatie, eerder toenemen. 28. Het is bij dit alles van groot belang de specifieke karakteristieken van het Nederlandse financiële systeem en het bedrijfsleven in acht te nemen, met name het spaartekort binnen het bancaire systeem, de aanwezigheid van internationaal beleggende pensioenfondsen en van het internationaal opererende Nederlandse bedrijfsleven. Daardoor zijn maatregelen die in die landen worden getroffen niet één opéén van toepassing op de Nederlandse situatie. 29. Het is tevens cruciaal een visie te ontwikkelen op de gewenste rol en toekomstige structuur van de Nederlandse financiële sector in brede zin dat wil zeggen banken, pensioenfondsen, en verzekeraars, in onderlinge samenhang. Daarbij dient zowel aandacht te worden besteed aan stabiliteit, dus uiteindelijk het risico voor de belastingbetaler, als aan groei van de Nederlandse welvaart. Duidelijk is dat groei zonder het nemen van enig risico niet realistisch is, evenmin als groei zonder een gezonde financiële sector. Het is van belang te zorgen voor een gezonde, concurrerende Nederlandse financiële sector die essentiële functies vervult voor de Nederlandse economie. 30. Al met al wegen de twijfelachtige voordelen van ring fencen/scheiden niet op tegen de kosten voor de Nederlandse economie. Integendeel, een zekere mate van diversificatie van bankactiviteiten komt de Nederlandse economie juist ten goede. Daarom sluit ING zich bij het door het kabinet bepleite standpunt om niet verder te gaan dan het zeker stellen van scheidbaarheid in een crisissituatie. Daarvoor is geen additionele regelgeving nodig. 9

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Vastgoed financieren In een commerciële omgeving Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Welkom in de commerciële bancaire wereld Businessplannen Bancaire normen Business plan Focus aanbrengen

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Financieren in de zorgmarkt

Financieren in de zorgmarkt Presentatie Arie van Oord Business Manager Wonen, Zorg & Onderwijs Platform Economie & Ruimte op 8 juli 2015 BouwCampus: Van der Burghweg 1 te Delft Agenda Kredietportefeuille BNG Bank Bancaire kredietverstrekking

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO

zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO zorg financiering in 2014 en verder Anja van Balen Sector Banker Zorg ABNAMRO Financiering in een reguliere bancaire omgeving Miti ganten Jaar verslag Basel 3 kosten van financiering Basel 3 Wat houdt

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Bijzondere Financiële Instellingen (bfi s) zijn entiteiten die in Nederland zijn opgericht door buitenlandse multinationale concerns

Nadere informatie

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014 Algemene vergadering van Aandeelhouders 15 mei 2014 Agendapunt 2a Bericht van de Raad van Commissarissen Agendapunt 2b Jaarverslag van de Raad van Bestuur over 2013 2013 hoofdpunten Winstherstel in 2013

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Informatieblad 06-07-14 Succesvol financieren Het is voor bedrijven nog steeds lastig om geld te lenen bij een bank. Maar u bent tegenwoordig voor een financiering niet meer alleen afhankelijk van de bank.

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

UW BEDRIJF FINANCIEREN

UW BEDRIJF FINANCIEREN UW BEDRIJF FINANCIEREN BEDRIJFSFINANCIERING Zonder financiering kan een onderneming niet bestaan. Of het nu gaat om de omvang van het eigen vermogen of de ontwikkeling van uw werkkapitaal: de wijze waarop

Nadere informatie

Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken

Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken De ondertekenaars van deze openbare inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken zijn allen lid van het Sustainable Finance Lab (SFL), een

Nadere informatie

Banken. Banken. de risico s die een bank loopt de organisatiestructuur van banken en de bankensector de rol van de Nederlandsche- en Europese bank

Banken. Banken. de risico s die een bank loopt de organisatiestructuur van banken en de bankensector de rol van de Nederlandsche- en Europese bank I n d i t o n d e r d e e l w o r d t d e l e z e r i n z i c h t v e r s c h a f t i n h e t o n d e r w e r p b a n k e n. De volgende onderwerpen komen hierbij aan de orde: d e v e r s c h i l l e n

Nadere informatie

Investeren in Nederland

Investeren in Nederland Februari 2013 Position paper Investeren in Nederland Nederland staat voor grote uitdagingen. Bij zowel banken als de overheid ontbreken de financiële middelen om een impuls te geven aan de economie. Verzekeraars

Nadere informatie

Financiering van zorgvastgoed

Financiering van zorgvastgoed Financiering van zorgvastgoed Hoe en wanneer kunt u aannemers en banken het best in uw bouwplannen betrekken om uw financieringsaanvraag te laten slagen? Hevo Kennisevent 19 april 2012 Financiering in

Nadere informatie

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1

Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven. 24 september 2013 1 1 Alternatieve financieringen voor middelgrote bedrijven 24 september 2013 1 1 1 Inhoud Alternatieve vormen van financiering Een Europese Private Placement? Financiering van NPEX Contact: Victor Meijer (victor.meijer@nibc.com)

Nadere informatie

Voorontwerp van Wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector. Bankenwet - Minister van Financiën Koen Geens

Voorontwerp van Wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector. Bankenwet - Minister van Financiën Koen Geens Voorontwerp van Wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector Bankenwet - Minister van Financiën Koen Geens Overzicht Wat voorafging Europese achtergrond Doelstellingen: stabiliteit

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten

Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten I. Inleiding De kredietcrisis heeft laten zien dat het financiële stelsel in Nederland kwetsbaarder was dan veelal werd aangenomen. Er

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Heden De groei van de kredietverlening blijft achter maar er is geen sprake van kredietrantsoenering

Heden De groei van de kredietverlening blijft achter maar er is geen sprake van kredietrantsoenering Visie Rabobank: Kredietverlening MKB mag niet in gevaar komen (Inbreng bij rondetafelgesprek Tweede Kamer, uitgesproken door P. Dirken op 13 februari 2013) Drs. P.H.J.M. Dirken, Directeur Bedrijven Rabobank

Nadere informatie

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr.

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Eerst suppletoire begroting Ministerie van Financiën IXA Vraag 1 Hoe hebben de spreads van de G20-landen en EU-lidstaten zich

Nadere informatie

Stapeling Regelgeving

Stapeling Regelgeving FINANCIAL SERVICES Stapeling Regelgeving Een onderzoek naar de effecten van de toename en stapeling van regelgeving op de Nederlandse bancaire dienstverlening September 2012 kpmg.com Inhoudsopgave Introductie

Nadere informatie

Een nieuwe balans. Naar een dienstbare, stabiele en competitieve bankensector. Visie Nederlandse Vereniging van Banken

Een nieuwe balans. Naar een dienstbare, stabiele en competitieve bankensector. Visie Nederlandse Vereniging van Banken Een nieuwe balans Naar een dienstbare, stabiele en competitieve bankensector Visie Nederlandse Vereniging van Banken Inhoud Inleiding 5 1 Visie op de sector 6 2 Belang van de klant 8 3 Financiering BV

Nadere informatie

bankfinanciering / bedrijfswaardering

bankfinanciering / bedrijfswaardering bankfinanciering / bedrijfswaardering Masterclass Internationaal ondernemen in de tuinbouw 4 November 2015 H.A.Rijken 1 MKB financiering: bankiersperspectief 1 Relatieve kredietwaardigheid in het MKB 2

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten

Datum 25 februari 2015 Betreft Beantwoording Kamervragen van het lid Merkies (SP) over renteopslagen rentederivaten > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1 Beantwoording Kamervragen 9Z7 Vragen van het lid Tang (PvdA) aan de minister van Financiën over de hoge fundingkosten van banken als gevolg van de hoge spaarrentes die banken in Nederland bieden. Vraag

Nadere informatie

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen.

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen. 2015Z03278 Vragen van de leden Aukje de Vries en Van der Linde (beiden VVD) aan de ministers van Financiën en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht "ABN AMRO CFO: Nieuwe kapitaalbodems kunnen buffer

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2012 Een vooruitblik op de schuld, de schuldenlastbetalingen in 2013-2045

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

De bank moet de samenleving dienen

De bank moet de samenleving dienen De bank moet de samenleving dienen De veelgehoorde roep om de zakenbanken af te splitsen van de nutsbanken is logisch, maar niet zonder meer een werkbare en zeker geen eenvoudige optie, laat Wim Boonstra

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 31 980 Parlementair onderzoek financieel stelsel Nr. 51 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : 18 febrewaris 2015 Wurklistnûmer : 09 Ûnderwerp : Verstrekken van Hybride Kapitaal aan de Nederlandse Waterschapsbank Beliedsprogramma : Algemene dekkingsmiddelen,

Nadere informatie

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG

Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Implementatie Regeling beheerst beloningsbeleid Wft 2011 bij BNG Koninginnegracht 2 2514 AA Den Haag T 070 3750 750 www.bng.nl Vastgesteld door de Raad van Bestuur op en goedgekeurd door de Raad van Commissarissen

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Curatoren middag 2015

Curatoren middag 2015 Curatoren middag 2015 Alternatieve financieringsvormen Wat zijn de mogelijkheden in het huidige financieringslandschap 11 november 2015 Spreker: Onderwerpen 1. Financieringsbehoefte bedrijfsleven 2. Veranderende

Nadere informatie

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF 1. Bij welke activiteit handelt een bank NIET op de financiële markten? A. Bij activiteiten uit hoofde van de transformatiefunctie. B. Bij activiteiten

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Fiche 4: voorstel voor een verordening over short selling en bepaalde aspecten van credit default swaps

Fiche 4: voorstel voor een verordening over short selling en bepaalde aspecten van credit default swaps Fiche 4: voorstel voor een verordening over short selling en bepaalde aspecten van credit default swaps 1. Algemene gegevens Titel voorstel Verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake short

Nadere informatie

Succesvol financieren

Succesvol financieren Lentink Accountants/Belastingadviseurs brengt onder uw aandacht Succesvol financieren Alternatieve financieringsvormen voor uw bv Huizen, april 2014 1 Introductie Het is voor bedrijven nog steeds lastig

Nadere informatie

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07

Visiedocument Neutralis. Visiedocument Neutralis 2013-06- 07 Visiedocument Neutralis 1 Inhoudsopgave: 1. Doel Visiedocument.... 3 2. Ontwikkelingen in de wereldeconomie... 4 3. Ontwikkelingen in de Nederlandse economie. 6 4. Ontwikkelingen binnen de financiële branche

Nadere informatie

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij

Versie 2013-08. TREASURYSTATUUT Stichting Woontij Versie 2013-08 TREASURYSTATUUT Stichting Woontij 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn belangrijk.

Nadere informatie

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Whitepaper voor hypotheekadviseurs die hun klanten op een verantwoorde manier willen blijven bedienen U biedt uw klanten graag een verantwoorde financieringsoplossing.

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

VERBETERING CREDITMANAGEMENT KLEINBEDRIJF DOOR INNOVATIEVE WERKKAPITAALFINANCIERING

VERBETERING CREDITMANAGEMENT KLEINBEDRIJF DOOR INNOVATIEVE WERKKAPITAALFINANCIERING VERBETERING CREDITMANAGEMENT KLEINBEDRIJF DOOR INNOVATIEVE WERKKAPITAALFINANCIERING Agenda Initiatiefnemers Ontwikkelingen werkkapitaalfinanciering Marktontwikkelingen factoring-systemen Innovatie werkkapitaalfinancieringssystemen

Nadere informatie

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed

Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Experiment economie HAVO / VWO gooi maar in mijn bed Nr. 15 Achtergrond: Economische verschijnselen hangen met elkaar samen. Daarbij zijn meerdere verbanden mogelijk. Bijvoorbeeld: 1. Chronologische volgorde.

Nadere informatie

Berekeningswijze CBFA "Stress test ratio"

Berekeningswijze CBFA Stress test ratio Bijlage Circulaire _2009_18-1 dd. 8 mei 2009 Berekeningswijze "Stress test ratio" Toepassingsveld: Kredietinstellingen, financiële holdings, vereffeningsinstellingen en met vereffeningsinstellingen gelijkgestelde

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 346 Burgerinitiatief «Ons Geld» Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20

Structured products. September 2014. Index Garantie Notes. Inlegvel VL Index Garantie Note AEX 14-20 Structured products tember 2014 Index Garantie Notes 2 De VL Index Garantie Note AEX 14-20 (de Note ) wordt uitgegeven onder het Basis Prospectus van het Structured Note Programme ter waarde van 2 miljard

Nadere informatie

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur

Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Van hypotheekadviseur naar totaaladviseur Whitepaper voor hypotheekadviseurs die hun klanten op een verantwoorde manier willen blijven bedienen U biedt uw klanten graag een verantwoorde financieringsoplossing.

Nadere informatie

1 Ringfencing is een term die in het recht wordt gebruikt om scheiding van vermogens (binnen een. 3 Zie Kamerstukken II, 2010-2011, 31 980, nr. 16.

1 Ringfencing is een term die in het recht wordt gebruikt om scheiding van vermogens (binnen een. 3 Zie Kamerstukken II, 2010-2011, 31 980, nr. 16. Financiële stabiliteit, bescherming van spaargeld in het depositogarantiestelsel en het combineren van verschillende bancaire activiteiten binnen een bank Introductie In het rapport van de Commissie De

Nadere informatie

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems

Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010. Herman Daems Financieel Forum Leuven 11 oktober 2010 Banken en ondernemingen Op zoek naar een nieuwe relatie Herman Daems Deze presentatie is onvolledig zonder de mondelinge toelichting van de auteur. Gelieve dit document

Nadere informatie

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet Bart P.M. Joosen 30 januari 2014 Aanbodzijde van de financieringsmarkt 2 Aanbodzijde van de financieringsmarkt Banken Institutionele beleggers Beurs (public

Nadere informatie

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN

ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN ALTERNATIEVE FINANCIERINGSMODELLEN Lectoraat Sustainable Finance and Accounting (SFA), presentative Kick-off ESB 30 September 2015 SFA DEFINITIE VAN DUURZAAMHEID Duurzaamheid is het vergroten van de weerbaarheid

Nadere informatie

FINANCIERING IN HET MKB

FINANCIERING IN HET MKB FSV CORPORATE FINANCE FINANCIERING IN HET MKB N.T.O.C. 2.0 Geurt Hogenbirk Melvin Rademaker FSV CORPORATE FINANCE 2 Programma 1. Inleiding door Geurt Hogenbirk AA RV 2. Wat doet FSV Corporate Finance?

Nadere informatie

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB

De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB De bank is zelf nog altijd het beste financieringsalternatief voor het MKB Seminar alternatieve financieringsvormen MKB Modulair MBA Nyenrode ism LLTB 1 juli 2014, Breukelen H.A. Rijken Vrije Universiteit

Nadere informatie

1llh1ll1llL 3.5% 5 Pl. Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013)

1llh1ll1llL 3.5% 5 Pl. Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013) Procentuele Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013) De groei van de kredietverlening aan huishoudens en bedrijven is sinds het uitbreken van de kredietcrisis in

Nadere informatie

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico

De inschatting van de kans op eventuele wanbetalingen bij toekomstige rente- en aflossingsbetalingen op schuldpapier; Renterisico Agendapunt 05 Bijlage 08 TREASURYSTATUUT I Begripsbepalingen Artikel 1 In dit statuut wordt verstaan onder: Derivaten Financiële instrumenten die hun bestaan ontlenen aan een bepaalde onderliggende waarde.

Nadere informatie

Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector

Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector Voorontwerp van wet tot verdere versterking van de stabiliteit van de Belgische banksector Wat aan dit ontwerp voorafging Wereldwijde financiële crisis bracht zwakheden aan het licht In de bankensector

Nadere informatie

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing.

Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. Opgave 2 Bij deze opgave horen de informatiebronnen 1 tot en met 6. In deze opgave blijven de belastingen buiten beschouwing. VastNed Retail nv is een Nederlands vastgoedbeleggingsfonds dat met gelden

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering 19 januari 2016 Informatiebijeenkomst Overwegingen Herstructurering Opdelen van de onderneming in onderdelen is onvermijdelijk Centrales & Trade Levering Retail Multimedia Zelfstandig levensvatbaar Verlieslatend

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005

Presentatie Treasury FEO. 11 juli 2005 Presentatie Treasury FEO 11 juli 2005 2 Treasury Het proces van plannen, bewaken en sturen van (toekomstige) geldstromen met als doel: Tijdige beschikbaarheid van middelen Optimaliseren van kosten en opbrengsten

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel

Winstgroei en buffers ondersteunen investerings herstel Na de snelle daling van de bedrijfswinsten door de kredietcrisis, is er recentelijk weer sprake van winstherstel. De crisis heeft echter geen gat geslagen in de grote financiële buffers van bedrijven.

Nadere informatie

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen

Testen en BASEL II. Dennis Janssen. Agenda. Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen Testen en BASEL II Dennis Janssen Test Research Centre LogicaCMG 1 Agenda Wat is BASEL II? Testen van BASEL II op hoofdlijnen BASEL II als hulpmiddel om positie testen te versterken Samenvatting 2 1 Basel

Nadere informatie

FOUNDING PARTNERS GOLD PARTNERS SILVER PARTNERS MEDIA PARTNERS

FOUNDING PARTNERS GOLD PARTNERS SILVER PARTNERS MEDIA PARTNERS FOUNDING PARTNERS GOLD PARTNERS SILVER PARTNERS MEDIA PARTNERS Wie financiert mijn overname? Trends en mogelijkheden in de leveraged finance markt Jeroen van Harten, ABN AMRO Leveraged Syndicate & Sales

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 847 Integrale visie op de woningmarkt Nr. 118 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012

No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 ... No.W06.12.0456/III 's-gravenhage, 7 december 2012 Bij Kabinetsmissive van 8 november 2012, no.12.002573, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Financiën, mede namens de Minister van

Nadere informatie

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors

Renterisico Scan. Een second opinion voor pensioenfondsen. met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid. For professional investors Renterisico Scan Een second opinion voor pensioenfondsen met betrekking tot hun rente afdekkingsbeleid For professional investors 1 Onderwerpen > Waarom deze Scan? > Hoe werkt het? > Contact over de scan

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Een veelbelovende oplossing? Werd een aantal jaar geleden het Deense arbeidsmarktmodel als lichtend voorbeeld aangehaald voor het Nederlandse arbeidsmarktbeleid, nu wordt het traditionele Deense hypotheekmodel

Nadere informatie

ONDERWIJSSTICHTING KEMPENKIND EERSEL

ONDERWIJSSTICHTING KEMPENKIND EERSEL TREASURYSTATUUT ONDERWIJSSTICHTING KEMPENKIND EERSEL 1 INHOUDSOPGAVE 1. Doelstelling 3 2. Treasurybeleid 3 2.1. Uitgangspunten 3 2.2. Doelstellingen 4 2.3. Treasury instrumenten. 4 3. Organisatie en bevoegdheden

Nadere informatie

Uitdagingen lokale. Eric Matto Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten

Uitdagingen lokale. Eric Matto Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten Uitdagingen lokale banksector Eric Matto Centrale Bank van Curacao en Sint Maarten 3 november 2011 Inhoud 1. Kenmerken lokale l banksector 2. Recente schokken 3. Effecten op de lokale banksector 4. Uitdagingen

Nadere informatie

N CW Nederland. AO Nederlandse Investeringsinstelling 0703490416 E-mai! grondhuis@vnoncw-mkb.nl

N CW Nederland. AO Nederlandse Investeringsinstelling 0703490416 E-mai! grondhuis@vnoncw-mkb.nl YN (O) N CW B Aan de voorzitter, de leden en de plv.leden van de Vaste commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Briefnummer Den Haag 13/l1.892/MG

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011

Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg Beleggingsplan 2011 April 2011 ING Investment Management / ICS Inleiding Jaarlijks stelt het Bestuur van de Stichting Pensioenfonds Huntsman Rozenburg (Huntsman)

Nadere informatie

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij

TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij TREASURY EN BELEGGINGSSTATUUT Stichting Woontij Versie 2015-06 1. Inleiding Een groot deel van de kosten bij een wooncorporatie bestaat uit rente. Richtlijnen ten aanzien van financieren en beleggen zijn

Nadere informatie

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o.

SKPO: Financiën / blad 1. Treasury Statuut. De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o. SKPO: Financiën / blad 1 Treasury Statuut De algemeen directeur van de Stichting Katholiek en Protestants-Christelijk Onderwijs Eindhoven e.o., hierna te noemen Stichting heeft op 01-07-2008 dit Treasury

Nadere informatie

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring

Concept Praktijkhandreiking 1119 Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring Nadere toelichtingen in de goedkeurende controleverklaring maart 2012 Concept Praktijkhandreiking 1119 Inleiding Binnen de huidige wet- en regelgeving kan de accountant reeds uitdrukkelijk inspelen op

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 950 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2014) Nr. 4 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 12 juni 2014 Het

Nadere informatie

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze

Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste. plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze (GESPROKEN WOORD GELDT) Majesteit, dames en heren! Qredits bestaat vijf jaar. Dat is een felicitatie waard: in de eerste plaats natuurlijk aan Qredits en haar medewerkers die deze organisatie in korte

Nadere informatie

EMPEN C REDIT L INKED N OTE

EMPEN C REDIT L INKED N OTE EMPEN C REDIT L INKED N OTE per juli 2011 Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico Profiteer van een aantrekkelijke rente met een beperkt risico De Europese rente staat momenteel op

Nadere informatie

TOELICHTING SPECIFIEKE DIENSTEN ZOALS GENOEMD IN HET ABONNEMENT

TOELICHTING SPECIFIEKE DIENSTEN ZOALS GENOEMD IN HET ABONNEMENT TOELICHTING SPECIFIEKE DIENSTEN ZOALS GENOEMD IN HET ABONNEMENT NAZORG HYPOTHECAIR KREDIET EN VERMOGENSOPBOUW BEHEER VERMOGENSOPBOUWPRODUCTEN Archivering van de documenten inzake vermogensopbouwproducten

Nadere informatie

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014

Belfius. Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius. 18 december 2014 Belfius Gisteren, vandaag, morgen. Jos Clijsters, Voorzitter Raad van Bestuur Belfius 18 december 2014 Wat was. 2008-2011 2008 2011 20,8 A+ 11,9 2002 2008 BBB- 2008 2011 ICELAND 30 A 12 2002 2008 Vertrouwen

Nadere informatie

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen De onrust op de financiële markten heeft tot verscherpte aandacht geleid voor de solvabiliteit van banken, de mate waarin hun vermogen de mogelijke verliezen op (risicogewogen) activa dekt en een voldoende

Nadere informatie

Kader voor beoordeling deposito s. Inzicht in de manier waarop de AFM deposito s beoordeelt

Kader voor beoordeling deposito s. Inzicht in de manier waarop de AFM deposito s beoordeelt Kader voor beoordeling deposito s Inzicht in de manier waarop de AFM deposito s beoordeelt Autoriteit Financiële Markten De AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Wij zijn de onafhankelijke

Nadere informatie

Private Company barometer

Private Company barometer Private Company barometer Inhoud Achtergrond Private companies en economische omstandigheden Private companies en wet- en regelgeving / vestigingsklimaat Private companies en kredietverlening / financiering

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie