Geneeskundige en Gezondheidsdienst. You vs Soa. You vs Soa. Evaluatie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Geneeskundige en Gezondheidsdienst. You vs Soa. You vs Soa. Evaluatie 2011. www.gggd.utrecht.nl"

Transcriptie

1 Geneeskundige en Gezondheidsdienst You vs Soa You vs Soa Evaluatie 2011

2

3 Colofon uitgave Unit Soa GG&GD Gemeente Utrecht Postbus GK Utrecht in opdracht van Afdeling Gezondheidsbescherming, unit Soa Dienst GG&GD Gemeente Utrecht internet et rapportage Lily van Neer, coördinator MBO voorlichtingen GG&GD Utrecht Jessica Bouwman, epidemioloog GG&GD Utrecht informatie Lily van Neer bronvermelding Het overnemen van gegevens uit deze publicatie is toegestaan met de bronvermelding. Juni 2012

4

5 Samenvatting De GG&GD Utrecht heeft in 2007 een interventie ontwikkeld gericht op primaire en secundaire soapreventie voor jongeren die hun opleiding volgen binnen het Middelbaar Beroepsonderwijs (MBO). In het project You vs Soa wordt voorlichting over veilig vrijen, condoomgebruik en het belang van vroegtijdige opsporing gecombineerd met een test op de soa chlamydia. Voor 2011 werd beoogd met You vs Soa duizend studenten te bereiken van minimaal drie MBO scholen met een groepsvoorlichting en een chlamydiatest. Het doel is behaald met een bereik van 1180 studenten van zeventien opleidingen op drie MBO scholen: Grafisch Lyceum Utrecht, ROC ASA en ROC Midden Nederland. De ervaringen op alle scholen, van zowel medewerkers als studenten, zijn overwegend positief. In klassen voor de meerderheid bestaande uit studenten van niet-nederlandse komaf heeft in 2011 een uitgebreider lesprogramma over seksuele gezondheid plaatsgevonden dankzij een subsidie van het RIVM. In deze voorlichtingen werd, naast soa en veilig vrijen, ook aandacht besteed aan onderwerpen als relaties, partnerkeuze, homoseksualiteit, maagdelijkheid, anticonceptie, wensen en grenzen. Op basis van de ervaringen van beide voorlichtingsprogramma's is voor 2012 een flexibel lesaanbod ontwikkeld. Relaties en seksualiteit staan hierin centraal en per klas kunnen naar behoefte aanvullende onderwerpen als moderne media, anticonceptie, maagdelijkheid, soa en condoomgebruik gekozen worden. 5

6

7 Inhoudsopgave COLOFON SAMENVATTING INHOUDSOPGAVE INLEIDING DE VOORLICHTING MATERIAAL EN METHODE DOELSTELLING RESULTATEN VRAGENLIJSTEN DEMOGRAFISCHE GEGEVENS SEKSUELE ERVARING VAN DE STUDENTEN DE CHLAMYDIATEST EVALUATIE VOORLICHTING STUDENTEN OVER DE VOORLICHTING De voorlichting Extra onderwerpen Voorlichters en voorlichting Opmerkingen MBO OVER YOU VS SOA CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN LITERATUUR BIJLAGEN

8 1 Inleiding De GG&GD Utrecht heeft in 2007 een interventie ontwikkeld die gericht is op primaire en secundaire soa-preventie voor jongeren die een opleiding volgen in het middelbaar beroepsonderwijs (MBO). In het project You vs Soa wordt door ervaren voorlichters en verpleegkundigen van de GG&GD klassikaal voorlichting gegeven over veilig vrijen, condoomgebruik en het belang van vroegtijdige opsporing van seksueel overdraagbare aandoeningen (soa). Dit wordt gecombineerd met het ter plekke aanbieden van een test op de soa chlamydia, de meest voorkomende soa onder jongeren. Het doel van You vs Soa is het verlagen van de incidentie van soa, in het bijzonder chlamydia, om daarmee de kans op secundaire complicaties te verlagen. De GG&GD stimuleert veilig vrijen en condoomgebruik om zo seksueel risicogedrag terug te dringen en biedt de mogelijk van vroege diagnostiek en behandeling van chlamydia. Wederom heeft het UMC Utrecht in 2011 de chlamydiatesten en de analyses voor You vs Soa verzorgd. De groepsvoorlichtingen worden bij voorkeur gegeven in de lessen "Leren, Loopbaan, Burgerschap" (LLB). De voorlichting sluit aan bij de kerntaak "Zorgt voor de eigen gezondheid". Voor klassen met veel studenten van niet-nederlandse komaf heeft in 2011 een uitgebreider lesprogramma over seksuele gezondheid plaatsgevonden dankzij een subsidie van het RIVM. In deze voorlichtingen werd naast soa en veilig vrijen ook aandacht besteed aan onderwerpen als relaties, partnerkeuze, maagdelijkheid, anticonceptie, wensen en grenzen. Dit project vond in Utrecht plaats op ROC ASA en ROC Midden Nederland. Van dit project is een apart evaluatierapport beschikbaar. Naarmate You vs Soa zich ontwikkelde ontstond dit jaar de behoefte om de samenwerking van de voorlichtingskoppels te verdiepen en de afstemming op elkaar te verbeteren. In het kader van professionalisering en collegiale ondersteuning is gekozen voor coaching on the job en intervisiebijeenkomsten. Een supervisor is meerdere malen aanwezig geweest bij voorlichtingen en er hebben een viertal intervisiebijeenkomsten plaatsgevonden De voorlichting De voorlichting start met een kennisquiz ("Petje op, petje af") om te bepalen wat het kennisniveau van de studenten is op het gebied van soa en seksuele gezondheid. Voorbeeld. Je kunt via een wc-bril een soa krijgen. Petje op: dat is goed Petje af: dat is fout 8

9 Vervolgens worden de verschillende soa besproken. Er wordt uitgegaan van de zeven meest voorkomende soa in Nederland (Soa Aids Nederland, 2010): 1. chlamydia 2. genitale wratten 3. gonorroe 4. hepatitis B 5. herpes genitalis 6. hiv 7. syfilis Als de studenten naast de zeven bovenstaande soa, meer soa weten te benoemen, dan worden hiervan uiteraard ook de kenmerken van besproken. Uitgelegd wordt hoe soa overgedragen en voorkomen kan worden. Hiermee trachten we bij te dragen aan de bewustwording en de risicoperceptie van de studenten. Aan de soa chlamydia wordt extra aandacht besteed. Deze meest voorkomende soa onder jongeren is makkelijk overdraagbaar. Chlamydia is een bacterie die goed te behandelen is met antibiotica, maar onbehandeld onvruchtbaarheid en buitenbaarmoedelijke zwangerschap kan veroorzaken. Chlamydia brengt nauwelijks merkbare symptomen met zich mee, waardoor iemand met chlamydia niet tijdig gealarmeerd raakt en zich daardoor minder snel laat testen en behandelen. Alle studenten krijgen een chlamydiatest aangeboden. Door alle studenten met de test naar het toilet te laten gaan en aldaar te laten beslissen of zij al dan niet de test doen, wordt de anonimiteit zo optimaal mogelijk gewaarborgd. De studenten die de test gedaan hebben, krijgen de uitslag per SMS als blijkt dat er geen chlamydia is geconstateerd. Indien de chlamydiatest positief is, worden de studenten gebeld door een sociaal verpleegkundige om de uitslag te bespreken en een afspraak te maken voor aanvullend soa-onderzoek en behandeling. Als afsluiter wordt tijdens de voorlichting een condoomdemonstratie gedaan om de studenten vaardigheden aan te leren met betrekking tot juist condoomgebruik. Tijdens de voorlichting worden de studenten geattendeerd op Sense, het landelijk kenniscentrum over seksuele gezondheid voor jongeren. Er wordt gewezen op de website als de betrouwbare bron voor informatie. Daarnaast kunnen jongeren met hun vragen gratis en anoniem naar een Sense spreekuur. De GG&GD Utrecht heeft een Sense spreekuur op de Kaatstraat, te Utrecht. 9

10 1.2. Materiaal en methode Dit rapport beschrijft de evaluatie van de You vs Soa voorlichtingen gegeven in Om de voorlichting onder de studenten te evalueren en inzicht te verkrijgen in het seksueel gedrag van de studenten zijn twee vragenlijsten gebruikt. Een eerste vragenlijst is onderdeel van de chlamydiatest en wordt dan ook tijdens de voorlichting ingevuld en ingeleverd (bijlage 1). Met deze vragenlijst worden demografische gegevens, seksueel gedrag, condoomgebruik en het eventueel gelopen risico op soa uitgevraagd. Een tweede vragenlijst wordt drie weken na de voorlichting door de studenten ingevuld (bijlage 2). Hierin wordt gevraagd naar de tevredenheid over de voorlichting, de testbereidheid, de chlamydiatest en de testuitslag. Beide vragenlijsten bestaan uit een combinatie van vragen uit het in 2005 uitgevoerde onderzoek Seks onder je 25 e (Graaf, 2005), het acceptatie onderzoek onder deelnemers van het gezondheidsonderzoek naar chlamydia van H. Götz (Götz, 2005) en het onderzoek van M. Wolfers naar seksueel gedrag, testgedrag en determinanten van testgedrag van jongeren op ROC s in Rotterdam (Wolfers, 2006). Deze onderzoekers hebben de vragenlijsten uitgebreid getest en afgenomen bij dezelfde doelgroep als You vs Soa *. Omdat gebruik is gemaakt van deze al bestaande vragen, zijn de voor dit onderzoek opgestelde vragenlijsten niet nog een keer getest in de doelgroep. Dataverwerking en analyse De vragenlijsten zijn in het programma Excel (versie 2003) ingevoerd en gevalideerd met een 10%- controle waarbij uitgegaan is van een afwijking van maximaal 5% foutief ingevoerde antwoorden. De dataset voldeed ruim aan deze norm. De data zijn geanalyseerd met het analyseprogramma SPSS (versie 19.0). De resultaten worden vergeleken met resultaten van voorgaande jaren en waar mogelijk met het onderzoek "Seks onder je 25 e Seksuele gezondheid van jongeren in Nederland anno 2012" van Soa Aids Nederland en Rutgers WPF. Bijdrage van docenten Tijdens de voorlichtingen was altijd een, voor de studenten bekende, docent aanwezig. Opmerkingen van een aantal docenten naar aanleiding van de voorlichting zullen worden weergegeven. * We gaan ervan uit dat een MBO student uit Rotterdam te vergelijken is met een MBO student in Utrecht. 10

11 1.3. Doelstelling 2011 In 2011 was het streven om minimaal duizend studenten van ten minste drie MBO-instellingen te bereiken met de You vs Soa voorlichting. Met een bereik van 1180 studenten verspreidt over 17 opleidingen van het Grafisch Lyceum Utrecht, ROC ASA en ROC Midden Nederland is het doel ruimschoots behaald. Grafisch Lyceum Utrecht ROC ASA 419 ROC Midden Nederland Figuur 1. Aantal studenten per MBO-instelling You vs Soa

12 2 Resultaten vragenlijsten Dit hoofdstuk geeft een beschrijving van de groep studenten die heeft meegedaan aan You vs Soa. Allereerst worden de sociaaldemografische gegevens in kaart gebracht (paragraaf 2.1.). In paragraaf 2.2. wordt de seksuele ervaring van de studenten beschreven. Vervolgens wordt in paragraaf 2.3. gekeken naar het soatestgedrag en de chlamydiatest in het bijzonder Demografische gegevens In 2011 zijn 1180 studenten bereikt met de voorlichting You vs Soa. Deze studenten volgden zeventien verschillende opleidingen op drie verschillende MBO scholen; ROC Midden Nederland (vijf locaties), ROC ASA (twee locaties) en Grafisch Lyceum Utrecht (één locatie). Aan de hand van de vragenlijst, afgenomen tijdens de voorlichting, zijn de sociaaldemografische gegevens in kaart gebracht. Van alle studenten hebben 1122 studenten (95%) de vragenlijst ingevuld. Het merendeel van de studenten volgde de voorlichting in het eerste leerjaar van de opleiding. De duur van de opleidingen loopt uiteen van een half jaar tot vier jaar. Op het MBO wordt onderscheid gemaakt tussen vier verschillende opleidingsniveaus. niveau 1: assistentenopleiding voor eenvoudig uitvoerend werk (half tot één jaar) niveau 2: basisberoepsopleiding voor uitvoerend praktisch werk (twee tot drie jaar) niveau 3: vakopleiding tot zelfstandig beroepsbeoefenaar, zelfstand uitvoerend werk, brede inzetbaarheid (twee tot vier jaar) niveau 4: middenkaderopleiding (drie tot vier jaar) en specialistenopleiding (kopstudie van één tot twee jaar), volledig zelfstandig uitvoerend werk, brede inzetbaarheid of specialisatie De voorlichting is gegeven aan studenten van niveau 2, 3 en 4 (zie figuur 2). Eerdere jaren werden meer studenten van lagere niveaus gezien. Deze studenten hebben in 2011 ook voorlichting gekregen, maar deze voorlichting vond plaats in het kader van een ander voorlichtingsprogramma, namelijk voorlichting over seksuele gezondheid voor klassen met veel studenten van niet-nederlandse komaf. 12

13 0% 10% Niveau 1 28% Niveau 2 Niveau 3 Niveau 4 62% Figuur 2. Leerniveaus studenten You vs Soa De gemiddelde leeftijd van de studenten was 17,9 jaar. Van de studenten was 48% vrouw, 52% man. Van de studenten was 76% van Nederlandse afkomst, 4% van Turkse afkomst, 3% van Marokkaanse afkomst, 3% van Surinaamse afkomst en 1% van Antilliaanse/Arubaanse afkomst (zie figuur 3). 13% 3% 1% 3% 4% Nederlands Turks Marokkaans Surinaams Antilliaans of Arubaans Anders 76% Figuur 3. Afkomst studenten You vs Soa

14 2.2. Seksuele ervaring van de studenten Met behulp van de vragenlijst afgenomen tijdens de voorlichting, is de seksuele ervaring van de studenten nagevraagd; hebben ze al eens seks hebben gehad (vaginale seks), hoe oud ze waren toen ze voor het eerst seks hadden, met hoeveel partners is er seksueel contact geweest, vrijen ze met condoom, en zo niet, waarom vrijen ze onveilig? Tevens is de vraag gesteld of de studenten anale seks hebben gehad en of dit met een condoom gebeurde. In 2011 heeft 70% van de studenten seks gehad. Van de Nederlandse studenten was 71% seksueel actief. De Marokkaanse studenten waren het minst seksueel actief; 32% binnen deze groep had ervaring met seks (zie figuur 4). Van de totale groep seksueel actieve studenten was de gemiddelde leeftijd dat zij voor het eerst vreeën 15,6 jaar. Dit ligt lager dan de gemiddelde leeftijd van 16,6 jaar die landelijk gezien wordt in Seks onder je 25 e (de Graaf, 2012). 100% 80% 60% 40% 20% 0% Wel seks gehad Geen seks gehad Allen Nederlands Turks Marokkaans Surinaams Antilliaans of Arubaans Anders Figuur 4. Geslachtsgemeenschap naar afkomst. 14

15 2011 ver ersus voorgaande jaren In 2011 werden met de voorlichting voor het eerst sinds de start van de voorlichtingen meer mannelijke studenten (52%) dan vrouwelijke studenten gezien (48%), zie figuur 5. Dit is te verklaren door het grote aandeel studenten van het Grafisch Lyceum Utrecht in Hier volgen veel mannen hun opleiding. In 2011 was het percentage studenten met een Nederlandse achtergrond (76%) hoger dan in 2010 (61%). Oorzaak hiervan is het lesprogramma dat voor klassen met veel studenten van niet- Nederlandse komaf werd gegeven. 100% 80% 60% 40% Percentage man Percentage vrouw 20% 0% Figuur 5. 5 Verhouding man/vrouw onder voorgelichte studenten In 2011 heeft 70% van de studenten seks gehad. In 2007 tot en met 2010 lag dit percentage tussen de 60% en 70%. In 2011 was het gemiddeld aantal sekspartners per persoon 3,8. In 2010 lag dat aantal hoger (4,2), wat mogelijk te verklaren is doordat de gemiddelde leeftijd van de studenten in 2011 lager lag (17,9 jaar) ten opzichte van 2010 (18,5 jaar). De gemiddelde leeftijd bij de eerste keer seks is de afgelopen jaren nagenoeg hetzelfde gebleven; 15,6 ten opzichte van 15,7 in 2010 en 15,8 in de jaren daarvoor Gemiddeld hele groep Gemiddeld man Gemiddeld vrouw Figuur 6. Gemiddeld aantal sekspartners per persoon

16 Condoomgebruik Een groot deel van de studenten vrijen onveilig. Met onveilig vrijen wordt bedoeld dat de studenten niet consequent condooms gebruiken tijdens het vrijen en daarmee risico lopen op soa. Van alle studenten die geslachtsgemeenschap (vaginale seks) hebben gehad, vrijt 76% onveilig (figuur 7). 12% van de studenten heeft anale seks gehad. Van die groep gebeurde dat in 73% van de gevallen niet altijd veilig (figuur 8). Het percentage condoomgebruik lag van 2007 tot en met 2010 nagenoeg even laag. Vaginale seks veilig Vaginale seks onveilig Anale seks veilig Anale seks onveilig 24% 27% 76% 73% Figuur 7. Condoomgebruik vaginale seks. Figuur 8. Condoomgebruik anale seks. In figuur 9 staan diverse redenen weergegeven waarom de jongeren geen condoom gebruiken. Zij geven aan dat 'het gebruik van de pil of andere voorbehoedsmiddelen', 'vaste verkering' of 'het vertrouwen van elkaar binnen een (seksuele) relatie' de belangrijkste redenen zijn om geen condoom te gebruiken. Op de vierde plaats komt als reden dat zijzelf of de ander het niet lekker vindt om met een condoom te vrijen. Deze redenen komen overeen met de top vier redenen om geen condoom te gebruiken uit Seks onder je 25 e (de Graaf, 2012). Wanneer twee mensen in een monogame relatie zich beide getest hebben op soa (na drie maanden vrijen met condoom) en geen soa blijken te hebben, dan zou vrijen zonder condoom geen risico meer behoren te geven op soa. Uit de vragenlijsten die de jongeren ingevuld hebben, blijkt echter dat 80% van de seksueel actieve jongeren niet eerder een soa-test hebben laten verrichten. Daarnaast merken we tijdens voorlichtingen dat de jongeren zich niet bewust zijn van dat het feit dat bepaalde soa pas twee weken (chlamydia en gonorroe) en drie maanden (hiv, syfilis en hepatitis B) na onveilige seks aangetoond kunnen worden. 16

17 Pilgebruik of ander voorbehoedsmiddel Vaste verkering Elkaar vertrouwen Condoom niet lekker Geen condooms bij zich Te veel gedronken Wilde het zelf niet Niet aan gedacht Ander wilde het niet Condooms onhandig Durfde het niet te zeggen Anders 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% Figuur 9. Reden van falen condoomgebruik

18 2.3. De chlamydiatest Om het soatestgedrag en de chlamydiatest uit de voorlichting te evalueren, is gebruik gemaakt van de vragenlijst die direct na de voorlichting afgenomen werd en van de vragenlijst die drie weken later afgenomen werd. Deze tweede vragenlijst is door 476 studenten, 40% van het totaal aantal studenten, ingevuld. Gegevens over het aantal testers en de uitslagen van de chlamydiatesten komen van de afdeling Virologie van het UMC Utrecht. Slechts 20% van de seksueel actieve studenten had zich voor de voorlichting al eens laten testen op soa. Dit terwijl 76% niet altijd een condoom gebruikt. Opvallend is dat 44% van de vrouwen die seksueel actief zijn, aangaven één of meerdere klachten te hebben die soa gerelateerd kunnen zijn. Hier gaat het om klachten als meer vaginale afscheiding dan normaal (11%) en bloedverlies tussen menstruaties door (10%). Van de mannen gaf 6% aan last te hebben van klachten die mogelijk soa gerelateerd zijn. Van de studenten gaf 41% aan na deze voorlichting in het vervolg eerder een soatest te laten doen. Tijdens de voorlichting hebben 604 studenten (54%) zich laten testen op chlamydia. Van de seksueel actieve studenten gaf 14% aan te denken een redelijke tot grote kans op een chlamydia-infectie te hebben. Bij 3% van de geteste studenten werd chlamydia gediagnosticeerd (chlamydia positief). In 2007 werd 1% van de geteste studenten positief bevonden. Sindsdien is de test in de voorlichting selectiever aangeboden; tijdens de voorlichting werd benadrukt de test alleen te toen als de studenten risico op soa hadden gelopen. In 2008 en 2010 werd 2% van de studenten positief bevonden en in %. In grote steden is de chlamydiaprevalentie in de groep jongeren van 15 tot 30 jaar 3,2% (van Bergen, 2005). Het percentage positief geteste studenten is in lijn met voorgaande jaren en landelijke cijfers. De studenten hebben in de tweede vragenlijst aangeven hoe zij het aanbieden van een chlamydiatest in de les hebben ervaren, zie figuur 10. Goed Nuttig Prettig Het maakte me niet uit Overbodig Ik vond het niets Het maakte me onzeker Vervelend 0% 5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% Figuur 10. "Wat vond je ervan dat je een chlamydiatest aangeboden kreeg?" 18

19 Chlamydia positief Zoals hiervoor gemeld is bij 17 studenten (3%) de chlamydiabacterie in de urine aangetoond, wat wijst op een chlamydia-infectie. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de demografische gegevens en seksuele ervaring van de positief geteste studenten. De aantallen zijn dusdanig klein dat er geen conclusies over de positief geteste studenten getrokken kunnen worden. Tabel 1. Studenten met een positieve chlamydia uitslag. Variabele Aantal Percentage Positief getest % Leeftijd 14 t/m 18 jaar 6 35% 19 jaar en ouder 11 65% Gemiddelde leeftijd Geslacht Man 7 41% Vrouw 10 59% Etniciteit Nederlands 13 76% Niet Nederlands 4 24% Opleiding Beauty (ROC MN) 5 29% Sportacademie (ROC MN) 4 24% DTP (GLU) 3 24% Leisure & Events (ROC MN) 2 12% Grafische Vormgeving (GLU) 1 6% Mediamanagement (GLU) 1 6% Verzorging (ROC MN) 1 6% Leerniveau Niveau 1 1 6% Niveau % Niveau % Niveau % Onbekend 1 6% Leeftijd eerste keer seks % % % Gemiddelde leeftijd Aantal sekspartners % % 5 of meer 13 76% Gemiddeld aantal sekspartners Anale seks gehad Ja 2 12% Nee 15 88% Eigen geschatte kans op chlamydia Geen 0 0% Klein 7 41% Redelijk 6 35% Groot 3 18% Onbekend 1 6% Gemiddelde 19,5 jaar 14,9 jaar 8,3 sekspartners 19

20 3 Evaluatie voorlichting 3.1. Studenten over de voorlichting De studenten konden middels stellingen in de vragenlijst, die drie weken na de voorlichting werd afgenomen, aankruisen wat zij van de You vs Soa voorlichting vonden (paragraaf ). Daarnaast konden de studenten aangeven over welke onderwerpen ze meer zouden willen horen (paragraaf ) en wat de voorlichters de volgende keer anders zouden kunnen doen (paragraaf ). Tot slot was er ruimte voor opmerkingen (paragraaf 3.1.4) De voorlichting Aan de hand van een aantal stellingen konden studenten aangeven hoe zij de voorlichting hebben ervaren. De voorlichting werd goed gewaardeerd. Van de studenten vond 80% het nuttig, 62% vond de voorlichting leuk, 58% vond dat de voorlichting aansprak, 55% geeft aan veel geleerd te hebben van de bijeenkomst en 49% geeft aan meer bewust te zijn van risico s van onveilig vrijen door de bijeenkomst. Van de studenten gaf 71% aan dat hun kennis was toegenomen. Kennistoename door gastles ja w eet ik niet nee Ik vond de voorlichting over chlamydia en soa testen nuttig (zeer) mee eens neutraal (zeer) mee oneens 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Figuur Mening studenten over voorlichting Extra onderwerpen Om de voorlichting beter af te kunnen stemmen op de behoefte van de studenten, is gevraagd over welke onderwerpen studenten meer zouden willen horen. Zij geven aan dat ze graag meer horen over andere soa. In de voorlichting ligt de focus op chlamydia, omdat dit de meestvoorkomende soa is onder jongeren. Andere onderwerpen die studenten noemen: sekstechnieken: vrijen, orale seks, anale seks, verschillende standjes veilig vrijen: anticonceptie, de pil, condooms zwangerschap: bevalling, onvruchtbaarheid, abortus seksuele diversiteit: geaardheid, homoseksualiteit, pedofilie 20

21 Voorlichters en voorlichting De studenten werd gevraagd suggesties ter verbetering in te brengen. Verscheidene studenten geven aan meer beeldmateriaal te willen zien: "Meer voorbeelden, plaatjes, film, enz." (Grafisch Lyceum Utrecht, student DTP). Enkele studenten geven aan behoefte te hebben aan meer structuur tijdens de voorlichting. Een suggestie die gedaan wordt: "Bord met wat jullie gaan doen bijvoorbeeld" (ROC Midden Nederland, student Sportcollege). Van de studenten kon 66% niets bedenken of vulden opmerkingen in als: "Niks! (was leuk!)" ROC Midden Nederland, student Schoonheidsverzorging "Het was heel goed georganiseerd." ROC Midden Nederland, student Schoonheidsverzorging "Alles was gewoon goed en duidelijk." ROC ASA., student Verpleegkunde Opmerkingen Op de achterzijde van de vragenlijst was de mogelijkheid opmerkingen over de voorlichtingen te maken. Hieronder volgen enkele voorbeelden: "GGD en Sense graag doorgaan met de voorlichtingen op scholen en gratis testen uitdelen." ROC ASA, student Verpleegkunde GG&GD Utrecht gaat in 2012 door met het geven van voorlichting en daarnaast kunnen jongeren sinds eind 2011 altijd gratis en anoniem terecht bij het Sense spreekuur met vragen over seksualiteit. Indien nodig kunnen jongeren bij Sense terecht voor een gratis chlamydiatest, zwangerschapstest of de morning afterpil. "Testresultaten gelijktijdig sturen, ik kreeg de resultaten 4 dagen later wat mij in gezonde spanning bracht. Is onnodig!" ROC Midden Nederland, student Sportacademie De GG&GD is zich er bewust van dat uitslagen niet altijd gelijktijdig verstuurd worden. Negatieve resultaten worden per SMS verstuurd en dat kan gelijktijdig, positieve resultaten worden telefonisch verstrekt. Negatieve uitslagen zijn eerder bekend, omdat positieve uitslagen door het laboratorium dubbel getest worden. Mocht een positieve uitslag sneller bekend zijn dan andere uitslagen, wordt deze student direct benaderd om hem of haar zo vlot mogelijk te behandelen en verdere verspreiding van de soa te voorkomen. Tot slot zijn er studenten die de chlamydiatest thuis hebben afgenomen en later naar het laboratorium stuurden, waardoor deze uitslagen ook later volgden. Inachtneming van het voorgaande, wordt getracht zo veel mogelijk studenten tegelijkertijd te informeren over de uitslag, om andere studenten niet onnodig ongerust te maken. 21

22 "Beter filmen voor de mensen die er niet waren." Grafisch Lyceum Utrecht, student DTP Veronderstelt dat deze student bedoelt dat de studenten die niet aanwezig konden zijn, wel voorlichting nodig hebben, zou een filmversie van de voorlichting een optie zijn. Met het Grafisch Lyceum Utrecht is deze mogelijkheid onderzocht en is een voorlichting gefilmd. Het beeldmateriaal en geluid bleken helaas onvoldoende, zodat de film niet gebruikt kon worden. Een nadeel van een film is dat studenten zelf geen vragen kunnen stellen aan de voorlichters. Een andere oplossing kan zijn een extra voorlichting te organiseren op elke school(-locatie) voor studenten die de voorlichting gemist hebben. "Jullie stellen veel vragen en sommigen zijn gelovig en kunnen dit soort vragen niet invullen." ROC Midden Nederland, student Leisure & Events Hier gaat het om de evaluatievragenlijsten. Een aandachtspunt voor toekomstige voorlichtingen is dat voorlichters vertellen dat het een vragenlijst betreft met onder meer persoonlijke vragen over seksualiteit. De studenten vullen hun naam niet in en de vragenlijsten worden anoniem verwerkt. De voorlichters kunnen benadrukken dat wanneer een student om persoonlijke redenen (religie, vervelende seksuele ervaringen, etcetera) moeite heeft met vragen, deze vragen overgeslagen mogen worden. Van de studenten wordt gevraagd in stilte de vragenlijst in te vullen en op dat moment niet met elkaar de vragen te bespreken. De vragenlijsten worden anoniem ingevuld en Een greep uit overige opmerkingen: Pittig. Grafisch Lyceum Utrecht, student Mediatechnologie Goed gepresenteerd! Grafisch Lyceum Utrecht, student Interactieve Vormgeving Goed bezig ga zo door! - Grafisch Lyceum Utrecht, student DTP Erg goed initiatief! Goeie campagne! Grafisch Lyceum Utrecht, student Audiovisuele Vormgeving Ik vond het een leuke en leerzame voorlichting. Grafisch Lyceum Utrecht, student DTP Dank jullie wel voor deze goede informatieve les. ROC ASA, student Verpleegkunde Ik vond het een leuke en leerzame les het was erg handig, bedankt! ROC ASA, student Verpleegkunde Het was leuk! - ROC Midden Nederland, student Schoonheidsverzorging Vaker voorlichtingen in de les! ROC Midden Nederland, student Verzorgende Vind het goed dat jullie langs scholen komen! ROC Midden Nederland, student Verzorgende Vond het een leerzame voorlichting en duidelijk. - ROC Midden Nederland, student Schoonheidsverzorging Vaker voorlichting op school is wel prettig en handig! - ROC Midden Nederland, student Verzorgende Met Durex om je knuppel voorkom je soa's en verlies je geen ene druppel. ROC Midden Nederland, student Schoonheidsverzorging 22

23 3.2. MBO over You vs Soa Vanuit directies, docenten en schoolmaatschappelijk werk krijgen voorlichters en de projectleider veel positieve reacties. Tijdens de voorlichtingen was altijd een, voor de studenten bekende, docent aanwezig. Opmerkingen van een aantal docenten naar aanleiding van de voorlichting worden hieronder weergegeven. Grafisch Lyceum Utrecht De studieloopbaanbegeleider van de klas die jullie afgelopen dinsdag hadden, kreeg heel leuke reacties over jullie les. Ze vonden het erg leuk. Complimenten dus! Ik zou weer heel graag van jullie diensten gebruik maken! Leuk om jullie weer in de les te ontvangen. ROC Midden Nederland Dank voor de voorlichting. We hebben de indruk dat ze er veel van geleerd hebben, de aandacht was er goed bij (en de kennis ontbrak nog wel eens...). Één van de studenten die chlamydia blijkt te hebben, heeft dat met de docent besproken en ze was heel blij dat ze de kans kreeg om deze test te doen. Ben blij dat het zo goed is bevallen bij de studenten, maar ook dat jullie het lesprogramma aanpassen na deze ervaring bij ons op school. Ik vond de samenwerking erg prettig. Vijf studenten met een positief resultaat... zo, daar keek ik best van op. Dat had ik niet verwacht. Hiermee wordt het belang in elk geval wel extra benadrukt. Volgend jaar weer lijkt me een goed plan. En de vorm kunnen we dan nog bespreken. Er is veel mogelijk wat ons betreft. Onderwerp SOA vooral goed om terug te laten komen. Wat mij betreft houden we contact. Ik ben blij dat we dit zo samen kunnen doen. Wij hebben het als prettig ervaren en ook van de studenten positieve berichten gehoord. Het was een geslaagde voorlichtingsweek. 23

24 4 Conclusie en aanbevelingen Uit voorgaande hoofdstukken kan geconcludeerd worden dat de You vs Soa voorlichting in 2011 geslaagd is. You vs Soa voorlichtingen zijn gegeven op het Grafisch Lyceum Utrecht, ROC ASA en ROC Midden Nederland. Op deze scholen hebben 1180 studenten voorlichting gehad waarin kennisoverdracht en het leren van vaardigheden met betrekking tot veilig vrijen centraal stonden. De voorlichters hebben ervaren dat de studenten dit als interessant hebben ervaren en er grotendeels open voor stonden. Tijdens de voorlichting werd alle studenten de mogelijkheid geboden een chlamydiatest te laten verrichten. In geval van een positieve uitslag hebben studenten kosteloos een counselinggesprek en behandeling gekregen. In 2011 hebben bij ROC Midden Nederland en ROC ASA ook voorlichtingen plaatsgevonden speciaal voor klassen met veel studenten van niet-nederlandse komaf. Dankzij een subsidie van het RIVM is een draaiboek voor voorlichtingen geschreven waarin seksuele gezondheid in brede zin aan bod komt. In deze voorlichtingen werd naast soa en veilig vrijen ook aandacht besteed aan relaties, weerbaarheid, maagdelijkheid, anticonceptie en moderne media. Er bleek duidelijk behoefte aan het bespreken van deze onderwerpen. Deze voorlichtingen vielen buiten You vs Soa activiteiten. Ook tijdens de You vs Soa voorlichtingen merkten de voorlichters op dat studenten ook informatie vragen over bijvoorbeeld anticonceptie. Om die reden is besloten vanaf januari 2012 één voorlichtingsprogramma aan te bieden waarin seksualiteit en relaties, partnerkeuze, homoseksualiteit en weerbaarheid in ieder geval aan bod komen. Hiernaast kan dankzij een flexibel lesaanbod gekozen worden voor onderwerpen die aansluiten bij de specifieke behoefte van een klas: moderne media, anticonceptie, condoomgebruik, soa, maagdelijkheid en maagdenvlies. Tijdens de voorlichtingen werd de afgelopen jaren bij 2 tot 3% van de studenten die zich laten testen chlamydia gevonden. Dat is gelijk aan het percentage dat landelijk onder jongeren gezien wordt. Verwacht werd een hoger percentage chlamydia te diagnosticeren naar aanleiding van een onderzoek op een ROC in Rotterdam waar 25% van de studenten positief werden getest op chlamydia (Wolfers, 2006). Omdat bij de studenten op Utrechtse MBO-scholen geen verhoogd voorkomen van chlamydia wordt gezien, worden de studenten voortaan verwezen naar het Sense spreekuur. Jongeren kunnen hier terecht voor vragen met betrekking tot seksuele gezondheid. Als in het gesprek met de Sense verpleegkundige blijkt dat een chlamydiatest nodig is, kan dit worden aangeboden. Dit laatste (chlamydiatest bij Sense) is mogelijk sinds september Inmiddels is voorlichting over seksuele gezondheid een structurele activiteit van de afdeling Gezondheidsbescherming van de GG&GD Utrecht. In 2012 worden de voorlichtingen gefinancierd door de gemeente Utrecht, Sense en tevens betalen scholen een eigen bijdrage. In 2012 wordt gestreefd om honderd klassen op drie MBO-instellingen te bereiken. Financiële waarborging blijft een aandachtspunt in deze tijd waar zowel bij gemeenten als scholen bezuinigd wordt. De verpleegkundigen en voorlichters hebben aangegeven zeer tevreden te zijn met de intervisiebijeenkomsten. Op verzoek van hen worden de bijeenkomsten voortgezet. Na vijf jaar You vs Soa zal in 2012 worden nagegaan of onderzoek naar de dataverzameling van vijf jaar voorlichting gewenst is. 24

Geneeskundige en Gezondheidsdienst. You vs Soa. You vs Soa. Evaluatie 2009. www.gggd.utrecht.nl

Geneeskundige en Gezondheidsdienst. You vs Soa. You vs Soa. Evaluatie 2009. www.gggd.utrecht.nl Geneeskundige en Gezondheidsdienst You vs Soa You vs Soa Evaluatie 2009 www.gggd.utrecht.nl Colofon uitgave Unit SOA GG&GD Gemeente Utrecht Postbus 2423 3500 GK Utrecht 030 286 3333 gggd@utrecht.nl in

Nadere informatie

Onderzoek Veilig of niet?

Onderzoek Veilig of niet? Onderzoek Veilig of niet? 06 februari 2013 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 24 januari tot 04 februari 2013, deden 2.261 jongeren mee. Het onderzoek is gehouden in samenwerking

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

Gelieve deze vragen te beantwoorden vooraleer de vragenlijst in te vullen. Indien u nee antwoordt op vraag 1, hoeft u geen vragenlijst invullen

Gelieve deze vragen te beantwoorden vooraleer de vragenlijst in te vullen. Indien u nee antwoordt op vraag 1, hoeft u geen vragenlijst invullen BIJLAGE 3 VRAGENLIJST VROUWEN Gelieve deze vragen te beantwoorden vooraleer de vragenlijst in te vullen 1. Hebt u ooit seksueel contact* gehad? Ja Nee Indien u nee antwoordt op vraag 1, hoeft u geen vragenlijst

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid

Jaarcijfers 2012. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland. GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond GGD Zuid-Holland-Zuid Juni 2013 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop da tu de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE VROUW Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-NEGATIEVE MAN Pagina van 6 AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot 6 maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN

OPVOLGVRAGENLIJST HIV-POSITIEVE MAN Pagina van AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat je de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Onderzoek Wereldproblemen en Seks

Onderzoek Wereldproblemen en Seks Onderzoek Wereldproblemen en Seks 1V Jongerenpanel 24 oktober 2014 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek in samenwerking met dance4life, gehouden van 15 tot en met 23 oktober 2014, deden 1641 jongeren

Nadere informatie

BASELINE QUESTIONNAIRE - HIV NEGATIVE MAN

BASELINE QUESTIONNAIRE - HIV NEGATIVE MAN Pagina van 7 BASELINE QUESTIONNAIRE - HIV NEGATIVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat je de

Nadere informatie

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

OPVOLGVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Laat de onderzoeksdeelnemers om de tot maanden een opvolgvragenlijst invullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten moeten

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013

Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 Aanvullende seksualiteitshulpverlening: de cijfers over 2013 1. Inleiding De aanvullende seksualiteitshulpverlening (ASH) is laagdrempelige zorg waar jongeren tot 25 jaar gratis en indien gewenst anoniem

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE MAN

BASISVRAGENLIJST - HIV-NEGATIEVE MAN AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 2 Nog volop werk aan de winkel! Dit is alweer de zesde Thermometer Seksuele Gezondheid voor Oost-Nederland

Nadere informatie

SEKSUEEL GEDRAG. Jongerenmonitor % geslachtsgemeenschap. Klas 2. Klas 4. 55% altijd een condoom gebruikt

SEKSUEEL GEDRAG. Jongerenmonitor % geslachtsgemeenschap. Klas 2. Klas 4. 55% altijd een condoom gebruikt IJsselland SEKSUEEL GEDRAG Jongerenmonitor 2015 7% geslachtsgemeenschap gehad 10.163 jongeren School Klas 2 13-14 jaar Klas 4 15-16 jaar 49% negatieve houding homoseksualiteit 55% altijd een condoom gebruikt

Nadere informatie

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel

6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel 6 SOA en HIV in de regio Gelre-IJssel Seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn infectieziekten die door intiem seksueel contact kunnen worden overgedragen. Omdat iemand een SOA kan hebben, zonder

Nadere informatie

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense

Werkinstructie benaderen intermediairs Sense Werkinstructie benaderen intermediairs Sense BIJLAGE 7 Voorbeeld van de opzet van de presentatie in PowerPoint BIJLAGE 7 VOORBEELD VAN DE OPZET VAN DE PRESENTATIE IN POWERPOINT] 1 WERKINSTRUCTIE BENADEREN

Nadere informatie

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid

PRODUCTENGIDS. Seksuele gezondheid PRODUCTENGIDS Seksuele gezondheid SEKSUELE GEZONDHEID BELANGRIJK? JAZEKER! Een aantal feiten* op een rij: Seksueel actieve jongeren communiceren onvoldoende over gebruik van condooms. Een kleine groep

Nadere informatie

Soa- poli Kennemerland

Soa- poli Kennemerland Soa- poli Kennemerland PATIENTENinformatie SOA POLI KENNEMERLAND De SOA-poli Kennemerland is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. De SOA-poli is

Nadere informatie

SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ?

SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ? SEKSUELE GEZONDHEID JAARVERSLAG 2015 CASUS: SYFILIS CLUSTER WIE ZIJN WIJ? De afdeling seksuele gezondheid heeft als taken het bestrijden van soa, bevorderen van seksuele gezondheid onder jongeren onder

Nadere informatie

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening

Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Seksualiteit bij jongeren met een (chronische) aandoening Op de polikliniek van het Universitair Kinderziekenhuis St Radboud ziekenhuis willen wij je met deze folder informatie geven over seksualiteit

Nadere informatie

BASISVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE VROUW

BASISVRAGENLIJST - HIV-POSITIEVE VROUW AANWIJZINGEN VOOR ONDERZOEKSMEDEWERKERS: Vraag de onderzoeksdeelnemers na hun aanmelding om deze basisvragenlijst in te vullen. Let erop dat u de juiste vragenlijst uitdeelt. De ingevulde vragenlijsten

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

Regionaal soa-centrum Den Haag

Regionaal soa-centrum Den Haag Regionaal soa-centrum Den Haag Epidemiologisch jaarverslag 212 D. Spitaels, arts infectieziektebestrijding GGD Den Haag J.M. Brand, soa-arts GGD Den Haag M. Keetman, epidemiologisch onderzoeker GGD Den

Nadere informatie

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland

SoaSense. Thermometer 2010 GGD en Oost-Nederland SoaSense Thermometer 1 GGD en Oost-Nederland Risicogroepen steeds beter bereikt Met genoegen bieden wij u de tweede SoaSense Thermometer van Oost- Nederland (Gelderland en Overijssel) aan. Dit jaar met

Nadere informatie

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent

SOA-spreekuur. in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen. Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent SOA-spreekuur in de Academische Huisartsenpraktijk Groningen Alie van der Heide, SOA-praktijkassistent TRIAGE Verzoek Soa test/vraag SOA Klachten Geen Klachten Huisarts Soa spreekuur assistente Het SOA-consult

Nadere informatie

Hypo's en hypers. Schimmelinfectie

Hypo's en hypers. Schimmelinfectie Seks Seks Het is best moeilijk om over seks te praten of vragen te stellen. Soms lukt het beter er met vrienden over te praten dan met je ouders. Je kunt voor een vertrouwelijk gesprek ook terecht bij

Nadere informatie

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010

Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 Seksualiteit Deelrapportage met resultaten uit de gezondheidsenquête volwassenen/ouderen 2010 In de gezondheidsenquête is een aantal vragen opgenomen over seksuele gezondheid 1. Friezen van 19 tot en met

Nadere informatie

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen

Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen 30 epidemiologisch bulletin, 2008, jaargang 43, nummer 2/3 Meningen en opvattingen van Haagse MBO-leerlingen over veilig vrijen P.J.M. Uitewaal Uit een landelijk onderzoek naar de seksuele gezondheid onder

Nadere informatie

Seks bij kinderdiabetes

Seks bij kinderdiabetes Seks bij kinderdiabetes Seks Het is best moeilijk om over seks te praten of vragen te stellen. Soms lukt het beter er met vrienden over te praten dan met je ouders. Je kunt voor een vertrouwelijk gesprek

Nadere informatie

Wat zijn soa s? Voor alle soa s geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe beter. Laat je op tijd testen als je risico hebt gelopen!

Wat zijn soa s? Voor alle soa s geldt: hoe eerder je erbij bent, hoe beter. Laat je op tijd testen als je risico hebt gelopen! Wat zijn soa s? Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Het zijn besmettelijke ziekten (infecties) die worden veroorzaakt door virussen en bacteriën. Ze worden tijdens seks van partner op partner

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2014 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

GO Jeugd 2008 Seksualiteit

GO Jeugd 2008 Seksualiteit GO Jeugd 2008 Seksualiteit Samenvatting seksualiteit Uit de gegevens van GO Jeugd 2008 van GGD Fryslân blijkt dat 22% van de Friese 12 t/m 18 jongeren wel eens geslachtsgemeenschap heeft gehad. De helft

Nadere informatie

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland

Seksuele Gezondheid. Thermometer 2014 Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 1 Seksuele Gezondheid Thermometer Cijfers over soa s en seksualiteitsvragen van de GGD en Oost-Nederland 2 Nog volop werk aan de winkel! Dit is alweer de zesde Thermometer Seksuele Gezondheid voor Oost-Nederland

Nadere informatie

Toelichting aanvullende regeling Seksuele Gezondheidszorg

Toelichting aanvullende regeling Seksuele Gezondheidszorg Toelichting aanvullende regeling Seksuele Gezondheidszorg Per 1 januari 2012 worden de regelingen Aanvullende Curatieve Soa-bestrijding (ACS) en de Aanvullende Seksualiteitshulpverlening (ASH) geïntegreerd

Nadere informatie

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s)

Bovenbouw HAVO / VWO. Onderdeel 3. Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) Bovenbouw HAVO / VWO Onderdeel 3 Veilig en onveilig vrijen: Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (soa s) 2 Toelichting onderdeel 3: De Soa-poli Het derde onderdeel van Lang Leve de Liefde Bovenbouw (LLL-BB)

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 2 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben

Nadere informatie

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2013 Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ 1 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en Gezondheid,

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2014 Figuur 1 Aantal deelnemers naar geslacht en leeftijd 75 t/m 85 jaar 1 Over welke cijfers hebben we het? In Nederland worden gegevens over de leefstijl

Nadere informatie

Jaarverslag Regionaal soa centrum Den Haag

Jaarverslag Regionaal soa centrum Den Haag Jaarverslag 2015 Regionaal soa centrum Den Haag Jaarverslag 2015 Regionaal soa centrum Den Haag 1 Mei 2016 Jaarverslag 2015 Regionaal soa centrum Den Haag Inhoudsopgave Jaarverslag 2015 Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2016

Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2016 Kerncijfers leefstijlmonitor seksuele gezondheid 2016 Over welke cijfers hebben we het? In Nederland worden gegevens over de leefstijl van de bevolking verzameld door meerdere thema-instituten die elk

Nadere informatie

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties

Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Seksuele gezondheid Uitdagingen voor migranten organisaties Bijeenkomst bevordering seksuele gezondheid Noord Nederland en de rol van de zelforganisaties Drachten 15-3-2010 Bram Tuk Pharos, kennis en adviescentrum

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult

PATIËNTENINformATIE SoA-PoLI Werkwijze SoA-consult Soa-poli PATIËNTENinformatie SOA-POLI De SOA-poli van het Kennemer Gasthuis is een laagdrempelige voorziening die bedoeld is als aanvulling op de reguliere huisartsenzorg. Op de SOA-poli kunt u terecht

Nadere informatie

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r

S e k s u e e l S e k s u e e l S e O v e r d r a a g b a r e O v e r d A a n d o e n i n g e n A a n d o e. d r a a g b a r e O v e r d r a a g b a r k s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e a g b a r e O v e r d r a a g b a r e O v n i n g e n A a n d o e n i n g e n A a n s u e e l S e k s u e e l S e k s u e e l g b a r e O v e r d r a a g b a r

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING

KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING KRASLOTEN, JONGERENBOEKJE SEKS&ZO, HANDLEIDING EN TRAINING Compleet voorlichtingspakket Het voorlichtingspakket Veilig vrijen & seks bestaat uit: 1. Krasloten 2. Jongerenboekje SEKS&ZO 3. Handleiding met

Nadere informatie

Sense in Brabant en Zeeland

Sense in Brabant en Zeeland Sense in Brabant en Zeeland Handreiking voor professionals Wat is Sense? Wanneer Sense? www.sense.info Sense-consult Doorverwijzen Meer informatie Sense in Brabant en Zeeland Handreiking voor professionals

Nadere informatie

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009

Soa in Noord-Holland Noord. Risicogroepen en trends 2003-2009 Soa in Noord-Holland Noord Risicogroepen en trends 2003-2009 Colofon Auteur: Anne Dekker Begeleiding: Bettina de Leeuw den Bouter (epidemioloog GGD) Sector GBO Ingrid Steenhuis (Vrije Universiteit Amsterdam)

Nadere informatie

Seksuele gezondheid van holebi s

Seksuele gezondheid van holebi s Factsheet 2007-1 Seksuele gezondheid van holebi s Seksuele gezondheid in Nederland De Rutgers Nisso Groep heeft in 2006 een grootschalige bevolkingsstudie uitgevoerd naar seksuele gezondheid in Nederland

Nadere informatie

Resultaten onderzoek seksualiteit

Resultaten onderzoek seksualiteit Resultaten onderzoek seksualiteit Augustus 2015 In opdracht van Way of Life en de NPV Uitgevoerd door Direct Research www.wayoflife.nl www.npvzorg.nl Conclusies Kennis Seksuele voorlichting Opvattingen

Nadere informatie

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten

Ghapro. Newsflash. In dit nummer. Juni 2015 Jaargang 1, nr.1. Nieuwsbrief voor Gerantes. Sekswerkers in Vlaanderen. Medische resultaten Ghapro Newsflash Juni 2015 Jaargang 1, nr.1 Nieuwsbrief voor Gerantes In dit nummer Sekswerkers in Vlaanderen Een diverse groep Medische resultaten Wat zijn de trends? Gonorroe in de keel Wat zijn de risico

Nadere informatie

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs.

Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Een onderzoek naar seksuele voorlichtingslessen onder leerlingen uit de onderbouw van het Nederlands voortgezet onderwijs. Uitgevoerd door Scholieren.com, in opdracht van Rutgers WPF. April/mei 2013 Voorwoord

Nadere informatie

Veel voorkomende SOA. Gynaecologie. alle aandacht

Veel voorkomende SOA. Gynaecologie. alle aandacht Veel voorkomende SOA Gynaecologie alle aandacht Veel voorkomende SOA Er zijn virale en bacteriële soa. Virale soa worden veroorzaakt door een virus. Als je er eenmaal een hebt opgelopen, blijft een virale

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Terugkerende aanvallen

Terugkerende aanvallen Genitale herpes Herpes genitalis is een seksueel overdraagbare aandoening (soa), die wordt veroorzaakt door een virus. Dit virus zorgt voor een pijnlijke infectie van de huid en de slijmvliezen in en rond

Nadere informatie

Stageplaza.nl. Nationaal Docentenonderzoek De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : Fax : I :

Stageplaza.nl. Nationaal Docentenonderzoek De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : Fax : I : Nationaal Docentenonderzoek 2008 Stageplaza.nl Gepubliceerd door: B. Schotanus & B. Rooijendijk De Ruyterkade 106 II 1011 AB Amsterdam Tel : 020 755 43 33 Fax : 020 422 20 22 I : www.stageplaza.nl april

Nadere informatie

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag

Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag epidemiologisch bulletin, 9, jaargang, nummer 1 Een jaar Regionaal soa-centrum Den Haag A.P. van Leeuwen, M.P.H. Berns Eind is het Regionaal soa-centrum Den Haag 1 geopend op het terrein van het Medisch

Nadere informatie

Controles tijdens de zwangerschap

Controles tijdens de zwangerschap Controles tijdens de zwangerschap Tijdens de zwangerschap worden de volgende onderzoeken uitgevoerd: Beoordelen van de groei van de baarmoeder Bij elk bezoek wordt de groei van de baarmoeder nagegaan.

Nadere informatie

Vragenlijst. Ervaringen met de Kraamzorg

Vragenlijst. Ervaringen met de Kraamzorg Vragenlijst Ervaringen met de Kraamzorg Bestemd voor personen van 16 jaar en ouder die gebruik maken (of hebben gemaakt) van kraamzorg CQ-index Kraamzorg Versie 3.2 Deze specifieke vragenlijst is gebaseerd

Nadere informatie

APRIL 2014. Pagina 1 van 9

APRIL 2014. Pagina 1 van 9 APRIL 214 Inhoud Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 213 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de centra seksuele

Nadere informatie

Vaginale Hygiëne Studie

Vaginale Hygiëne Studie Vaginale Hygiëne Studie Proefpersoneninformatie voor de evaluatie van het gebruik van een vaginale douche op de vaginale flora 1. Doel van deze studie Het gebruik van verschillende vaginale reinigingsproducten

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen

Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap HIV is het virus dat de ziekte aids veroorzaakt. HIV kan op meerdere manieren

Nadere informatie

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek.

9. Soa s. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. Deze basisstof vervangt de basisstof in je leerwerkboek. 9. Soa s In deze vervangende basisstof maak je met klasgenoten een kwartetspel over seksueel overdraagbare aandoeningen. Daarna kunnen jullie het

Nadere informatie

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag.

Voor meer informatie over dit onderzoek kunt u contact opnemen met Lisette van Vliet: lisette.van.vliet@eenvandaag. Onderzoek Sexting 7 april 2015 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 26 februari tot en met 9 maart 2015 deden 1852 jongeren mee, waaronder 961 middelbare scholieren. De uitslag is

Nadere informatie

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK

Deelnemersinformatie en geïnformeerde toestemming voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-negatieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Algemene informatie. Beste aanstaande student,

Algemene informatie. Beste aanstaande student, Algemene informatie Beste aanstaande student, Ter voorbereiding op het gesprek vragen we je een korte enquête in te vullen. Met het invullen bevestig je tegelijk je komst naar het kennismakingsgesprek,

Nadere informatie

Ik weet dat mijn gegevens anoniem zullen worden toegevoegd aan een databestand dat voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt wordt.

Ik weet dat mijn gegevens anoniem zullen worden toegevoegd aan een databestand dat voor wetenschappelijke doeleinden gebruikt wordt. Hallo, Door deze vragenlijst in te vullen help je mee aan een onderzoek naar het leefklimaat op jouw groep. Hierbij gaat het om wat jij vindt van de ondersteuning van de medewerkers, de sfeer en wat je

Nadere informatie

SOA enquete uitslag 2008

SOA enquete uitslag 2008 pagina 1 van 10 p h p E S P SOA enquete uitslag 2008 Wat weet je over Sexueel Overdraagbare Aandoeningen Deze enquete is strikt geheim!we kunnen niet inzien wie welke gegevens heeft uitgevoerd! 1. In welke

Nadere informatie

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland

Jaarcijfers 2014. Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland Regionaal Centrum voor Seksuele Gezondheid zuidelijk Zuid-Holland GGD Hollands Midden GGD Rotterdam-Rijnmond Dienst Gezondheid & Jeugd ZHZ April 2015 Samenstelling: Hannelore Götz, arts Maatschappij en

Nadere informatie

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN

WAAROM DIT BOEKJE? VERBODEN WAAROM DIT BOEKJE? Dit boekje gaat over seksuele intimidatie op het werk. Je hebt te maken met seksuele intimidatie als een collega je steeds aanraakt. Of steeds grapjes maakt over seks. Terwijl je dat

Nadere informatie

Mini-condooms. Oefeningen

Mini-condooms. Oefeningen tekst 1 Amsterdam, 3 maart 2010 Jongeren hebben steeds vroeger seks. Soms al als ze 12, 13 of 14 jaar zijn. Zwitserland Ook in Zwitserland gebeurt dit. De Zwitserse regering is daarom bezorgd. Want veel

Nadere informatie

Menukaart Gezonde School 2014-2015

Menukaart Gezonde School 2014-2015 Menukaart Gezonde School 2014-2015 Gezondheidsaanbod in het mbo Deze menukaart geeft een overzicht van het gezondheidsaanbod voor het middelbaar beroepsonderwijs. Wilt u op uw school met een thema aan

Nadere informatie

Voormeting kandidaat

Voormeting kandidaat K1 Voormeting kandidaat Beste kandidaat, Het CBR is aan het onderzoeken of het nieuwe faalangstexamen voldoet aan de verwachtingen en aan de eisen van de minister van Verkeer en Waterstaat. Dit onderzoek

Nadere informatie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie

Eileiderontsteking. Afdeling Gynaecologie Eileiderontsteking Afdeling Gynaecologie Inleiding Een eileiderontsteking is een ontsteking van de eileiders. Deze ontstekingen kunnen heel sluimerend verlopen met weinig klachten. Meestal heeft u acute

Nadere informatie

Testen op HIV, ja of nee?

Testen op HIV, ja of nee? Afdeling Verloskunde, locatie AZU Testen op HIV, ja of nee? Informatie voor zwangere vrouwen Wat is HIV, wat is aids en wat zijn de gevolgen tijdens de zwangerschap. HIV is het virus dat de ziekte aids

Nadere informatie

Community / Etnische websites

Community / Etnische websites Community / Etnische websites Jos Poelman, Programma Jongeren Soa Aids Nederland Nationaal Congres Soa* Hiv* Seks* 1 dec. 2014 Community / Etnische websites Voorbeelden: Maroc.nl, Hababam.nl, Kitatin.com,

Nadere informatie

Geslachtziekten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Geslachtziekten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 23 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/63352 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Heeft u kennis genomen van het artikel 'GGD moet stoppen met seksvragen aan 13-jarigen' in het algemeen Dagblad van 18 februari 2014?

Heeft u kennis genomen van het artikel 'GGD moet stoppen met seksvragen aan 13-jarigen' in het algemeen Dagblad van 18 februari 2014? VVD-fractie Harderwijk C. Van der Wal-Zeggeling p/a Spiekerweg 9 3849 PT HARDERWIJK datum: ons kenmerk: uw brief van: uw kenmerk: onderwerp: 17 april 2014 U14.002313 Beantwoording van schriftelijke vragen

Nadere informatie

Alvast bedankt voor het invullen!

Alvast bedankt voor het invullen! Deze vragenlijst gaat over jongeren die steun of hulp geven aan een familielid. Wij zijn erg benieuwd hoeveel jongeren er binnen onze school steun of hulp geven en hoe zij dit ervaren. De vragenlijst is

Nadere informatie

Enkele gegevens evens over jezelf en de school:

Enkele gegevens evens over jezelf en de school: VEILIGHEID VRAGENLIJST LEERLINGEN Een belangrijke taak voor de school is te zorgen dat leerlingen zich prettig en veilig voelen. Dat lukt niet altijd. Bijvoorbeeld, omdat er soms wordt gediscrimineerd

Nadere informatie

WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit

WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit WEEK VAN DE LIEFDE Mini Symposium Migrantenjongeren en seksualiteit Organisatie: GGD Den Haag Presentatie: Bram Tuk PHAROS b.tuk@pharos.nl Week v.d. Liefde 15-2-2012 Bram Tuk Doel Kennis Motivatie Reflectie

Nadere informatie

5) Wanneer heeft de uitvraag van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsgevonden? Het onderzoek is uitgevoerd in de periode september december 2015.

5) Wanneer heeft de uitvraag van de Gezondheidsmonitor Jeugd plaatsgevonden? Het onderzoek is uitgevoerd in de periode september december 2015. Q&A Gezondheidsmonitor Jeugd 2015 versie 18 april 1) Wat is de Gezondheidsmonitor Jeugd? De Gezondheidsmonitor Jeugd is een onderzoek naar gezondheid en leefstijl van jongeren uit klas 2 en 4 van het voortgezet

Nadere informatie

jongens meisjes 18 jaar of ouder

jongens meisjes 18 jaar of ouder 2. Seksuele risico s en beschermingsgedrag In dit hoofdstuk wordt een aspect van het thema seksualiteit uitgewerkt, namelijk seksuele risico s en beschermingsgedrag. De informatie is onder andere gebaseerd

Nadere informatie

Lang Leve de Liefde. Proefwerk. Voor Praktijkonderwijs en vmbo bb

Lang Leve de Liefde. Proefwerk. Voor Praktijkonderwijs en vmbo bb Lang Leve de Liefde Proefwerk Voor Praktijkonderwijs en vmbo bb Praktijkonderwijs/vmbo bb Handleiding proefwerk Lang Leve de Liefde Voor u ligt de handleiding en het proefwerk van Lang Leve de Liefde.

Nadere informatie

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu?

Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Net bevallen, welke anticonceptie kies je nu? Al snel na je bevalling kun je weer zwanger worden als je seks hebt. Seks is iets om van te genieten. Binnen enkele weken na de bevalling beginnen de meeste

Nadere informatie

Seks en relaties Woordenlijst

Seks en relaties Woordenlijst Seks en relaties Woordenlijst Inhoud Vriendschappen en relaties 3 Lichaamsdelen 4 Seksualiteit 6 Seks en masturbatie 8 Veilige seks en voorbehoedsmiddelen 10 Misbruik 12 2 Vriendschappen en relaties Vriendje

Nadere informatie