Veertig jaar eerlijke koffie: VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Veertig jaar eerlijke koffie: VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST"

Transcriptie

1 Veertig jaar eerlijke koffie: VERLEDEN, HEDEN EN TOEKOMST Fair Trade Original, het Nederlandse merk van eerlijke producten, kocht in 1973 voor het eerst rechtstreeks koffie in van coöperaties van kleine koffieboeren in Guatemala en bracht die op de markt. Een wereldwijde primeur én een revolutie in de koffiewereld: kleine boeren kregen zo toegang tot de exportmarkt, betere handelsvoorwaarden en meer zeggenschap over de verkoop van hun product. Consumenten konden kiezen voor een eerlijk kopje koffie.

2 Inmiddels zijn er tal van (keurmerk)initiatieven op het gebied van verantwoorde koffie en kan de koffiesector niet om het welzijn van kleine koffieboeren en arbeiders op koffieplantages heen. Een toenemend aantal koffiecoöperaties werkt volgens de uitgangspunten van een of meerdere keurmerken en heeft baat bij de voordelen die dat biedt. Consumenten kiezen steeds vaker bewust voor eerlijke producten, waardoor de afzet ervan stijgt. De lijn die 40 jaar geleden door Fair Trade Original vanuit zakelijk idealisme is ingezet, heeft geleid tot wereldwijde navolging. Hoe gaat het nu met de koffieboeren in Guatemala, na 40 jaar eerlijke handel? Welke verwachtingen hebben zij voor de toekomst, voor henzelf en voor hun kinderen? Ligt die toekomst op hun koffieveld, of juist elders? En wat kan fairtrade bijdragen aan deze toekomst? Fair Trade Original bezocht de boeren en legde hen deze vragen voor. Zomer 1973: de eerste eerlijke koffie In de zomer van 1973 arriveerden in de haven van Amsterdam kilo koffie uit Guatemala, besteld door de oprichter en toenmalige directeur van Fair Trade Original: Paul Meijs. Hij kocht de koffie na contacten met de Duitse organisatie Misereor en een Guatemalteekse landbouwingenieur. Deze laatste vertelde hoe in Guatemala al generaties lang kleine boeren in het hoogland werden uitgebuit en onderdrukt. Hij had de koffiefederatie Fedecocagua opgericht met als doel het bestaansminimum van deze boeren te verhogen en hun afhankelijkheid van derden te verminderen. Fair Trade Original verkocht de eerste partij koffie via Wereldwinkels, kerken en acties en via onder andere Misereor in Duitsland. Zowel voor de organisatie als Meijs persoonlijk was de transactie een commercieel én financieel waagstuk. Dankzij zijn persoonlijke overtuigingskracht, bracht hij zijn partij eerlijke koffie echter moeiteloos aan de man. De Indio koffie was succesvol gelanceerd. Het vervolg ( ) In de jaren die volgen, speelt eerlijke koffie in het assortiment van Fair Trade Original een steeds belangrijker rol. Samen met de Wereldwinkels en kerkelijke groepen wordt op alle manieren aan de weg getimmerd met het principe dat de kleine koffieboeren een eerlijke prijs verdienen voor hun inspanningen. Er komen koffiesoorten uit andere landen bij en de kwaliteit krijgt steeds meer aandacht. In 1987 kiest de Tweede Kamer na een blinde smaaktest voor de koffie van Fair Trade Original. De Residentie koffie is speciaal voor hen gemelangeerd. Het jaar daarop is de organisatie betrokken bij de oprichting van het Max Havelaar Keurmerk, nu onderdeel van Fair trade International. Sindsdien draagt alle koffie van Fair Trade Original het keurmerk. Begin jaren 90 start Fair Koffie zonder bijsmaak Koffie heeft soms een wrange bijsmaak. Dat kan aan de kwaliteit van de koffie liggen, maar het kan ook omdat u zich bewust bent dat koffie slechts een hongerloon opbrengt voor de kleine koffieplanter. Wij leveren u koffie zonder bijsmaak. De beste kwaliteit, gekocht tegen een redelijke prijs. (Paul Meijs in een mailing aan zijn achterban,1973. Uit: Since Jaar Fair Trade Original). 2

3 Trade Original haar Assistentieprogramma, waarbij op gestructureerde wijze ondersteuning wordt geboden aan handelspartners. Afhankelijk van de vraag vanuit onder andere koffiepartners, dragen de programma s bij aan concrete verbeteringen in productie, logistiek of organisatieontwikkeling. Gezien de aard en de omvang van de aan te pakken projecten, vindt de uitvoering regelmatig plaats in samenwerking met andere (fairtrade) organisaties. Als rond de eeuwwisseling de doorbraak van eerlijke koffie bij de grote partijen in de koffiesector uitblijft, spreekt Fair Trade Original hen in coalitie met andere organisaties aan op hun verantwoordelijkheid voor de arbeidsomstandigheden op koffieplantages. Mede dankzij aandringen vanuit de gebruikers (overheid, bedrijven, consumenten) gaan ook grote koffiemerken overstag, en kiezen voor certificering door een van de keurmerk-initiatieven. Vanaf 2008 vindt de introductie plaats van Fair Trade Original koffie in de meeste supermarktketens. Het 40-jarig koffiejubileum is anno 2013 een uitgelezen moment voor actualisering van het koffie-assortiment en restyling van de verpakkingen. De nieuwe generatie Het koffiejubileum is tevens een moment om stil te staan bij de huidige positie van de kleine koffieboeren. Waar staan ze nu ten opzichte van 40 jaar geleden, wat verwachten ze van de toekomst en welke rol is daarbij weggelegd voor Fair Trade Original? Om dit in kaart te brengen, werden eind 2012 gesprekken gevoerd met koffieboeren van coöperaties die vallen onder Fedecocagua, de koepelorganisatie waarmee het ooit begon en waarvan Fair Trade Original nog steeds koffie afneemt. Een onderzoeker in Guatemala bezocht zes Fairtrade gecertificeerde coöperaties in het Westen en Oosten van het land en sprak 35 boeren (m/v) persoonlijk en hield per coöperatie een groepsgesprek. Voor ruim 80% van deze boeren is koffie de belangrijkste bron van het familie inkomen. Zij geven aan voornamelijk lid van de coöperatie te zijn vanwege de afzetgarantie voor hun koffie en de technische ondersteuning die de coöperatie biedt. Hogere levensstandaard De geïnterviewde boeren zijn zich bewust te werken volgens de eisen die certificering aan hen stelt. Daarbij geven ze aan veel voordeel te hebben van de technische training die wordt verzorgd vanuit de coöperatie. Hun koffieplanten en -velden zijn er dankzij de ondersteuning aanzienlijk beter aan toe. De verbeterde kwaliteit van de koffie en verhoging (soms zelfs verdubbeling) van de productiviteit hebben geleid tot een hogere levensstandaard. De boeren geven aan dit terug te zien in verbetering van het opleidingsniveau (van henzelf en hun kinderen), betere voeding en gezondheidszorg, betere huisvesting en in het gezinswelzijn in het algemeen. Uitbreiding van het koffie-areaal (momenteel variërend van 0,3 tot 5 ha) is slechts aan een kleine groep voorbehouden. Certificering Fedecocagua voldoet aan meerdere certificeringssystemen, zoals Fairtrade International, Utz Certified, de Coffee and Farmer Equity (C.A.F.E.) Practices van Starbucks en Bio Suisse. Niet alle onderliggende coöperaties hebben alle certificeringen. De koepel werkt aan een optimale spreiding en verbreiding van de certificeringen, om vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen. Via een intern systeem, getrapt via eigen landbouwvoorlichters en die van de dorpscoöperaties, houdt de organisatie de certificeringen op peil en zorgt dat aan nieuwe eisen wordt voldaan. Hoewel zij op de hoogte zijn van de certificering van hun koffie, bleek uit de gesprekken dat niet alle individuele koffieboeren even goed op de hoogte zijn van de verschillen tussen en specifieke uitgangspunten van de certificeringssystemen. Dit wordt versterkt doordat Fedecocagua er tot voor kort voor koos om specifieke voordelen, zoals de ontwikkelingspremie die verbonden is aan Fairtrade certificering, ten goede te laten komen aan alle aangesloten leden van de organisatie en niet een op een aan de betreffende coöperaties. Deze keuze, gemaakt in de Algemene Vergadering, maakt bovendien dat de resultaten die in de loop der jaren zijn geboekt, moeilijk specifiek toe te schrijven zijn aan het Fairtrade systeem. 3

4 Leonarda Cobón, actief lid van de coöperatie San Jose de Obrero, werkte in de kredietcommissie en was lid van de Raad van Toezicht. Betrokkenheid bij de coöperatie De boeren bezoeken bijna unaniem regelmatig de Algemene Vergadering van hun dorpscoöperatie. Tijdens deze bijeenkomsten worden de koffieprijzen bepaald. De boeren beslissen gezamenlijk hoeveel wordt uitbetaald en hoeveel in de kas van de coöperatie blijft voor algemene doeleinden. Hoewel de boeren zeggen erg gebaat te zijn bij de ondersteuning vanuit de coöperatie en de overkoepelende federatie, geven ze tegelijkertijd aan de hogere opbrengsten die certificering biedt liever rechtstreeks uitbetaald te krijgen. Aan het management van beide organisatielagen daarom de taak om beter inzicht te geven in de financiële stromen en de aanwending van de gelden. Als verbeterpunten binnen de dorpscoöperaties noemen enkele boeren het besluitvormingsproces en een hogere roulatie van bestuursfuncties. Veruit de meesten (m/v) geven aan zich vrij te voelen hun mening te geven en deel te nemen aan de discussie. Verworvenheden fairtrade De belangrijkste bijdrage van Fairtrade certificering is volgens de boeren dat zij een duurzaam inkomen hebben voor hun gezin, dankzij tal van verbeteringen in de productie. Wel geven zij aan dat hun inkomen door recente prijsontwikkelingen en de financiële crisis wereldwijd, onder druk is komen te staan. Naast de eerder genoemde technische assistentie verzorgd door de coöperatie en de daaruit voortkomende betere oogst, voelen de individuele boeren zich persoonlijk in hun werk gesteund door de betere afzet via de coöperatie, de financieringsmogelijkheden (bijvoorbeeld voor de aanschaf van nieuwe koffieplanten), de aandacht voor het milieu en in mindere mate een hogere koffieprijs. De boeren geven aan dat de prijs die zij van de coöperatie krijgen vrijwel gelijk of nauwelijks hoger is en soms zelfs lager dan wat de opkopers incidenteel in de regio betalen. Daar tekenen zij bij aan dat alle meer structurele voordelen die hierboven beschreven zijn, niet geboden worden door opkopers. De Fairtrade ontwikkelingspremie, verbonden aan Fairtrade certificering, wordt sinds enkele jaren door Fedecocagua toegekend aan de coöperaties zelf. Zij beslissen tijdens hun Algemene Vergadering over de besteding ervan. Bij de bezochte coöperaties varieerde de besteding van directe uitbetaling aan de leden tot de bouw van gemeenschappelijke voorzieningen, de aanschaf van landbouwbenodigdheden en extra training en technische as- 4

5 sistentie. Op sociaal gebied heeft het verbeterde gezinsinkomen geleid tot een aanzienlijke afname van kinderarbeid. De kinderen gaan ook in oogsttijd naar school, nu hun werk is overgenomen door seizoenskrachten. Als ze in de vakantietijd helpen met de pluk, houden hun ouders zicht op de werktijden en risico s. Vooral de moeders hebben in dit proces een voortrekkersrol gehad. Ook in coöperatieverband hebben vrouwen een stem verworven. De geïnterviewden (m/v) geven zonder uitzondering aan dat de coöperatie open staat voor mannen én vrouwen en dat vrouwen dezelfde inbreng hebben in de besluitvorming. De enige uitzondering is de toegang tot bestuursfuncties: sommige vrouwen zijn analfabeet en voelen zich hierdoor weerhouden om een bestuursfunctie op zich te nemen. De geïnterviewden zeggen bovendien geleerd te hebben beter met anderen samen te werken en in groepsverband beslissingen te nemen. Binnen de Fairtrade vereisten valt ook een verantwoorde wijze van omgaan met het milieu. Onkruid wieden, beheer van (afval)water, gebruik van schaduwbomen: uit de gesprekken bleek dat de boeren zich hier zeer bewust van zijn en bovendien ervaren dat dit resulteert in een betere opbrengst. Minder goed geïnformeerd is men over de internationale koffiemarkt en de gevolgen daarvan op de prijs van hun koffie. Dit ondanks de voorlichting die de coöperaties over dit inderdaad bijzonder complexe onderwerp geven. Iets meer dan de helft van de boeren zegt dankzij de Grote veranderingen Gerardo de León, exportmanager van Fedecocagua in Guatemala, vat de ontwikkelingen als volgt samen: 40 Jaar geleden leefden veel van deze kleine producenten in verafgelegen gebieden in het binnenland van Guatemala. Velen spraken geen Spaans. Zij hadden geen toegang tot organisatie of technische assistentie, geen toegang tot financiering, geen toegang tot de vermarkting van hun koffie en nog veel minder tot de export van hun koffie. Zij ontvingen een prijs die misschien wel 40% lager lag dan de internationale koffiemarkt. Organisaties als het huidige Fair Trade Original hielpen hen om zich te organiseren, zij ontvingen onderwijs en ondersteuning bij hun ontwikkeling. De fairtrade markt is ontstaan vanuit de behoefte van kleine producenten om hun levenspeil te verbeteren. In het begin kocht men een generiek product wat koffie heette. Vandaag de dag hebben we ons allemaal ontwikkeld: de verpakking is moderner, de eisen van de consument hebben zich ontwikkeld, de producenten ook. Trots kunnen we vaststellen dat in die pakken koffie zit van een hoge kwaliteit, verwerkt met de meest moderne technologie. Dat garandeert dat achter het Fairtrade label niet alleen een sociale ontwikkeling schuilgaat, humanitaire hulp, maar ook de garantie op koffie van hoge kwaliteit. 40 Jaar later maken de producenten van Fedecocagua deel uit van de eerste producent-exporteur in Guatemala en kom je in de hele wereld koffie tegen van onze coöperaties met het Fairtrade label. Na een relatie van 40 jaar tussen Fedecocagua, fairtrade, kleine producenten op het platteland en de consumenten in Europa, kan ik tegen de consumenten aan de andere kant van de wereld zeggen dat met principes, met waarden en bewustzijn, men grote veranderingen teweeg kan brengen. 5

6 coöperatie wel op de hoogte te zijn van de actuele koffieprijzen. Tot slot geven ze aan dat de huidige koffieprijzen voldoende zijn om het gezin te onderhouden en een kleine reserve op te bouwen, maar onvoldoende mogelijkheden geven tot het doen van lange termijn investeringen, zoals aankoop van grond of de verbetering van hun verwerkingsinstallatie. Ambitie voor de toekomst Specifiek aan jonge koffieboeren is gevraagd wat hun ambities zijn voor de toekomst. Zij gaven aan te willen uitgroeien tot succesvolle ondernemers. Een goede afstemming en samenwerking met hun coöperatie en de overkoepelende organisatie Fedecocagua zijn daarbij onontbeerlijk, om aansluiting te kunnen houden bij de markt wat betreft kwaliteit en prijs. De boeren hebben behoefte aan adequate ondersteuning vanuit hun organisatie en dringen anderzijds aan op meer roulatie van functies binnen de coöperaties zodat ook jongeren daar toegang toe krijgen. Bijna 60% van de koffieboeren geeft aan dat hun kinderen al in de koffie werken of dat zij hopen dat hun kinderen dat gaan doen, daarbij gesteund door de benodigde kennis en kunde. Gevraagd naar welke bijdrage fairtrade in de toekomst kan bieden, wordt aangedrongen op andere prijsmechanismen, waarbij een groter aandeel van de eindprijs en de fairtrade premie rechtstreeks aan de koffieboeren toekomt. Ook gaan er stemmen op voor een fonds dat een buffer kan vormen in tijden van grote prijsschommelingen. De boeren geven aan met behulp van fairtrade de technische begeleiding en aandacht voor milieuaspecten vanuit de coöperatie te willen intensiveren en last but not least te willen investeren in het onderwijs van hun kinderen. Verantwoorde koffie anno 2013 Zo klein het in 1973 begon met kilo koffie op de kade van Amsterdam, zo gerenommeerd is inmiddels het begrip eerlijke koffie. In Nederland, waar men gemiddeld drie kopjes koffie per dag drinkt, goed voor zo n kg gebrande koffie, was volgens schatting van de Koffie Barometer van de Tropical Commodity Coalition in % van de geconsumeerde koffie verantwoord geproduceerd. De industrie heeft zich voorgenomen om dat in 2015 te laten oplopen tot 75%. Daarbij wil men op den duur het keurmerk voorbij door de hele koffiesector duurzaam te maken. Keurmerken als Max Havelaar, Utz Cert. en Rainforest Alliance zouden hierdoor overbodig worden omdat duurzaamheid vanzelfsprekend is. Fair Trade Original heeft op de competitieve koffiemarkt een bescheiden positie als koffie-aanbieder weten te behouden. Na enige tijd schuil te zijn gegaan achter het begrip Max Havelaar koffie, staat de koffie sinds 2008 weer onder eigen merk op het schap, wat leidde tot introductie in een groeiend aantal supermarktketens. Veel Wereldwinkels zijn trouwe afnemers gebleven en sinds 2010 is koffie onder het merk Fair Trade Original verkrijgbaar in het foodservice kanaal. In 2013 worden alle verpakkingen gerestyled en het assortiment aangepast aan de actuele ontwikkelingen op het schap: meer aandacht voor bonen, introductie van Koffie voor Fijnproevers en een nieuwe Dark Roast variant in de snelfilter range. Voorop de verpakkingen prijkt het vernieuwde logo met de merkbelofte: De lekkerste manier om iets goeds te doen. Daarbij staat kort en luchtig wat er zo lekker en goed is aan de producten. Zo is de Goud koffie verrijkt met een toefje training en geniet de consument met de Dark Roast van de donkere kant van koffie. Bij de Aroma koffie proef je de hele wereld in je kopje en in de Espressobonen zit zelfs extra girlpower. Op de achterkant van het pak staan deze aanduidingen verder uitgewerkt. Fairtrade koffie in de toekomst 40 Jaar geleden wendden kleine koffieboeren in Guatemala zich tot de Europese markt met de vraag hun koffie af te nemen tegen eerlijke voorwaarden. De vervolgstap was om hen te helpen hun koffieproductie te verbeteren. Ook al heeft de volgende generatie boeren inmiddels een aanzienlijk betere positie dan hun (groot)ouders, prijs en technische assistentie blijven voor hen essentiele elementen van de fairtrade samenwerking. 6

7 De basisbehoefte aan een stabiele en verantwoorde prijs voor hun product is alleszins begrijpelijk. Koffieprijzen, ook voor fairtrade koffie, worden voor een aanzienlijk deel bepaald door de ontwikkelingen op de wereldmarkt, waar de boeren zelf geen invloed op hebben. De schommelingen waren de afgelopen decennia aanzienlijk. Voordeel van Fairtrade gecertificeerde koffie is de gegarandeerde minimumprijs. Een minimumprijs wordt niet gegarandeerd door andere keurmerken. Lang is deze minimumprijs geen issue geweest dankzij de hoge prijzen voor vooral Arabicabonen. Maar gezien de recente prijsdalingen lijkt hierin verandering te komen, waardoor Fairtrade certificering inderdaad opnieuw een financieel vangnet voor de boeren wordt. Daarnaast geven de geïnterviewde boeren aan veel baat te hebben van de technische ondersteuning door de coöperatie en de toenemende aandacht voor milieuvriendelijke productie en in de toekomst deze activiteiten verder te willen uitbouwen. Tegelijkertijd stellen zij voor om de Fairtrade ontwikkelingspremie, waaruit momenteel deze activiteiten worden betaald, rechtstreeks aan de boeren uit te betalen. Hier lijkt een belangrijke taak voor de coöperatie en Fedecocagua weggelegd, om de boeren meer inzicht te geven in de financiële geldstromen van de organisatie en de keuzes die daarin worden gemaakt. Roulerende deelname aan het bestuur van de coöperaties en de centrale organisatie, een andere wens vanuit de boeren, kan bovendien bijdragen aan meer begrip voor en meer vertrouwen in de gang van zaken. Deelname aan en steun vanuit een goed werkende coöperatie zal ook in de toekomst ongetwijfeld het verschil maken voor de boeren. Zo ontkomen ook de leden van Fedecocagua, ondanks de goede staat van de koffievelden en -planten, niet aan de recente plaag van de schimmelziekte roya. Men verwacht dat de koffieoogst % lager zal uitvallen dan normaal. Om een ramp te voorkomen, stelt in Guatemala de nationale koffieassociatie Anacafé de benodigde bestrijdingsmiddelen ter beschikking tegen gereduceerde tarief. Ondersteuning van de coöperatie zal de boeren helpen van deze regeling gebruik te maken en de middelen goed toe te passen. Wat tenslotte opviel in de gesprekken met de boeren in Guatemala, was hun hoop dat hun kinderen het werk op de koffievelden zouden voortzetten. Dit ondanks dat de koffieproductie altijd hard werken zal blijven met onzeker resultaat. Blijkbaar leidt de vooruitgang die is geboekt tot optimisme, versterkt door de trots voor hun eigen verworven stuk land en hun hoogstaand product. 7

8 Voor Fair Trade Original blijft afname onder fairtrade voorwaarden en directe ondersteuning van kleine koffieboeren een belangrijke bedrijfsactiviteit. Ook al gaat het de boeren beter dan jaren terug, vooralsnog is hun positie als kleine producent kwetsbaar. Versterking van de coöperaties, en daarbinnen ook de positie van vrouwen, blijft daarom een belangrijk punt van aandacht. De coöperaties moeten in staat worden gesteld om problemen als klimaatverandering en nieuw opkomende plantenziektes bij hun leden onder de aandacht te brengen en alternatieve werkmethodes te implementeren. Bovendien nemen ook binnen het Fairtrade certificeringssysteem en binnen de Europese regelgeving, bijvoorbeeld op het gebied van voedselveiligheid, de eisen voortdurend toe. Fair Trade Original ziet het als taak om haar handelspartners waar nodig te helpen hieraan te voldoen. Publicatie ter gelegenheid van 40 jaar Fair Trade Original koffie. Gebaseerd op gesprekken met koffieboeren en coöperaties van koepelorganisatie Fedecocagua in Guatemala. Juni 2013 Fair Trade Original blijft dus trouw aan de koffieboeren, en breidt intussen haar werkgebied als pionier uit. Hiertoe worden nieuwe fairtrade handelsketens opgezet, in sectoren waar deze nog niet bestaan en op plaatsen waar fairtrade nog geen gemeengoed is. Dit vraagt vaak een lange adem, van alle betrokken partijen. De koffie heeft bewezen waar dit toe kan leiden. Fair Trade Original Multatulilaan NM Culemborg Nederland Telefoon Fax

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Datum: september 2011 Introductie Mede op basis van onderzoek onder Wereldwinkels en consumenten heeft Fair Trade Original haar thee assortiment aangepast tot

Nadere informatie

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection.

De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. De groene kant van de zwarte motor. maas coffee. your green selection. Uw footprint met MAAS International Duurzame koffie Introductie Het onderwerp duurzaamheid is zo breed dat velen door de bomen het

Nadere informatie

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk

Stichting Max Havelaar Brochure 2011. De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk Stichting Max Havelaar Brochure 2011 De wereld van Fair Trade in één onafhankelijk keurmerk INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave Pagina 2 Voorwoord Pagina 3 Geschiedenis van Stichting Max Havelaar Pagina 4 Assortiment

Nadere informatie

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Verslag Fair Trade van Binnen naar buiten Vrijdag 10 januari 2014 Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Welkom en kennismaking Na het invullen van

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffiebranderij Peeze Al 135 jaar heeft Peeze haar identiteit weten te behouden. Een puur bedrijf, waar uitsluitend koffie

Nadere informatie

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages

De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages De bananenteelt Geen product ter wereld wordt meer verhandeld dan bananen. Jaarlijks produceren tropische landen als Colombia, Dominicaanse Republiek en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Duurzaamheidsraport Overwijk Koffiesystemen BV 1 mei 2015 ONS DUURZAAMHEIDSBELEID

Duurzaamheidsraport Overwijk Koffiesystemen BV 1 mei 2015 ONS DUURZAAMHEIDSBELEID Duurzaamheidsraport Overwijk Koffiesystemen BV 1 mei 2015 ONS DUURZAAMHEIDSBELEID Duurzaamheid Café Salento en duurzaamheid zijn al jarenlang nauw met elkaar verbonden. Ook in 2014/2015 hebben wij weer

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

De biologische veehouderij

De biologische veehouderij oerwafels meergranenbolletjes Biologisch boeren meergranen olijfolie De biologische veehouderij Wij vinden het belangrijk dat onze klanten verantwoorde producten kunnen kopen. Bij de inkoop van onze producten

Nadere informatie

Vergelijking van drie koffie labels:

Vergelijking van drie koffie labels: Vergelijking van drie koffie labels: Fairtrade Rainforest Alliance UTZ Certified Juli 2010 1 Vergelijkende tabel voor koffielabels 1 Beheerder Startpunt/ Concept Fairtrade Rainforest Alliance UTZ CERTIFIED

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

onderneemt maatschappelijk verantwoord

onderneemt maatschappelijk verantwoord onderneemt maatschappelijk verantwoord www.coffeefresh.nl Coffee Fresh investeert in MVO Koffie is tegenwoordig meer dan zomaar een kopje koffie. Het is een beleving waarbij wij u nét dat beetje meer bieden.

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people Inhoud 1. Geschiedenis 2. Visie & Missie 3. Routekaart 4. Tony s & Fairtrade 5. Bean-to-Bar 6. Impact in Ghana 7. Impact in Ivoorkust 8. Chocolonely

Nadere informatie

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen Inhoudsopgave Inleiding...3 Bananen in Nederland...3 De bananenteelt...5 Fairtrade bananen...7

Nadere informatie

'Je kunt veel beter op een eerlijke manier met de ontwikkelingslan den handel drijven dan dat je giften schenkt.' Oprichter S.O.S.

'Je kunt veel beter op een eerlijke manier met de ontwikkelingslan den handel drijven dan dat je giften schenkt.' Oprichter S.O.S. Marije van Kwawegen Gino Stoof Angela den Hooglander FAIRTRADE ROCOVT2A 'Je kunt veel beter op een eerlijke manier met de ontwikkelingslan den handel drijven dan dat je giften schenkt.' Oprichter S.O.S.,

Nadere informatie

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16 www.maxhavelaar.nl 05-03-2006 In dit artikel wordt ingegaan op de achtergronden van de koffieteelt en de problemen die de kleine koffieboeren arm houden. Initiatieven om deze boeren een eerlijker prijs

Nadere informatie

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT Het klimaatprobleem treft ons allemaal. Maar huishoudens en kleine boeren in ontwikkelingslanden hebben meer last van klimaatverandering

Nadere informatie

Koffie en thee. met oog voor duurzaamheid en kwaliteit. Gastvrije zorg food special

Koffie en thee. met oog voor duurzaamheid en kwaliteit. Gastvrije zorg food special Koffie en thee met oog voor duurzaamheid en kwaliteit Kwalitatief hoogwaardige koffie en thee die op een aantrekkelijke manier gepresenteerd worden. Dat is waar zorginstellingen volgens de koffie- en theedeskundigen

Nadere informatie

EerlijkWinkelen criteria 2016

EerlijkWinkelen criteria 2016 EerlijkWinkelen criteria 2016 Winkels kunnen op de EerlijkWinkelen site en app als ze aantoonbaar een substantieel aandeel eerlijke producten verkopen. In de beschrijving van de winkel moet aangegeven

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een eerlijke

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2005-II

Eindexamen m&o havo 2005-II Formuleblad Bij dit examen zijn geen formules gegeven. www. - 1 - 1 Resultatenrekeningen van Rigter Sport van 2000 tot en met 2004 Bedragen 1.000 euro Jaar 2004 2003 2002 2001 2000 geschat Omzet 1) 487,0

Nadere informatie

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade.

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade. Jaarcijfers Fairtrade in het Zuiden arbeiders en Dit zijn cijfers die verzameld zijn in op basis van auditrapporten van FLO Cert. Ze zijn verwerkt door Fairtrade International in en gepubliceerd begin

Nadere informatie

Fairtrade kerk Maarssen

Fairtrade kerk Maarssen Fairtrade kerk Maarssen Fairtrade presentatie 7 februari 2012 Over Fairtrade producten Informeren Inspireren Invullen Iedereen Missie Het bevorderen van eerlijke handel, in hoofdzaak door de exploitatie

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Inleiding In België, Nederland en Groot-Brittannië is het al een groot succes: FairTradeGemeenten.

Nadere informatie

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011

Fair Trade. ontwikkelingsstrategie. Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 Fair Trade als duurzame economische ontwikkelingsstrategie Oxfam-Wereldwinkels 20 oktober 2011 SITUERING OXFAM-WERELDWINKELS Oxfam-Wereldwinkels Deel van Oxfam-in-België en Oxfam International Deel van

Nadere informatie

De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek

De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek De voordelen van Fairtrade katoen in hotels Resultaten consumentenonderzoek Inhoudsopgave 1. Achtergrond Doel Stichting Max Havelaar: meer afzet Fairtrade katoen De hotelbranche overtuigen van het goede

Nadere informatie

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Wist u dat l Max Havelaar geen koffiemerk is maar het Keurmerk voor Fairtrade (eerlijke handel) l Max Havelaar geen koffie verkoopt

Nadere informatie

Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban

Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban Eerlijk handelen, samen doen! Ontwikkelingen in de achterban Juni 2011 Eerlijk Handelen, Samen Doen! Samenvatting uitslagen enquêtes onder achterban Woord en Daad gehouden in 2008 en 2011 1. Inleiding

Nadere informatie

GREAT COFFEE MADE EASY

GREAT COFFEE MADE EASY GREAT COFFEE MADE EASY HÉt koffieconcept dat iedereen perfect past Dat is de uitdaging! We hebben goed naar uw wensen geluisterd 1... Wisselende kwaliteit De vraag naar variatie Afval Tijdrovend Ingewikkelde

Nadere informatie

KOFFIE THEE APPARATUUR

KOFFIE THEE APPARATUUR KOFFIE THEE APPARATUUR Al vier generaties lang voorzien we bij Brandsma horeca, bedrijven en particulieren van koffie, thee en allerhande bijproducten. Met jarenlange passie en kennis bieden we u met onze

Nadere informatie

Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen. Duurzaamheid

Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen. Duurzaamheid Van plantage tot kop koffie: stappen om verder te verduurzamen Duurzaamheid Vanzelfsprekende duurzaamheid Basis voor groei Duurzaamheid, de basis om koffie en ons bedrijf te laten groeien. De klant wil

Nadere informatie

H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T. De lekkerste koffie, compleet geleverd...

H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T. De lekkerste koffie, compleet geleverd... H E T C O M P L E T E A S S O R T I M E N T De lekkerste koffie, compleet geleverd... Zoekt u een melange die bij uw horecagelegenheid past? Ons koffie-assortiment is zeer ruim, zodat u zeker één of meerdere

Nadere informatie

5.1 Wie wil DE zijn? Toekomst Duurzamer van kop tot teelt Douwe Egberts koffie Expertise en innovatie

5.1 Wie wil DE zijn? Toekomst Duurzamer van kop tot teelt Douwe Egberts koffie Expertise en innovatie 5. Douwe Egberts De afgelopen jaren zijn bedrijven bijna net zo gevoelig als politici geworden voor het belang en de voordelen van een goede reputatie. Een reputatie is een meer of minder uitgebreid beeld

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt 7 november 2013 Voor het zestiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade producten in de

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

Project Koffie Wasstation Rwanda.

Project Koffie Wasstation Rwanda. Project Koffie Wasstation Rwanda. Het project is uitgevoerd op initiatief van de vrouwen coöperatie in Rwanda: ABATERANINKUNGA. In Nederland is dit project ondersteund door de Stichting Afrika 2007 Zwolle

Nadere informatie

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014

Fairsterk je kerk! Inleiding. Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 2013-2014 Fairsterk je kerk! Handleiding en achtergronden campagne De Fairste Kerk van Vlaanderen Versie 20132014 Inleiding In België, Nederland en GrootBrittannië is het al een groot succes: FairTradeGemeenten.

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet

Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Kleine boeren oogsten succes dankzij zaden op krediet Bestemd voor: Wim Klein Nagelvoort, ZWO Ontmoetingskerk te Rijssen Aansluitend bij het thema: voedselzekerheid, landbouw, duurzaamheid en klimaat.

Nadere informatie

Great coffee just enjoy it

Great coffee just enjoy it Great coffee just enjoy it Ik zoek lekkere koffie, met keuze uit verschillende koffievariaties, die snel en gemakkelijk bereid wordt. Al uw wensen in één koffiemachine. Dat is de kracht van NESCAFÉ Alegria.

Nadere informatie

Kofe Geniet van de beste kofe van het merk dat u het lekkerst vindt: u hebt de vrije keuze, zonder aan één merk gebonden te zijn.

Kofe Geniet van de beste kofe van het merk dat u het lekkerst vindt: u hebt de vrije keuze, zonder aan één merk gebonden te zijn. Kofe Geniet van de beste kofe van het merk dat u het lekkerst vindt: u hebt de vrije keuze, zonder aan één merk gebonden te zijn. Peeze Geniet bewust Peeze kofe is in alle opzichten een bijzondere kofe.

Nadere informatie

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer?

Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Fair Trade: hoe zit dat ook alweer? Meer dan 200 gemeenten en 5 provincies maken werk van de campagne FairTradeGemeente. Ze willen op een heel concrete manier bijdragen aan een waardig bestaan voor de

Nadere informatie

Jaarverslag Millenniumplatform

Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform 2013 In 2008 heeft de gemeenteraad unaniem besloten onze gemeente uit te roepen tot Millenniumgemeente. Dit betekent dat de gemeente zich conformeert

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 27 565 Alcoholbeleid Nr. 125 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 11 februari 2014 In de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn

Nadere informatie

bacchi beans Voor de wholesale hebben we speciale kilo verpakkingen ontwikkeld. We bieden de volgende brandingen aan: Brazil, Crema en Italian Roast

bacchi beans Voor de wholesale hebben we speciale kilo verpakkingen ontwikkeld. We bieden de volgende brandingen aan: Brazil, Crema en Italian Roast meet bacchi Even rust, opladen, koffie van bacchi, een rijke smaak, heerlijk aroma, puur genieten, andere koffie, koester het moment met bacchi. Bacchi is een merk waarmee je gezien mag worden en om stil

Nadere informatie

Duurzaamheid van boon tot kop

Duurzaamheid van boon tot kop Duurzaamheid van boon tot kop Inhoud Wat is Het Waarom zijn wij Het Plan? Het Plan in de praktijk verantwoorde landbouw verantwoorde productie verantwoorde consumptie Plan gestart? Elk kopje koffie vertelt

Nadere informatie

presentatie voor distributeurs

presentatie voor distributeurs presentatie voor distributeurs we don t remember days we remember moments brand De naam (fonetisch bàki) vindt zijn oorsprong in Italië en is daar een veelvoorkomende Italiaanse achternaam. Italië staat

Nadere informatie

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353

ANBI gegevens. Doelstelling. Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereld-Winkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011

Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs. December 2011 Meer betalen voor duurzaam? Alleen als de consument weet waarom Duurzaamheidkompas #7 thema: Ken de prijs December 2011 Inleiding Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-,

Nadere informatie

De koffiemarkt kent een traditionele handelswijze waarbij een aantal leveranciers voor u bepaalt hoe u apparatuur en koffie aanschaft.

De koffiemarkt kent een traditionele handelswijze waarbij een aantal leveranciers voor u bepaalt hoe u apparatuur en koffie aanschaft. De koffiemarkt kent een traditionele handelswijze waarbij een aantal leveranciers voor u bepaalt hoe u apparatuur en koffie aanschaft. Ons inziens met weinig oog voor de koffiekwaliteit en uw daadwerkelijke

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 16 maart 2010 Betreft Intentieverklaring duurzame cacao

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 16 maart 2010 Betreft Intentieverklaring duurzame cacao > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Agroketens en Visserij Cluster Duurzame grondstofketens Prins Clauslaan

Nadere informatie

Essent en duurzame energieproductie in Nederland

Essent en duurzame energieproductie in Nederland Essent en duurzame energieproductie in Nederland Een manifest Essents inspanningen voor duurzame energie Essent is een leidend bedrijf bij de inspanningen voor duurzame energie, vooral op het gebied van

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 economie CSE GL en TL GT-0233-a-12-1-b Help, het voedsel wordt duurder Informatiebron 1 jaar graanproductie in tonnen* aantal mensen op de wereld 2010 1.002.400.000

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2,34 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt 1. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite

Nadere informatie

Verklaring van de symbolen

Verklaring van de symbolen Verklaring van de symbolen lactosevrij UTZ CERTIFIED gecertificeerde koffieboeren verbouwen hun koffie met zorg en aandacht voor mens en milieu. Inter IKEA Systems B.V. 2009 Producten die geschikt zijn

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Marktbeeld appels en peren

Marktbeeld appels en peren Afzet appels en peren door Russische boycot in de verdrukking Productie De appelproductie in de EU bedroeg in 215 ruim 12 miljard kilo. Dit was de op één na grootste EUoogst ooit. Bijna een derde van de

Nadere informatie

Herziene norm voor plantages

Herziene norm voor plantages Herziene norm voor plantages De nieuwe Fairtrade-norm voor werknemers in loondienst versterkt de positie van de arbeiders in het Fairtrade-systeem. Fairtrade bouwt haar steun voor arbeiders in het Fairtrade-systeem

Nadere informatie

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN!

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! Op meer dan 400 evenementen in Europa werden 122 826 handtekeningen verzameld door een aantal Europese voedingsvakbonden en NGO s voor duurzame

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE

DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE DUURZAAM ONDERNEMERSCHAP EFICO FOUNDATION ONDERSTEUNT DUURZAME MULTI-STAKEHOLDER PROJECTEN IN KOFFIE & CACAO PRODUCERENDE LANDEN PRESENTATIE APRIL 2016 Meer dan 50 duurzame projecten in 16 koffie & cacao

Nadere informatie

koffieapparatuur / automaten / 2-uursservice / ingrediënten / hygiëne producten / papierwaren

koffieapparatuur / automaten / 2-uursservice / ingrediënten / hygiëne producten / papierwaren koffieapparatuur / automaten / 2-uursservice / ingrediënten / hygiëne producten / papierwaren Directeur Henk-Jan Westhoff: Hoe goed de producten ook zijn, de mensen maken het verschil. 2 De mens is hét

Nadere informatie

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten?

4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? 4 Zijn heerlijke producten ook eerlijke producten? Deze zomer was ik op familiebezoek in Honduras. Geheel onverwacht liep ik er twee oude bekenden tegen het lijf. Ze stonden pardoes voor mijn neus. Ik

Nadere informatie

Bijlage 8 De enquêtes

Bijlage 8 De enquêtes Vragenlijst A Bijlage 8 De enquêtes De enquête voor verse groenten Graag wil ik u een paar vragen stellen over uw aankoopgedrag van verse producten. Ik ben een studente economie aan de Universiteit van

Nadere informatie

onze planeet onze mensen ALSICO kleding

onze planeet onze mensen ALSICO kleding onze planeet onze mensen ALSICO kleding Levensvatbaar Ecologisch Economisch * Leefbaar Sociaal Eerlijk *Duurzaam gerecycleerd papier ALSICO & DUURZAAM ONDERNEMEN De ALSICO group is een familiebedrijf opgericht

Nadere informatie

NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen

NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen V. 2.0 18-08-2011 NESCAFE Alegria Veelgestelde vragen Ingrediënten Melk V: Wat voor soort melk kan ik gebruiken? A: U kunt elke soort melk gebruiken die u lekker vindt, maar we raden aan om volle of halfvolle

Nadere informatie

Ieder jaar weer start een groot aantal mensen

Ieder jaar weer start een groot aantal mensen Bij deze opgave horen informatiebronnen 1 t/m 3. De eerste twee informatiebronnen gaan over het opstarten van een bedrijf. Informatiebron 1 geeft een aantal kenmerken van startende ondernemers, terwijl

Nadere informatie

Kiezen voor Fairtrade wordt makkelijker dan ooit! 811, 823, W2, 70-30-38 voortaan ook verkrijgbaar met Fairtrade-garantie!

Kiezen voor Fairtrade wordt makkelijker dan ooit! 811, 823, W2, 70-30-38 voortaan ook verkrijgbaar met Fairtrade-garantie! Kiezen voor Fairtrade wordt makkelijker dan ooit! 811, 823, W2, 70-30-38 voortaan ook verkrijgbaar met Fairtrade-garantie! 811, 823, W2, 70-30-38 voortaan ook verkrijgbaar met Fairtrade-garantie! Meer

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen

ECOWIJZER. Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke. Bioproducten. Fairtrade. Lokale producten. Duurzame materialen ECOWIJZER Bioproducten Fairtrade Lokale producten Duurzame materialen Gids voor duurzaam en (h)eerlijk consumeren in Kruibeke Beste lezer Deze Ecowijzer is een initiatief van de Gemeentelijke Raad voor

Nadere informatie

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE

DOC KAAS EN ROYAL A-WARE STRATEGISCHE SAMENWERKING DOC KAAS EN ROYAL A-WARE KEUZE VOOR NEDERLANDSE WERELDSPELER IN ZUIVEL OENKERK WIE IS ROYAL A-WARE TEXEL WORKUM HEERENVEEN 125 jaar ervaring en wereldwijd sterk afzetnetwerk Royal

Nadere informatie

ANBI gegevens. Doelstelling: Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. De Organisatie. Geschiedenis RSIN 812105382

ANBI gegevens. Doelstelling: Wat wil de Wereldwinkel. Verkoopfilosofie. De Organisatie. Geschiedenis RSIN 812105382 ANBI gegevens Naam instelling Wereldwinkel Zutphen RSIN 812105382 Vestigingsadres Nieuwstad 4, 7201 NP Zutphen Telefoonnummer 0575-543742 E-mail adres Jh.groeneveld@kpnmail.nl (secretaris) Doelstelling:

Nadere informatie

WERKBIJEENKOMST SOLIDARIDAD 1 OKTOBER 2009

WERKBIJEENKOMST SOLIDARIDAD 1 OKTOBER 2009 WERKBIJEENKOMST SOLIDARIDAD 1 OKTOBER 2009 Presentatie Paul Smeets over Ghana en cacao Het motto van de Solidaridadcampagne is cacao, c est mon espoir (Cacao is mijn hoop). Aanleiding voor deze campagne

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt 1 november 2012 Al voor het vijftiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade

Nadere informatie

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht

HELP HET FiKSEN. FiKS. Fairtrade in Koffie & Schone Lucht HELP HET EN Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering is voor kleine boeren een donkere

Nadere informatie

Nederlands havo 2016-II

Nederlands havo 2016-II Tekst 1 Afgekeurd (1) Er zijn meer omfloerste manieren om dit te zeggen, maar als deze zaak iets kan gebruiken, dan is het duidelijkheid: de tijd van de keurmerken is 5 voorbij. We hebben een nieuw model

Nadere informatie

De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1. Zuivere koffie. De Nederlandse supermarkten doorgelicht. milieubehoud. arbeidsrechten 09-11 - 2010 _ 001

De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1. Zuivere koffie. De Nederlandse supermarkten doorgelicht. milieubehoud. arbeidsrechten 09-11 - 2010 _ 001 De Nederlandse supermarkten doorgelicht 1 Zuivere koffie De Nederlandse supermarkten doorgelicht inkomsten boeren milieubehoud landrechten arbeidsrechten kinderarbeid 09-11 - 2010 _ 001 Inhoud De Nederlandse

Nadere informatie

Samenwerken aan een gezonde business

Samenwerken aan een gezonde business Samenwerken aan een gezonde business The Greenery 2 Gezonde ideeën The Greenery is een internationaal groente- en fruitbedrijf. We leveren jaarrond een compleet en dagvers assortiment verse groente en

Nadere informatie

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN

LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN LEVEN ZONDER KOFFIE? HELP HET FiKSEN KOFFIE IN GEVAAR Elke dag lekkere koffie? Vandaag nog vanzelfsprekend, straks niet meer. Oogstverliezen doen zich nu al voor op een nieuwe, ongekende schaal. Klimaatverandering

Nadere informatie

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115

ANBI gegevens. Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353. :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem. Telefoonnummer :06 30085115 ANBI gegevens Naam Instelling :Wereldwinkel Zelhem RSIN : 006708353 Adres :Prinses Irenestraat 3A, 7021 CG Zelhem Telefoonnummer :06 30085115 E-mail adres: infowwzelhem@gmail.com Doelstelling In de Wereldwinkel

Nadere informatie

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade

.6. Foto s. Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto s Deze foto s vindt u op de bijgevoegde CD-rom. Bij publicatie graag vermelden: Tim Dirven voor Oxfam Fairtrade Foto 1. Bichera Ntamwinsa (23) heeft goede hoop voor de toekomst: Sinds de coöperatie

Nadere informatie

FAIRTRADE @ALBRON! Fairtrade is een verhaal. Lekker van Albron.

FAIRTRADE @ALBRON! Fairtrade is een verhaal. Lekker van Albron. FAIRTRADE @ALBRON! Fairtrade is een verhaal. Lekker van Albron. 100% arabica koffiebonen Inleiding Duurzamer ondernemen bij Albron Duurzamer of maatschappelijk verantwoord ondernemen is niets nieuws voor

Nadere informatie

intelligent software for monitoring centres

intelligent software for monitoring centres intelligent software for monitoring centres Waarom UMO? Binnen Europa en daarbuiten hebben landen te maken met de vergrijzing. Daardoor stijgt de zorgvraag in het komende decennium sterk. Hoe wordt die

Nadere informatie

Ketenmangement Bloemen 2003-2009

Ketenmangement Bloemen 2003-2009 Ketenmangement Bloemen 2003-2009 Overheid, Bedrijfsleven en Maatschappelijke organisaties werken samen om de markt te stimuleren en geeft hiermee uitvoering aan het convenant marktontwikkeling Biologische

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...

Inhoudsopgave. Inhoudsopgave...1. 1 De geschiedenis van de thee...2. 2 Indeling...3. 2.1 Naar het land of de streek van herkomst... Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 1 De geschiedenis van de thee...2 2 Indeling...3 2.1 Naar het land of de streek van herkomst...3 2.2 Naar de grootte van het blad en de volgorde op de stengel...3 2.2.1

Nadere informatie

Slagvaardig met geld!

Slagvaardig met geld! Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. Slagvaardig met geld! 1 maximumscore 2 voorbeelden van juiste voordelen: Hij kan het drumstel direct kopen (en gebruiken). Hij

Nadere informatie

Een aantal padres de familias heeft in 1995 een stichting opgericht, met als doel middelbaar onderwijs voor de Maya bevolking in Solola te realiseren.

Een aantal padres de familias heeft in 1995 een stichting opgericht, met als doel middelbaar onderwijs voor de Maya bevolking in Solola te realiseren. Stichting Maya School Guatemala nieuwsbrief december 2007 2003 Op de voorgrond de Padres de Familias, trots en blij met de school. De twee staande mannen hebben hun opleiding aan het Centro Educativo Comuniario

Nadere informatie