Stapeling Regelgeving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Stapeling Regelgeving"

Transcriptie

1 FINANCIAL SERVICES Stapeling Regelgeving Een onderzoek naar de effecten van de toename en stapeling van regelgeving op de Nederlandse bancaire dienstverlening September 2012 kpmg.com

2

3 Inhoudsopgave Introductie 5 Lijst met afkortingen 6 1. Samenvatting 7 2. Werking bankbedrijf en omgevingsfactoren Overzicht te implementeren regelgeving Effecten van stapeling van te implementeren regelgeving Belangrijkste nieuwe initiatieven beleidsmakers 51 Bijlagen 56

4

5 Introductie 5 Stapeling Regelgeving In opdracht van VNO-NCW heeft KPMG de effecten van de stapeling van regelgeving op de Nederlandse bancaire dienstverlening geanalyseerd. Het eerste hoofdstuk van deze rapportage bevat een samenvatting en onze conclusies. De volgende hoofdstukken beschrijven de resultaten van onze analyse. In hoofdstuk 2 wordt een beschrijving gegeven van de bancaire sector in Nederland, de werking van het bankbedrijf en de relevante omgevingsfactoren waar de bancaire sector mee geconfronteerd wordt. In totaal zijn 38 nieuwe regels en initiatieven geanalyseerd. In de bijlagen is hiervan een overzicht opgenomen. In hoofdstuk 3 wordt een overzicht gegeven van regels die op dit moment en op korte termijn van wezenlijke invloed is c.q. zal zijn op de bancaire dienstverlening. In hoofdstuk 4 volgt een analyse. Deze geeft een overzicht van de effecten van regelgeving en is in die zin geen beoordeling van de kwaliteit en effectiviteit van de (individuele) regelgeving als zodanig. De analyse richt zich specifiek op de dienstverlening van de Nederlandse bancaire sector. Onder dienstverlening wordt het geheel van diensten dat banken aan consumenten en bedrijven bieden verstaan. Een deel van de analyse beslaat een kwantificering van een viertal maatregelen waarvan wordt verwacht dat deze de grootste effecten op het bedrijfsmodel van de banken hebben en voldoende kwantificeerbaar zijn. Tot slot worden in het laatste hoofdstuk de mogelijke (versterkende) effecten van nieuwe initiatieven op gebied van regelgeving besproken. Figuur 1: Structuur van het rapport Werking bankbedrijf en omgevingsfactoren [Hoofdstuk 2] Overzicht regelgeving in voorbereiding [Hoofdstuk 3] Effecten van stapeling van regelgeving in voorbereiding [Hoofdstuk 4] Belangrijke nieuwe initiatieven van beleidsmakers [Hoofdstuk 5] In hoofdstuk Stapeling regelgeving 4 volgt een analyse. Deze geeft een overzicht van de effecten

6 6 Stapeling Regelgeving Lijst met afkortingen AFM BCBS DNB EBA ECB ESA ESMA ESRB FSB IMF SIFI Autoriteit Financiële Markten Basel Committee on Banking Supervision De Nederlandsche Bank European Banking Authority European Central Bank European Supervisory Authorities European Securities and Markets Authority European Systemic Risk Board Financial Stability Board International Monetary Fund Systemically Important Financial Institution Zie bijlagen voor een toelichting op afkortingen van wet- en regelgeving.

7 7 Stapeling Regelgeving 1. Samenvatting De afgelopen jaren hebben mondiale, Europese en nationale wetgevers en autoriteiten veel nieuwe regelgeving geïntroduceerd om de bancaire sector stabieler te maken en risico s in te perken. Hoewel de impact van afzonderlijke voorstellen veelal wel inzichtelijk wordt gemaakt, ontbreekt het aan een overzicht van en inzicht in de effecten van al deze voorstellen samen, in het bijzonder zoals die gelden voor Nederland. Dit rapport beoogt dat gat te vullen door een integraal overzicht te bieden van recente en op handen zijnde regelgeving. Het uitgevoerde onderzoek beoogd inzicht te geven in de mogelijke effecten van de nieuwe regelgeving op met name het kredietverlenend vermogen van de banken en daarmee de mogelijkheid tot financiering van de Nederlandse economie. De kernfunctie van banken is het aantrekken van gelden van particulieren en bedrijven en het weer uitlenen daarvan in de vorm van kredieten. Banken zijn voor Nederlandse bedrijven de primaire bron voor kredietverlening. Nederland heeft een open economie en het bedrijfsleven is sterk internationaal georiënteerd. Ook de banken in ons land opereren van oudsher sterk internationaal. Daarmee is de kernfunctie van banken essentieel voor de Nederlandse economie. Anders dan in het buitenland kunnen Nederlandse banken deze kernfunctie slechts beperkt vervullen op basis van het aantrekken van particulier spaargeld. Nederlanders sparen wel, maar dit is onvoldoende om bijvoorbeeld de uitstaande hypothecaire leningen te financieren. Bovendien sparen Nederlanders voor een belangrijk deel via het Nederlandse pensioenstelsel. Die spaargelden worden door pensioenfondsen vooral buiten Nederland belegd en zijn daarmee niet beschikbaar om via de bancaire kredietverlening in de Nederlandse samenleving te investeren. Daarom moeten Nederlandse banken, meer dan banken in andere Europese landen, de voor kredietverlening aan bedrijven en particulieren benodigde gelden aantrekken op de internationale kapitaalmarkten. In deze omgeving moeten de Nederlandse banken de bovengenoemde kernfunctie vervullen. Hierbij dienen ze tegelijkertijd voldoende buffers (solvabiliteit), voldoende direct beschikbare gelden (liquiditeit) aan te houden en tevens een rendement te realiseren dat voldoet aan de eisen van hun financiers (verschaffers van vreemd vermogen op de internationale kapitaalmarkt en aandeelhouders). Opzet onderzoek Dit rapport analyseert de impact van nieuwe regelgeving, die van wezenlijke invloed is op de manier waarop banken hun kernfunctie kunnen blijven vervullen. De nadruk van de analyse ligt op maatregelen die bedoeld zijn om de stabiliteit van het bankwezen te vergroten en welke op de stabiliteit de grootste impact hebben. Het onderzoek richt zich op de periode omdat de piek bij de invoering van nieuwe maatregelen in de bancaire sector in de komende vier jaar zal liggen. Belangrijk is om hierbij op te merken dat voor het bepalen van effecten niet altijd uitgegaan mag worden van formele implementatietermijnen, die in sommige gevallen lopen tot De tucht van de markt betekent dat banken bijvoorbeeld niet in 2019 zoals de maatregel vereist, maar al in 2013 zullen voldoen aan bepaalde eisen zoals de kapitaalseisen conform Bazel III. Het rapport brengt de kwalitatieve impact op het bancaire bedrijfsmodel en dienstverlening in beeld van 38 maatregelen. Vervolgens is het cumulatieve effect van de vier meest ingrijpende maatregelen gekwantificeerd, namelijk: Bazel III / CRD IV: dit betreffen voorstellen om de weerbaarheid van banken te vergroten. Het belangrijkste doel van de voorstellen is dat hierdoor de kwaliteit en kwantiteit van kapitaal die banken moeten aanhouden wordt verbeterd, liquiditeitsbuffers toenemen en het risicobeheer aanzienlijk dient te worden versterkt; Bankenbelasting, de specifieke belasting van EUR 600 miljoen, welke vanaf medio 2012 door de banken betaald zal worden en naar de algemene middelen vloeit; Ex ante depositogarantiestelsel (DGS): hiervoor wordt een fonds opgericht waarin banken per jaar minimaal EUR 400 miljoen zullen storten. Het doel van het fonds is om spaarders hun spaargeld uit te kunnen keren, indien een bank niet meer aan haar verplichtingen kan voldoen; Bail-in-debt (crisis management framework): in de Europese voorstellen voor crisismanagement is een maatregel opgenomen die toezichthouders de bevoegdheid geeft vreemd vermogen om te zetten in eigen vermogen op het moment dat een bank in de problemen komt.

8 8 Stapeling Regelgeving Dit betekent dat schuldeisers van banken (financiers) mee moeten betalen aan eventuele verliezen van de bank. Een bank in de problemen krijgt hierdoor op dat moment meer ademruimte om te kunnen herstellen, waardoor het risico dat beroep moet worden gedaan op de overheid wordt verminderd. Bij het bepalen van de kwantitatieve impact van deze vier maatregelen voor de Nederlandse bancaire sector als geheel is eerst de uitgangssituatie, gecorrigeerd voor de belangrijkste Bazel III effecten (post migratie), vastgesteld. Vervolgens is het effect van bovenstaande regelgeving doorgerekend om inzicht te geven in de solvabiliteit, liquiditeit en rentabiliteit wanneer de banken geen maatregelen zouden treffen. Mede op basis van literatuurstudies en werksessies met bancaire experts en economen zijn de meest waarschijnlijke maatregelen die de banken dienen te nemen -acties ingeschat en het effect daarvan op de beschikbaarheid en prijsstelling doorgerekend. De banken kunnen in hoofdzaak de volgende maatregelen nemen: kosten besparen; nieuw kapitaal uitgeven; kredieten herprijzen (rente op kredieten verhogen); lange termijn financiering aantrekken ter vervanging van korte termijn ongedekte financiering (omdat lange termijnfinanciering minder herfinancieringsrisico s met zich meebrengt en daarom beter is voor de stabiliteit van de bank. Dit komt tot uitdrukking in de voorgeschreven liquiditeitsratio); balans laten krimpen (minder kredieten uitzetten bijvoorbeeld). Elke keuze voor één van deze acties (of combinatie daarvan) heeft vervolgens een impact op het kredietverlenend vermogen van de banken en daarmee op de financiering van de Nederlandse economie. Inherent leidt de gevolgde methodiek en de voor het onderzoek beschikbare informatie tot een aantal beperkingen zoals de subjectiviteit van aannames (zie 4.3.2) en de representativiteit van de 2011 cijfers als basis voor de inschatting van de ontwikkelingen in de komende jaren. Tevens gaat het gehanteerde model uit van geaggregeerde cijfers voor de sector. De impact op het niveau van een individuele bank of binnenlandse c.q. buitenlandse activiteiten kan daarmee afwijken. Daarnaast worden de economische ontwikkelingen, bijvoorbeeld kredietverliezen, renteverwachtingen en vraag/aanbod interacties buiten beschouwing gelaten. Het model is daarom te kenmerken als een aanbodmodel. Verder zijn de effecten van Bazel III, DGS en bankenbelasting op dit moment reeds concreet en goed door te rekenen in het model. Bail-in debt als onderdeel van het crisismanagement pakket is evenwel een relatief nieuw begrip en omzetting in Nederlandse regelgeving moet nog plaatsvinden. Op basis van de reeds beschikbare studies is wel al duidelijk dat deze maatregelen een kostenverhogend effect zullen hebben op de financieringskosten van banken voor het aantrekken van vreemd vermogen met een looptijd tot na 2018 in de komende jaren. Dit betekent dat de berekende resultaten moeten worden gezien als een onderbouwde en consequent doorgerekende inschatting, die niettemin onvermijdelijk omgeven is door onzekerheden. De plausibiliteit van de in de analyse gehanteerde methodiek en informatie is gevalideerd middels gesprekken met experts en economen uit de bancaire sector. Dit betreft met name de representativiteit van de 2011 cijfers en de gehanteerde aannames voor de doorrekening. Conclusies Uit het onderzoek naar de effecten van 38 maatregelen volgt dat de bancaire sector wordt geconfronteerd met regelgeving, die ieder aspect van het bancaire bedrijf raakt: Zo zal de bank substantieel meer kapitaal moeten aanhouden, terwijl juist de financiering via de kapitaalmarkt onder druk staat. Ook zullen de banken geconfronteerd worden met hogere financieringskosten en een lager resultaat uit overige dienstverlening. Als gevolg van alle nieuwe wetgeving ontstaat een structurele toename van rapportage gerelateerde werkzaamheden, resulterend in meer druk op de bestaande organisatie. De maatregelen leggen een groot beslag op de capaciteit van een bank om regelgeving te kunnen absorberen. Het gezamenlijke effect van de meest ingrijpende maatregelen is gekwantificeerd. Dit betreft Bazel III / CRD IV, bail-in-debt, bankenbelasting en het depositogarantiestelsel (ex-ante DGS).

9 9 Stapeling Regelgeving Uit de analyse blijkt dat het gezamenlijke effect van deze maatregelen er toe leidt dat Nederlandse banken zonder aanpassingen in de aangeboden bancaire dienstverlening en het bankbedrijf niet kunnen voldoen aan de per 2015 gestelde wettelijke en/of door de markt verlangde (minimum)vereisten Het onderzoek toont aan dat met uitsluitend kostenbesparingen het onmogelijk is om de gestelde eisen te behalen. In de doorrekening wordt ervan uitgegaan dat banken in deze situatie overigens geen dividend uitkeren aan hun aandeelhouders. Tegelijkertijd is het in de huidige marktsituatie zo dat het vinden van nieuwe aandeelhouders zeer lastig, zo niet onmogelijk is. Daarmee resteren voor de bank ingrepen zoals het herprijzen van nieuwe kredieten, het aantrekken van lange termijn financiering ter vervanging van zogenoemde ongedekte korte termijn financiering, en het laten krimpen van de totale bankbalans. Op basis van deze beperkte mogelijkheden zijn verschillende scenario s in beeld gebracht, waarbij wordt voldaan aan alle vereisten, die uit de regelgeving en markt voortvloeien. Het meest waarschijnlijk scenario dat is doorgerekend, waarin banken hun financieringsprofiel in beperkte mate kunnen aanpassen, leidt ertoe dat -na volledige winstinhouding om de solvabiliteit en liquiditeit te versterken- een cumulatieve krimp van 200 miljard (ca. 9 procent van de totale activa) gecombineerd met een gemiddelde herprijzing van 0,80 tot 0,90 procent resulteert. Daarbij wordt dan uitgegaan van een kostenbesparing van 5 procent en het aantrekken van 50 miljard aan lange termijn financiering. In het rapport worden dit scenario, en andere varianten, nader uiteengezet. Een belangrijke uitkomst van de analyse is dat het relatieve effect van de bail-in-debt regelgeving zeer omvangrijk kan zijn. De impact wordt mede bepaald door de wijze waarop deze voorgenomen Europese regelgeving zal worden omgezet in nationale wetgeving. Een meer beperkte invoering gericht op specifieke vormen van financiering zal in Nederland minder grote gevolgen hebben dan een brede invoering, waarbij alle financiering door de toezichthouder kan worden omgezet in eigen vermogen. Hierbij wordt in het rapport eens temeer duidelijk dat maatregelen die risico s beperken en een positief effect hebben op de stabiliteit van de bancaire sector, ten koste kunnen gaan van stimulering van de economie. Tegelijkertijd draagt het borgen van stabiliteit bij aan een vruchtbaar ondernemingsklimaat. Naast de bovengenoemde 38 maatregelen geeft het rapport ook een doorkijk naar nieuwe initiatieven voor regelgeving. Op dit moment wordt door wetgevers en autoriteiten nagedacht over additionele regels op het terrein van een banken unie, afscherming van nutsactiviteiten, een Europese financiële transactietaks of stamp duty en aanvullend macro prudentieel toezicht. De specifieke uitwerking hiervan kan het geconstateerde effect op de bancaire sector beïnvloeden. Met name een vergaande splitsing van Nederlandse banken zal de financieringsbehoefte via de kapitaalmarkt verder vergroten. Gezien de grote impact van het totaal aan maatregelen moet benadrukt worden dat de regelgeving niet alleen een directe financiële impact heeft, maar ook van grote invloed is op de verandercapaciteit van banken. Met een grote hoeveelheid aan regelgeving gedreven projecten in het bankbedrijf is het zeker in het huidig economisch klimaat - uitdagend voldoende middelen en capaciteit vrij te maken om ook initiatieven gericht op de klant, innovatie en commerciële doelen van de banken te realiseren. Samenvattend beperkt het totaal aan bestaande en nieuwe regelgeving aan de ene kant risico s, biedt het meer transparantie en leidt het tot een betere informatievoorziening. Aan de andere kant leiden de onderzochte maatregelen tot een afname van kredietverstrekking en toename van kosten voor kredietverstrekking en afname van keuzemogelijkheden voor klanten van banken. Deze conclusie specifiek van toepassing op de Nederlandse bancaire sector wordt voor een belangrijk deel gedreven door de afhankelijkheid van de Nederlandse banken van financiering op de kapitaalmarkt dan wel de beperkte mogelijkheden om spaargelden aan te trekken. Deze beperking wordt versterkt door de Solvency II regelgeving die voor verzekeraars in ontwikkeling is en waarschijnlijk leidt tot een verminderde vraag naar obligaties uitgegeven door banken. Tot slot heeft de regelgeving gezamenlijk mogelijk een procyclisch effect, waarbij de additionele (externe) buffervereisten die via het DGS en de bankenbelasting wordt ingevoerd een direct beperkend effect hebben op de leencapaciteit van banken en mogelijk slechts een beperkte incrementele (in aanvulling op de verwachte effecten van Bazel III / CRD IV en bail-in-debt) versterking van de weerbaarheid van de sector tot gevolg heeft.

10 10 Stapeling Regelgeving

11 11 Stapeling Regelgeving 2. Werking bankbedrijf en omgevingsfactoren In Nederland is de bancaire sector vrijwel volledig verantwoordelijk voor de financiering van het bedrijfsleven en huishoudens. De belangrijke rol die banken daarmee innemen om de economische groei te faciliteren maakt dat de bancaire sector met een groot aantal belanghebbenden te maken heeft. De bancaire sector staat voor een grote uitdaging om het verloren vertrouwen bij deze belanghebbenden te herwinnen in een tijd waarin de economische crisis, de onzekere situatie op de financiële markten en de negatieve ontwikkeling van andere omgevingsfactoren bewegingsmogelijkheden beperken. 2.1 Introductie De Nederlandse bancaire sector vervult van oudsher een essentiële rol in de open Nederlandse economie. Banken hebben een spilfunctie in de economie door op effectieve en efficiënte wijze vraag en aanbod van financiële middelen en diensten bij elkaar te brengen. Meer dan 95% (1) van het bedrijfsleven ziet banken als de primaire partner voor kredietverlening. De bancaire sector verzorgt het (internationale) betalingsverkeer voor hun klanten. Daarnaast beheren banken de aan hen toevertrouwde spaargelden en voorzien zij particulieren van (hypothecair) krediet. Andere activiteiten zijn zakelijke diensten zoals het beheren van vermogen voor particulieren en institutionele beleggers, het voor ondernemingen en overheden plaatsen van emissies van obligaties en aandelen, het bewaren van effecten, het verzorgen van internationaal betalingsverkeer, het geven van kredietgaranties, het afhandelen van financiële transacties op de beurs of het afdekken van posities in vreemde valuta s en rente. De Nederlandse bancaire sector is te typeren als: Geconsolideerd: na enkele decennia van fusies bestaat de sector uit een beperkt aantal grote universele banken en een zeer diverse groep van middelgrote, kleinere en buitenlandse banken; Relatief omvangrijk ten opzichte van andere sectoren: met een balanstotaal van de in Nederland gevestigde banken van circa miljard (exclusief eventuele buitenlandse vestigingen) (2) biedt zij werkgelegenheid aan mensen (2010) (3) en draagt zij met een aandeel van ruim 4% in het nationaal inkomen (2009) (4) relatief veel bij aan de Nederlandse economie. Een belangrijk onderdeel van de Nederlandse financiële sector en daarmee voor het vestigingsklimaat voor (Europese) hoofdkantoren. Internationaal georiënteerd doordat zij van oudsher bedrijven bijstaat die over de grens willen ondernemen;

12 12 Stapeling Regelgeving 2.2 Bedrijfsmodel bankbedrijf Nederlandse banken vervullen zoals gezegd diverse functies in de economie. Banken treden onder andere op als adviseur, intermediair en als beheerder van ter beschikking gestelde gelden. Hoewel deze activiteiten voor banken belangrijk zijn, laat het bedrijfsmodel van de Nederlandse banken zich voornamelijk typeren als rentebedrijf. Hetgeen het aantrekken en uitzetten van financiële middelen aan zowel particulieren als ondernemingen inhoudt. Als bedrijf voegt een bank in deze rol maatschappelijk waarde toe door transformatie van omvang, looptijden en risico van in- en uitgeleend geld. Om de effecten van de stapeling van regelgeving goed inzichtelijk te maken is het waardevol om de werking van een bank eerst te doorgronden. Derhalve volgt hieronder een uitleg Transformatie Deze functie kan worden geïllustreerd aan hand van de relatie tussen spaargeld en hypotheken en deze lichten we hieronder toe: 1. Omvangtransformatie: door de relatief kleine bedragen op spaarrekeningen te accumuleren kan een bancaire instelling zijn klanten hypotheken met grotere omvang aanbieden. Men spreekt hier van een omvangtransformatie. De spaarder wordt vergoed met rente over zijn tegoed en de woningeigenaar vergoedt de bank door rente over de schuld te betalen. Het verschil tussen beide vergoedingen vormt de brutomarge (voor aftrek van kosten) voor de bank. Figuur 2: Vereenvoudigde weergave looptijdtransformatie ter illustratie 100% Bron: 50% 0% 65% 35% Bezittingen Korte looptijd (<1 jaar) KPMG analyse gebaseerd op DNB informatie 2. Looptijdtransformatie: naast de omvang speelt ook de looptijd van verplichtingen een belangrijke rol. De looptijd (opvraagbaarheid) van een spaarcontract is in de regel kort, enkele dagen tot weken. Daarentegen is de looptijd van een hypotheek lang, doorgaans een periode van 30 jaar (zie figuur 2). Omvangtransformatie gaat vaak samen met looptijdtransformatie. 30% 70% Schulden Lange looptijd (>1 jaar) Figuur 3: Vereenvoudigde weergave balans bankbedrijf Bezittingen Kredieten Hypotheken Particulieren Kredieten Bedrijfsleven Schulden Vreemd vermogen Spaartegoeden Particulieren Leningen Kapitaalmarkt Eigen investeringen Waardepapieren Eigen vermogen Kapitaal (aandeelhouders) Bron: KPMG analyse 3. Risicotransformatie: door als tegenpartij tussen spaarder en lener op te treden worden meerdere risico s naar de bank verplaatst. Dit wordt risicotransformatie genoemd. De bank neemt dan de risico s van het uitlenen van geld van de spaarders over. Vervolgens mitigeert de bank deze risico s door ze te spreiden over verschillende leners. Aan de terugbetaling worden strikte criteria aan leners gesteld. Ook worden risico s afgedekt op de financiële markten.

13 13 Stapeling Regelgeving Door omvang-, looptijd- en risicotransformatie zorgt een bank voor een efficiënte inzet van beschikbare middelen waardoor bedrijven en huishoudens rente op hun spaargeld krijgen en leningen kunnen afsluiten. De invulling van de transformatiefunctie van de bank bepaalt de omvang en samenstelling van de balans. De rol van de bank als tegenpartij voor zowel schuldeiser als lener wordt ook gereflecteerd in de balans van een bankbedrijf (zie figuur 3). De bezittingen van een bank bestaan traditioneel uit verstrekte kredieten waaronder hypotheken, investeringen in waardepapieren en kasgeld. De schulden bestaan uit aangetrokken spaargelden, leningen (vreemd vermogen) van professionele tegenpartijen (bijv. verzekeraars, pensioenfondsen, beleggingsinstellingen) en vermogen verstrekt door aandeelhouders (kapitaal). Verstrekte kredieten dragen afhankelijk van de onderliggende activiteiten verschillende risico s. Zo bepaalt de kredietwaardigheid van een kredietnemer het kredietrisico van deze tegenppartij. De essentie van het rentebedrijf is dat het bankbedrijf bij het transformeren deze risico s beprijst en vanuit haar verantwoordelijkheid ten aanzien van toevertrouwde middelen te hoge risico s uitsluit. (slechts een fractie van de verstrekte leningen wordt niet terug betaald) is deze buffer, afgemeten ten opzichte van het balanstotaal (de zogenaamde leverage ratio) laag ten opzichte van niet financiële instellingen. Dit eigen vermogen is onderverdeeld in twee categoriën: Tier 1 en Tier 2 kapitaal. Het verschil tussen de twee is de mate waarin de vermogensverschaffer vergoed wordt in geval van faillissement, met andere woorden de terugbetalingsplicht van de bank aan de eigen vermogensverschaffer toe. Deze is lager bij Tier 1 dan bij Tier 2 kapitaal. Er is zelfs een sub-categorie binnen Tier 1, het zogenoemde Core tier 1 kapitaal waar de terugbetalingsplicht geheel afwezig is. Voor de overige schulden dient een bank schuldeisers, ongeacht of dit nu particulieren of professionele investeerders betreft, een vergoeding te bieden die mede afhankelijk is van het risico dat een bank op zijn kredietportefeuille loopt. De mate waarin een bank kredieten kan verschaffen wordt bepaald door de omvang van de kapitaalspositie. Tegenover de kredieten staan schulden in de vorm van aan de bank toevertrouwde middelen. Net als andere bedrijven houdt een bank zogenoemd eigen vermogen (kapitaal) aan om in een buffer te voorzien ingeval van verliezen op kredieten. Door de samenstelling van de balans en de relatief lage risico s verbonden aan de kredietverlening van banken

14 14 Stapeling Regelgeving Balans en winst- en verliesrekening Het bedrijfsmodel en het resultaat van een bank worden voornamelijk bepaald door de volgende factoren: rentebaten, vermogenskosten en overige opbrengsten (zoals provisiebaten en handelsactiviteiten). Figuur 4: Vereenvoudigde weergave bedrijfsmodel bankbedrijf Balanstotaal x Marge Verdiende fees = Omzet Het bedrijfsmodel van een bank bestaat primair uit een rentebedrijf en daarnaast een adviesbedrijf. Het rentebedrijf, gedreven door eerder genoemde transformatiefunctie van de bank, genereert een rentemarge (de bank ontvangt meer rente dan ze betaalt), terwijl de adviesfunctie fee opbrengsten genereert. Gezamenlijk vormen de rentemarge en de fees de omzet van de bank (zie figuur 4). Kosten die de bank maakt komen hierop in mindering. Om te komen tot het resultaat dienen de risicokosten, bijv. afschrijvingen op beleggingen of leningen, en af te dragen belastingen afgetrokken te worden van het bruto resultaat. Wanneer een winst resteert kan deze onder meer worden gebruikt om het kapitaal te versterken of om uit te keren aan de aandeelhouders. De risico s voortvloeiend uit de balans van de bank (zoals kredietrisico of renterisico) bepalen de hoeveelheid kapitaal (buffer) die nodig is om onverwachte verliezen voortvloeiend uit deze risico s te absorberen. Naar risico gewogen activa Bedrijfskosten -/- -/- Overige kosten = Bruto resultaat Risico kosten = Resultaat voor belastingen -/- -/- Belastingen = Kapitaal Resultaat Bron: KPMG analyse

15 15 Stapeling Regelgeving 2.3 Belanghebbenden van banken Het overzicht hiernaast geeft inzicht in de belangrijkste belanghebbenden van banken en een weergave van hun verwachtingen. Hieruit blijkt dat banken voor de uitdaging staan om aan een groot aantal verwachtingen van een diverse groep van belanghebbenden dienen te voldoen: een lastige balancing act. Deze uitdaging wordt nog vergroot door het feit dat de diverse groepen belanghebbenden niet gelijkvormig zijn en op verschillende manieren hun stem laten horen. Doordat de banken veelal international opereren zijn de belanghebbenden zowel nationaal als internationaal. Dit vergt bij het continu afwegen van diverse belangen uiterste nauwkeurigheid. De organisatie van de bank is hierop ingesteld. Verwachtingen van de voornaamste belanghebbenden Particuliere klanten Hypotheekverstrekking Deposito s tegen een zo hoog mogelijke rente Zekerheid Veilig betalingsverkeer Ondernemingen Toegang tot financiering Gespecialiseerd advies Toezichthouders Solide bancaire instellingen Klant centraal Marktwerking Overheid Beschermen belastingbetaler Financiering economische bedrijvigheid Bron: KPMG analyse Burgers Geen buitensporige rendementen Geen bonussen Vermogenverschaffers Redelijk rendement op het eigen vermogen Dividend Duidelijkheid over juridische positie Voldoende zekerheid op terugkrijgen van hun inleg Werknemers Werkzekerheid Concurrerend salaris voor specialisten Het is in het belang van allen dat de bancaire sector een veilige, stabiele en betrouwbare dienstverlening blijft aanbieden.

16 16 Stapeling Regelgeving 2.4 Specifieke omstandigheden van de Nederlandse bancaire sector In onderstaande paragraaf wordt ingegaan op belangrijke omgevingsfactoren waar Nederlandse banken mee te maken hebben en een overzicht gegeven van een aantal specifieke omstandigheden waar de Nederlandse banken mee te maken hebben (zie figuur 5). Figuur 5: Specifieke omstandigheden Europese schuldencrisis Open economie Open economie Meer dan 95% (1) van het bedrijfsleven ziet banken als de primaire partner voor kredietverlening. Het Nederlandse bedrijfsleven draait bovendien voor een belangrijk deel op de export (5) die eveneens door de bancaire sector wordt gefinancierd. Dat maakt dat de Nederlandse economie voor haar functioneren en groei sterk afhankelijk is van de bancaire sector. Het feit dat de Nederlandse economie zo sterk afhankelijk is van de export zorgt mede ervoor dat economische en politieke ontwikkelingen in Europa van grote invloed zijn op zowel de Nederlandse economie als de Nederlandse bancaire sector. Bron: Verwevenheid met de nationale overheid KPMG analyse Ontwikkelingen op de vastgoedmarkt Omgevingsfactoren Aangetast onderling vertrouwen tussen banken Afhankelijkheid internationale kapitaalmarkt

17 17 Stapeling Regelgeving Afhankelijkheid van de internationale kapitaalmarkt Nederlandse banken moeten zich voor een groot gedeelte, meer dan 20% (6), op de (internationale) kapitaalmarkt financieren. De achtergrond hiervan is dat Nederlanders weliswaar veel sparen, maar hun spaargeld voor een groot deel verplicht onderbrengen bij pensioenfondsen en verzekeraars. Pensioenfondsen treden op hun beurt in beperkte mate op als financier van Nederlandse banken. Hierdoor is voor banken in Nederland ten opzichte van de rest van Europa relatief weinig spaargeld beschikbaar om de transformatiefunctie te vervullen (zie 2.2.1). Pensioenfondsen treden op hun beurt in beperkte mate op als financier van Nederlandse banken. Anderzijds is de langlopende kredietverlening aan particulieren (>120% van het BBP in 2011) ten opzichte van andere landen (~60% voor de Eurozone) hoog (7). Hierdoor is het bedrag aan in Nederland uitstaande bedrijfsfinancieringen en hypothecaire leningen (in totaal circa 900 miljard euro) veel groter dan de in Nederland aan banken toevertrouwde particuliere spaartegoeden (circa 400 miljard euro): een verschil van circa 500 miljard euro, einde 2011 (2). Deze situatie staat bekend als de Retail Funding Gap Onderling vertrouwen tussen banken is aangetast Door de financiële crisis die startte in 2007 is het vertrouwen van de internationale kapitaalmarkt in banken aangetast. Dit heeft in de markt een reset veroorzaakt in de manier waarop gedacht wordt over het niveau en de kwaliteit van de aan te houden kapitaalbuffers. Wat heeft geleid tot nieuwe regelgeving. Figuur 6: Afhankelijkheid van de internationale kapitaalmarkt Overige activa Buitenlandse activa 913 Binnenlandse hypotheken EUR miljard Leningen aan binnenlandse bedrijven Overige binnenlandse retail-leningen Overige passiva Retail funding gap Buitenlandse retail deposito's Binnenlandse retail deposito's Bezittingen 101 Schulden Kapitaal Bron: DNB Noot: Cijfers gebaseerd op de zes grootste banken (ING, Rabobank, ABN AMRO, SNS Bank, Friesland Bank en NIBC). Cijfers 2 de kwartaal tot en met 4 de kwartaal 2011.

18 18 Stapeling Regelgeving Banken zijn sinds het uitbreken van de crisis ook terughoudender geworden om geld aan elkaar uit te lenen. Hierdoor is de werking van de interbancaire geldmarkt verstoord. Dat maakt(e) het voor banken moeilijker hun transformatiefunctie uit te oefenen en heeft dus gevolgen voor de kredietverlening. Voor Nederlandse banken, met hun grote afhankelijkheid van de interbancaire geldmarkt, speelt dit in versterkte mate. Deze trend is versterkt door de Europese schuldencrisis. De ECB heeft eind 2011 en begin 2012 financiering, van in totaal EUR miljard en met een looptijd van 3 jaar (8), verstrekt aan banken tegen gunstige tarieven. Deze financiering is door de banken vooral gebruikt ter vervanging van aflopende leningen op de kapitaalmarkt en gaf hierdoor indirect ondersteuning aan de instandhouding van kredietverstrekking van banken aan het bedrijfsleven en consumenten Ontwikkelingen op de vastgoedmarkten in Nederland De Nederlandse bancaire sector is met een bedrag van EUR 487 miljard (6) aan uitstaande binnenlandse hypotheken verreweg de belangrijkste financier van de Nederlandse woningmarkt. Daarbij is de totale Nederlandse hypotheekschuld eind 2011 bijna EUR 670 miljard. Dit is 111% van het BBP en daarmee het hoogste van de Eurozone. Daar staat tegenover dat de waarde van alle koopwoningen tweemaal zo hoog is als de hypotheekschuld. Daarnaast hebben huishoudens spaar(beleg)depots en vorderingen op pensioenreserves die de hypotheekschuld overtreffen (10). Daarbij wordt opgemerkt dat op dit moment de woningmarkt grotendeels tot stilstand gekomen en volgens het Centraal Plan Bureau zal de woningwaarde verder onder druk komen als gevolg van de laagconjunctuur. Door een mogelijk oplopen van de werkloosheid en beperkte vraag naar huizen als gevolg van onduidelijkheid over het toekomstige woningmarktbeleid nemen de risico s voor banken in deze markt toe. De omvang van de uitstaande vastgoedleningen aan vooral vastgoedbedrijven, beleggers en projectontwikkelaars is met EUR 80 miljard (9) van een andere orde, maar ook in deze markt nemen door de huidige economische ontwikkeling de risico s voor banken toe Verwevenheid met de nationale overheid In de periode 2008 tot en met 2010 heeft een aantal grotere Nederlandse financiële instellingen staatssteun in de vorm van kapitaal ontvangen om de stabiliteit van het bancaire systeem te waarborgen. In de komende jaren zal, op basis van de huidige afspraken met de Europese Commissie, deze staatssteun moeten worden terugbetaald. Daarnaast is, als gevolg van het uiteenvallen van de Fortis Groep, de Nederlandse overheid eigenaar geworden van één van de Nederlandse grootbanken, ABN AMRO. Ook leidt het toenemende gebruik van overheidsgaranties, bijvoorbeeld NHGgaranties, tot meer verwevenheid. Bazel III/CRD IV stimuleert investeringen in Nederlandse staatsobligaties en deze vorm van investering versterkt de relatie tussen de Nederlandse overheidsfinanciën en kredietwaardigheid en die van de bank. Voor de grotere, systeemrelevante banken geldt daarnaast dat de overheid de onvermijdelijke rol heeft dat zij als achtervang optreedt mocht een dergelijke systeemrelevante bank in de problemen komen. De overheid kan zich een faillissement van een systeembank niet permitteren, omdat dit kan leiden tot ernstige schade voor de rest van het financiële systeem en de reële economie. Deze moral hazard is een belangrijk onderdeel van de discussies die hebben geleid tot nieuwe regelgeving Europese schuldencrisis De Nederlandse bancaire sector heeft slechts beperkte hoeveelheden gelden aan de Griekse, Ierse en Portugese overheden verstrekt. Verdere uitbreiding van de schuldencrisis naar Spanje en Italië zal echter wel de Nederlandse bancaire sector raken. DNB becijferde de totale vorderingen van Nederlandse banken per jaareinde 2011 op Spanje op EUR 32 miljard en op Italië op EUR 15 miljard (9). Indien de Nederlandse bancaire sector hier verliezen op zou moeten nemen zou dit een belangrijke aanslag op haar kapitaalpositie kunnen vormen. Hierdoor zou het risico ontstaan dat banken minder leningen aan huishoudens en bedrijven zullen verstrekken om hun kapitaalpositie op orde te brengen.

19 19 Stapeling Regelgeving 2.5 Samenvatting Uit bovenstaande valt te concluderen dat de bancaire sector in Nederland een bijzonder belangrijke functie vervult als financier van economische bedrijvigheid. Dit heeft mede tot gevolg dat de sector met een diverse groep belanghebbenden te maken heeft die grote verwachtingen van de sector heeft. De economische crisis en de ontwikkeling van andere omgevingsfactoren versterken deze druk en risico s, waardoor de banken minder financiële bewegingsruimte hebben om aan die verwachtingen te voldoen. Daarbij is de verwevenheid met de overheid aanzienlijk.

20 20 Stapeling Regelgeving 3. Overzicht te implementeren regelgeving De bancaire sector wordt in de periode van 2012 tot 2015 met een grote golf aan nieuwe nationale en Europese regelgeving geconfronteerd. In totaal is sprake van minimaal 38 nieuwe wetten en regels en daarnaast honderden technische standaarden. Van een aantal individuele regels is de impact groot. Dan betreft het in het bijzonder de regelgeving met betrekking tot kapitaal en liquiditeit en het voorkomen van systeemrisico. Voor andere regels is de impact beperkter, maar stelt de omvang van veranderingen op zich de bank voor een uitdaging. 3.1 Introductie De kredietcrisis die in de zomer van 2007 vanuit de Verenigde Staten escaleerde tot een wereldwijde financiële crisis in 2008/2009 en aansluitend in de (overheids-) schuldencrisis in Europa, bracht een verandering in het denken over onzekerheden bij de uitoefening van het bankbedrijf teweeg. De afgelopen jaren hebben banken en beleidsmakers als reactie vele initiatieven ontplooid om herhaling in de toekomst te voorkomen. Zo zijn sinds het uitbreken van de financiële crisis, bovenop de uitgebreide bestaande regelgeving, alleen al op Europees niveau ruim 20 nieuwe maatregelen geïnitieerd die voor de meeste Nederlandse banken relevant zijn. In totaal zijn er 38 regels geïdentificeerd. Daarnaast is een veelvoud aan technische standaarden en beleid ontwikkeld door de toezichthouders op Europees (EBA en ESMA) en nationaal niveau (DNB, AFM en Ministerie van Financiën). In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de regelgeving in voorbereiding, die in de eerstvolgende jaren van wezenlijke invloed is op het bankbedrijf en daarmee op de beschikbaarheid van bancaire diensten aan de samenleving. Naast de reeds ingrijpende veranderingen van bestaande regelgeving is hierbij ook sprake van een groot aantal nieuwe regels. Er zal stilgestaan worden bij wet- en regelgeving die banken in de periode hetzij wettelijk dan wel door de markt opgelegd dienen te implementeren. In die periode ligt, voor zover nu in te schatten het zwaartepunt van de implementatie werkzaamheden voor banken. De implementatie hiervan is verspreid over een periode van vier jaar, met als uitschieter het jaar 2013 waarin 16 van de in totaal 38 geïdentificeerde regels in werking zullen treden (zie figuur 7). Figuur 7: Regelgeving per jaar Aantallen regelgeving Aanpassingen Nieuw Bron: KPMG analyse

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed

Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed Nederlandse banken doorstaan Europese stresstest goed 23 juli 2010 De vier Nederlandse banken die in samenwerking met De Nederlandsche Bank (DNB) hebben deelgenomen aan de stresstest van het Europese Comité

Nadere informatie

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro

PERSBERICHT. Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro PERSBERICHT Versterking kapitaalpositie ING met 10 miljard euro Op 19 oktober 2008 is bekend gemaakt dat ING haar kapitaal verder heeft versterkt met behulp van de Nederlandse overheid. De solvabiliteit,

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 20 maart 2013 Betreft Beantwoording vragen lid Van Hijum > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015

Bankieren met de menselijke maat. Jaarverslag 2015 Bankieren met de menselijke maat Jaarverslag 2015 SNS Bank N.V. Jaarverslag 2015 > Verslag van de Directie 39 4.2 ONTWIKKELINGEN WET- EN REGELGEVING De wet- en regelgeving voor zowel prudentiële regels

Nadere informatie

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen.

Ja, hier ben ik mee bekend. Voor mijn reactie op dit bericht verwijs ik naar de antwoorden op de onderstaande vragen. 2015Z03278 Vragen van de leden Aukje de Vries en Van der Linde (beiden VVD) aan de ministers van Financiën en voor Wonen en Rijksdienst over het bericht "ABN AMRO CFO: Nieuwe kapitaalbodems kunnen buffer

Nadere informatie

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF

NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF NIBE-SVV, 2013 OEFENEXAMEN ALGEMENE OPLEIDING BANKBEDRIJF 1. Bij welke activiteit handelt een bank NIET op de financiële markten? A. Bij activiteiten uit hoofde van de transformatiefunctie. B. Bij activiteiten

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014

Jaarcijfers 2013. Persconferentie. 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Persconferentie 27 februari 2014 Jaarcijfers 2013 Rinus Minderhoud, voorzitter raad van bestuur 2013: een bewogen jaar Moeilijke omstandigheden; ruim 2 miljard euro nettowinst LIBOR-schikking:

Nadere informatie

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt

Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt Toenemende concurrentie op de Nederlandse hypotheekmarkt FEBRUARI 2016 www.dmfco.nl Met de toenemende beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in Nederlandse hypotheken kent de hypotheekmarkt nu drie

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009

Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Uitkomsten DNB macro-stresstest zomer 2009 Stresstesting wordt door DNB al een aantal jaren gebruikt als instrument voor het financiële stabiliteitsbeleid en het prudentiële toezicht. Deze zomer is opnieuw

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 DE Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

De invloed van Basel III op de hypotheekmarges. Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13

De invloed van Basel III op de hypotheekmarges. Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13 De invloed van Basel III op de hypotheekmarges Bijlage bij Concurrentie op de hypotheekmarkt 1/13 Inhoud Dit memo bespreekt de potentiële invloed van de nieuwe regelgeving voor banken m.b.t. de kapitaal-

Nadere informatie

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen

De solvabiliteitsratio van het Nederlandse bankwezen De onrust op de financiële markten heeft tot verscherpte aandacht geleid voor de solvabiliteit van banken, de mate waarin hun vermogen de mogelijke verliezen op (risicogewogen) activa dekt en een voldoende

Nadere informatie

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen

Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet. Bart P.M. Joosen Alternatieve financieringsvormen voor bankkrediet Bart P.M. Joosen 30 januari 2014 Aanbodzijde van de financieringsmarkt 2 Aanbodzijde van de financieringsmarkt Banken Institutionele beleggers Beurs (public

Nadere informatie

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013

Vastgoed financieren. In een commerciële omgeving. Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Vastgoed financieren In een commerciële omgeving Anja van Balen Sector Banker zorg 31 oktober 2013 Welkom in de commerciële bancaire wereld Businessplannen Bancaire normen Business plan Focus aanbrengen

Nadere informatie

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014

Algemene vergadering van Aandeelhouders. 15 mei 2014 Algemene vergadering van Aandeelhouders 15 mei 2014 Agendapunt 2a Bericht van de Raad van Commissarissen Agendapunt 2b Jaarverslag van de Raad van Bestuur over 2013 2013 hoofdpunten Winstherstel in 2013

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 33 950 Wijziging van enkele belastingwetten en enige andere wetten (Fiscale verzamelwet 2014) Nr. 4 NOTA VAN WIJZIGING Ontvangen 12 juni 2014 Het

Nadere informatie

Vergelijking verzekeraars en banken

Vergelijking verzekeraars en banken Vergelijking verzekeraars en banken Level playing field vanuit toezicht en kapitaaleisen? Presentatie door drs. Juriaan Borst AAG ACIS Symposium - Universiteit van Amsterdam 5 september 2014 2014 Towers

Nadere informatie

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug

Kredietverlening aan Nederlandse bedrijven loopt terug Het Nederlandse bedrijfsleven is in sterke mate afhankelijk van bancaire kredietverlening. De groei van de zakelijke kredietverlening is in de tweede helft van 28 vertraagd. Dit hangt grotendeels samen

Nadere informatie

Vragen van het lid Merkies (SP) aan de minister van Financiën over coco's (contingent convertibles) (ingezonden 24 april 2015)

Vragen van het lid Merkies (SP) aan de minister van Financiën over coco's (contingent convertibles) (ingezonden 24 april 2015) 2015Z07644 Vragen van het lid Merkies (SP) aan de minister van Financiën over coco's (contingent convertibles) (ingezonden 24 april 2015) 1 Heeft u kennisgenomen van de uitzending van Argos over "Coco's:

Nadere informatie

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen

Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Nieuwe verhoudingen in het financieren van woningen Naar nieuwe verhoudingen in het Wonen OTB Platform 31 Wooncongres 2015 Paul de Vries Senior Woningmarkteconoom Rabobank Kennis en Economisch onderzoek

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s

Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Stagnatie bij bancaire bfi s, groei van activiteiten bij overige bfi s Bijzondere Financiële Instellingen (bfi s) zijn entiteiten die in Nederland zijn opgericht door buitenlandse multinationale concerns

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 's-gravenhage Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE

2513AA22XA. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013

Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep. Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 Rabobank Groep Persconferentie 28 februari 2013 Jaarcijfers 2012 resultaten Piet Moerland, voorzitter raad van bestuur Rabobank Groep 28 februari 2013 Rabobank: winstdaling door economische

Nadere informatie

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Basic Funds N.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1

Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie. Financial Forum Gent, 29 mei 1 Uitdagingen voor een financiële sector ten dienste van mens en economie Financial Forum Gent, 29 mei 1 Agenda 19.00u. Welkomstwoord 19.15u. Presentatie door Michel Vermaerke, Gedelegeerd Bestuurder Febelfin

Nadere informatie

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen

Sparen. Voor de actuele spaarrentes verwijzen wij u naar snsregiobank.nl. Snelsparen Sparen Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Solvency II: Impact op Financiële instellingen

Solvency II: Impact op Financiële instellingen Solvency II: Impact op Financiële instellingen Op weg naar een risico georiënteerde financiële branche Eye on Insurance 9 December 2009 Niek Hoek Agenda Belang risico management voor financiële instellingen

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V.

ABN AMRO Groenbank B.V. ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2014 (bevat aanpassingen op stukken gedeponeerd dd 28 augustus 2014) INHOUDSOPGAVE Directieverslag

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels?

1 Bent u bekend met de artikelen Banks in Spain, Italy Look for Relief in Accounting 1) en Zuid-Europese bankiers willen gunstigere regels? 2013Z17853 Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de minister van Financiën over de creatieve wijze van kapitaalversterking door Spaanse en Italiaanse banken (Ingezonden 20 september 2013) 1 Bent u bekend

Nadere informatie

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies

Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies Financieren anno 2015 BDO M&A - Debt Advisory Strategisch financieringsadvies drs. Roel van der Sar RC RV Manager Corporate Finance Debt Advisory Introductie drs. Roel van der Sar RC RV Senior Manager

Nadere informatie

Hoe meer, hoe beter 2

Hoe meer, hoe beter 2 Sparen 2 Hoe meer, hoe beter Sparen Statistieken tonen elke keer weer aan dat Nederlanders voorop lopen in de wereld als het gaat om de hoogte van hun spaargeld. En terecht. Want wie wil er nu niet voorbereid

Nadere informatie

Revolverend fonds voor energiebesparing in de bestaande bouw

Revolverend fonds voor energiebesparing in de bestaande bouw Bijlage bij brief 12/11.035/EB/Abr Revolverend fonds voor energiebesparing in de bestaande bouw INLEIDING In 2011 en 2012 heeft Holland Financial Centre een onderzoek uitgevoerd naar de versnelling van

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP INSINGER DE BEAUFORT BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa

Nadere informatie

Rabobank: winststijging door economisch herstel. Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog

Rabobank: winststijging door economisch herstel. Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog Persbericht 20 augustus 2015 Rabobank: winststijging door economisch herstel Solide financiële positie gehandhaafd, klantentevredenheid omhoog De stijging van de winst in het eerste halfjaar is vooral

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen

Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA-BoS-14/170 NL Richtsnoeren voor de behandeling van verbonden ondernemingen, waaronder deelnemingen EIOPA Westhafen Tower, Westhafenplatz 1-60327 Frankfurt Germany - Tel. + 49 69-951119-20; Fax. +

Nadere informatie

Aanpak financiële sector

Aanpak financiële sector Aanpak financiële sector Een goed functionerende financiële sector, met gezonde, verantwoordelijke en betrouwbare instellingen, die de klant centraal stellen. Daar sta ik voor. Om dit te bereiken, heeft

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2014. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2014 Balans per 30 juni 2014 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2014 31 december 2013 Vlottende activa Handelsdebiteuren 1.624

Nadere informatie

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag

Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Essentiële Beleggersinformatie

Essentiële Beleggersinformatie Essentiële Beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2014 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2014 3 Beschrijving van de voornaamste risico s, het risicobeheer en de bestuursorganen 4 Enkelvoudige balans per 31

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie

De impact van banksparen op de Nederlandse bank- en verzekeringssector

De impact van banksparen op de Nederlandse bank- en verzekeringssector De impact van banksparen op de Nederlandse bank- en verzekeringssector De Nederlandse markt voor fiscaal gefaciliteerde vermogensvorming verandert in snel tempo. Sinds de introductie van de Wet Banksparen

Nadere informatie

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM. met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van

TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM. met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM met betrekking tot het voorstel tot wijziging van het prospectus van Insinger de Beaufort European Mid Cap Fund N.V. 16 april 2014 I N H O U D 1. DOEL TOELICHTEND INFORMATIEMEMORANDUM

Nadere informatie

Kwartaalbericht Woningmarkt

Kwartaalbericht Woningmarkt Een veelbelovende oplossing? Werd een aantal jaar geleden het Deense arbeidsmarktmodel als lichtend voorbeeld aangehaald voor het Nederlandse arbeidsmarktbeleid, nu wordt het traditionele Deense hypotheekmodel

Nadere informatie

Halfjaarbericht 2015. Bright LifeCycle Fonds

Halfjaarbericht 2015. Bright LifeCycle Fonds Halfjaarbericht 2015 Bright LifeCycle Fonds Periode: 19 december 2014 tot en met 30 juni 2015 Inhoudsopgave HALFJAARBERICHT BRIGHT LIFECYCLE FONDS... 3 BALANS PER 30 JUNI 2015... 3 WINST- EN VERLIESREKENING

Nadere informatie

bankfinanciering / bedrijfswaardering

bankfinanciering / bedrijfswaardering bankfinanciering / bedrijfswaardering Masterclass Internationaal ondernemen in de tuinbouw 4 November 2015 H.A.Rijken 1 MKB financiering: bankiersperspectief 1 Relatieve kredietwaardigheid in het MKB 2

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Basel III. nota. info

Basel III. nota. info info nota Basel III Basel Committee on Banking Supervision Wat? Het Baselcomité werd in 1974 opgericht door de gouverneurs van 10 centrale banken, waaronder de Belgische. Aanleiding was het faillissement

Nadere informatie

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014

BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD. Suriname Debt Management Office. Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 BUREAU VOOR DE STAATSSCHULD Suriname Debt Management Office Kosten en Risico analyse van de Surinaamse schuldportefeuille per ultimo 2014 Sarajane Marilfa Omouth Paramaribo, juni 2015 1. Inleiding De totale

Nadere informatie

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast

HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN. Halfjaarcijfers per 30 juni 2015. Geen accountantscontrole toegepast HOLLAND IMMO GROUP BEHEER B.V. TE EINDHOVEN Halfjaarcijfers per 30 juni 2015 Balans per 30 juni 2015 Vóór resultaatbestemming ACTIVA 30 juni 2015 31 december 2014 Vaste activa Immateriële vaste activa

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening

ABN AMRO Groenbank B.V. Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening Enkelvoudige halfjaarlijkse jaarrekening 1 september 2015 ENKELVOUDIGE HALFJAARLIJKSE JAARREKENING VOOR DE PERIODE EINDIGEND OP 30 JUNI 2015 INHOUDSOPGAVE 1 Directieverslag per 30 juni 2015 3 2 Beschrijving

Nadere informatie

Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 %

Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 % Driemaandelijkse beslissing van de Nationale Bank van België inzake het contracyclische bufferpercentage (1 januari 2016): 0 % Krachtens artikel 5, 2 van Bijlage IV van de Bankwet heeft de Nationale Bank

Nadere informatie

Kredietverlening aan het mkb

Kredietverlening aan het mkb Kredietverlening aan het mkb Stuurgroep Kredietverlening 2 mei 2012, Den Haag Inleiding en aanleiding Sinds het uitbreken van de financiële en economische crisis in 2007 is er veel aandacht voor kredietverlening

Nadere informatie

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering

BEGROTING 2014. Paragraaf Financiering BEGROTING 2014 Paragraaf Financiering Ambtelijke programmamanager Afdelingshoofd Bedrijfsvoering Inleiding In de BBV 2004 (Besluit Beheer en Verantwoording Provincies en gemeenten) is een paragraaf financiering

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2013 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

Financieren in de zorgmarkt

Financieren in de zorgmarkt Presentatie Arie van Oord Business Manager Wonen, Zorg & Onderwijs Platform Economie & Ruimte op 8 juli 2015 BouwCampus: Van der Burghweg 1 te Delft Agenda Kredietportefeuille BNG Bank Bancaire kredietverstrekking

Nadere informatie

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN

ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN XV/6026/99 NL ONDERZOEK NAAR DE CONFORMITEIT TUSSEN IAS 32 (HERZIENE VERSIE VAN 1998) EN DE EUROPESE JAARREKENINGENRICHTLIJNEN DIRECTORAAT-GENERAAL XV Interne markt en financiële diensten 1 Dit document

Nadere informatie

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014

Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM. Rapport inzake de jaarrekening 2014 Global Opportunities (GO) Capital Asset Management BV gevestigd te AMSTERDAM Rapport inzake de jaarrekening 2014 Inhoudsopgave Pagina Opdracht 1 Algemeen 1 Resultaten 1 Financiële positie 2 Kengetallen

Nadere informatie

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012

ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 ABN AMRO Groenbank B.V. ENKELVOUDIGE JAARREKENING 2012 INHOUDSOPGAVE Directieverslag 2012 3 Enkelvoudige balans per 31 december 2012 6 Enkelvoudige winst- en verliesrekening over 2012 7 Overige gegevens

Nadere informatie

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1

Beantwoording Kamervragen 2009Z07254 1 Beantwoording Kamervragen 9Z7 Vragen van het lid Tang (PvdA) aan de minister van Financiën over de hoge fundingkosten van banken als gevolg van de hoge spaarrentes die banken in Nederland bieden. Vraag

Nadere informatie

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 14 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees

Nadere informatie

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Ministerie van Financiën t.a.v. Minister J. Dijsselbloem Postbus 20201 2500 EE Den Haag Datum 1/5 Geachte heer Dijsselbloem, Vereniging Eigen Huis dringt er bij het Kabinet op aan om snel stappen te zetten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 283 Macro-economische risico s voor het financiële stelsel Nr. 4 BRIEF VAN DE NEDERLANDSCHE BANK Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Drs. A. Reitsma T +31 70 31 42 442 M +31 6 23 52 98 51 E b.reitsma@vfn.nl

Drs. A. Reitsma T +31 70 31 42 442 M +31 6 23 52 98 51 E b.reitsma@vfn.nl Autoriteit Consument & Markt t.a.v. Dhr. Dr. B.M. Overvest Postbus 16326 2500 BH Den Haag Drs. A. Reitsma T +31 70 31 42 442 M +31 6 23 52 98 51 E b.reitsma@vfn.nl Datum: 4 november 2013 Betreft: Onderzoek

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum Betreft Kamervragen over hypotheekrentes

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum Betreft Kamervragen over hypotheekrentes > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Directie Financiële Markten Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201

Nadere informatie

MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS

MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS MEEST GESTELDE VRAGEN AAN VERBOND VAN VERZEKERAARS 1. ING en AEGON hebben een kapitaalinjectie van de Nederlandse overheid ontvangen. Waarom is dat gebeurd? De belangrijkste reden voor deze kapitaalinjecties

Nadere informatie

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw,

Datum 8 april 2010. Betreft: Liquiditeitstoezicht. Geachte heer/mevrouw, Amsterdam Postbus 98 1000 AB Amsterdam Drs. H.J. Brouwer Directie Aan de instellingen zoals bedoeld in de artikelen 2:11, 2:12 en 2:13, eerste lid, artikel 2:19, artikel 3:111, eerste lid, en artikel 2:96

Nadere informatie

Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken

Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken Inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken De ondertekenaars van deze openbare inbreng voor de Commissie Structuur Nederlandse Banken zijn allen lid van het Sustainable Finance Lab (SFL), een

Nadere informatie

RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012

RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012 RFM Regulated Fund Management BV HALFJAARBERICHT 2012 Inhoudsopgave pagina Algemeen Directieverslag 2 Halfjaarrekening Balans 4 Winst- en verliesrekening 5 Kasstroomoverzicht 6 Toelichting algemeen en

Nadere informatie

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008

beleggingen n van institutionele beleggers in 2008 8 Financiële crisis r slaat gat in de beleggingen n van institutionele beleggers in 28 drs. J.L. Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 27 oktober 29 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan

Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan Persbericht Vereniging AEGON en AEGON N.V. kondigen niet-verwaterende vermogensherstructurering aan VERENIGING AEGON S FINANCIËLE POSITIE ZAL SUBSTANTIEEL VERSTERKT WORDEN AEGON N.V. S ( AEGON ) EIGEN

Nadere informatie

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013

Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL. te Amsterdam. Jaarrekening 2013 Stichting Bewaarder BNP Paribas Beleggingsfondsen NL te Amsterdam Jaarrekening 2013 Inhoudsopgave Blad Verslag van het Bestuur 2 Jaarrekening Balans per 31 december 2013 4 Staat van baten en lasten over

Nadere informatie

Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten

Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten Beschermen van spaargelden en scheiding van bancaire activiteiten I. Inleiding De kredietcrisis heeft laten zien dat het financiële stelsel in Nederland kwetsbaarder was dan veelal werd aangenomen. Er

Nadere informatie

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr.

Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Lijst van vragen en antwoorden bij Kamerstukken II 2008/09, 31 965 IXA, Nr. Eerst suppletoire begroting Ministerie van Financiën IXA Vraag 1 Hoe hebben de spreads van de G20-landen en EU-lidstaten zich

Nadere informatie

Belfius slaagt met glans voor de. van de ECB. Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers

Belfius slaagt met glans voor de. van de ECB. Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers Belfius slaagt met glans voor de comprehensive Versie 1 19 assessment 08 12:00 (CA) van de ECB Informatie gebaseerd op niet-geauditeerde cijfers Brussel, 26 oktober 2014 Soliditeit van Belfius bevestigd

Nadere informatie

Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01

Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01 Algemene informatie kwartaalrapportage verzekeraars 2009-07-01 1 Is de kwartaalrapportage ook bestemd voor VOW3 maatschappijen? Ja, ook VOW3 maatschappijen moeten de kwartaalrapportage indienen. 2 Is het

Nadere informatie

MPC PRIVATE EQUITYFONDS

MPC PRIVATE EQUITYFONDS MPC PRIVATE EQUITYFONDS GLOBAL 8 CV GRONINGEN Financieel verslag 2011 MPC Private Equityfond Global 8 CV Groningen JAARVERSLAG Hierbij bieden wij u het jaarverslag 2011 aan van MPC Private Equityfonds

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013

ABN AMRO Investment Management B.V. Jaarrekening 2013 Jaarrekening 2013 Pagina 1 van 12 INHOUD Pagina Directieverslag 3 Balans per 31 december 2013 4 Winst- en verliesrekening 2013 5 Toelichting algemeen 6 Toelichting op de balans per 31 december 2013 8 Toelichting

Nadere informatie

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012

AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN. Jaarverslag 2011 25 april 2012 AEFIDES INSPIRATIS I BV TE GRONINGEN Jaarverslag 2011 INHOUDSOPGAVE Pagina JAARVERSLAG 1 Opdracht 2 2 Algemeen 3 3 Resultaat 4 4 Financiële positie 5 5 Directieverslag 6 JAARREKENING 1 Balans per 31 december

Nadere informatie

Investeer nu in een duurzame toekomst.

Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer nu in een duurzame toekomst. Investeer in de groei van Bij werkt uw geld aan een duurzame samenleving waarin levenskwaliteit centraal staat. U kunt daaraan bijdragen door certificaten van aandelen

Nadere informatie

Zet herstel bankensector door?

Zet herstel bankensector door? ING Investment Office Publicatiedatum: 29 mei 2015 Sectorcommentaar financiële waarden Zet herstel bankensector door? Door Jan Kleipool, analist van het ING Investment Office De vooruitzichten voor de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 371 Kredietcrisis Nr. 48 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 14 november

Nadere informatie

MKBI DUURZAAM B.V. VIERDE KWARTAAL 2013 KWARTAAL RAPPORTAGE NIET GECONTROLEERD

MKBI DUURZAAM B.V. VIERDE KWARTAAL 2013 KWARTAAL RAPPORTAGE NIET GECONTROLEERD MKBI DUURZAAM B.V. KWARTAAL RAPPORTAGE VIERDE KWARTAAL 2013 NIET GECONTROLEERD 31 DECEMBER 2013 MKBI DUURZAAM B.V. De Kuiper 5 5353 RJ Nieuwkuijk The Netherlands Directie MKBi Beheer B.V. A van Egberink

Nadere informatie

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V.

SUPPLEMENT AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE KONINKLIJKE KPN N.V. SUPPLEMENT d.d. 29 augustus 2013 bij de AANDEELHOUDERSCIRCULAIRE d.d. 21 augustus 2013 voor de Buitengewone Algemene Vergadering van Aandeelhouders van KONINKLIJKE KPN N.V. te houden op 2 oktober 2013

Nadere informatie

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur

De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur Hoofdstuk 5 De gemiddelde vermogenskosten en optimale vermogensstructuur 5.1 Inleiding In de vorige hoofdstukken hebben we het vreemd vermogen en het eigen vermogen van een onderneming besproken. De partijen

Nadere informatie

1llh1ll1llL 3.5% 5 Pl. Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013)

1llh1ll1llL 3.5% 5 Pl. Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013) Procentuele Recente ontwikkelingen bancaire kredietverlening in Nederland (DNB, 31 mei 2013) De groei van de kredietverlening aan huishoudens en bedrijven is sinds het uitbreken van de kredietcrisis in

Nadere informatie

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars

CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars CONCEPT DE NEDERLANDSCHE BANK N.V. Good Practice Kapitaalbeleid kleine verzekeraars Good Practice van De Nederlandsche Bank N.V. van [DATUM] 2014, houdende een leidraad met betrekking tot het kapitaalbeleid

Nadere informatie

Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis

Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis Het nieuwe toezicht op de financiële sector Brussel, 28 september 2011. Freddy Van den Spiegel Professor VUB Economisch Adviseur BNP Paribas Fortis 1 1 Het nieuwe toezicht op de financiële sector. Het

Nadere informatie

Wat was de aanleiding voor de AFM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding?

Wat was de aanleiding voor de AFM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding? & wijzigingen Nrgfo Wft op het vlak van vermogensscheiding Wat was de aanleiding voor de FM om onderzoek te doen naar vermogensscheiding? Nationale ontwikkelingen in combinatie met nieuwe regelgeving als

Nadere informatie