De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De bananenteelt. Kleinschalige boeren. Grote plantages"

Transcriptie

1 De bananenteelt Geen product ter wereld wordt meer verhandeld dan bananen. Jaarlijks produceren tropische landen als Colombia, Dominicaanse Republiek en Peru meer dan 100 miljoen ton bananen. Bananen worden geteeld op grote plantages en door kleine boerenorganisaties. De bananensector kent in beide vormen veel problemen. Kleinschalige boeren De kleinere boerenorganisaties hebben het vaak zwaar. Deze boeren hebben vaak geen toegang tot de wereldmarkt en kunnen hun bananen niet exporteren. Voor hun bananenafzet zijn ze afhankelijk van grote bananenondernemingen. In Ecuador domineert Noboa in de bananensector bijvoorbeeld de productie van dozen, het zeetransport, het bankwezen, de import van bestrijdingsmiddelen en de opkoop. Boeren zijn volledig op zo n bedrijf aangewezen. Dergelijke grote organisaties zijn zo machtig dat zij de prijzen die zij betalen aan boerenorganisaties laag kunnen houden. De grote bedrijven hebben vaak hun eigen plantages. Zij exporteren eerst de bananen van hun eigen plantages. Wanneer zij zelf niet in de vraag kunnen voorzien, doen zij een beroep op de kleinere boerenorganisaties. Dat is bijvoorbeeld het geval als de plantages getroffen zijn door tropische stormen of koud weer. In andere periodes moeten de kleine boeren vaak veel moeite doen om hun bananen te verkopen. Hen rest vaak niets anders dan de oogst met verlies te verkopen. Kleinere boerenorganisaties kunnen een betere marktpositie krijgen als ze onderling samenwerken. De grotere bananenbedrijven gebruiken echter vaak hun macht om coöperatievorming onder de bananenboeren in de kiem te smoren. Grote plantages Bananen worden vaak geteeld op grote plantages. Plantage-eigenaren hebben arbeiders in dienst. Net als in veel bedrijven proberen ook plantage-eigenaren de kosten te drukken. Daarom zijn de lonen van de arbeiders vaak laag en hun werkdagen lang. In Costa Rica, bijvoorbeeld, daalden tussen 1992 en 2007 de lonen van de bananenarbeiders dramatisch, terwijl de kosten voor het 1

2 levensonderhoud tegelijkertijd verdubbelde 1. Ook krijgen steeds minder arbeiders een vast contract, waardoor velen van hen onzeker zijn over hun financiële toekomst. Evenmin rooskleurig zijn de milieuomstandigheden op de bananenplantages. In Nederland kennen we vooral bananen van het type Cavendish. Die bananen worden geteeld in een monocultuur. Dat wil zeggen dat de grond alleen gebruikt wordt om bananen te telen, en niet voor andere gewassen. Het nadeel hiervan is dat de bodem uiteindelijk uitgeput raakt, waardoor de grond niet meer te gebruiken is voor de teelt. Vaak met erosie tot gevolg. Cavendish bananen zijn gevoelig voor ziektes die de wortels en het blad van de bananenplant aantasten. De Zwarte Sigatoka is bijvoorbeeld een beruchte agressieve schimmelziekte 2. Deze schimmel raakt in hoog tempo resistent voor pesticiden. Daardoor gebruikt men in de bananenteelt veel zware chemische middelen. Die zorgen voor zware verontreiniging van de bodem en het water op en in de omgeving van de plantages. De plantage-eigenaren besproeien de bananenvelden vanuit de lucht met pesticiden. Soms wel vijftig keer per jaar. Dit is erg slecht voor de gezondheid van de plantagearbeiders. Onder hen komen onvruchtbaarheid, afwijkingen bij het nageslacht, maag- en huidkanker en aandoeningen aan neus, ogen en vingernagels veel voor. De laatste jaren is er steeds meer aandacht voor de arbeidsomstandigheden en de effecten van het gebruik van pesticiden in de bananensector. Desondanks is de situatie op de bananenplantages vaak nog slecht. Vanwege de slechte arbeidsomstandigheden in de bananenteelt organiseren arbeiders regelmatig stakingen. Er lopen ook nog verschillende rechtszaken over grote misstanden op bananenplantages waarin arbeiders zoeken naar compensatie en eigenaren zich moeten verantwoorden 3. Kortom: Er zijn veel misstanden in de bananensector. De betaling van boeren en arbeiders in de bananensector is van invloed op de leef- en arbeidsomstandigheden. Kleinere boerenorganisaties hebben weinig te zeggen in de prijs die zij ontvangen voor hun bananen. De arbeids- en milieuomstandigheden op de grotere plantages laten vaak te wensen over. Alhoewel de wens voor een duurzamere manier van productie soms wel bestaat, ontvangen de grotere plantages vaak te lage prijzen om de kosten voor duurzame productie te betalen. 1 Unpeeling the banana trade (2009), pag Zie 3 Een voorbeeld van de misstanden op plantages en de strijd van arbeiders om gecompenseerd te worden is te zien in de film Bananas uit 2009 van de Zweedse filmmaker Fredrik Gertten. 2

3 De prijs van betaalbare bananen Vijf grote bedrijven domineren de exportmarkt voor bananen: Chiquita, Dole, Del Monte, Fyffes en Noboa. Zij beheersen 70 procent van de wereldmarkt en hebben de hele keten in handen; van productie tot verwerking en export. Deze bedrijven hebben een grote invloed op de manier van produceren en de prijzen in de bananenketen. Als gevolg van supermarktoorlogen is de consumentenprijs van een banaan in de Nederlandse supermarkt de afgelopen jaren sterk gedaald. Tegelijkertijd stegen de productiekosten juist enorm. Dat maakt boeren en arbeiders aan het begin van de bananenketen extra kwetsbaar. Door de lage prijzen is het in veel gevallen nagenoeg onmogelijk om bananen op een duurzame manier te produceren, met respect voor mensenrechten en milieu. Diverse supermarktketens adverteren met een prijs van 0,99 per kilo bananen. Een rekensommetje leert dat 0,99 zonder BTW 0.93 is. Een multistakeholdergroep bepaalde in opdracht van Fairtrade International hoe hoog een kostendekkende prijs voor duurzaam geproduceerde bananen diende te zijn. En welke ruimte voor investeringen boerenorganisaties daarnaast nodig hebben. Daaruit blijkt dat een boerenorganisatie minimaal 0,41 per kilo zou moeten ontvangen. Dan zou er dus 0.52 per kilo overblijven om de kosten van de rest van de keten te kunnen dekken. Supermarktketens PLUS en Spar zijn transparant over de kosten die zij betalen aan boerenorganisaties en plantages voor een kilo bananen. Zij maken via het fairtrade keurmerk inzichtelijk dat hun bananenboeren een inkomen verdienen waar zij van kunnen leven. Van het inkomen kunnen zij zichzelf en hun gezin voorzien in onderdak, voedsel, kleding, medische zorg en scholing. Onduidelijk is of andere supermarktketens een dergelijke prijs ook betalen. Zij zijn hier niet transparant in. 3

4 Fairtrade bananen Het fairtrade systeem maakt inzichtelijk wat aangesloten supermarktketens betalen aan hun bananenboeren. Sinds 1996 kunnen we in Nederland bananen met Max Havelaar keurmerk voor fairtrade kopen. Inmiddels is 15% van de bananen in de Nederlandse supermarkten fairtrade gecertificeerd. Fairtrade is een onafhankelijk systeem dat boerenorganisaties en plantages, bijvoorbeeld voor bananen, in staat stelt om zelf te investeren in hun bedrijf, familie en omgeving. Binnen fairtrade organiseren boeren zich in coöperaties. Daardoor hebben ze bijvoorbeeld een betere onderhandelingspositie. Het Fairtrade systeem hanteert voor bananen een minimumprijs. Die prijs dekt de kosten voor duurzame productie. Als de wereldmarktprijs lager is dan de minimumprijs, wordt tenminste de Fairtrade minimumprijs betaald. Is de wereldmarktprijs hoger dan de minimumprijs, dan ontvangen de boerenorganisaties en plantages uiteraard de hogere wereldmarktprijs. Naast een minimumprijs krijgen boerenorganisaties en plantages binnen het Fairtrade systeem een ontwikkelingspremie. De actuele minimumprijs voor bananen uit Colombia is $ 7,40 per doos van 18,14 kilo. De fairtrade premie bedraagt $ 1 per doos. Dat betekent omgerekend dat voor een kilo fairtrade bananen supermarkten 0,41 aan boerencoöperaties of plantages betalen. De boeren en arbeiders besluiten binnen de coöperatie democratisch waar ze de premie aan besteden. In de praktijk gebruiken zij de premie vooral om te investeren in de verbetering van de kwaliteit en productiviteit van hun bananen en voor betere huisvesting, onderwijs en gezondheidszorg. Het Fairtrade systeem stelt ook eisen aan duurzame productie. Betrokken boerenorganisaties en plantages moeten zorgen voor milieuvriendelijke teelt, respect voor arbeidsrechten en een transparante, democratische werkwijze in de boerencoöperaties. De eisen zijn nauwkeurig vastgelegd en het systeem zorgt voor controles om te zorgen dat de afspraken ook worden nageleefd. Dit alles zorgt voor een beter inkomen en een hogere levensstandaard. Zowel voor kleine boerenorganisaties als arbeiders op plantages. 4

5 De impact van Fairtrade voor kleine boeren Verschillende onderzoeken tonen aan dat een stabiele en goede betaling zorgt voor betere leef- en arbeidsomstandigheden van de betrokken boeren en arbeiders. Fairtrade boeren blijken een stabieler inkomen hebben dan niet-gecertificeerde boeren. Dankzij investeringen van de Fairtrade premie in infrastructuur en productiemiddelen dalen de productiekosten voor Fairtrade boeren. 96% van de boeren in Colombia geeft aan dat hun economische situatie is verbeterd sinds ze lid zijn van een Fairtrade coöperatie. Boeren en hun families krijgen betere toegang tot gezondheidszorg en kunnen hun huizen verbeteren. Het Fairtrade systeem stimuleert samenwerking tussen boeren. Dat zorgt dat boeren die op kleine schaal bananen telen toch toegang krijgen tot de internationale markt. In samenwerking met andere boeren kunnen zij orders van grote bedrijven aannemen. Doordat binnen fairtrade langdurige handelsrelaties worden aangegaan zijn de boeren zekerder van een inkomen op de lange termijn. Daardoor kunnen zij makkelijker leningen afsluiten bij een bank. Ook de productiviteit van boeren in Fairtrade coöperaties verbetert. Coöperaties gebruiken de Fairtrade premie voor trainingen en technische assistentie om de productie van hun leden te verbeteren. De premie bovendien ingezet voor de ontwikkeling van de regio. Boerenorganisaties investeren het bijvoorbeeld in de aanleg van wegen, waardoor de hele regio profiteert van een verbeterde infrastructuur. Bovendien gebruiken coöperaties de premie voor scholen en gezondheidsposten die voor de hele gemeenschap toegankelijk zijn. De impact van Fairtrade voor plantagearbeiders Ook op plantages zijn de effecten van deelname aan het fairtrade systeem goed merkbaar. Dankzij het systeem kregen alle plantagearbeiders in Colombia een formeel arbeidscontract. Daardoor hebben arbeiders recht op vakantiedagen, verlof tijdens feestdagen en krijgen zij vergoeding tijdens ziekte en zwangerschap. Dat biedt perspectief en zorgt dat zij toekomstplannen kunnen maken. De levensstandaard van de plantagearbeiders ging omhoog. Zij konden hun kinderen naar school laten gaan. Hun huizen waren aangesloten op gas, elektra en beschikten bijna allemaal over drinkwater en sanitaire voorzieningen. De minimumprijs maakt het voor plantage-eigenaren mogelijk hun verantwoordelijkheid naar hun arbeiders na te komen op het gebied van huisvesting, sociale voorzieningen en salarissen. Arbeiders werden minder vaak blootgesteld aan schadelijke bestrijdingsmiddelen, hadden beschermende kleding en hadden betere toegang tot schoon drinkwater en sanitaire voorzieningen. De arbeiders kregen dankzij hun formele contracten het wettelijk vastgestelde minimumloon of hoger. Maar, hoewel arbeiders op fairtrade bananenplantages tot de best betaalde werkkrachten van hun land behoren, is hun basisloon nog onvoldoende om alle kosten binnen hun huishoudens te dekken. Via een living wage programma werkt het fairtrade systeem aan de realisatie van een leefbaar loon voor plantagearbeiders 4. Bovenstaande maakt duidelijk dat een stabiel inkomen en goede betaling essentieel zijn voor boerenorganisaties en arbeiders in de bananenteelt. Het biedt hen de mogelijkheid om bananen duurzaam te produceren en om zelf te investeren in hun eigen toekomst. 4 Kijk voor meer informatie op 5

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl

De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen www.fairtradegemeenten.nl Yellowpaper De prijs van betaalbare bananen Inhoudsopgave Inleiding...3 Bananen in Nederland...3 De bananenteelt...5 Fairtrade bananen...7

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen. Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011

Fair Trade in Openbare Aanbestedingen. Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Fair Trade in Openbare Aanbestedingen Workshop Duurzame voeding en catering, 22/11/2011 Inhoud workshop 1. Waarom een workshop van Max Havelaar? 2. Wat is Fair Trade en hoe herken je het? 3. Verschil met

Nadere informatie

Onderzoek en advies naar Fairtrade.

Onderzoek en advies naar Fairtrade. Onderzoek en advies naar Fairtrade. Uitgevoerd door: S.C. van Goor, Coordinator Inkoop Meerinzicht t.b.v. gemeente Harderwijk. Onderzoek naar voor- en nadelen van deelname aan keurmerk Fairtrade. Aanleiding.

Nadere informatie

25 jaar FAIRTRADE. Max Havelaar. Bananen met toekomst

25 jaar FAIRTRADE. Max Havelaar. Bananen met toekomst 25 jaar FAIRTRADE Max Havelaar Bananen met toekomst Inleiding Voor bananen betalen we in dit land een hoge prijs. We vragen consumenten niet om daarom maar van koop af te zien. Maar we vragen hen wel bij

Nadere informatie

Change the world shopping

Change the world shopping Change the world shopping V.U./E.R.: Erik Devogelaere, Hoogstraat 35 E, 3360 Bierbeek, België - Belgique Op een plezierige manier de wereld veranderen Kies voor eerlijke kwaliteitsproducten Het hoeft

Nadere informatie

Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten. 17 april 2014

Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten. 17 april 2014 Vegetarisch Smikkelen van Omgevings Producten 17 april 2014 de Wereldmaaltijd genoeg voor iedereen de berekening van de Wereldmaaltijd is als volgt uitgevoerd de wereldproduktie van tarwe in 2007 was 612530

Nadere informatie

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO

Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO Gebeurtenis Gebeurtenis MNO MNO De grote exportlanden (Ecuador, Costa Rica en Colombia) hebben je een contract aangeboden om nieuwe plantages te bouwen in hun landen. Je kan nu meer bananen telen en verkopen. Je winst stijgt enorm en

Nadere informatie

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA

PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA PLANTAGELANDBOUW IN LATIJNS-AMERIKA 0 Lesschema 1 WAT IS PLANTAGELANDBOUW? 1.1 Bestudeer de afbeeldingen en satellietbeelden van plantages 1.2 Input, proces en output 2 WAAR DOET MEN AAN PLANTAGELANDBOUW?

Nadere informatie

Oplossing: a) Chiquita b) APP Bosa c) Oxfam

Oplossing: a) Chiquita b) APP Bosa c) Oxfam Wanneer worden de bananen geoogst? a) Wanneer ze nog groen zien b) Wanneer ze geel zijn c) Wanneer ze op de grond vallen In welk klimaat worden bananen het best geteeld? a) Warm altijd nat klimaat b) Warm

Nadere informatie

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade.

1,6 miljoen. Fairtrade in het Zuiden 87,7% 12,3% leden. kleinschalige boeren. arbeiders. kleinschalige boeren en arbeiders binnen Fairtrade. Jaarcijfers Fairtrade in het Zuiden arbeiders en Dit zijn cijfers die verzameld zijn in op basis van auditrapporten van FLO Cert. Ze zijn verwerkt door Fairtrade International in en gepubliceerd begin

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

Koffie en Carbon in Mexico

Koffie en Carbon in Mexico Koffie en Carbon in Mexico Project voorstel van Solidaridad Oktober 2016 Uit de studie die Hesselink heeft laten uitvoeren door Ecofys, blijkt dat de CO2-voetafdruk van koffie voor 14% bij de plantage

Nadere informatie

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE

Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Koffie & Bedrijf Eerlijke koffie is een keuze HET KEURMERK VOOR FAIRTRADE Wist u dat l Max Havelaar geen koffiemerk is maar het Keurmerk voor Fairtrade (eerlijke handel) l Max Havelaar geen koffie verkoopt

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje

Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffie volgens Peeze: Samen met u verder kijken dan de rand van het koffiekopje Koffiebranderij Peeze Al 135 jaar heeft Peeze haar identiteit weten te behouden. Een puur bedrijf, waar uitsluitend koffie

Nadere informatie

Ontwikkeling. De impact van Fairtrade. in eigen handen

Ontwikkeling. De impact van Fairtrade. in eigen handen Ontwikkeling De impact van Fairtrade in eigen handen Wat is impact? Onder impact verstaan we duidelijke en duurzame veranderingen die het resultaat zijn van de wisselwerking tussen Fairtrade enerzijds

Nadere informatie

Investeren in zelfredzaamheid. Rabobank Foundation

Investeren in zelfredzaamheid. Rabobank Foundation Investeren in zelfredzaamheid Rabobank Foundation Hoe help je mensen om zelfred zaam te worden? Dat is een vraagstuk waar Rabobank Foundation zich al ruim 40 jaar mee bezig houdt. Zelfredzaamheid bete

Nadere informatie

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect.

Chocomelk. van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! www.oww.be. Handel, uit respect. Chocomelk van eerlijke handel, biologische landbouw en lokale boeren! > Handel, uit respect. We slaan de brug tussen boeren uit Noord & Zuid! www.oww.be > Kiezen Kiezen voor nóg meer duurzaamheid Oxfam

Nadere informatie

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN

HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN HANDLEIDING VOOR TREKKERSGROEPEN 2,34 Euro of meer, zoveel denkt een Belg te moeten betalen voor 1 kilogram bananen in de supermarkt 1. De realiteit toont echter iets anders. Je hoeft niet veel moeite

Nadere informatie

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo

Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Verslag Fair Trade van Binnen naar buiten Vrijdag 10 januari 2014 Aanwezig: 21 leden van de Fairtrade Gemeente campagne (zie DVD) Drie trainers en Melinda Choo Welkom en kennismaking Na het invullen van

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN!

MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! MAKE CHOCOLATE FAIR! WE VERZAMELDEN 122 826 HANDTEKENINGEN! Op meer dan 400 evenementen in Europa werden 122 826 handtekeningen verzameld door een aantal Europese voedingsvakbonden en NGO s voor duurzame

Nadere informatie

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade.

Factsheet. Ooit gedacht dat je met een potje pindakaas de wereld kunt veranderen? Of met een banaan? Het kan. Dankzij fairtrade. Elke dag π± Factsheet Initiatief fairbezig.nl Fairbezig.nl is een initiatief van Fair Trade Original, de Landelijke Vereniging van Wereldwinkels en Stichting Max Havelaar met steun van de Nationale Postcode

Nadere informatie

infomap Maak een verschil

infomap Maak een verschil Cacao infomap Maak een verschil met Fairtrade cacao Stichting Max Havelaar, 2012 inhoudsopgave 1. Fairtrade pag 3 Fairtrade: de normaalste zaak van de wereld pag 4 Wie doet wat? pag 6 Fairtrade in cijfers

Nadere informatie

Vergelijking van drie koffie labels:

Vergelijking van drie koffie labels: Vergelijking van drie koffie labels: Fairtrade Rainforest Alliance UTZ Certified Juli 2010 1 Vergelijkende tabel voor koffielabels 1 Beheerder Startpunt/ Concept Fairtrade Rainforest Alliance UTZ CERTIFIED

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Opzoekspel 6

Inhoud. Voorwoord 5. Opzoekspel 6 Inhoud Voorwoord 5 Opzoekspel 6 1 Handel in duurzame producten 11 1.1 Duurzame of traditionele productie? 11 1.2 Logo s en keurmerken 14 1.3 Kosten van duurzame teelt 20 1.4 Relatie prijs - kwaliteit -

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 1 economie CSE GL en TL GT-0233-a-14-1-b Slagvaardig met geld! informatiebron 1 Tarieven persoonlijke lening (maandbedragen in euro s) geleend bedrag (in ) effectieve

Nadere informatie

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept!

Stap 5) Filmpje, quiz en recepten Bekijk hoe bananen worden verbouwd, test je bananenkennis en maak een lekker bananenrecept! SPREEKBEURT OF WERKSTUK Bananen Hier vind je alle informatie die je nodig hebt voor een spreekbeurt over bananen, waar ze vandaan komen en waarom ze gezond zijn. Het is handig om je spreekbeurt onder te

Nadere informatie

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT

VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT VOOR EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT EEN BETER EN EERLIJKER KLIMAAT Het klimaatprobleem treft ons allemaal. Maar huishoudens en kleine boeren in ontwikkelingslanden hebben meer last van klimaatverandering

Nadere informatie

De Afrikaanse boer wordt met uitsterven bedreigd.

De Afrikaanse boer wordt met uitsterven bedreigd. De Afrikaanse boer wordt met uitsterven bedreigd. Afrikaanse boeren en boerinnen met uitsterven bedreigd? Je zal maar boer of boerin wezen in Afrika. Je hebt je veld ingezaaid, misschien wat extra meststoffen

Nadere informatie

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria

Nigeria. 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Nigeria 1. Bevolking en welvaart in Nigeria 2. Voedselvoorziening in Nigeria 3. Nigeria in de wereldeconomie 4. Gezond in Nigeria Marèl Smit & Anne Jekel H3T3 1.Bevolking en welvaart in Nigeria Nigeria

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b

Bijlage VMBO-KB 2004 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C. tijdvak 1. 400009-1-639-545b Bijlage VMBO-KB 2004 tijdvak 1 ECONOMIE CSE KB ECONOMIE VBO-MAVO-C 400009-1-639-545b EVEN VERDER SURFEN informatie 1 Van de website van een postorderbedrijf SET-AANBIEDING breedbeeld TV bijpassend tv-meubel

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original

Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Nieuw thee assortiment Fair Trade Original Datum: september 2011 Introductie Mede op basis van onderzoek onder Wereldwinkels en consumenten heeft Fair Trade Original haar thee assortiment aangepast tot

Nadere informatie

Op 8 november 2012 bouwden medewerkers van de Wereldhandelsorganisatie een feestje. Die dag tekenden de

Op 8 november 2012 bouwden medewerkers van de Wereldhandelsorganisatie een feestje. Die dag tekenden de Colombia, Foto J.Stephen Conn Europese markt en hen vrij te stellen van invoertaksen. Bananen uit Latijns-Amerika, voornamelijk afkomstig van grote plantages in handen van Amerikaanse giganten als Chiquita,

Nadere informatie

In een notendop. 1 De Visie van het Netwerk Stadslandbouw Antwerpen. Het Netwerk stadslandbouw Antwerpen is

In een notendop. 1 De Visie van het Netwerk Stadslandbouw Antwerpen. Het Netwerk stadslandbouw Antwerpen is 1 De Visie van het Netwerk Stadslandbouw Antwerpen In een notendop Het Netwerk stadslandbouw Antwerpen is Een netwerk van lokale boeren en andere betrokken partners Een aanspreekpunt voor Stadslandbouw

Nadere informatie

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl

WE FEED THE WORLD. Achtergronden bij. Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Achtergronden bij WE FEED THE WORLD Een film van Erwin Wagenhofer, Oostenrijk, 2005 www.wefeedtheworld.nl Meer weten over We feed the world? Zelf bijdragen aan een mens-, dier- en milieuvriendelijke landbouw?

Nadere informatie

De externe kosten van bananenproductie. een sectorstudie. True Price/Trucost onderzoek en reactie Stichting Max Havelaar

De externe kosten van bananenproductie. een sectorstudie. True Price/Trucost onderzoek en reactie Stichting Max Havelaar De externe kosten van bananenproductie een sectorstudie True Price/Trucost onderzoek en reactie Stichting Max Havelaar 1. De rekening van sociale en milieuschade Bananen zijn het meest verhandelde fruit

Nadere informatie

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen?

Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Hoe een coalitiecampagne uitwerken om kinderarbeidvrije cacao te bevorderen? Oxfam Wereldwinkels en Fairtrade Campagne Kindslavernij lust ik niet! Doelgroepen Partners: hoe elkaar versterken? En nu? Oxfam

Nadere informatie

onze planeet onze mensen ALSICO kleding

onze planeet onze mensen ALSICO kleding onze planeet onze mensen ALSICO kleding Levensvatbaar Ecologisch Economisch * Leefbaar Sociaal Eerlijk *Duurzaam gerecycleerd papier ALSICO & DUURZAAM ONDERNEMEN De ALSICO group is een familiebedrijf opgericht

Nadere informatie

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II

Eindexamen vmbo gl/tl economie 2011 - II Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. MINpunten 1 maximumscore 1 2 / 6 x 100 % = 33,3% 2 maximumscore 1 Voorbeeld van een juiste reden: Klantenbinding:

Nadere informatie

Het keurmerk Fairtrade Max Havelaar in. vragen

Het keurmerk Fairtrade Max Havelaar in. vragen Het keurmerk Fairtrade Max Havelaar in vragen 1 Wat is eerlijke handel? Meer dan een miljard mensen in de wereld lijden honger. Driekwart van hen zijn boeren en landarbeiders in Latijns- Amerika, Afrika

Nadere informatie

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015

JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening; De basis voor een duurzame en gezonde land- en tuinbouw JanWillem Breukink Voorzitter Seed Valley en ex. CEO INCOTEC 04 Juni 2015 Goede zadenvoorziening de basis voor een duurzame

Nadere informatie

De biologische veehouderij

De biologische veehouderij oerwafels meergranenbolletjes Biologisch boeren meergranen olijfolie De biologische veehouderij Wij vinden het belangrijk dat onze klanten verantwoorde producten kunnen kopen. Bij de inkoop van onze producten

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark

Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Factsheet Fruitonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf populairste

Nadere informatie

Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie!

Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie! POSITION PAPER 1 Meer transparantie in de wereldwijde kledingindustrie! Zou Rana Plaza vandaag zijn ingestort, zouden we weer tussen het puin op zoek moeten naar labels No. 1 Juni 2017 2 Inleiding. De

Nadere informatie

Natuur & Milieu Educatie

Natuur & Milieu Educatie Natuur & Milieu Educatie Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen, doelgroep, samenvatting 3. Lesschema 4. Inhoud en organisatie

Nadere informatie

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people

tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people tony s chocolonely Crazy about chocolate, serious about people Inhoud 1. Geschiedenis 2. Visie & Missie 3. Routekaart 4. Tony s & Fairtrade 5. Bean-to-Bar 6. Impact in Ghana 7. Impact in Ivoorkust 8. Chocolonely

Nadere informatie

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8

Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 Markt en overheid bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 aanvullend lesmateriaal n.a.v. vernieuwde syllabus EC/V/1: 7 en 8 De markt, marktsector en particuliere sector het zijn alle drie benamingen die

Nadere informatie

FairTradeGemeente? FairTradeGemeente 23/01/2012. Focus: duurzame ontwikkeling N - Z. Een campagne van:

FairTradeGemeente? FairTradeGemeente 23/01/2012. Focus: duurzame ontwikkeling N - Z. Een campagne van: FairTradeGemeente Een campagne van: FairTradeGemeente? Een TITEL die aangeeft dat die bepaalde gemeente én haar inwoners eerlijke handel en lokale, duurzame productie en consumptie een warm hart toedragen

Nadere informatie

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur

Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling. Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Max Havelaar: 25 jaar ontwikkeling Persontmoeting 28 augustus 2014 Lily Deforce Directeur Agenda 25 jaar Fairtrade: van de boer in het Zuiden tot op ons bord - Evolutie van 1989 tot 2014 - Trade not aid

Nadere informatie

Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden. FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes,

Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden. FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes, Voedselverlies en-verspilling in het Zuiden FRDO Forum Brussel, 25 november 2014 Marc Maes, 11.11.11 1 805 miljoen mensen 1 op 9 hebben honger En toch is er voedsel genoeg 2 Er gaat zelfs massaal veel

Nadere informatie

Eindexamen economie havo I

Eindexamen economie havo I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 Een antwoord waaruit blijkt dat

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

4.4 Opdracht: de boer

4.4 Opdracht: de boer 4.4 Opdracht: de boer Deze opdracht is verdeeld in vier delen. Namelijk de volgende: opdracht 1: milieubelasting opdracht 2: de appel opdracht 3: ziektes bij de appel opdracht 4: Beleid, boeren, bedrijven

Nadere informatie

Economie Pincode klas 4 vmbo-gt 6 e editie Samenvatting Hoofdstuk 3: We gaan voor de winst Exameneenheid: Arbeid en productie

Economie Pincode klas 4 vmbo-gt 6 e editie Samenvatting Hoofdstuk 3: We gaan voor de winst Exameneenheid: Arbeid en productie 3.1 Wat zijn de kosten? Toegevoegde = extra waarde die ontstaat door de bewerking van een product waarde Toegevoegde waarde = verkoopwaarde inkoopwaarde Productiefactoren = productiemiddelen die een producent

Nadere informatie

Slagvaardig met geld!

Slagvaardig met geld! Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 scorepunt toegekend. Slagvaardig met geld! 1 maximumscore 2 voorbeelden van juiste voordelen: Hij kan het drumstel direct kopen (en gebruiken). Hij

Nadere informatie

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong

U geniet van goede en eerlijke producten. U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong U geniet van goede en eerlijke producten U hebt oog voor mens en milieu bij Langerak de Jong Voor mens en milieu Steeds meer organisaties willen in de bedrijfsvoering een balans vinden tussen planet, people

Nadere informatie

Arbeidsrechten, gezondheid, pesticiden en milieu Gevaarlijke pesticiden

Arbeidsrechten, gezondheid, pesticiden en milieu Gevaarlijke pesticiden Tweede Internationale Bananenconferentie wil neerwaartse spiraal stoppen Geschreven door Lieven Pype, donderdag, 28 april 2005 19:12 De internationale bananensector kenmerkt zich de laatste jaren door

Nadere informatie

Je land heeft te maken met grote overstromingen door de hevige regenval van de afgelopen dagen.

Je land heeft te maken met grote overstromingen door de hevige regenval van de afgelopen dagen. Je land heeft te maken met grote overstromingen door de hevige regenval van de afgelopen dagen. De graanvelden zijn allemaal vernield. Daarom verlies je een kaart natuur. Enkele werknemers van je onderneming

Nadere informatie

BANAAN. 1. De plant. Hoe ziet de plant er uit? 1 Bananenplant

BANAAN. 1. De plant. Hoe ziet de plant er uit? 1 Bananenplant BANAAN 1. De plant Hoe ziet de plant er uit? 1 Bananenplant 1 De bananenplant is de grootste kruidachtige plant ter wereld. Alhoewel de bananenplant behoorlijk hoog wordt, is het geen echte boom, omdat

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Handel in duurzame producten 11 1.1 Duurzame of traditionele productie? 11 1.2 Logo s en keurmerken 13 1.3 Kosten van duurzame teelt 18 1.4 Relatie prijs - kwaliteit - afzet 19 1.5

Nadere informatie

VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST

VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST ALDI RT D KIEST VOOR FAIRT R RADE VOOR EEN EERLIJKE TOEKOMST filterkoffie honing rietsuiker pure chocolade ALDI START T SAMENWERKING MET F EN ER KOMEN NOG MEER FAIRTRADE PRODUCTEN... EEN GOED ALDI KIEST

Nadere informatie

Maandag 20 oktober 2014 PLANTION VEILT ALS EERSTE TER WERELD FAIRTRADE BLOEMEN!!!

Maandag 20 oktober 2014 PLANTION VEILT ALS EERSTE TER WERELD FAIRTRADE BLOEMEN!!! 16 oktober 2014 Maandag 20 oktober 2014 PLANTION VEILT ALS EERSTE TER WERELD FAIRTRADE BLOEMEN!!! Een wereldprimeur: voor het eerst worden er Fairtrade bloemen, in dit geval rozen, via de veilingklok verhandeld.

Nadere informatie

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden.

Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Gebeurteniskaarten positieve gebeurteniskaarten Jullie hebben met jullie groep één dag geen vlees gegeten. Hierdoor moet er minder vlees geproduceerd worden. Jullie hebben samen betoogd tegen het kappen

Nadere informatie

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16

Geschreven door Max Havelaar donderdag 06 maart 2008 10:53 - Laatst aangepast vrijdag 12 september 2008 15:16 www.maxhavelaar.nl 05-03-2006 In dit artikel wordt ingegaan op de achtergronden van de koffieteelt en de problemen die de kleine koffieboeren arm houden. Initiatieven om deze boeren een eerlijker prijs

Nadere informatie

-Minimaal 2 boeken en internet gebruiken(bronvermelding verplicht;eigen woorden gebruiken)

-Minimaal 2 boeken en internet gebruiken(bronvermelding verplicht;eigen woorden gebruiken) PROJECT KATOEN -Feiten verzamelen per onderwerp -Onderwerpen Aardrijkskunde Biologie Scheikunde Economie Ethiek -10 groepjes van 2 tot 3 personen -Minimaal 2 boeken en internet gebruiken(bronvermelding

Nadere informatie

BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL

BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL BIJLAGE 1: GEDRAGSCODE DUURZAME HANDEL INLEIDING Als ketenspeler die wereldwijd opereert rusten op Superunie bepaalde verantwoordelijkheden. In dat kader streven wij er naar maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Samen bomen planten!

Samen bomen planten! Samen bomen planten! vergroenen Elk jaar worden er 10 miljard bomen meer gekapt dan er worden aangeplant. Dit proces willen we omkeren. Via onze projecten in Nederland en in het buitenland hebben we al

Nadere informatie

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten:

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten: Ontwerp eens een land (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers ontwerpen een land waar het goed is om te leven. Ze beslissen in het ontwerp: hoe het landschap eruit ziet, waar de mensen leven in

Nadere informatie

Inhoud. 1. Toepassingsgebied. 2. Achtergrond. 3. Verantwoordelijkheid. 4. Doelstellingen en maatregelen. 5. Verantwoordelijkheden en controles

Inhoud. 1. Toepassingsgebied. 2. Achtergrond. 3. Verantwoordelijkheid. 4. Doelstellingen en maatregelen. 5. Verantwoordelijkheden en controles Internationaal thee-inkoopbeleid Stand: februari 2017 Inhoud 1. Toepassingsgebied 2. Achtergrond 3. Verantwoordelijkheid 4. Doelstellingen en maatregelen 5. Verantwoordelijkheden en controles 6. Partners

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Trefwoordenlijst 73. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Trefwoordenlijst 73. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Handel in duurzame producten 9 1.1 Duurzame of traditionele productie? 9 1.2 Logo s en keurmerken 11 1.3 Kosten van duurzame teelt 16 1.4 Relatie prijs - kwaliteit - afzet 17 1.5 Een

Nadere informatie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie

Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie Les 1 Van koffieboon tot pakje koffie VAKKEN PAV, Humane Wetenschappen, Aardrijkskunde DOELSTELLINGEN EN EINDTERMEN Gemeenschappelijke stam De leerlingen brengen belangrijke elementen van communicatief

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt november 2009

EKO-tellingen in de supermarkt november 2009 EKO-tellingen in de supermarkt 5 november Voor het twaalfde opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en producten in de schappen van de supermarkt geteld. Sinds 2006 wordt in samenwerking

Nadere informatie

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering.

Als de lonen dalen, dalen de loonkosten voor de producent. Hetgeen kan betekenen dat de producent niet overgaat tot mechanisatie/automatisering. Top 100 vragen. De antwoorden! 1 Als de lonen stijgen, stijgen de productiekosten. De producent rekent de hogere productiekosten door in de eindprijs. Daardoor daalt de vraag naar producten. De productie

Nadere informatie

Fair Trade in overheidsopdrachten

Fair Trade in overheidsopdrachten Fair Trade in overheidsopdrachten Disclaimer: Hoewel bij het samenstellen van de inhoud van deze tekst de uiterste zorg is nagestreefd en deze tekst bij het advocatenkantoor Bird & Bird werd nagelezen,

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud

Inhoud. Voorwoord 5. Inhoud Inhoud Voorwoord 5 1 Handel draait om geld 9 1.1 Wat is handel? 9 1.2 Handel in de praktijk 10 1.3 Goederen- en geldstroom 13 1.4 Groot - en kleinhandel 15 1.5 Ketenbeheersing 17 1.6 Afsluiting 19 2 Banen

Nadere informatie

Fair Trade in overheidsopdrachten

Fair Trade in overheidsopdrachten Fair Trade in overheidsopdrachten Disclaimer: Hoewel bij het samenstellen van de inhoud van deze tekst de uiterste zorg is nagestreefd en deze tekst bij het advocatenkantoor Bird & Bird werd nagelezen,

Nadere informatie

Eindexamen economie vwo I

Eindexamen economie vwo I Beoordelingsmodel Opmerking Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave maximumscore 2 Door de vermindering van

Nadere informatie

De noodzaak van een radicale ommekeer in landbouw en veeteelt

De noodzaak van een radicale ommekeer in landbouw en veeteelt De noodzaak van een radicale ommekeer in landbouw en veeteelt Dr. Sicco Mansholt had als minister van Landbouw na de Tweede Wereldoorlog de opdracht om de hongerige magen van de Nederlanders te voeden

Nadere informatie

Eindexamen m&o havo 2005-II

Eindexamen m&o havo 2005-II Formuleblad Bij dit examen zijn geen formules gegeven. www. - 1 - 1 Resultatenrekeningen van Rigter Sport van 2000 tot en met 2004 Bedragen 1.000 euro Jaar 2004 2003 2002 2001 2000 geschat Omzet 1) 487,0

Nadere informatie

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel

> Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Ketenaanpak en -verantwoordelijkheid > Inzet: CO 2 reductie en eerlijke carbonhandel > Doel: boeren ondersteunen bij de impact van klimaatverandering en ontbossing tegen te gaan. Ons klimaat verandert

Nadere informatie

Internationaal inkoopbeleid voor duurzame koffie

Internationaal inkoopbeleid voor duurzame koffie Internationaal inkoopbeleid voor duurzame koffie Stand: juli 2016 Onze visie Eenvoudig, verantwoordelijk, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar liggen traditionele handelswaarden ten grondslag aan het succes

Nadere informatie

De jacht op vrijwilligers

De jacht op vrijwilligers De jacht op vrijwilligers Doorbraak heeft al veel gepubliceerd over dwangarbeid voor uitkeringsgerechtigden. De nadruk lag daarbij meestal op het regime waaronder gewerkt moet worden. Maar ook belangrijk

Nadere informatie

En daarom werk ik,14 jaar later

En daarom werk ik,14 jaar later En daarom werk ik,14 jaar later opdrachtenblad Regie: Maarten Schmidt & Thomas Doebele Jaar: 2013 Duur: 55 minuten (film), 10 37 minuten (portret Raihan) Website: www.filmcompagnie.nl De jonge Raihan Opdrachten

Nadere informatie

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de:

Als we over het hele assortiment naar de gemiddelde scores kijken per groentesoort zijn de: Factsheet Groentenonderzoek Questionmark Samenvatting van het onderzoek naar groente en fruit in de schappen van de supermarkten, april 2015. Questionmark heeft tussen november 2014 en april 2015 de elf

Nadere informatie

14. De effecten van de beleidsopties

14. De effecten van de beleidsopties 14. De effecten van de beleidsopties Op basis van de resultaten van de effectstudies en de simulatiemodellen is in tabel 1 voor elk van de vier beleidsopties een overzicht uitgewerkt (cijfers bij benadering)

Nadere informatie

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014

Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 Export-update Noord- en Zuid-Amerika - juli 2014 1. Samenvatting en conclusies De Nederlandse uitvoerwaarde is in 2013 met 1,0% gestegen t.o.v. dezelfde periode in 2012 tot 433,8 miljard euro. De bescheiden

Nadere informatie

Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015

Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015 Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015 Het Landelijk Bestuur vraagt het congres om in te stemmen met de onderstaande programmapunten. Het Landelijk Bestuur legt de volgende ontwerpteksten

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid

Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid Duurzame overheidsopdracht-fiche: uitgebreid 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een

Nadere informatie

Markt en overheid - uitwerkingen bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6

Markt en overheid - uitwerkingen bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 Markt en overheid - uitwerkingen bij Pincode 5e ed. 4GT Hoofdstuk 5 en 6 1 Nog niet zo lang geleden had je als boer te maken met een melkquotum. Een melkquotum betekent dat je een maximale hoeveelheid

Nadere informatie

Superpromo voor de boeren Campagne Vredeseilanden 2016

Superpromo voor de boeren Campagne Vredeseilanden 2016 Superpromo voor de boeren Campagne Vredeseilanden 2016 Map voor leerkrachten van de secundaire scholen. Inleiding Wat is deze map? Op 15-16-17 januari 2016 bereikt onze jaarlijkse campagne haar hoogtepunt

Nadere informatie

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen

PK Benelux BV. Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen PK Benelux BV Plan van aanpak maatschappelijk verantwoord ondernemen INLEIDING Dit Plan van aanpak gaat over maatschappelijk verantwoord onderrnemen en Maatschappelijk verantwoord inkopen (ook wel duurzaam

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie