Figure 1 logo vrouwenraad. Federaal memorandum Gezondheid

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Figure 1 logo vrouwenraad. Federaal memorandum Gezondheid"

Transcriptie

1 Figure 1 logo vrouwenraad Federaal memorandum

2 INHOUDSTAFEL Definitie en referentiekader gezondheid m/v... 6 Sekse/gender en gezondheid... 7 Besluitvorming... 8 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten Abortus Anticonceptiva Eicellen groeien niet aan bomen HIV/aids Postmortale medisch begeleide voortplanting Vrouwelijk genitale verminking Maatregelen voor bepaalde aandoeningen Pagina 2

3 Anorexia nervosa Astma Auto-immuunziekten Baarmoederhalskanker Borstkanker Behandeling vrouwen met gynaecologische kanker Cardiovasculaire en coronaire aandoeningen Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) of myalgische encefalomyelitis (ME) Chronische ziekten Depressie Diabetes type Obesitas Osteoporose Pijn Pagina 3

4 Stress Weesziekten Geneesmiddelen Anesthesia Geneesmiddelen Cosmetica Cosmetovigilance Wettelijke kaders voor esthetische behandelingen die niet onder de geneeskundepraktijk vallen Ingrepen van (invasieve) medische esthetiek Anti-aging van het gelaat De gevolgen van geweld Palliatieve zorgen Aandachtsgroepen Lesbische en biseksuele vrouwen Pagina 4

5 Transgenders Alleenstaande moeders Arme vrouwen Allochtone vrouwen Asielzoek(st)ers, mensen zonder wettig verblijf Vrouwen met een handicap Oudere vrouwen Patiëntenrechten Milieu Pagina 5

6 Vaststellingen Er worden geregeld ongelijkheden vastgesteld qua gezondheid van vrouwen en mannen. Maar neemt men de moeite om daar een verklaring voor te geven of neemt men initiatieven om die ongelijkheden weg te werken? Uit de resultaten van de Belgische senquêtes blijkt duidelijk dat vrouwen een betere leefhygiëne in acht nemen dan mannen (uitgezonderd lichamelijke inspanningen). Ze houden er een gezondere levensstijl op na, hun gedrag ten aanzien van hun gezondheid getuigt van meer verantwoordelijkheidszin. Ze roken minder, drinken minder, eten gezonder,. Ze raadplegen vaker een arts en toch zijn ze minder gezond, zowel subjectief als objectief bekeken. Wanneer het beleid (en de hypothese van de gezondheidsenquêtes) vertrekt van het uitgangspunt een gezond gedrag leidt tot een betere gezondheid blijkt dit voor vrouwen niet te kloppen. Aanbevelingen Definitie en referentiekader gezondheid m/v Een inhoudelijke discussie over de uitgangspunten van het gezondheidsbeleid, bijvoorbeeld op het niveau van een staten-generaal over de gezondheid v/m (sekse en gender) of op parlementair niveau: waarop moet het Belgische gezondheidsbeleid gestoeld zijn? Op een gelijk recht op gezondheid dat veronderstelt dat de sociaal verankerde ongelijkheden worden weggewerkt. Bv. ervan uitgaan dat een laaggeschoolde dezelfde gezondheid moet hebben als een hooggeschoolde; de ongelijkheden situeren zich op sociaal vlak, tussen vrouwen en mannen, tussen vrouwen onderling en tussen mannen onderling. en/of Is de persoon verantwoordelijk voor haar/zijn eigen gedrag, een tendens die ook zichtbaar is in de vragen die gesteld worden in de Belgische senquêtes? We pleiten voor het hanteren van een aantal sleutelconcepten, zoals: - gendergelijkheid: geen discriminatie op basis van sekse wat betreft de kansen, de toegang tot bronnen, voordelen en diensten; - genderrechtvaardigheid: eerlijkheid in de verdeling van de voordelen en de verantwoordelijkheden tussen vrouwen en mannen; - genderanalyse: identificeert, analyseert en informeert inzake ongelijkheden die ontstaan vanuit de verschillende rollen van vrouwen en mannen of de ongelijke machtsverhoudingen tussen de seksen en de gevolgen daarvan op hun leven, gezondheid en welbevinden. Pagina 6

7 De gezondheid van vrouwen en mannen wordt beïnvloed door biologische factoren die onder andere ook kenmerken omvatten die gelinkt zijn aan reproductie (en sekse). De biologische verschillen betreffen vooral de chromosomen, de inwendige en uitwendige geslachtsorganen, de hormoonspiegels. Biologische sekseverschillen worden overwegend als dichotoom gezien (m/v) maar in feite bestaat er ruimere biologische variatie. Er zijn bovendien kenmerken die sociaal geconstrueerd zijn (gender) en die eveneens een belangrijke invloed hebben op de gezondheid. Het genderaspect verschilt doorheen de tijd en in de verschillende culturen. Het voorbeeld van de menstruatie: vrouwen stoppen wereldwijd met menstrueren in dezelfde leeftijdsfase. Maar de waarde en de betekenis die aan de meno- en postmenopauze wordt gegeven, vertoont een grote cross culturele variatie. Genderprocessen spelen zich af op meerdere niveaus die elk een invloed hebben op de gezondheid, o.a.: Het individuele niveau: de vrouwelijke en mannelijke genderrol kan het gezondheidsgedrag beïnvloeden, bv. mannen zijn geneigd om het doktersbezoek uit te stellen omdat de mannelijke genderrol voorschrijft om door te zetten, sterk te zijn, pijn te verbijten,...de genderrol speelt ook bij het uiten van een gezondheidsklacht; vrouwen die bijvoorbeeld een uitleg geven die ingebed is in een (relationele) context wat het voor een mannelijke arts moeilijk maakt om een juiste diagnose te stellen. Ook de perceptie van risico's verschilt: mannen en vrouwen uiten verschillende niveaus van ongerustheid over dezelfde risico's en geven daaraan ook een verschillende betekenis. Sekse/gender en gezondheid Federaal memorandum 2011 In België is er geen beleid dat zich focust op het wegwerken van deze ongelijkheden. Vandaar volgende aanbevelingen: De oprichting van een cel gender/sekse en gezondheid bij de FOD Volksgezondheid. Deze cel kan bijvoorbeeld volgende opdrachten uitvoeren: - coördineert/ondersteunt de acties, initiatieven, onderzoeksopdrachten van de overheid, ; - overlegt met het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, met de Raad van de gelijke kansen voor mannen en vrouwen, met de wetenschappelijke wereld en met de middenveldorganisaties actief op het vlak van gender/sekse en gezondheid; - waakt over het genderperspectief en seksespecifieke aspecten in alle aspecten van het federaal gezondheidsbeleid; - introduceert genderbudgetting in het gezondheidsbeleid; - publiceert vooruitgangsrapporten over de toepassing van het genderperspectief; - verspreidt aanbevelingen naar betrokken actoren; - onderhoudt contacten met gelijkaardige initiatieven in de EU, met internationale netwerken en met de WHO. Het Federaal Kenniscentrum voor de szorg (KCE) voert studies uit en maakt rapporten om de beleidsmakers te adviseren bij hun beslissingen inzake gezondheidszorg en ziekteverzekering. De cel gender/sekse en gezondheid kan er deel van uitmaken of moet er tenminste een structureel samenwerkingsverband mee hebben. De geplande studies van het KCE moeten in elk geval een genderdimensie bevatten. We Pagina 7

8 Het institutionele niveau: de arbeidsdeling m/v kan leiden tot een blootstelling aan verschillende beroepsrisico's, bv. toxische chemicaliën, verschillende ergonomische belasting, verschillend risico op ongevallen, verschillende psychosociale stressoren. De ongelijkheden v/m (ook v/v en m/m) uiten zich in: - de kwetsbaarheid van de ziekte (bv. bij vrouwen komt een tweede hartinfarct sneller na het eerste dan bij mannen); - gender en de gezondheidstoestand: de fysieke (bv. vrouwen lijden meer aan chronische ziekten, vrouwen hebben een lagere pijndrempel), sociale (bv. vrouwen nemen minder deel aan groepsactiviteiten, ze zijn meer slachtoffer van geweld in de thuissituatie) en de psychische gezondheidstoestand (vrouwen hebben meer last van angst, slaapstoornissen, depressie, stress op en buiten het werk); - de last van de ziekte: bv. vrouwen ondervinden meer ernstige beperkingen in hun dagelijkse activiteiten; - de toegang tot de gezondheidszorgvoorzieningen: bv. vrouwen hebben meer financiële problemen (in alle gezinsvormen); - oudere vrouwen moeten vaker hun medische zorg uitstellen tot het begin van volgende maand dan oudere mannen. vermelden in dit verband alvast het prototype van meetsysteem om de performantie van de Belgische gezondheidszorg te meten, waarvan het eerste volledige rapport eind 2012 gepubliceerd wordt in samenwerking met het WIV (Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid) en het RIZIV. Databanken Gegevens over gezondheidszorg zijn te vinden in verschillende databanken. Er moet een conceptueel datamodel ontwikkeld worden waarin de genderinvalshoek opgenomen is. Dit model moet gebaseerd zijn op de definitie/s en het referentiekader van het gezondheidsbeleid. Op basis van seksestatistieken en evidence-based materiaal moeten indicatoren bepaald worden voor de vergelijking van ongelijkheden tussen mannen en vrouwen op gezondheidsvlak. Onderzoeken Onderzoeken en onderzoeksprogramma s die worden opgestart/uitgevoerd in opdracht van de federale overheid moeten rekening houden met de genderinvalshoek, met sociaal-economische aspecten en met de invloed van milieuaspecten op de gezondheid van vrouwen en mannen. Er moet met meer overtuiging geëist worden dat in research, vanaf de meest fundamentele stappen, aandacht wordt besteed aan: Bron: o.a. Prof. Ineke Klinge (Gender Medecine University Maastricht), 'Innovations in medicine and health care integration of sex and gender in research and clinical practice', in de publicatie 'Does medicine treat women and men the same? 16 de symposium van de Medical Women's Association of Belgium, 14 november de specifieke vrouwelijke fysiologie - de specifieke pathogenese bij vrouwen - de specifieke symptomatologie en diagnosestelling bij vrouwen - de specifieke farmacologie Besluitvorming Vrouwen zijn ondervertegenwoordigd in de besluitvormingsorganen van de Paritaire vertegenwoordiging van vrouwen en mannen: Pagina 8

9 gezondheidssector. Uit het Vrouwenactieonderzoek v/m vertegenwoordiging in beslissings/adviesorganen van de gezondheids/zorg/sector' 2007 blijkt dat er in de bevraagde organisaties en instellingen volgende percentages vrouwelijke bestuurders zijn: - 23,68 % in colleges, commissies, raden van Federale overheidsdiensten; - 47,36% in Vlaamse raden en werkgroepen; - 21,69% in mutualiteiten ; - 6,69% in artsensyndicaten; - 17,12% in orden van de gezondheidsberoepen; - 27,78% in Belgische beroepsgroepen en verenigingen in verhouding tot 50,42% vrouwelijke leden; - 45,80% in Vlaamse beroepsgroepen en verenigingen in verhouding tot 68,40% vrouwelijke leden. Algemeen totaal vrouwelijke bestuursleden: 27,11% - in de beslissingsorganen van de gezondheidssector - op besluitniveau in de Research - in de Commissies voor opleiding van artsen en andere zorgsectoren In de sectoren die te maken hebben met de reproductieve gezondheid, verpleegkunde en psychotherapie zijn vrouwelijke bestuurders ruim in de meerderheid. Allochtone vrouwen en mannen zijn niet of nauwelijks vertegenwoordigd. Macht in de gezondheidszorg Een enquête van de Huisarts en Knack die peilde naar de drie machtigste mannen en vrouwen in de gezondheidszorg leverde een lijst van 47 personen op. In deze lijst staan 5 vrouwen. Minister Laurette Onkelinx staat op 1. Bron: De Huisarts, 25 maart 2010 Pagina 9

10 191 adviesraden waren vorige legislatuur ( ) gelinkt aan de minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid. Bronnen: De Huisarts, nr. 925, 11 juni 2009 en Artsenkrant, nr. 2005, 9 juli Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten 1 Zie Vrouwenraad cijferwijzer abortus De abortuscijfers zijn laag in België. In West-Europa ligt het gemiddelde op 12 abortussen per 1000 zwangere vrouwen, in België op minder dan 10. Het aantal zwangerschapsafbrekingen volgt de vruchtbaarheidscurve. De meeste abortussen komen voor in de leeftijdsgroep jaar. De gemiddelde leeftijd waarop vrouwen een abortus ondergaan is 27 jaar. De laatste jaren is er een stijging van de abortuscijfers, vooral in de leeftijdsgroep jaar. Abortus Het recht op zwangerschapsonderbreking, zoals vastgelegd in de abortuswet van 3 april 1990, is voor de Vrouwenraad een onomkeerbaar verworven recht voor iedere vrouw. Maar na dik twintig jaar is er nood aan bijsturing. Wat houdt de abortuswet precies in? Abortus is niet langer strafbaar wanneer een aantal voorwaarden vervuld zijn. We hebben het dan over de vaste wil en toestemming van de vrouw, over een noodsituatie, over informatieverstrekking door het abortuscentrum, over de wettelijke tijdslimiet en de toegestane uitzondering daarop, en over de uitvoeringsbepalingen. De huidige abortuswetgeving bestaat 20 jaar: - Wet van 3 april 1990 betreffende de zwangerschapsafbreking tot wijziging van de artikelen 348, 350, 351 en 352 van het Strafwetboek en tot opheffing van artikel 353 van hetzelfde Wetboek; - Wet van 13 augustus 1990 houdende oprichting van een commissie De Belgische abortuswet van 1990 heeft onmiskenbaar vele verdiensten. Het taboe werd eindelijk doorbroken. Vrouwen kunnen tot 12/14 weken zelf beslissen om hun zwangerschap af te breken. Dat is een niet onbelangrijke verworvenheid binnen het zelfbeschikkingsrecht. Minderjarige meisjes hebben geen ouderlijke toestemming nodig om een abortus te laten uitvoeren. De invoering van het begrip 'noodsituatie' is ook een pluspunt. 1 Zie ook Vrouwenraaddossier Seksuele en reproductieve rechten 2008; Zie Vrouwenraadaanbevelingen Seksuele en reproductieve rechten 2008: over eergerelateerd geweld, vrouwelijk genitale verminking, vrije artsenkeuze, genitale praktijken hier. Pagina 10

11 voor de evaluatie van de wet van 3 april 1990 betreffende de zwangerschapsafbreking, tot wijziging van de artikelen 348, 350, 351 en 352 van het Strafwetboek en tot opheffing van artikel 353 van hetzelfde Wetboek. 21 jaar later Maar na twee decennia is de wet aan herziening toe. Vooral wat de wettelijke tijdslimiet betreft. Die ligt nu op 12/14 weken wanneer het gaat om een vraag van de vrouw zelf. Bij onze noorderburen ligt die termijn op 22/24 weken. Toch behoort Nederland, net als België, tot de groep van landen met de laagste abortuscijfers. In West-Europa worden er op 1000 zwangere vrouwen 12 abortussen uitgevoerd. In België zijn er dat minder dan 10. Niettemin tekent zich de laatste jaren een stijging af, vooral in de leeftijdsgroep jaar. Bovendien steken er jaarlijks 600 à 700 vrouwen de grens over naar Nederland. Het gaat dan om vrouwen die langer dan 12 à 14 weken zwanger zijn en bij wie er geen sprake is van gezondheidsgevaar voor moeder of foetus. Deze vaststellingen wijzen op de noodzaak van een herziening. Wat vraagt de Vrouwenraad? Op federaal niveau stellen we een wettelijk toegelaten periode van 16/18 weken voor. Er zijn immers vrouwen die de periode van 12/14 weken inclusief de zes dagen bedenktijd als te nipt ervaren. Een bedenktijd van minstens 48 uur past beter bij een verlengde termijn. Het systeem van thuisabortus tot 7-8 weken zou onderzocht moeten worden. Omdat artsen kunnen weigeren een abortus uit te voeren, is een doorverwijsplicht geen overbodige maatregel. Falende anticonceptiva worden best opgenomen in de lijst met noodsituaties. Wij vragen ook onderzoek naar de noodzaak van meer abortuscentra. Ten slotte vormen veilige en betaalbare anticonceptiva de eerste stap naar een daling van het aantal ongewenste kinderen. Op Vlaams niveau pleiten we voor een regelmatig en op maat gesneden voorlichtings- en preventiebeleid, de opname van het abortusthema in de Pagina 11

12 opleidingen van alle betrokken actoren, betere opvang na de zwangerschapsonderbreking en meer wetenschappelijk onderzoek naar de psychosociale gevolgen van abortus. De Vrouwenraadleden keurden deze aanbevelingen goed tijdens de raad van bestuur van 3 februari De Nieuw-Vlaamse Alliantie-Vrouwenwerking onthield zich. Meer info Standpunt Vrouwenraad 'Abortuswet mag opgefrist worden' (pdf - 98kb) beknopte versie. Anticonceptiva Voorstel van resolutie van 18 januari 2011 over de bestendiging van en De Vrouwenraad steunt dit voorstel van resolutie. verbeteringen aan de terugbetaling van de voorbehoedsmiddelen voor vrouwen onder de eenentwintig - de terugbetalingsregeling van de voorbehoedsmiddelen voor de jonge vrouwen van onder de 21 jaar en de campagnes ter preventie van ongewenste zwangerschappen en van seksueel overdraagbare ziekten bestendigen; - de doeltreffendheid van de regeling verbeteren, meer bepaald door: a. de voorlichtingscampagnes intensiveren die bedoeld zijn ter flankering van de maatregelen om de voorbehoedsmiddelen financieel toegankelijker te maken; b. de ten laste van de patiënten blijvende kosten verlagen, bijvoorbeeld door de goedkoopste voorbehoedsmiddelen voor te schrijven; c. de raadplegingen van de artsen en gynaecologen die de Pagina 12

13 voorbehoedsmiddelen voorschrijven toegankelijker maken; d. de toegankelijkheid van middelen met een langdurige contraceptieve werking, zoals implantaten, hormoonhoudende spiraaltjes en intravaginale ringen, verbeteren. De vrouwelijke fertiliteit is iets kwetsbaars. We kennen onvoldoende de langetermijngevolgen op de gezondheid van vrouwen van de hormonale behandelingen die nodig zijn om eicellen te oogsten. Er is sprake van verhoogde risico's op kanker van de eierstokken, op baarmoeder- en borstkanker, op onvruchtbaarheid van (jonge) vrouwen die hun eicellen afstaan en later zelf willen zwanger worden. De media en bepaalde artsen focussen op hoe fantastisch de fertiliteitstechnieken zijn en daardoor lijkt de druk op vrouwen toe te nemen. Eicellen groeien niet aan bomen Federaal memorandum 2011 Fertiliteitstechnologie en kinderwens Het recht op een kind is geen absoluut recht. Iedereen moet wel gelijke toegang krijgen tot de fertiliteitstechnieken. Van belang is dat er nagegaan wordt om de oorzaken van de verminderde vruchtbaarheid bij vrouwen en mannen op te sporen in plaats van deze stap over te slaan en massaal te investeren in fertiliteitstechnieken. Er moet meer geïnvesteerd worden in wetenschappelijk onderzoek hieromtrent. Vrouwen en mannen moeten aangespoord worden om vroeger aan kinderen te beginnen. Dat moet gepaard gaan met betere omkaderende maatregelen, o.a. algemene maatregelen met het oog op de combinatie gezin en werk (zie het Vrouwenraadcombinatiemodel) en waarbij een oplossing wordt gezocht voor de loonkloof, de carrièrekloof en de pensioenkloof. Internationale eicelmarkt De organisatie van een dwingend systeem van traceerbaarheid van eicellen en de bronnen van cellijnen van stamcellen, ter voorkoming van ongecontroleerde commercialisering van eicellen en voor de traceerbaarheid van een eicel in geval van genetische of cellulaire anomalie die later kan opduiken. Het stamcelonderzoek zal zich verder ontwikkelen maar men moet op een ethische manier omgaan met het oogsten van eicellen. In plaats van dit Pagina 13

14 Cijfers In zijn er wereldwijd 15,7 miljoen vrouwen met HIV/aids. Bijna de helft van de mensen die met HIV leven zijn vrouwen. In 1981 was de aidspatiënt een blanke man, uit de middenklasse, homoseksueel of druggebruiker. Nu is de aidspatiënt een vrouw, zwart en arm. De epidemie vervrouwelijkt. Ook in België zijn de cijfers sterk toegenomen. In 2009 waren er diagnoses, het hoogste aantal tot dan toe. Het totaal aantal patiënten wordt op geschat. Jaarlijks is er een stijging met 15%. Het aandeel vrouwen schommelt nu rond de 40% terwijl dat eind jaren % was. Vrouwen worden bij ons hoofdzakelijk via heteroseksuele contacten besmet en mannen door homo- en biseksuele contacten. Dagelijks worden in België twee tot drie nieuwe infecties opgetekend. Drie HIV/aids Federaal memorandum 2011 massaal te doen, behoren volgende alternatieve pistes tot de mogelijkheden: - gebruikmaken van stamcellen uit restembryo s; - technieken ontwikkelen om eicellen te laten delen; - verbod op commerciële handel in eicellen (tussen individuen, tussen individuen en bedrijven, tussen bedrijven); - vrouwen op voorhand verplicht informeren over elke ingreep waarbij hun eicellen betrokken zijn opdat zij geïnformeerde beslissingen kunnen nemen. Dit geldt ook voor wat er met de navelstreng van hun baby gebeurt. Bron: Vrouwenraaddossier en aanbevelingen 'Eicellen groeien niet aan bomen' 2006 De aanbevelingen van de Vrouwenraad Vrouwen en HIV/aids 2011 (beknopt): Gecoördineerd beleid op diverse niveaus Ons nationaal, Vlaams (en de andere gemeenschappen), lokaal en internationaal beleid inzake de HIV/aids problematiek op elkaar moeten afgestemd worden via een coördinerend nationaal programma met oog voor de genderdimensie. Verschillende initiatieven kunnen met elkaar verbonden worden. Het nationaal HIV/aidsprogramma/plan kan door de Werkgroep Aids van de interministeriële conferentie uitgewerkt worden. Buitenlandse betrekkingen en ontwikkelingssamenwerking De implementatie van de beleidsnota s De Belgische bijdrage aan de wereldwijde strijd tegen HIV/aids (2006) en De Belgische Pagina 14

15 op vijf nieuwe HIV-cases zijn vrouwen. Bij de jongeren is de toestand zo mogelijk nog alarmerender. Drie op vier nieuwe diagnoses betreffen jonge vrouwen. Volgens wetenschappelijk onderzoek zijn vrouwen 2 tot 20 keer ontvankelijker voor HIV-overdracht dan mannen. Vrouwen als risicopopulatie Biologische factoren spelen een rol: de vagina heeft meer mucosa (slijmvlies) oppervlakte; jonge meisjes kunnen gemakkelijker kleine wondjes in het vaginaal slijmvlies oplopen waardoor het HIV-virus sneller kan binnendringen; bij oudere vrouwen geeft vaginale droogheid als gevolg van oestrogenen uitputting ook een hoger risico. Bij verkrachting is de kans op verwondingen groot en bijgevolg ook de kans op transmissie. Genitale infecties, HPV virus, Chlamydia trachomatis en herpes simplex virus-2 verhogen de kans op HIV-besmetting eveneens. De concentratie HIV in sperma en bloed is beduidend hoger dan in vaginaal vocht en dat vertaalt zich ook in een hogere overdrachtkans naar vrouwen. Op sociaal vlak: vrouwen zijn niet altijd bij machte om condoomgebruik af te dwingen. Ze kunnen wel gebruik maken van het vrouwencondoom maar de kostprijs is vrij hoog en de bekendheid gering. Microbiciden zijn producten in ontwikkeling die de vrouw vaginaal zal kunnen gebruiken om een HIVinfectie tegen te houden. Producten met microbiciden zullen naar verwacht binnen een 5-tal jaren, onder verschillende vormen verkrijgbaar zijn; vaginale gels, ring en tabletten. Vrouwen met HIV zijn vaker depressief, angstiger en hebben meer HIV- Ontwikkelingssamenwerking op het gebied van Seksuele en Reproductieve rechten (2007) en de integratie van de genderdimensie in de bestrijdingsprogramma s. Werk Aanname van de ILO Aanbeveling HIV en Aids (18 juni 2010) en de uitwerking van een nationaal HIV/aids werkplaatsprogramma in overleg met de gemeenschappen. Seksuele en reproductieve gezondheid als volwaardig beleidsthema opnemen met HIV/aids als deelthema en met de integratie van het genderaspect. De problematiek benaderen vanuit primaire, secundaire en tertiaire preventie. Een betere informatie-uitwisseling tussen de Aidsreferentiecentra en de oprichting van een overkoepelend forum voor experten. De Aidsreferentiecentra moeten ook voldoende middelen ontvangen om kwaliteitsvolle zorg te kunnen blijven verlenen. Diensten De uitvoering en concretisering van de wet van 21 januari 2010 met betrekking tot de schuldsaldoverzekeringen: inzake de medische vragenlijst met de bedoeling om een einde te maken aan de onrechtvaardige behandeling van personen met HIV/aids. Wetenschappelijk onderzoek Er is nog onderzoek nodig naar de impact van gender op HIV, inclusief onderzoek naar preventiemethodes voor vrouwen. De bestaande Pagina 15

16 gerelateerde stress dan mannen. Mogelijk speelt hier een socio-economisch effect. Mannen, zeker homoseksuele mannen, hebben het doorgaans beter op socio-economisch vlak. Bij vrouwen speelt een context van migratie. Bronnen: Christina Nöstlinger, Ilse Kint en Vicky Jepers (Instituut voor Tropische Geneeskunde), Vrouwen en HIV, in Vrouwenraad derde trimester Heidi Van de Keere, Vrouwen met hiv, een vergeten groep? in Artsenkrant, 14 november onderzoeksprojecten moeten ook rekening houden met het genderperspectief. Zie verder: Vrouwenraaddossier en aanbevelingen HIV/Aids Federaal HIV/AIDS beleid Ondanks universele toegang tot de gezondheidszorg blijft het aantal nieuwe HIV gevallen jaar na jaar stijgen. Dit is te wijten aan de afwezigheid van een nationale visie met alle gevolgen vandien voor de vroegtijdige diagnoses van HIV-infecties. De HIV-referentiecentra geven een zeer goede behandeling; elke persoon met HIV-infectie krijgt kosteloos aidsremmers toegediend. De HIV testen gebeuren niet gericht. Elke patiënt die een chirurgische ingreep ondergaat wordt op HIV getest, los van zijn/haar risicoprofiel. Een levenslange antiretrovirale therapie loopt op tot euro per maand per patiënt. Bron: Opinie 'België heeft nood aan goed aidsplan', Prof. Dr. Marleen Temmerman, Prof. Dirk Vogelaers en Dr. Steven Callens, in De Morgen, 26/07/2010. Postmortale medisch begeleide voortplanting Medisch gezien gaat het om: De Vrouwenraad vraagt een debat op parlementair niveau over o.a. volgende mogelijkheden: - de afname en het gebruik van sperma van de overleden man - de bestaande toestand behouden (geen wettelijk verbod maar Pagina 16

17 - het gebruik van ingevroren embryo's na het overlijden van de partner In deze twee fasen van afname en gebruik staat men voor een probleem van de aan- of afwezigheid van toestemming. bijvoorbeeld ook geen erfrecht); - een wettelijke omkadering voor postmortale voortplanting. Burgerrechtelijk : De biologische band die tussen het kind en de overleden vader bestaat, kan op grond van de geldende wetgeving niet juridisch bekrachtigd worden indien het kind pas na het overlijden van de man wordt verwekt. Het kind zal dus geen familie zijn van de overleden man en niet delen in zijn nalatenschap. Volgens het burgerlijk recht heeft men rechtspersoonlijkheid vanaf de geboorte. Uit de artikels 725 en 906 BW kan men afleiden dat het kind rechtspersoonlijkheid bezit vanaf het ogenblik van de verwekking als het dan ook levend en levensvatbaar wordt geboren. Bron: zie Vrouwenraaddossier Postmortale medisch begeleide voortplanting 2005 Anorexia nervosa is de meest dodelijke psychiatrische ziekte. Eén op de tien patiënten overlijdt ten gevolge van deze ziekte. Volgens DSM-IV criteria: - weigering om het lichaamsgewicht te handhaven op of boven een Vrouwelijk genitale verminking Zie: Vrouwenraadaanbevelingen Seksuele en reproductieve rechten, p. 1-2 Maatregelen voor bepaalde aandoeningen Anorexia nervosa De Vrouwenraad is vragende partij voor recenter cijfermateriaal. Specifieke opleiding en bijscholing van artsen en andere hulpverleners i.v.m. het opmerken van de ziekte. Pagina 17

18 voor de leeftijd en lengte minimaal normaal gewicht - intense angst om in gewicht toe te nemen of dik te worden, terwijl er sprake is van ondergewicht - stoornis in de manier waarop iemand haar of zijn lichaamsgewicht of lichaamsvorm beleeft, onevenredig grote invloed van het gewicht of lichaamsvorm op het oordeel over zichzelf of ontkenning van de ernst van het huidige lage gewicht - bij meisjes, na de menarche, amenorroe (afwezigheid van ten minste drie achtereenvolgende menstruele cycli) Wat is de situatie in België? Een studie in in het kader van de European Study of the Epidemiology of Mental Disorders die in 6 Europese landen (waaronder België) interviews deden met volwassenen (vanaf 18 jaar) leverde volgende resultaten op. De onderstaande cijfers omvatten het percentage personen binnen de bevolking die in hun leven een eetstoornis hebben gehad. Bewerkte foto s in tijdschriften (modebladen) moeten een vermelding krijgen. Reclame moet een realistisch beeld van de vrouw tonen. Met de verschillende actoren uit de professionele sector die betrokken zijn bij deze problematiek, o.a. de vertegenwoordigers van de modewereld, de adverteerders, de media, de communicatieagentschappen kan bijvoorbeeld een code van zelfregulering afgesloten worden met het oog op het verspreiden van een beeld van de vrouw dat overeenstemt met dat van een 'gezonde' persoon. De Vrouwenraad streeft naar een afschaffing van pro-anawebsites, eventueel via een wetgevend initiatief. Het nationaal voedings-en gezondheidsplan (NVGP): Het NVGP geldt tot 2010 en zal hierna vernieuwd worden. NVGP kan een onderdeel betreffende de verspreiding van pro-anawebsites bevatten. In het hoofdstuk krachtlijn 3. Engagement van de actoren uit de private sector voorgestelde maatregelen: reclame en publiciteit, van het operationele plan staan slechts acties vermeld betreffende de commerciële reclame en de problematiek van de overconsumptie. Reclamemakers moeten hier attent gemaakt worden dat het promoten van het slankheidsideaal kan leiden tot ondervoeding. Ook moeten er maatregelen genomen worden tegen pro-anawebsites die anorexia promoten. In Krachtlijn 5. Ondervoeding moet er ook specifieke aandacht zijn voor eetstoornissen waaronder anorexia. Mogelijkheid van dagbehandeling voor eetstoornissen, mentale anorexia en Pagina 18

19 boulimie als alternatief voor ziekenhuisopname, verder verkennen met een multifamiliale therapeutsiche benadering van mentale anorexia bij de jonge volwassene en een intensief psychotherapeutisch dagprogramma. Deze dagbehandeling beoogt de schoolse, sociale en vrijetijdsactiviteiten binnen de gezinsomgeving te behouden. Bron: Vervaet (M.). Anorexia Nervosa. In: Vrouwenraad. Meisjes, vrouwen en hun gezondheid, (3) 2008, pp Bron: Vrouwenraaddossier en aanbevelingen Anorexia 2010, p. 23 Bij ons ligt de prevalentie op 3,7% bij meisjes/vrouwen tussen 10 en 30 jaar. 1 op 10 meisjes/vrouwen tussen 10 en 30 jaar heeft ooit een eetstoornis gehad. België staat in de Europese lijst op de tweede plaats na Frankrijk. De oorzaken: - predisponerende factoren: genetisch, neurobiolgisch (serotonine en dopamine), persoonlijkheidsprofiel (perfectionistisch, gesloten, ) - uitlokkende factoren: overgang puberteit, pesterijen, life events, ziekte, omgeving - onderhoudende factoren: neurobiologisch, omgeving, persoonlijkheidsprofiel De gevolgen op lichamelijk vlak: diverse cardiovasculaire, gastro-intestinale, endocrinologische en metabolische, hematologische en immunologische aandoeningen en structurele en functionele stoornissen in de het skelet en de spieren. Bron: EVA Phenotypic, 17th Symposium medical Women s Association of Belgium; bijdrage Pagina 19

20 van: Dr. A. Simons en Dr. M. Docx, Anorexia Astma is een chronische ontsteking van de luchtwegen. De prevalentie voor de puberteit is hoger bij jongens dan bij meisjes. Na de puberteit is dat omgekeerd. Het sekseverschil in de ontwikkeling van het pulmonaire systeem begint al in de baarmoeder. De longen van de vrouwelijke foetus rijpen sneller en de surfactant productie start vroeger. Vrouwelijke neonaten hebben betere airflow rates en minder last van een respiratoir stress syndroom. De omslag tijdens/na de puberteit is te wijten aan genetische gevoeligheid en hormonale veranderingen. Gender speelt ook een rol bij astma. Ouders gaan vaker naar de dokter met klachten van jongens dan van meisjes. Er is sprake van onderdiagnose bij meisjes. Jongens zijn geneigd om hun aandoening te verbergen onder druk van de peer groep en meisjes geven hun ziekte gemakkelijker een plaats in hun persoonlijke en sociale identiteit; ze zullen bv. gemakkelijker in het openbaar een inhalatie nemen. Bron: Prof. Ineke Klinge (Gender Medecine University Maastricht), 'Innovations in medicine and health care integration of sex and gender in research and clinical practice', in de publicatie 'Does medicine treat women and men the same? 16 de symposium van de Medical Women's Association of Belgium, 14 november Er is een fors vrouwelijk overwicht bij patiënten met auto-immuunziekten. Dit is te wijten aan de oestrogenen. Deze ziekten doen zich meestal voor tussen de adolescentie en de menopauze. Zwangerschap beïnvloedt - op zeer uiteenlopende wijze - het verloop van deze ziekten. Bij LED neemt de kans op opflakkering toe, bij reumatoïde artritis neemt de activiteit af. Bron: De Huisarts, 10 december 2009, p. 14: Dr. Michèle Langendries 'Eva bij de dokter', Astma Auto-immuunziekten Federaal memorandum 2011 Onderzoek naar het verband tussen het ziekteprofiel van jongens en meisjes/mannen en vrouwen en de aanpak van de artsen, rekening houdend met de vorderingen in de research om te komen tot een seksespecifieke en gendergevoelige behandeling/benadering. Onderzoek naar het verband tussen het ziekteprofiel mannen en vrouwen en de aanpak van de artsen, rekening houdend met de vorderingen in de research om te komen tot een seksespecifieke en gendergevoelige behandeling/benadering. Pagina 20

STANDPUNT ABORTUSWET. Abortuswet mag opgefrist worden

STANDPUNT ABORTUSWET. Abortuswet mag opgefrist worden Illustratie 1 logo vrouwenraad STANDPUNT ABORTUSWET Abortuswet mag opgefrist worden De Vrouwenraadleden keurden deze aanbevelingen goed tijdens de raad van bestuur van 3 februari 2011. De NieuwVlaamse

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 5: PREVENTIE Stefaan Demarest, Rana Charafeddine (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat

Nadere informatie

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus

www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus www.hup-ado.be Respect yourself. Protect yourself. 2 de editie Vaak gestelde vragen over baarmoederhalskanker en het Humaan Papillomavirus 4 Check this out! Baarmoederhalskanker is een veel voorkomend

Nadere informatie

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS

OVERZICHT 2/07/2013 HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER. Dr. Stefan Teughels KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK BAARMOEDERHALSKANKER Dr. Stefan Teughels OVERZICHT KANKERSCREENING IN VLAANDEREN EPIDEMIOLOGIE BMHKS HET VLAAMS BEVOLKINGSONDERZOEK NAAR BMHK OVERZICHT KANKERSCREENING IN

Nadere informatie

Figuur 1: logo Vrouwenraad MEMORANDUM BIO-ETHIEK GEZONDHEID SEKSUELE EN REPRODUCTIEVE RECHTEN

Figuur 1: logo Vrouwenraad MEMORANDUM BIO-ETHIEK GEZONDHEID SEKSUELE EN REPRODUCTIEVE RECHTEN Figuur 1: logo Vrouwenraad MEMORANDUM BIO-ETHIEK GEZONDHEID SEKSUELE EN REPRODUCTIEVE RECHTEN 2014 INHOUDSTAFEL MEMORANDUM BIO-ETHIEK GEZONDHEID SEKSUELE EN REPRODUCTIEVE RECHTEN... 1 Bio-ethiek... 3 Eicelmarkt...

Nadere informatie

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker,

Preventie van. Wat u moet weten over. baarmoederhalskanker. Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, Preventie van baarmoederhalskanker Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Deze brochure bevat informatie over baarmoederhalskanker, een ziekte die kan voorkomen worden. Spreek er over met uw arts,

Nadere informatie

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje

man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje man, vrouw en kind info voor patiënten Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Afwijkend baarmoederhalsuitstrijkje Mijn baarmoederhalsuitstrijkje vertoont afwijkingen. Antwoorden op veelgestelde vragen. Wat

Nadere informatie

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC)

Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de beleids- en beheerscyclus van gemeenten en OCMW s (BBC) Borstkankeropsporing in de BBC Situering Het Vlaams bevolkingsonderzoek naar borstkanker is een initiatief van de Vlaamse

Nadere informatie

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621-

Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- Vlaams Parlement - Vragen en Antwoorden - Nr.1 - Oktober 2008-621- VLAAMS PARLEMENT SCHRIFTELIJKE VRAGEN STEVEN VANACKERE VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Vraag nr. 321 van 9 september

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen

Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen Samenvatting Voor het eerst is er een vaccin dat baarmoederhalskanker kan voorkomen In Nederland bestaat al decennia een succesvol programma voor bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Daarmee

Nadere informatie

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES

EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES VERTEGENWOORDIGING & STUDIES EVOLUTIE VAN DE PREVALENTIE EN DE KOSTPRIJS VAN CHRONISCHE ZIEKTES Eind 2013 hebben de Onafhankelijke Ziekenfondsen een analyse gemaakt van de concentratie van de uitgaven

Nadere informatie

6.1.1. De gezondheidstoestand

6.1.1. De gezondheidstoestand 6.1. Kernboodschap 6.1.1. De gezondheidstoestand Er is een verschuiving in het morbiditeitsprofiel in vergelijking met de gegevens over overlijden. In vergelijking met de voornaamste oorzaken van overlijden

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

De Belgische Ontwikkelingssamenwerking op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

De Belgische Ontwikkelingssamenwerking op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten De Belgische Ontwikkelingssamenwerking op het gebied van seksuele en reproductieve gezondheid en rechten UNICEF De situatie in de wereld Jaarlijks 1 sterven naar schatting 290.000 vrouwen tijdens hun zwangerschap,

Nadere informatie

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van:

Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: Hart- en vaataandoeningen zijn de belangrijkste doodsoorzaak bij vrouwen in de Westerse wereld. Daarom moeten we werk maken van: 1 CARDIOVASCULAIRE PREVENTIE BIJ VROUWEN. 2 SENSIBILISATIE van de vrouw

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00

Veel onwetendheid over baarmoederhalskanker op Curaçao zaterdag, 24 mei 2014 00:00 Het grootste onderzoek naar baarmoederhalskanker en HPV-genotype in het Caribisch gebied tot nu toe vindt plaats op Curaçao. Bij 57.000 vrouwen op Curaçao zit een oproep in de bus om een PAP-test te doen.

Nadere informatie

Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen. Prof. Dr. Paul Van Royen

Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen. Prof. Dr. Paul Van Royen Reflecties over het aanbod van de eerstelijnsgezondheidszorg in Vlaanderen Prof. Dr. Paul Van Royen Deze voordracht Enkele basiscijfers qua aanbod en gebruik van zorg Vijf uitdagingen voor de toekomst

Nadere informatie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie

Vaccinatie baarmoederhalskanker. Gynaecologie Vaccinatie baarmoederhalskanker Gynaecologie Inleiding Als u nog nooit van het Humaan Papillomavirus (hierna te noemen: HPV) en baarmoederhalskanker heeft gehoord, dan bent u niet de enige. Ondanks het

Nadere informatie

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken

nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken SCHRIFTELIJKE VRAAG nr. 126 van JORIS POSCHET datum: 17 november 2014 aan JO VANDEURZEN VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN Preventiebeleid hiv en soa s - Stand van zaken Het Wetenschappelijk

Nadere informatie

Vos&de Kruif2015. Hedwig Vos, huisarts Marjolijn de Kruif, psychiater

Vos&de Kruif2015. Hedwig Vos, huisarts Marjolijn de Kruif, psychiater Vos&de Kruif2015 Hedwig Vos, huisarts Marjolijn de Kruif, psychiater Geen belangen Vos&de Kruif2015 Van menarche tot menopauze: hormonen en neurotransmitters Psychiatrische klachten rondom menstruatie,

Nadere informatie

De Hormonale anticonceptiepil

De Hormonale anticonceptiepil 1 De Hormonale anticonceptiepil Hoe werkt de pil? De pil bevat de vrouwelijke hormonen oestrogeen en progesteron. Deze voorkomen op 3 manieren zwangerschap. Wanneer je stopt met de pil zorgen je eigen

Nadere informatie

Monitoringrapport 2012

Monitoringrapport 2012 Monitoringrapport 2012 Humaan 12 immuundeficiëntievirus 217 (HIV) infectie in 6Nederland Nederlandse samenvatting Monitoring van HIV in Nederland Elk jaar rond 1 december, Wereld AIDS dag, publiceert de

Nadere informatie

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen

Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen Borst- en/of eierstokkanker: Erfelijk risico en genetisch testen In onze bevolking heeft iedere vrouw een risico van ongeveer 10% om in de loop van haar leven borstkanker te krijgen en 1,5% om eierstokkanker

Nadere informatie

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik

Gezond omgaan met de menopauze. 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik Gezond omgaan met de menopauze 20 vragen, 20 antwoorden over hormoongebruik In deze brochure leest u antwoorden op de meest gestelde vragen over hormoongebruik tijdens de menopauze. Als voorbereiding op

Nadere informatie

Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering. ri de ridder 26.11.2012

Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering. ri de ridder 26.11.2012 Impact van het kankerplan op het beleid van de ziekteverzekering ri de ridder 26.11.2012 begrotingsconclaaf 29/2/2008 regeerakkoord leterme 19/3/2008 een investering van 380 miljoen euro over periode 2008

Nadere informatie

Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend zijn.

Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend zijn. WELOVERWOGEN BESLISSEN OF U EEN SCREENINGSMAMMOGRAFIE LAAT NEMEN. DE INFORMATIE IN DEZE FOLDER HELPT U DAARBIJ. 1. WAT IS BORSTKANKER? Borstkanker is een kwaadaardig gezwel in de borst. Dit kan levensbedreigend

Nadere informatie

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn:

De indicatoren over borstkanker, die in kader van het VIP²-project worden opgevolgd zijn: Indicatoren VIP²-project Oncologie In België is, net als in Europa, borstkanker de meest voorkomende oorzaak van overlijden door kanker bij vrouwen (20,6 % van alle overlijdens ingevolge kanker). In 2009

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014

EUROPEES PARLEMENT 2009-2014. Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Zittingsdocument 23.1.2014 B7-0000/2014 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van vraag voor mondeling antwoord B7-0000/2014 ingediend overeenkomstig artikel 115, lid 5, van het

Nadere informatie

Preventie van wiegendood bij zuigelingen

Preventie van wiegendood bij zuigelingen Preventie van wiegendood bij zuigelingen Edith Hesse Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 71

Nadere informatie

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1

6.7.1.1. Inleiding. Bespreking 5.3.7.1.2. pagina 1 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker 2007 VAC 47 VU : GlaxoSmithKline, Rue du Tilleul 13, 1332 Genval BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Wenst U hierover meer te weten, contacteer Uw arts of surf naar : BAARMOEDERHALSKANKER

Nadere informatie

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet?

Samenvatting. Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Samenvatting Griepvaccinatie: wie wel en wie niet? Griep (influenza) wordt veroorzaakt door het influenzavirus. Omdat het virus steeds verandert, bouwen mensen geen weerstand op die hen een leven lang

Nadere informatie

Hoe krijg je hepatitis B?

Hoe krijg je hepatitis B? Hepatitis B Hepatitis B is een infectie van de lever, veroorzaakt door het hepatitis B-virus. In Nederland wordt dit virus vooral overgedragen door seksueel contact. Het dringt via de slijmvliezen van

Nadere informatie

Vaccinatie. Jean Tafforeau

Vaccinatie. Jean Tafforeau Vaccinatie Jean Tafforeau Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 71 E-mail : jean.tafforeau@iph.fgov.be

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting

Chapter 9. Nederlandse Samenvatting Chapter 9 Nederlandse Samenvatting Summary and Nederlandse samenvatting SAMENVATTING Baarmoederhalskanker is de vierde meest voorkomende kanker bij vrouwen wereldwijd. Deze ziekte wordt gedurende een periode

Nadere informatie

Inleiding. Johan Van der Heyden

Inleiding. Johan Van der Heyden Inleiding Johan Van der Heyden Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 26 E-mail : johan.vanderheyden@iph.fgov.be

Nadere informatie

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma

HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar. Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie voor meisjes van 12 jaar Rijksvaccinatieprogramma HPV-vaccinatie HPV is de afkorting van humaan papillomavirus. Ongeveer 8 op de 10 vrouwen die seksueel actief zijn, krijgen ooit een HPV-infectie

Nadere informatie

6/11/2012. Wat is case management? Case management. Case management en ontslagmanagement in algemene en psychiatrische ziekenhuizen

6/11/2012. Wat is case management? Case management. Case management en ontslagmanagement in algemene en psychiatrische ziekenhuizen Case management en ontslagmanagement in algemene en psychiatrische ziekenhuizen Prof. Dr. Philip Moons Eva Goossens Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap KU Leuven Wat is case management? Management:

Nadere informatie

Vlaams Indicatoren Project VIP²

Vlaams Indicatoren Project VIP² Vlaams Indicatoren Project VIP² Het initiatief voor het Vlaams Indicatoren Project VIP² gaat uit van de Vlaamse overheid, de Vlaamse vereniging van hoofdartsen en de ziekenhuiskoepels Zorgnet en Icuro.

Nadere informatie

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING

Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities. in Early Childhood Health. The Generation R Study. Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Fetal Origins of Socioeconomic Inequalities in Early Childhood Health The Generation R Study Lindsay Marisia Silva SAMENVATTING Sociaal-economische gezondheidsverschillen vormen een groot maatschappelijk

Nadere informatie

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker

Prik en bescherm. Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker Prik en Prik en bescherm Laat je inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken. De kans

Nadere informatie

Burnout bij huisartsen preventie en aanpak

Burnout bij huisartsen preventie en aanpak Burnout bij huisartsen preventie en aanpak P. Jonckheer (KCE), S. Stordeur (KCE), G. Lebeer (METICES, ULB), M. Roland (CUMG-ULB), J. De Schampheleire (TESA-VUB), M. De Troyer (METICES, ULB), N. Kacenelenbogen

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK. psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA HOGE BLOEDDRUK psamtik@fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997

Resultaten voor Vlaamse Gemeenschap Prenatale opvolging Gezondheidsenquête, België, 1997 6.7.1.1. Inleiding Algemeen wordt erkend dat de prenatale consultaties een fundamentele rol spelen inzake de gezondheid van de moeder en het toekomstige kind, maar de rol van respectievelijk de huisarts,

Nadere informatie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie

De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie De stem van de patiënt in de ambulante chirurgie Ilse Weeghmans Vlaams Patiëntenplatform vzw B.A.A.S. Congres 27 februari 2015 Neder-over-Heembeek Inhoud 1. Het Vlaams Patiëntenplatform vzw 2. Wat is een

Nadere informatie

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts

NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts www.printo.it/pediatric-rheumatology/nl/intro NLRP-12 Gerelateerde Terugkerende Koorts Versie 2016 1. WAT IS NLRP12 GERELATEERDE TERUGKERENDE KOORTS 1.1 Wat is het? NLRP12 gerelateerde terugkerende koorts

Nadere informatie

Harddnekkige mythes over abortus. Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12

Harddnekkige mythes over abortus. Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12 Harddnekkige mythes over abortus Carine Vrancken (LUNA) Sexpert symposium 08/12 Hardnekkige mythes over abortus (1) Mythe 1. Meisjes van 16 worden ongepland zwanger en hebben een abortus. Mythe 2. Als

Nadere informatie

Inleiding. Lydia Gisle

Inleiding. Lydia Gisle Inleiding Lydia Gisle Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J. Wytsmanstraat, 14 B - 1050 Brussel 02 / 642 57 53 E-mail : lydia.gisle@iph.fgov.be

Nadere informatie

Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen

Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen Is mijn kind gezond? Onderzoeken tijdens de zwangerschap en hun gevolgen Van gezonde geslachtscel tot gezond kind Infoavond Vrouwenkliniek Ellen Roets Prenatale diagnostiek Vrouwenkliniek 23 november 2014

Nadere informatie

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL

2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 2011D04279 LIJST VAN VRAGEN TOTAAL 1 De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) noemt het opvallend dat het aantal abortussen vanaf 20 weken is toegenomen en veronderstelt dat dit verband houdt met de

Nadere informatie

Pijler 1 - beslissingsondersteuning

Pijler 1 - beslissingsondersteuning praktischer 1 Pijler 1 - beslissingsondersteuning Beschrijving - Aanreiken van evidence-based informatie en richtlijnen; - Informeren van zorgverstrekkers; - Expertisebevordering; - Praktijkondersteuning;

Nadere informatie

Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker

Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker informatie voor patiënten 2 Erfelijke borst-, eierstoken eileiderkanker deze brochure is bedoeld voor wie meer wil weten over erfelijkheid bij borst-, eierstok-

Nadere informatie

contraceptie na de bevalling

contraceptie na de bevalling contraceptie na de bevalling Inleiding Na de bevalling is het een ideaal moment om even stil te staan bij uw contraceptie. Afhankelijk van uw keuze om al dan niet borstvoeding te geven is de keuze van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 138 Uitstel van ouderschap De positie van de vrouw in de westerse maatschappij is de laatste tientallen jaren fundamenteel veranderd. Vrouwen zijn hoger opgeleid dan vroeger en werken vaker buitenshuis.

Nadere informatie

6.7.1. Ongelijkheden in gezondheidstoestand, levensstijl en preventie

6.7.1. Ongelijkheden in gezondheidstoestand, levensstijl en preventie 6.7. Ongelijkheid in Gezondheid 6.7.1. 6.7.1.1. Samenvatting 6.7.1.1.1 Gezondheidsstatus De perceptie van de eigen gezondheid vertoont een negatieve samenhang met het opleidingsniveau: bij personen zonder

Nadere informatie

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011 cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 211 Sterfte bij vrouwen en mannen Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van overlijden

Nadere informatie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie

Ziekte van Alzheimer. Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling. studie studie Ziekte van Alzheimer Impact van de beperkingsmaatregelen op de terugbetaling van geneesmiddelen De ziekte van Alzheimer is een groot probleem voor onze volksgezondheid, niet alleen omdat er zoveel

Nadere informatie

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg

factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg 3Studie factoren voor de concentratie van de uitgaven van de gezondheidszorg Een groep van tien procent Belgische consumenten is in haar eentje verantwoordelijk voor 72% van de uitgaven geneeskundige verzorging!

Nadere informatie

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje

Dienst Gynaecologie. Verloskunde. Waartoe dient een uitstrijkje? Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Dienst Gynaecologie Informatie voor de patiënte Afwijkend uitstrijkje Verloskunde Waartoe dient een uitstrijkje? Een uitstrijkje wordt ook wel de PAPsmeartest genoemd. Het dient om een voorstadium van

Nadere informatie

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker

rik Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker rik n Prik en bescherm informatie over inenten tegen baarmoederhalskanker De HPV-inenting in het kort HPV is de afkorting voor humaan papilloma-virus. Het virus dat baarmoederhalskanker kan veroorzaken.

Nadere informatie

Het staal en deze vragenlijst zullen volgens afspraak, later bij u thuis opgehaald worden.

Het staal en deze vragenlijst zullen volgens afspraak, later bij u thuis opgehaald worden. Toestemmingsformulier tot deelname aan het onderzoek naar persistente organische stoffen (POPs) in moedermelk gecoördineerd door de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) Studie uitgevoerd in samenwerking

Nadere informatie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie

Primaire preventie Behandeling P(rimaire p)reventie Secundaire preventie 1 Screening en gezondheidsbeleid Voorkomen is altijd beter dan genezen? Leuven, 24 april 2015 Prof. Dr. Joost Weyler Epidemiologie en Sociale Geneeskunde Screening en preventie Schema 2 Screening en preventie

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Voorstel van resolutie. betreffende het voorkomen van hiv-besmettingen en aids

Voorstel van resolutie. betreffende het voorkomen van hiv-besmettingen en aids stuk ingediend op 415 (2009-2010) Nr. 1 4 maart 2010 (2009-2010) Voorstel van resolutie van de dames Irina De Knop, Ulla Werbrouck en Elisabeth Meuleman, de heer Herman Schueremans en de dames Vera Van

Nadere informatie

Intakeformulier. Personalia

Intakeformulier. Personalia Intakeformulier Hans Koster Praktijk voor Systemisch Werk, BodyMind Therapy, Cranio Sacraal Therapie, The Work of Byron Katie Aangesloten bij NVPITea 24116502 SRBAG 152351 TBNG Hierbij ontvang je een deel

Nadere informatie

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit

Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Diversiteit en Gezondheid: Geslacht, SES, Etniciteit Prof. Dr. Walter Devillé Nederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg UvA Vluchtelingen en Gezondheid OMGEVING POPULATIE KENMERKEN GEZONDHEIDS-

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M.

Regionale VTV 2011. Levensverwachting en sterftecijfers. Referent: Drs. M.J.J.C. Poos, R.I.V.M. Regionale VTV 2011 Levensverwachting en sterftecijfers Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport Levensverwachting en sterftecijfers Auteurs: Dr. M.A.M. Jacobs-van

Nadere informatie

Naam: Voornaam: Geboortedatum: Adres: Postcode: Gemeente: Land: Taal: Tel.: GSM: E-mail: Beroep:

Naam: Voornaam: Geboortedatum: Adres: Postcode: Gemeente: Land: Taal: Tel.: GSM: E-mail: Beroep: VRAGENLIJST FERTILITEIT / ENDOMETRIOSE (indien u enkel voor endometriose komt, mag u de fertiliteitsvragen overslaan) Noodzakelijk in te vullen en mee te brengen naar 1 ste raadpleging (zie ook www.uzleuven.be/lufc)

Nadere informatie

Predictieve genetische tests

Predictieve genetische tests Predictieve genetische tests De ervaring bij de ziekte van Huntington Gerry Evers-Kiebooms (1) De genetica in de gezondheidszorg (2) Predictieve test voor de ziekte van Huntington (3) Predictief testen

Nadere informatie

Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009

Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009 Ronde tafel Nucleaire Geneeskunde Brussel, 27 november 2009 Herziening van de regelgeving omtrent de geneeskundige toepassingen van ioniserende stralingen : FANC aanpak vanuit samenwerking Patrick Smeesters

Nadere informatie

HET PARTNER-ONDERZOEK

HET PARTNER-ONDERZOEK Deelnemersinformatie en geïnformeerde voor de HIV-positieve partner HET PARTNER-ONDERZOEK Het PARTNER-onderzoek is een onderzoek naar stellen, waarbij: (i) de ene partner HIV-positief is en de ander HIV-negatief;

Nadere informatie

Borstkanker en Erfelijkheid

Borstkanker en Erfelijkheid Borstkanker en Erfelijkheid Algemeen In Nederland wordt per ar bij ongeveer 10.000 vrouwen borstkanker vastgesteld. Het is de meest voorkomende vorm van kanker bij vrouwen: in Nederland krijgt 1 op de

Nadere informatie

Inleiding, doelstellingen en methoden. conclusie

Inleiding, doelstellingen en methoden. conclusie 1 Overzicht Inleiding, doelstellingen en methoden Resultaten conclusie 2 Onderzoeksteam Samenwerking met 3 Tallinn Charter WHO 2008 4 Strategische doelstellingen 1. Meten en evalueren van de Belgische

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker

De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker De kosteneffectiviteit van de bevolkingsonderzoeken in Vlaanderen. Baarmoederhalskanker, Borstkanker en Dikkedarmkanker Maaike Fobelets Lore Pil Koen Putman Lieven Annemans 5 oktober 2015 1 Algemene principes

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Coordinatie--ZH--KB-15-02-1999--Zorgprogrammas--Lijst.doc BS 25/03/1999

Coordinatie--ZH--KB-15-02-1999--Zorgprogrammas--Lijst.doc BS 25/03/1999 15 FEBRUARI 1999. Koninklijk Besluit tot vaststelling van de lijst van zorgprogramma's zoals bedoeld in artikel 12 van de gecoördineerde wet van 10 juli 2008 op de ziekenhuizen en andere verzorgingsinrichtingen

Nadere informatie

Vaginale Hygiëne Studie

Vaginale Hygiëne Studie Vaginale Hygiëne Studie Proefpersoneninformatie voor de evaluatie van het gebruik van een vaginale douche op de vaginale flora 1. Doel van deze studie Het gebruik van verschillende vaginale reinigingsproducten

Nadere informatie

GRIEPVACCINATIE VOOR ZORGVERLENERS Hoe kan griep voorkomen worden?

GRIEPVACCINATIE VOOR ZORGVERLENERS Hoe kan griep voorkomen worden? GRIEPVACCINATIE VOOR ZORGVERLENERS Hoe kan griep voorkomen worden? WAT IS SEIZOENSGRIEP? WAT IS SEIZOENSGRIEP? > Een acute luchtweginfectie: Plots begin met koorts en rillingen Hoofdpijn Spierpijn Keelpijn

Nadere informatie

Ziekte van von Hippel Lindau

Ziekte van von Hippel Lindau Ziekte van von Hippel Lindau Kenmerken De ziekte van von Hippel Lindau (VHL) is een zeldzame erfelijke aandoening die wordt gekenmerkt door goed- of kwaadaardige gezwellen (tumoren) op verschillende plaatsen

Nadere informatie

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn

Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Patiëntenversie Richtlijn seksueel overdraagbare aandoeningen voor de tweede lijn Soorten soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Die kun je krijgen als je zonder condoom vrijt. Er zijn verschillende

Nadere informatie

GEZONDHEIDSENQUETE 2013

GEZONDHEIDSENQUETE 2013 GEZONDHEIDSENQUETE 2013 RAPPORT 2: GEZONDHEIDSGEDRAG EN LEEFSTIJL Lydia Gisle, Stefaan Demarest (ed.) Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid en surveillance J.

Nadere informatie

Coordinatie--ZH--KB-15-02-1999--Zorgprogrammas--Lijst.doc BS 25-03-1999

Coordinatie--ZH--KB-15-02-1999--Zorgprogrammas--Lijst.doc BS 25-03-1999 15 FEBRUARI 1999. Koninklijk Besluit tot vaststelling van de lijst van zorgprogramma's zoals bedoeld in artikel 12 van de gecoördineerde wet van 10 juli 2008 op de ziekenhuizen en andere verzorgingsinrichtingen

Nadere informatie

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol

Angststoornissen. Verzekeringsgeneeskundig protocol Angststoornissen Verzekeringsgeneeskundig protocol Epidemiologie I De jaarprevalentie voor psychische stoornissen onder de beroepsbevolking in Nederland wordt geschat op: 1. 5-10% 2. 10-15% 15% 3. 15-20%

Nadere informatie

Verslag sessie 1: Seksuele start

Verslag sessie 1: Seksuele start Verslag sessie 1: Seksuele start a. Reactie discuttant (Lies Verhetsel): Enkele opvallende resultaten: o De resultaten van de seksuele startleeftijd lijken het effect van de mei 68/pil-generatie te tonen.

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Thema: "Overgankelijkheden" D.H. Bogchelman. 10 november 2012

Thema: Overgankelijkheden D.H. Bogchelman. 10 november 2012 Thema: "Overgankelijkheden" 10 november 2012 D.H. Bogchelman Inleiding Wat is de overgang? Wat gebeurt er in de overgang? Verschijnselen van de overgang Hoe behandelen we overgangsklachten? Wat zijn de

Nadere informatie

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen

Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Preventie van type 2 diabetes bij volwassenen Kernboodschappen Uitgave januari 2016 www.diabetes.be Diabetes mellitus Iemand met diabetes heeft een verhoogd bloedsuikergehalte omdat men niet voldoende

Nadere informatie

7.1.1. Gezondheidstoestand

7.1.1. Gezondheidstoestand 7.1. Kernboodschap 7.1.1. Gezondheidstoestand Over het algemeen is de gezondheidstoestand van de bevolking in het Brussels Gewest niet wezenlijk verschillend van wat we vinden bij de bevolking in gans

Nadere informatie

THEMADOSSIER CHLAMYDIA

THEMADOSSIER CHLAMYDIA THEMADOSSIER CHLAMYDIA 1. Soa s Soa s zijn seksueel overdraagbare aandoeningen. Je kan ze dus oplopen door seksueel contact of door contact met het bloed van een besmet persoon. Volgens recent onderzoek

Nadere informatie

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden?

Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? 21 mei 2011 Zwanger worden: via de natuurlijke weg of zijn er andere mogelijkheden? Drs. Inge Smeets PGD arts en arts-onderzoeker Maastricht Universitair Medisch Centrum Themamiddag Jong en BRCA Borstkankervereniging

Nadere informatie

Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe

Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe Wanneer en hoe het kind of de adolescent over de diagnose inlichten? Susanne Böhler Klinisch psychologe Getuigenissen van ouders Seksuele voorlichting pas je ook aan de leeftijd aan. Een kind van zeven

Nadere informatie