Houtaantasting onder water -stopt het ooit-

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Houtaantasting onder water -stopt het ooit-"

Transcriptie

1 Houtaantasting onder water - stopt het ooit - René Klaassen 17 januari de nationale houten heipalendag Inleiding-1, tekst Beste mensen, Op de nationale houten heipalendag is houtaantasting natuurlijk een van de hoofdonderwerpen omdat het een belangrijke bedreiging vormt voor houten funderingen. Toen ik zo'n 15 jaar geleden betrokken raakte bij het funderingsonderzoek viel het me op dat er zo weinig kennis over hout was en in de loop der tijd ben ik vanuit SHR een beetje het houtgeweten van F 3 O geworden. Inmiddels weten we veel over de processen van houtaantasting rondom funderingen maar niet alles en de voortgang van kennisopbouw verloopt traag. Ik wil u vandaag een overzicht geven van de actuele stand van de kennis over aantastingsprocessen die belangrijk zijn voor houten paalfunderingen en ik wil me daarbij met name richten op aantasting onder water.

2 aantasting kesp (20 x 25 cm): 10 cm/jaar aantasting paal (Ø 20 cm): 1 cm/jaar

3 droogstand, tekst Wanneer het grondwaterniveau onder het funderingshout komt te liggen kunnen houtaantastende schimmels actief worden, zij zijn er altijd en overal en hebben zuurstof nodig, zuurstof uit de lucht. Waterverzadigd hout is moeilijk afbreekbaar omdat alleen via de omringende lucht voldoende zuurstof wordt aan gevoerd en in het hout geen of zeer weinig zuurstof aanwezig is. De speciale groep schimmels heeft zich gespecialiseerd om onder deze omstandigheden hout te kunnen aantasten. Deze vorm van aantasting zien je dus daar waar zuurstof het hout omringd. Buitenrand hout of via scheuren verder naar binnen toe. Droogt het hout uit dan komt er ook zuurstof in het hout en komen andere schimmels voor de bruin- en witrotter. Deze schimmelsoorten kunnen hout vele mate sneller afbreken dan softrotters. Daar heipalen boomstammen zijn die bedoelt zijn om water van de wortels naar de bladeren te transporteren kunt u zich voorstellen dat bij droogstand paalkoppen langer droogstand, tekst waterverzadigd blijven dan het ook hoger geleden horizontale hout, wat bij droogstand het meest gevoelig is. Bij funderingen hebben we met langjarige processen te maken en dat geldt ook voor droogstand. Staat een fundering 1 jaar boven water zonder dat het hout droogt dan is het maximale verlies aan diameter 10 mm. Bij houtsoorten met een hogere weerstand tegen schimmelaantasting is deze snelheid lager. Echter wanneer het (horizontale hout kan uitdrogen) dan schiet de snelheid omhoog tot wel 100 mm/jaar. Ook hier geldt dat de snelheid houtsoort afhankelijk is. Wanneer er langdurige droogstand heeft plaats gevonden dan zijn grote delen van het hout gewoon weg. Het mooie is dat softrotaantasting in de structuur van het hout wordt vastgelegd en op grond daarvan kun je altijd bepalen of er een risico is, ook al heb je geen peilbuizen of omdat de peilbuizen de lokale variatie niet kunnen weergeven.

4 foto: Wareco

5 aantasting maximaal: 1 mm/jaar variabele: houtsoort leeftijd boom bij kap oogstwijze aantasting onder water, tekst Wat betreft houtaantasting zijn de activiteiten tijdens de funderingsinspecties in de F 3 O richtlijnen bedoelt om de mate van aantasting in kaart te brengen die onder water is ontstaan. Deze vorm van aantasting laat, in tegenstelling tot schimmelaantasting, de uiterlijke structuur van het hout onaangetast, tenminste als het hout nat blijft, droogt het hout uit dan verschijnen dezelfde aantastingsbeelden. De hardheidsmeter moet de zachte schil in kaart brengen. Er worden grote verschillen in aantasting gevonden zelfs onder 1 pand. Om deze verschillen te kunnen verklaren gaan we eerst maar eens kijken wat er met een boom gebeurt als die als heipaal wordt gebruikt. De boom wordt gekapt, de palen worden opgeslagen of soms direct in de grond geslagen. Als interactie tussen paal en bodem kan water gaan stromen in de paal. In sterke kleiig omgeving zal niets gebeuren maar daar waar waterstroming mogelijk is, hoe klein ook, zal dat ook in het hout plaatsvinden.

6 aantasting onder water, tekst Sommige houtsoorten hebben een open structuur en is door de hele paal waterbeweging mogelijk. Bij andere houtsoorten is de structuur geslotener (geheel of plaatselijk) daardoor beperkt en vaak aan de buitenrand, waterbeweging mogelijk is. Waarom dit hele verhaal over waterbeweging? omdat dit, hoe klein ook, cruciaal is voor bacteriële houtaantasting die onder water optreedt. Deze bacteriën zijn er altijd en overal en zodra een paal in de grond zit worden ze actief. Niet bij één paal maar bij al het hout in de grond. Al na enkele jaren is al het hout onder een huis in een smalle buitenrand aangetast door bacteriën. Geen of minder waterbeweging in het hout, betekent geen of minder aantasting. Het is dus heel belangrijk om te weten hoe de interactie tussen de bodemhydrologie en hout in elkaar zit zodat we kunnen verklaren waarom deze ene paal nauwelijks is aangetast terwijl de paal ernaast (bv van de dezelfde houtsoort) veel sterker en al dan niet tot aan de punt is aangetast. aantasting onder water, tekst We spreken hier over een vorm van aantasting die de paal van buiten naar binnen aantast (van daar het begrip aangetaste schil), die heel langzaam verloop en een maximale aantastingsnelheid heeft van 1 mm/jaar. In bodems waar enige waterbeweging mogelijk is, is dus bacteriële aantasting mogelijk en we kunnen op basis van het toegepaste hout best goed voorspellen hoe snel de aantasting verloopt en of deze nog actief is. De variabelen waar we mee te maken hebben zijn houtsoort, kapleeftijd boom en wijze van kap. Hier zijn de kandidaten

7 eiken elzen populier grenen dennen vuren heipaalkop na 80 jaar in de grond heipaalkop na eeuwen jaar in de grond / direct na kap geplaatst

8 aantasting onder water, tekst Meest gebruikte soorten zijn vuren en grenen en wat dennen maar bij oudere en wat eenvoudigere woningen is ook wel populier toegepast, of elzen en eiken kom je natuurlijk wel tegen maar minder als paalhout. U ziet al wel aan de rechtheid en hoogte van de bomen dat lange palen uit dennen en vuren komen en hele korte paaltjes uit elzen en populieren zijn gemaakt. Alle soorten hebben we in funderingen terug gevonden. Om nu naar het effect van de houtsoort te kijken heb ik even voor elke soort een paal met een gelijke diameter getekend. Die diameter ziet u hier opnieuw maar dan verschillend ingekleurd waarmee het verschil in openheid van de houtstructuur zichtbaar wordt. Geel is open licht groen is geslotener en donker groen is een dicht houtstructuur. Bij sommige bomen is de houtstructuur gedeeltelijk gesloten. aantasting onder water, tekst De openere houtstructuur zit altijd aan de buitenkant. Bij eiken is dit vaak een dunne rand en bij grenen is die veel dikker hoewel die ook smal kan zijn. Dit heeft met de leeftijd van de boom te maken en het zelfde geldt voor vuren. Als deze soorten 80 jaar als paal in de grond hebben gezeten waar enige water beweging mogelijk is, dan zijn elzen en populieren volledig verrot, en dit geldt ook voor de buitenrand van eiken en grenen. Dennen en vuren zijn slechts in een dunne buitenste schil aangetast. Als je deze palen eeuwen laat staan dan zal het binnenste deel van eiken, grenen en vuren onaangetast zijn terwijl al het andere hout geheel is verrot. We denken, maar dat weten we niet zeker, dat wanneer een paal direct na kap de grond in gaat ook dennen en de buitenste schil van vuren binnen 80 jaar verrot.

9

10 aantasting onder water, tekst Dus op basis van de houtsoort en de houtstructuur kunnen we een goede voorspelling doen wat de aantasting in de toekomst gaat doen en waarom er verschillen gevonden worden. Maar dit gaat alleen over de paalkoppen. Voor het voorspellen van het verloop van aantasting naar de paalpunt zijn we nog niet zo ver. We weten wel dat een paal altijd over de gehele lengte is aangetast. Bij een dunne schil aan de kop is dat ook zo aan de put. Bij een volledig verrotte paalkop kan de punt ook volledig verrot zijn (zoals vaak het geval met grenen, elzen, populier in Haarlem) maar dat hoeft niet en dit geldt ook voor de gevonden aangetaste schil aan de paalkop. Deze laatste situatie komen we veel tegen maar voorspellen kunnen we hem niet. Waarschijnlijk ligt de sleutel in de interactie tussen de wat geslotenere houtstructuren de bodemhydrologie. punt beter punt mogelijk beter

11 aantasting onder water, tekst Terug naar mijn eerdere plaatje. De verschillen die we hier zien aan de paalkoppen kunnen we heel goed voorspellen wanneer we gegevens hebben over de houtsoort en de houtstructuur. Inschatting wat er aan de paalpunten gebeurt kan niet altijd. De middelste situatie is goed te voorspellen, de rechter iets beter maar over de linker situatie weten we dat deze situatie kan plaats vinden maar dat vaak de punt van betere kwaliteit is. Terug naar de vraagstelling stopt het ooit, ja (voor funderingen) soms met een verrotte paal of soms met alleen een dun of dikkere schil. Wat betreft kennisontwikkeling moeten we nog een laatste stap zetten om interactie tussen bodemhydrologie en houtaantasting goed in de vingers te krijgen, dat betekent dus palen trekken. Verder zijn we bezig om aantasting te stoppen en om palen nieuwe sterkte te geven. Met onze innovatieve ideeën hoop ik eindelijk aan de slag te kunnen gaan in 2012 zodat ik volgend jaar hierover meer kan vertellen.

Houtaantasting onder water

Houtaantasting onder water Houtaantasting onder water René Klaassen Informatieavond funderingsproblematiek 10 december 2008 Inleidingtekst Houtaantasting onder water Mijn naam is René Klaassen en werk bij SHR in Wageningen. Het

Nadere informatie

22/01/2013. Heipalen. René Klaassen. 17 januari ste Nationale Houten Heipalendag SHR

22/01/2013. Heipalen. René Klaassen. 17 januari ste Nationale Houten Heipalendag SHR Heipalen in water en grond René Klaassen 17 januari 2013 8 ste Nationale Houten Heipalendag SHR 1 SHR foto FUGRO SHR 2 Database, tekst We krijgen al 15 jaar lang dit soort boorkernen binnen waaraan SHR

Nadere informatie

Tweede Nationale heipalendag

Tweede Nationale heipalendag Tweede Nationale heipalendag Nieuwe inzichten vanuit het onderzoek naar houtaantasting 16 januari 2007 René Klaassen / Jan Hamming SHR Hout Research Welkom allemaal, grote opkomst, 1 ste dag circa 40 mensen

Nadere informatie

Conservering van houten paalfunderingen onder woningen en kunstwerken Stoppen bacteriële (onder water) aantasting

Conservering van houten paalfunderingen onder woningen en kunstwerken Stoppen bacteriële (onder water) aantasting Conservering van houten paalfunderingen onder woningen en kunstwerken Stoppen bacteriële (onder water) aantasting Dr. René Klaassen Innovatie dag Platform Slappe bodem, Workshop: Innovaties van nu en voor

Nadere informatie

RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE PAALFUNDERING GEBOUW F & G.

RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE PAALFUNDERING GEBOUW F & G. IFCO Funderingsexpertise BV Limaweg 17 2743 CB Waddinxveen Tel: (0182) 646 646 Fax: (0182) 646 654 E-mail: mail@ifco.nl Web: www.ifco.nl KvK: Gouda 290 32656 RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE PAALFUNDERING GEBOUW

Nadere informatie

Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie 2003

Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie 2003 Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie 2003 Datum PROTOCOL INSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERINGEN PROTOCOL INSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERINGEN PROTOCOL INSPECTIE HOUTEN

Nadere informatie

Kennisdag Funderingen. Congres Aanpak Funderingsproblematiek. Techniek en funderingsherstel. Frits van Tol TU-Delft Deltares.

Kennisdag Funderingen. Congres Aanpak Funderingsproblematiek. Techniek en funderingsherstel. Frits van Tol TU-Delft Deltares. Kennisdag Funderingen Congres Aanpak Funderingsproblematiek Techniek en funderingsherstel Frits van Tol TU-Delft Deltares November 24, 2013 1 Vermelding Sectie GeoEngineering onderdeel organisatie Overzicht

Nadere informatie

Het Scheepvaartmuseum

Het Scheepvaartmuseum Het Scheepvaartmuseum een vernieuwd gebouw op een eeuwen oude paalfundering Rijksgebouwendienst ing. J.P. Hielema 13 januari 2015 SHR Symposium - Restauratiebeurs 13 januari 2015 13 januari 2015 13 januari

Nadere informatie

Voor wie. Probleemschets. Hoe herkent u funderingsproblemen?

Voor wie. Probleemschets. Hoe herkent u funderingsproblemen? Regeling funderingsherstel Klemmende deuren, ramen die niet meer goed dicht kunnen, scheuren in de muren en verzakkingen. Dit zijn typische kenmerken van funderingsproblemen, in de volksmond ook wel paalrot

Nadere informatie

RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERING. PROJECT: ZOETERWOUDSESINGEL 34 TE LEIDEN.

RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERING. PROJECT: ZOETERWOUDSESINGEL 34 TE LEIDEN. IFCO Funderingsexpertise BV Limaweg 17 2743 CB Waddinxveen Tel: (0182) 646 646 Fax: (0182) 646 654 E-mail: mail@ifco.nl Web: www.ifco.nl KvK: Gouda 290 32656 RAPPORT FUNDERINGSINSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERING.

Nadere informatie

FASE 2 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN

FASE 2 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN FUGRO GEOSERVICES B.V. Geo-Advies West-Nederland INNOVATIEONDERZOEK betreffende FASE 2 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN Projectnummer: 4013-0633-000 3440 AA WOERDEN Projectleider

Nadere informatie

PT6420. Definitiestudie Bodemsaneren en paalrot

PT6420. Definitiestudie Bodemsaneren en paalrot PT6420 Definitiestudie Bodemsaneren en paalrot Definitieve rapportage Ing. W.J.Braam, Dumea-KBBL (penvoerder) Ing. A.J.W. Smits, Dumea-KBBL Dr. R.K.W.M. Klaassen, SHR Ir. P.J.M. den Nijs, Wareco Juni 2009

Nadere informatie

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen

SAMENVATTING. www.woerden.nl/onderwerpen/wonen-en-leefomgeving/grondwaterstand en funderingen SAMENVATTING Aanleiding In het westelijke deel van het Schilderskwartier zijn de woningen gefundeerd op houten palen met betonopzetters. Uit onderzoeken in de jaren 90 is gebleken dat de grondwaterstand

Nadere informatie

Funderingsonderzoek IJsclubstraat 37 Rotterdam.

Funderingsonderzoek IJsclubstraat 37 Rotterdam. Funderingsonderzoek IJsclubstraat 37 Rotterdam. C.J. SMIT & ZN bv Aannemingsbedrijf Funderingstechniek 23 januari 2017. C. J. Smit & Zonen b.v. AANNEMINGSBEDRIJF- FUNDERINGSTECHNIEK bezoekadres Oostbaan

Nadere informatie

FASE 3 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN

FASE 3 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN FUGRO GEOSERVICES B.V. Geo-Advies West-Nederland INNOVATIEONDERZOEK betreffende FASE 3 GRONDWATERONDERLAST EN FUNDERINGSITUATIE SCHILDERSKWARTIER WOERDEN Opdrachtnummer: 4013-0633-000 Projectleider Projectcoördinator

Nadere informatie

Herontwikkeling Zoeterwoudsesingel 34, Leiden Notitie fundering herstel

Herontwikkeling Zoeterwoudsesingel 34, Leiden Notitie fundering herstel Pieters Bouwtechniek Martinus Nijhofflaan 2 2624 ES Delft 015-2190300 Postbus 1047 2600 BA Delft info@pbt-delft.nl www.pietersbouwtechniek.nl Herontwikkeling Notitie fundering herstel Opdrachtgever: Architect:

Nadere informatie

Grondwater en de fundering van uw huis

Grondwater en de fundering van uw huis Grondwater en de fundering van uw huis Vlak onder de grond is de bodem verzadigd met water: dit is het grondwater. Als uw huis houten funderingspalen heeft of géén funderingspalen, dan kan een lage grondwaterstand

Nadere informatie

Schets van het probleem en hypothesen waarom er geen schade is vastgesteld. Fase 1: Verkennen t.p.v. de voormalige school

Schets van het probleem en hypothesen waarom er geen schade is vastgesteld. Fase 1: Verkennen t.p.v. de voormalige school Bewonersavond Innovatieonderzoek Schilderskwartier Woerden Plan Van Aanpak. Peter Nelemans Maarten Profittlich 5 februari 2014 Inhoudsopgave Korte introductie Fugro en het projectteam Schets van het probleem

Nadere informatie

S CHILDERSKWARTIER. Infobrief. Funderingspalen zijn goed door gebrek aan zuurstof in de bodem. Wat leest u in deze nieuwsbrief?

S CHILDERSKWARTIER. Infobrief. Funderingspalen zijn goed door gebrek aan zuurstof in de bodem. Wat leest u in deze nieuwsbrief? S CHILDERSKWARTIER Ontwikkelingen rondom grondwateronderlast en funderingssituatie Nr. 12 - November 2014 Infobrief Wat leest u in deze nieuwsbrief? Met deze infobrief informeren de samenwerkende partijen

Nadere informatie

FUNDERING VAN TEYLERS MUSEUM. Jasper Vosdingh Bessem Fundering Teylers Museum Historie. Ovale zaal.

FUNDERING VAN TEYLERS MUSEUM. Jasper Vosdingh Bessem Fundering Teylers Museum Historie. Ovale zaal. FUNDERING VAN TEYLERS MUSEUM Jasper Vosdingh Bessem j.vosdinghbessem@fugro.nl Historie Ovale zaal bron: Ten Cate & Van Wiele 1 20-1-2014 Historie : start bouw in 1779 naar een ontwerp van de jonge architect

Nadere informatie

Funderingsherstel en funderingsverbetering, (in de Volkshuisvesting)

Funderingsherstel en funderingsverbetering, (in de Volkshuisvesting) Funderingsherstel en funderingsverbetering en de invloed daarvan op de omgeving in Amsterdam. januari 2017 ing. Frans Sas 1 Inleiding. In Amsterdam zijn er allerlei soorten herstel en verbeteringen aan

Nadere informatie

RAADSINFORMATIEBRIEF 14R.00530

RAADSINFORMATIEBRIEF 14R.00530 RAADSINFORMATIEBRIEF 14R.00530 Van : college van burgemeester en wethouders Datum : 2 december 2014 Portefeuillehouder(s) : wethouder Koster Portefeuille(s) : Openbare ruimte, onderdeel water Contactpersoon

Nadere informatie

Professionalisering en kwaliteitsborging van funderingsonderzoeken

Professionalisering en kwaliteitsborging van funderingsonderzoeken Professionalisering en kwaliteitsborging van funderingsonderzoeken Peter Nelemans KCAF congres Fugro GeoServices BV 21-11- 2013 Inhoud: Introductie F3O De F3O richtlijnen voor funderingsonderzoeken In

Nadere informatie

Eigenschappen van eiken

Eigenschappen van eiken Eigenschappen van eiken ir. Jos Creemers SHR studiemiddag 1 oktober 2015 SHR, Nieuwe Kanaal 9 b, 6709 PA Wageningen, T:0317-467366, E: info@shr.nl, W: www.shr.nl 1 Eiken en eik (Quercus) 2 22 SHR Studiemiddag

Nadere informatie

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS

(FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS (FRUIT-)BOMEN SCHRIJVEN GESCHIEDENIS MENSEN, DIEREN EN PLANTEN GROEIEN EEN BEPAALDE PERIODE VAN HUN LEVEN TOT ZE HUN UITEINDELIJKE GROOTTE HEBBEN BEREIKT. BIJ MENSEN EN DIEREN IS MEESTAL WEL TE ZIEN OF

Nadere informatie

Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6

Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6 INHOUD Bollen en knollen Les 1: bollen en knollen... 2 Werkblad bol en knol... 4 Bol en knol stripverhaal... 5 Achtergrondinformatie... 6-1 - Les 1: Bollen en knollen Nodig: Van Milieueducatie: - Aardappel(en)

Nadere informatie

2-2-2015. Terugblik op 5 jaar F3O en 10 jaar houten heipalendagen. Peter Nelemans 22 januari 2015. Melding van oprichting F3O à Krachten bundelen

2-2-2015. Terugblik op 5 jaar F3O en 10 jaar houten heipalendagen. Peter Nelemans 22 januari 2015. Melding van oprichting F3O à Krachten bundelen Tussen 2006 en 2010 is 5 keer een nationale houten heipalendag georganiseerd door: René Klaassen (SHR) 2x Terugblik op 5 jaar F3O en 10 jaar houten heipalendagen Peter Nelemans 22 januari 2015 Peter den

Nadere informatie

Informatie reader. Over bomen

Informatie reader. Over bomen Informatie reader Over bomen Bron: een selectie uit folders van de bomenstichting Hoe groeit een boom? blz. 1 t/m 4 Bomen en mensen blz. 5 t/m 7 Bomen en feesten blz. 8 t/m 10 Bomen en medicijnen blz.

Nadere informatie

WARECO AMSTERDAM BV. ", atb~ Funderingsonderzoek Padlaan 12 te Krommenie. Uitgebracht aan:

WARECO AMSTERDAM BV. , atb~ Funderingsonderzoek Padlaan 12 te Krommenie. Uitgebracht aan: WARECO AMSTERDAM BV. bode, wa fj-2 ", atb~ Funderingsonderzoek Padlaan 12 te Krommenie bodemsanering waterbeheer funderingen Uitgebracht aan: Gemeente Zaanstad Dienst Stadsbedrijven T.a.v. de heer R. Begers

Nadere informatie

F3O richtlijn. Bureaustudie (bijlagen 4 en 6) bouweenheid Rakstraat 9-23 bouwkundig bouwjaar: 1910

F3O richtlijn. Bureaustudie (bijlagen 4 en 6) bouweenheid Rakstraat 9-23 bouwkundig bouwjaar: 1910 onderdeel overzicht resultaten funderingsonderzoek bouweenheid 029 beoordeling cfm F3O richtlijn Bureaustudie (bijlagen 4 en 6) bouweenheid Rakstraat 9-23 bouwkundig bouwjaar: 1910 originele bouwtekeningen:

Nadere informatie

De klimaatbestendige (oude) stad

De klimaatbestendige (oude) stad De klimaatbestendige (oude) stad Peter den Nijs Wareco ingenieurs F3O KANS OP PAALROT Groot deel Nederland Grote verschillen bodemopbouw Grote verschillen in klimaateffect Grote spreiding in risico s 1

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam

Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel. Dwarse doorsnede van een boomstam Jurgen Vansteenkiste : Atlas Atheneum Gistel Dwarse doorsnede van een boomstam Spinthout (licht) en kernhout (donker) Spinthout is het niet-verkernde hout van een boom: het bevindt zich tussen het kernhout

Nadere informatie

Het Nieuwe Rijksmuseum

Het Nieuwe Rijksmuseum Peter den Nijs Wareco ingenieurs: adviesbureau voor de ondergrond Rotterdam, 17 januari 2011 In 1876 besluit om te bouwen Architect P.J.H. Cuypers Open 1885 Plannen renovatie begin jaren 90 Wareco sinds

Nadere informatie

Hygroscopische eigenschappen

Hygroscopische eigenschappen 2013/12 Hout Hygroscopische eigenschappen Hout en vocht Hout is een natuurproduct dat na droging en verwerking gevoelig blijft voor vocht. Dit betekent dat het kan uitzetten en krimpen. Gebeurt dit ongelijkmatig,

Nadere informatie

INDELING INLEIDING (AANLEIDING?) GRONDWATERBEHEER IN DELEN DE WATERWET OVERLAST EN ONDERLAST: DE PROBLEMEN VERBONDEN.

INDELING INLEIDING (AANLEIDING?) GRONDWATERBEHEER IN DELEN DE WATERWET OVERLAST EN ONDERLAST: DE PROBLEMEN VERBONDEN. INDELING Grondwaterbeheer in de stad: een kans Peter den Nijs Inleiding Grondwaterbeheer in de stad: een kans Beleid grondwater stedelijk gebied Het wordt alleen maar slechter Afsluiting en vragen Grondwaterbeheer

Nadere informatie

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom

BOOM de kampioen. vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom BOOM de kampioen vertelt over de plek die alle bomen over de hele wereld in ons leven innemen. En in het leven van de dieren. Er zijn ontelbaar veel boomsoorten en soms heeft een boom ook nog eens familieleden

Nadere informatie

Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie Datum 23 juni 2003

Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie Datum 23 juni 2003 Protocol voor het uitvoeren van een inspectie aan houten paalfunderingen versie 2003 Datum 23 juni 2003 CONCEPT-PROTOCOL INSPECTIE HOUTEN PAALFUNDERINGEN 2 / 15 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave 2 2 Inleiding

Nadere informatie

Spelen met Acrylic sheets:

Spelen met Acrylic sheets: Spelen met Acrylic sheets: Wat zijn Acrylic Sheets. Weet niet goed hoe ik dit moet vertalen maar, ik bedoel niet de plastic vellen die je in de winkel komt. Deze Acryl vellen worden gemaakt van een laag

Nadere informatie

AANVULLEND FUNDERINGSONDERZOEK COMPLEX B Drievriendendwarsstraat 12 te Rotterdam

AANVULLEND FUNDERINGSONDERZOEK COMPLEX B Drievriendendwarsstraat 12 te Rotterdam FUGRO INGENIEURSBUREAU B.V. Regio Zuid - Geotechniek RAPPORT betreffende AANVULLEND FUNDERINGSONDERZOEK COMPLEX 871-172B Drievriendendwarsstraat 12 te Rotterdam Opdrachtnummer: 7006-0193-000 Opdrachtgever

Nadere informatie

AANVULLENDE FUNDERINGSINSPECTIES ENERGIEHUIS AAN DE NOORDENDIJK 148 TE DORDRECHT

AANVULLENDE FUNDERINGSINSPECTIES ENERGIEHUIS AAN DE NOORDENDIJK 148 TE DORDRECHT FUGRO INGENIEURSBUREAU B.V. Regio Zuid - Geotechniek RAPPORT betreffende AANVULLENDE FUNDERINGSINSPECTIES ENERGIEHUIS AAN DE NOORDENDIJK 148 TE DORDRECHT Opdrachtnummer: 7009-0076-000 Opdrachtgever Constructeur

Nadere informatie

Instructies voor de overgang naar tubeless

Instructies voor de overgang naar tubeless Instructies voor de overgang naar tubeless Wat u nodig heeft, voordat u begint: Een fietswiel (van een mountainbike, cyclocross) met band Een conversieset - "Stan's NoTubes Conversion Kit Een veiligheidsbril

Nadere informatie

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen

klas 3 beeldende vormgeving buitentekenen ZOEKEN Weet jij wat een zoeker is? Hierboven is er een getekend. Hij wordt gebruikt bij het zoeken naar een geschikt gedeelte om te tekenen. Zo n zoeker heeft brede randen en geeft je als het ware een

Nadere informatie

FUNDERINGEN. Presentatie Raadscommissie W+L 26 maart 2003 Naar aanleiding van de Evaluatie van januari 2003 Door P. Bekkers, PM iov SO

FUNDERINGEN. Presentatie Raadscommissie W+L 26 maart 2003 Naar aanleiding van de Evaluatie van januari 2003 Door P. Bekkers, PM iov SO FUNDERINGEN Presentatie Raadscommissie W+L 26 maart 2003 Naar aanleiding van de Evaluatie van januari 2003 Door P. Bekkers, PM iov SO FUNDERINGEN Korte historie Beleid Fundering en funderingsproblemen

Nadere informatie

Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen?

Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen? Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen? Schrikbeeld in veel gemeenten Rotterdam Amsterdam Haarlem Dordrecht Weesp Zevenaar Schiedam Zaanstad Echten (Fr) Spakenburg Maar hoe zit het

Nadere informatie

1 Vinden de andere flamingo s mij een vreemde vogel? Dat moeten ze dan maar zelf weten. Misschien hebben ze wel gelijk. Het is ook raar, een flamingo die jaloers is op een mens. En ook nog op een paard.

Nadere informatie

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen

Extra -Laat de kinderen eventueel op internet zoeken naar gezonde en ongezonde bomen Bomen van binnen Lesduur: 60 tot 90 minuten Bestemd voor groep 6 t/m 8 Sluit aan bij kerndoelen: 37, 39, 40, 41 Inleiding Korte omschrijving van de les: Lengtegroei en diktegroei, de lagen van een boom,

Nadere informatie

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in:

Bomenpad Park Vredeoord. Antwoordenblad. Vul hier eerst jullie namen in: Antwoordenblad Vul hier eerst jullie namen in: 1......................................................................................... 3.........................................................................................

Nadere informatie

let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst met twee personen.

let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst met twee personen. HOE MAAK IK EEN VROEGMIDDELEEUWS RONDSCHILD? Door Imme Strang Vereniging voor Militaire Living History Werkgroep Milites Francorum Versie 12-2016 let op: het maken van een schild is veruit het makkelijkst

Nadere informatie

Paalrot door lekke drainerende riolen

Paalrot door lekke drainerende riolen Stichting Platform Fundering Nederland (SPFN) Postbus 192 3300 AD Dordrecht e-mail: fundering@cs.com. internet: www.platformfundering.nl bankrek 10.22.67.847 KvK: 24370117 Paalrot door lekke drainerende

Nadere informatie

Bos & milieu. Bomen 2013/12

Bos & milieu. Bomen 2013/12 2013/12 Bos & milieu Bomen In een boom speelt zich een aantal levensprocessen af die zorgen voor de groei. Dit verschijnsel heet fysiologie en komt bij alle levende organismen voor. De belangrijkste levensprocessen

Nadere informatie

Ener-gie ge-bruiken of ge-ven?

Ener-gie ge-bruiken of ge-ven? Naut Groep 6 thema 1, les 1 Natuurlijke verschijnselen Werkblad 1 Ener-gie ge-bruiken of ge-ven? Zet een kruis voor het goede antwoord. ijs me-ten sla-pen wor-tel voet-bal-len snoep brood le-zen Vul in.

Nadere informatie

Nieuwsflits F 3 O - 2013 nr. 1

Nieuwsflits F 3 O - 2013 nr. 1 Beste mensen, Nieuwsflits F 3 O - 2013 nr. 1 Net voor de komende vakantieperiode willen we u op de hoogte te brengen van nieuwe ontwikkelingen en wetenswaardigheden op het gebied van de houten palenproblematiek

Nadere informatie

Nieuwsflits F 3 O nr. 2

Nieuwsflits F 3 O nr. 2 Het bestuur van F3O is trots op de opzet van de cursus en Beste mensen, Nieuwsflits F 3 O - 2012 nr. 2 In deze nieuwsflits een terugblik van de afgelopen maanden op diverse wetenswaardigheden in ons vakgebied.

Nadere informatie

Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen?

Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen? Wat doe ik als bestuurder met (mogelijke) funderingsproblemen? Schrikbeeld in veel gemeenten Rotterdam Amsterdam Haarlem Dordrecht Weesp Zevenaar Schiedam Zaanstad Echten (Fr) Spakenburg Maar hoe zit het

Nadere informatie

Frank Treuren BV Burg. Sloblaan 36 4231 AC Meerkerk tel: 0183 35 18 89 fax: 0183 35 11 91 info@franktreuren.nl www.frantreuren.nl

Frank Treuren BV Burg. Sloblaan 36 4231 AC Meerkerk tel: 0183 35 18 89 fax: 0183 35 11 91 info@franktreuren.nl www.frantreuren.nl www.frantreuren.nl van de Arrondissementsrechtbank te Tiel en ten kantore van de Kamer van Koophandel en Fabrieken aldaar. Desgewenst zullen u gaarne een exemplaar van deze voorwaarden doen toekomen. 2

Nadere informatie

Inhoud. Op palen gefundeerde panden. Voorbeeld zetting Hoogbouw: Inhoud. Erasmus MC 110 m hoog. Funderingspalen plaatselijk te kort

Inhoud. Op palen gefundeerde panden. Voorbeeld zetting Hoogbouw: Inhoud. Erasmus MC 110 m hoog. Funderingspalen plaatselijk te kort Op palen gefundeerde panden Hoezo zettingsvrij? ir. Jan van Dalen Inhoud Zettingen van op palen gefundeerde constructies: 1. Samendrukbare lagen onder de zandlaag 2. Funderingsproblemen 3. Invloed van

Nadere informatie

Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen

Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen Technische uitvoering van damwanden, steigers en meerpalen Damwanden Damwand wordt in de waterbouw toegepast om water en grond te scheiden, veelal langs een oever waar een bepaalde waterdiepte vereist

Nadere informatie

Bachelor)Eindwerk)) Een%nieuwe%kijk%op% funderingsherstel % Civiele&Techniek&TU&Delft& Door:)! Ben!van!der!Kwaak! 1504525!

Bachelor)Eindwerk)) Een%nieuwe%kijk%op% funderingsherstel % Civiele&Techniek&TU&Delft& Door:)! Ben!van!der!Kwaak! 1504525! Bachelor)Eindwerk)) Civiele&Techniek&TU&Delft& Een%nieuwe%kijk%op% funderingsherstel % Afbeelding)1)Boven:)houtenpaalfundering(www.dichtbij.nl),)onder:)Doorsnede)voorspanbalk(Schipper,)2010)) Door:) BenvanderKwaak

Nadere informatie

F 3 O richtlijn. Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen

F 3 O richtlijn. Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen Versie 1, 18 januari 2011 Op- en aanmerkingen over de inhoud van deze richtlijn kunnen worden gemeld aan het bestuur van F 3 O en zullen

Nadere informatie

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2012 TOETS APRIL uur

TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2012 TOETS APRIL uur TWEEDE RONDE NATUURKUNDE OLYMPIADE 2012 TOETS 1 26 APRIL 2012 10.30 12.30 uur 1. STOK IN WATER Een homogene stok met een dichtheid van 0,60 kg/dm 3 is draaibaar aan een onderwater gelegen steen bevestigd.

Nadere informatie

Paalrot door lekke drainerende riolen

Paalrot door lekke drainerende riolen Paalrot door lekke drainerende riolen Tot 1960-1970 soms ook nog daarna zijn houten heipalen gebruikt in klei en veengebieden voor de fundering van woningen. Tot ongeveer 1910 als Amsterdamse en Rotterdamse

Nadere informatie

Excursie 4-9-2014. 3 september 2014

Excursie 4-9-2014. 3 september 2014 Excursie André de Prouw (Constructiebureau De Prouw) Marcel van Dasselaar (ArcheoMedia) Barbara Veselka (Fysisch Antropoloog) Jasper Vosdingh Bessem (Fugro GeoServices) 3 september 2014 André de Prouw

Nadere informatie

F 3 O richtlijn. Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen

F 3 O richtlijn. Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen Onderzoek en beoordeling van houten paalfunderingen onder gebouwen Versie 1, 18 januari 2011 Op- en aanmerkingen over de inhoud van deze richtlijn kunnen worden gemeld aan het bestuur van F 3 O en zullen

Nadere informatie

BUITENPLANKEN. ipodeck

BUITENPLANKEN. ipodeck BUITENPLANKEN ipodeck WAAROM IPODECK? Amorim Wood Supplies introduceert een innovatief systeem voor het gebruik van hout in verschillende natuurlijke omgevingen zoals tuinen, zwembaden, voetgangersbruggen

Nadere informatie

Checklist toestellen Commissie Agility, Raad van Beheer 1

Checklist toestellen Commissie Agility, Raad van Beheer 1 Hoogtesprong Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de vleugel is 40 tot 60 cm. Het mag niet mogelijk

Nadere informatie

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG

VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG VOORBEELD WETENSCHAPPELIJK VERSLAG LET OP: DIT IS EEN VOORBEELDVERSLAG EN IS DUS ERG BEKNOPT! NAAM: VOORNAAM & ACHTERNAAM KLAS: 1M1 - SCHOOL VAK: BIOLOGIE DOCENT: MEVROUW SMIT INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding..

Nadere informatie

Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 )

Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 ) VILTEN Een verhaal uit het tijdschrift Handwerken zonder grenzen. ( 4/81 ) De GESCHIEDENIS: Het vilten of vervilten van wol is een heel oude techniek en was en is verspreid over de hele wereld. Er werd

Nadere informatie

www.houtcompagnie.nl

www.houtcompagnie.nl www.houtcompagnie.nl Houtinkoop voor bijzondere afmetingen: Wie en wat zijn wij: Nick Faber, ik ben Directeur/eigenaar van Houtcompagnie Almenum BV in Harlingen. Wij zijn een houthandel/zagerij. Ik ben

Nadere informatie

Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu

Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Vertaling Uitgave maart 2014 Bonsaiblad Satsuki Kenkyu Les 3: De basis methodes om jonge planten te vormen door bedrading(deel 2) Door Isamu Enomoto (officieel lector van de Japanse Satsuki Vereniging)

Nadere informatie

Spelletjes: moeilijkheidsgraad makkelijk

Spelletjes: moeilijkheidsgraad makkelijk Spelletjes: moeilijkheidsgraad makkelijk Bewegingsspel vogels Wanneer er KRAAI geroepen wordt, bewegen de kinderen hun armen traag op en neer om de grote krachtige vogel na te bootsen, bij KOOLMEESJE sneller

Nadere informatie

Project Zeeuws Behout. Restauratieverslag van een vroeg 20 e eeuwse bascule, Museum Stoomtrein Goes-Borsele te Goes. Houtwerk.

Project Zeeuws Behout. Restauratieverslag van een vroeg 20 e eeuwse bascule, Museum Stoomtrein Goes-Borsele te Goes. Houtwerk. Project Zeeuws Behout Restauratieverslag van een vroeg 20 e eeuwse bascule, Museum Stoomtrein Goes-Borsele te Goes. Houtwerk Van alle voorwerpen welke ingebracht zijn bij het project Zeeuws Behout was

Nadere informatie

ALGEMEEN BEMESTEN WATER GEVEN

ALGEMEEN BEMESTEN WATER GEVEN ALGEMEEN Alleen werken aan gezonde bomen. Als de boom niet gezond is, dan beschermen tegen de zon. Gun hem de brood nodige rust. Bedenk te allen tijde dat in principe alleen dat wordt gedaan dat goed is

Nadere informatie

Checklist toestellen 2016 Commissie Agility, Raad van Beheer 1

Checklist toestellen 2016 Commissie Agility, Raad van Beheer 1 Hoogtesprong Hoogte L: 55-60 cm, M: 35-40 cm, S: 25-30 cm Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de

Nadere informatie

Wat gaat er gebeuren in het Oosterpark?

Wat gaat er gebeuren in het Oosterpark? Essentaksterfte De situatie in Nederland Inmiddels is meer dan 80 % van de essen in Nederland aangetast. De verwachting is dat hooguit 10 % van de essen de ziekte zal overleven, gebaseerd op ervaringen

Nadere informatie

Het herkennen en aanpakken van eventuele. funderingsproblemen. bij koop of verkoop van een woning

Het herkennen en aanpakken van eventuele. funderingsproblemen. bij koop of verkoop van een woning Het herkennen en aanpakken van eventuele funderingsproblemen bij koop of verkoop van een woning In gebieden met klei- en veenlagen zijn in het verleden houten paalfunderingen gebruikt. Soorten funderingen:

Nadere informatie

8304 Geraadpleegd. W. Visser, I. Elemans, J. Michel, M. Stam

8304 Geraadpleegd. W. Visser, I. Elemans, J. Michel, M. Stam VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Van: W. van Bodegraven Tel.nr. : 8304 Geraadpleegd consulent Datum: 19 september 2013 Afd.: Realisatie en Beheer Financieel: Tekenstukken: Ja Bijlagen: 3 Afschrift

Nadere informatie

Blij, boos, verdrietig of sip Het zijn allemaal gevoelens van geboorte tot rip Als je gepest word ben je verdrietig De pestkoppen zijn daarom ook

Blij, boos, verdrietig of sip Het zijn allemaal gevoelens van geboorte tot rip Als je gepest word ben je verdrietig De pestkoppen zijn daarom ook Aarde 9 miljoen mensen zijn jarig op de zelfde dag als jij. Dan zijn er veel mensen op de wereld, Mensen zoals jij. Al die mensen, Staan op de aarde, Een aarde van 6000.000.000.000.000.000.000.000 kg.

Nadere informatie

Nodig: Het is belangrijk dat het genoemde materiaal gebruikt wordt, zodat de nachtegalen weersbestendig zijn!

Nodig: Het is belangrijk dat het genoemde materiaal gebruikt wordt, zodat de nachtegalen weersbestendig zijn! Nodig: Per leerling 1 sheet van 50 x 50 cm. Tekenpotloden Goede scharen Pandakrijtjes (óf acrylverf+penselen+water) Onderleggers Nietmachines Duct tape (duck tape) Het is belangrijk dat het genoemde materiaal

Nadere informatie

Wervelbedfilters. Van glas kan je het dus ook maken zoals ik al eerder op merkte Voordeel het is goedkoper Nadeel het is kwetsbaarder

Wervelbedfilters. Van glas kan je het dus ook maken zoals ik al eerder op merkte Voordeel het is goedkoper Nadeel het is kwetsbaarder Wervelbedfilters Een nieuwe ontwikkeling opgebied van filtering is een wervelbedfilter. Deze wordt al een geruime tijd toegepast op proffesioneelgebied denk maar aan Oceaan van Dierentuin Blijdorp te Rotterdam.

Nadere informatie

M I J N Z E L F B O U W A Q U A R I U M A C H T E R W A N D

M I J N Z E L F B O U W A Q U A R I U M A C H T E R W A N D 1 M I J N Z E L F B O U W A Q U A R I U M A C H T E R W A N D Na wat rondkijken op internet, en vragen stellen aan andere aquarianen ben ik toch zelf begonnen. Ik had er ook in div. winkels al veel gezien

Nadere informatie

Massief houten tafelbladen

Massief houten tafelbladen Massief houten tafelbladen Boomstamtafels uit één stuk hout We kunnen massief houten tafelbladen op maat voor u leveren. Direct uit voorraad. Messcherpe tarieven door eigen import. Eiken, Padouk, Vuren,

Nadere informatie

Opstart modulen. Einde topografie oefenen

Opstart modulen. Einde topografie oefenen Start Topografie oefenen Opstart modulen Onderwerp kiezen Onderwerp uitvoeren Afsluit module Einde topografie oefenen Start opstart module Charlie zit Charlie gaat staan, gaat zwaaien met 1 hand en hij

Nadere informatie

Lesbrief Uitvinders. Inleiding

Lesbrief Uitvinders. Inleiding Lesbrief Uitvinders Inleiding Ruben laat Sara zien dat hij een satéprikker door een ballon kan prikken zonder dat de ballon knapt! Ook kan hij een regenboog maken met een glas water. Sara vindt het erg

Nadere informatie

Gids voor WISA -SPRUCE Oppervlaktekwaliteit

Gids voor WISA -SPRUCE Oppervlaktekwaliteit Gids voor WISA -SPRUCE Oppervlaktekwaliteit Categorieën Knoestjes < 3 mm Gezonde knoesten Kwaliteitsklasse: G Max 50 mm Kleine radiale scheuren in de knoest toegestaan Knoestgaten Open Max 40 mm toegestaan

Nadere informatie

Massief houten tafelbladen

Massief houten tafelbladen Massief houten tafelbladen Boomstamtafels uit één stuk hout We kunnen massief houten tafelbladen op maat voor u leveren. Direct uit voorraad. Messcherpe tarieven door eigen import. Eiken, Padouk, Vuren,

Nadere informatie

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang

Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout. Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Telen van Kwaliteitshout Wouter Bax, Parenco hout Inhoud Parenco hout Wat is kwaliteitshout Welke factoren zijn van belang Markt Terreinomstandigheden Partijkenmerken De kwaliteit Beschrijving per houtsoort

Nadere informatie

Pagina 1 van 4 KNK CYNOPHILIA

Pagina 1 van 4 KNK CYNOPHILIA sprong Muur Breedtesprong Slalom Vleugels De staander moet tenminste 100cm hoog zijn. Het begin van de vleugel begint op tenminste 75 cm hoogte op de staander. De breedte van de vleugel is 40 tot 60 cm.

Nadere informatie

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden

1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden BO 6 Tijdsinvestering: Bomen meten Tijdstip: lente, zomer of herfst 1.Inleiding De beheerder van een productiebos wil voordat de bomen gekapt worden Nodig: Materiaal hoogtemeter Meetlint werkbladen potloden

Nadere informatie

Verklarende Woordenlijst 2012.01.02 Eerste uitgave

Verklarende Woordenlijst 2012.01.02 Eerste uitgave Verklarende Woordenlijst 2012.01.02 Eerste uitgave Aanwasboor Holle boor, afkomstig uit de bosbouw, voor het nemen van monsters uit de kern van een houten paal. Aanzetsteen Eerste steen links en rechts

Nadere informatie

Hoe groot is onze CO 2 afdruk?

Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoe groot is onze CO 2 afdruk? Hoeveel bomen zouden er nodig zijn om onze CO 2 weer uit de lucht te halen? Hoeveel CO 2 haalt een boom uit de lucht? Hoeveel CO 2 haalt een

Nadere informatie

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht

6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht Uitwerkingen opgaven hoofdstuk 6 6.1 Voortplanting en weerkaatsing van licht Opgave 1 Opgave 2 Bij diffuse terugkaatsing wordt opvallend licht in alle mogelijke richtingen teruggekaatst, zelfs als de opvallende

Nadere informatie

Derlage Junior Hout V.O.F. Tel.: 00 31 297 261012 Schoutenstraat 30, Fax: 00 31 297 264617. ND/MD Vinkeveen, April 2001. GUARIUBA

Derlage Junior Hout V.O.F. Tel.: 00 31 297 261012 Schoutenstraat 30, Fax: 00 31 297 264617. ND/MD Vinkeveen, April 2001. GUARIUBA ND/MD Vinkeveen, April 2001. GUARIUBA Bot. Naam : Clarisia Racemosa, Spp. Familienaam : Moraceae. Handelsnamen : GUARIUBA, MURURE, Gameleiro, Guariuba Amarela, Oiti, Oiticia, Aji. Groeigebied Bomen : Voorkomend

Nadere informatie

Het bouwen van je eigen Rotsachterwand en zijwanden. Door: Niels de Smit

Het bouwen van je eigen Rotsachterwand en zijwanden. Door: Niels de Smit Het bouwen van je eigen Rotsachterwand en zijwanden Door: Niels de Smit Ik heb dit artikel geschreven omdat ik andere hobbyisten mijn ervaringen wil laten zien, en lezen over het zelf maken van een rotsachterwand

Nadere informatie

Monitoring houten paalfunderingen

Monitoring houten paalfunderingen Informatiebrochure: Monitoring houten paalfunderingen versie: juli 2012 Gemeente Zaanstad dienst Wijken, sector Handhaving afdeling Milieu- en Gebruikstoezicht Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Monitoring

Nadere informatie

Wat gaat er gebeuren in de Wevershoek?

Wat gaat er gebeuren in de Wevershoek? Essentaksterfte De situatie in Nederland Inmiddels is meer dan 80 % van de essen in Nederland aangetast. De verwachting is dat hooguit 10 % van de essen de ziekte zal overleven, gebaseerd op ervaringen

Nadere informatie

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2

1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 SOORTEN OMHEININGEN Inhoud: Omheiningen van levend materiaal 1. Levende wilgenstaken I blz. 2 2. Levende wilgenstaken II blz. 2 3. Levende meidoornhaag blz. 2 Andere soorten omheining 4. Dood hout blz.

Nadere informatie

PLAATSINGSINSTRUCTIES DUOFUSE POORTJE

PLAATSINGSINSTRUCTIES DUOFUSE POORTJE 6/2013 NL PLAATSINGSINSTRUCTIES DUOFUSE POORTJE Aangezien het Duofuse houtcomposiet poortje duurzamer is dan een houten poortje, is een correcte plaatsing noodzakelijk om jarenlang te kunnen genieten.

Nadere informatie

Rapport betreffende funderingsonderzoek pand De Holland aan de Burgemeester de Raadtsingel 97 te Dordrecht. Datum rapport 14 mei 2012

Rapport betreffende funderingsonderzoek pand De Holland aan de Burgemeester de Raadtsingel 97 te Dordrecht. Datum rapport 14 mei 2012 Rapport betreffende funderingsonderzoek pand De Holland aan de Burgemeester de Raadtsingel 97 te Dordrecht Opdracht nummer AA12988-1 Datum rapport 14 mei 2012 AA12988-1 blz. 1 Rapport betreffende funderingsonderzoek

Nadere informatie

Landhekken voor de centrale as. Regio de Walden / Fryslân

Landhekken voor de centrale as. Regio de Walden / Fryslân Landhekken voor de centrale as Regio de Walden / Fryslân 1.1 Samenvatting De Centrale As http://www.decentraleas.nl/ http://www.decentraleas.nl/ De verenging De Noardlike Fryske Wâlden heeft in samenwerking

Nadere informatie