VERSPILDE ENERGIE. Een project van De Onderzoeksredactie Bram Logger & Parcival Weijnen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VERSPILDE ENERGIE. Een project van De Onderzoeksredactie Bram Logger & Parcival Weijnen"

Transcriptie

1 VERSPILDE ENERGIE Veel gemeenten zeggen dat ze het financieel moeilijk hebben. Maar samen met de provincies hebben ze de afgelopen 25 jaar minstens 40 miljard euro verdiend aan hun belangen in energiebedrijven en aan de verkoop daarvan. Publiek geld dat via de energierekening door burgers en bedrijven is opgebracht. Waar zijn die energiemiljarden naartoe gegaan? Tijd voor een grondig onderzoek. Een project van De Onderzoeksredactie Bram Logger & Parcival Weijnen Het rommelt onder het Staringplein in Amsterdam Oud-West. Snorrend en ratelend hoest de volautomatische parkeergarage uit haar ingewanden een Peugeot op. De eigenaar staat met zijn pasje bij het liftgebouw te wachten. Het duurt tweeënhalve minuut. Als je tijd hebt, is dit een prima parkeerplek. Dankzij de automatische garage is er op het plein weer ruimte voor groen en spelende kinderen. Omwonenden kunnen hun wagen de lift inrijden. Lopende banden, bewegingssensors en draaimechanieken zetten de auto s op een van de zestig ondergrondse parkeerplekken. Niet iedereen durft dat aan. Ik moest laatst met hem naar het ziekenhuis, zegt een jonge moeder, knikkend naar haar zoontje. Maar toen bleef onze auto vastzitten. Storingen komen wel vaker voor, weet de eigenaar van snackbar Sybo, die biofriet verkoopt pal voor het liftgebouwtje. Hij vergt veel onderhoud. Het computersysteem is ook al eens vervangen. In totaal kostte de garage 2,5 miljoen euro: zo n euro per parkeerplek. 1 Zoals de parkeergarage in Oud-West zijn er meer projecten in Amsterdam. Mooie, leuke, glimmende dingen, die niemand zou missen als ze er niet geweest waren. Osdorp kreeg een design voetbalkooi, die vooral gebruikt wordt door hangjongeren. Langs de Hoofdweg in West staan de letters van het alfabet op de bovenleidingmasten van de tram. Het is een kunstwerk, maar behalve de bewoners op driehoog ziet niemand het. 2 Eén ding hebben die projecten gemeen. Ze zijn er gekomen omdat Amsterdam voor veel geld zijn belang in de elektriciteitscentrales van UNA verkocht. Het alfabet op de Hoofdweg ( euro), de speelkooi in Osdorp ( ), de automatische parkeergarage onder het Staringplein (1,3 miljoen) en nog vierentwintig andere wijkprojecten kregen allemaal een bijdrage uit het UNA-fonds. In 1999 verkocht Amsterdam, samen met provincie Noord-Holland en stad en provincie Utrecht, de zeven UNA-centrales voor 4,5 miljard gulden aan de Texaanse firma Reliant. De transactie wekte verbazing, want bijna niemand kende het Amerikaanse bedrijf. 3 De één na grootste stroomproducent in Texas en Californië wilde een bruggenhoofd in Europa om de steeds vrijere Europese energiemarkt te bestormen. Nederland was als enige land al zo ver met privatiseren dat zoiets kon: elektriciteitscentrales kopen. Toen twee jaar later bleek dat die Europese markt helemaal niet zo snel openging als Reliant dacht, verkochten de Texanen UNA voor de helft van de prijs terug aan Nuon toen nog een overheidsbedrijf met onder meer Amsterdam, Utrecht en Noord-Holland als aandeelhouder. De twee gemeenten en provincies hielden een paar miljard over aan die vergissing. 4 Van de 274 miljoen euro die Amsterdam opstreek, verdween zo n 110 miljoen euro in de bodemloze bouwput van de Noord-Zuidlijn, 45 miljoen ging naar bereikbaarheid en 23 miljoen naar 1 De Telegraaf, 15 september 2005, Buurt blijft weg uit hightech garage 2 Stad en Groen, Openbare ruimte met allure, nr 2/3, gemeente Amsterdam De Volkskrant 13 maart 1999, Topmannen van Reliant en Una vertellen sprookjes 4 Het Financieele Dagblad, 23 augustus 2008, Het goud van de provincies

2 nieuwe kinderdagverblijven. En er was dus het UNA-potje, gevuld met 22,65 miljoen euro, waarmee de stadsdelen leuke dingen konden doen in de openbare ruimte. 5 Niet alleen Noord-Holland en Utrecht vierden feest met energiemiljarden. In heel Nederland, van Gulpen tot Boarnsterhim en van Oldenzaal tot Bergen op Zoom, hadden gemeenten en provincies een kwart eeuw lang een substantiële extra inkomstenbron uit bezit en verkoop van energiebedrijven. Uit een voorlopige inventarisatie van De Onderzoeksredactie blijkt dat lagere overheden tussen grofweg 1987 en nu samen rond 40 miljard euro hebben bijgeschreven. 6 Dat bedrag bestaat uit de verkoop van aandelen in hun nutsbedrijven, dividenden, en het beleggen van de verkoopopbrengsten. Marktdenken De geldstroom wordt in gang gezet in de jaren tachtig. Nederland is dan nog een lappendeken van energiemaatschappijen. Elke gemeente heeft z n eigen nutsbedrijf. In 1985 zijn 158 overheidsbedrijven bezig met gas- en elektriciteitsvoorziening. 7 De gemeenten hadden zich eind jaren zeventig al afgevraagd of dat niet wat minder kon. Dat zou tot kostenbesparingen leiden, en dus tot lagere tarieven, aldus de Commissie CoCoNut (Commissie Concentratie Nutsbedrijven). 8 Vanuit Brussel wordt vanaf medio jaren tachtig aangestuurd op meer marktwerking en op termijn een vrije Europese energiemarkt. 9 Het marktdenken leidt tot een fusie- en overnamegolf. Gemeenten ontdekken dat ze hun aandelen in nutsbedrijven kunnen omzetten in klinkende munt. In 1987 verkopen Borculo, Eibergen, Neede, Diepenheim en Ruurlo hun Elektriciteitsbedrijf De Berkelstreek aan PGEM (later Nuon) voor 17,5 miljoen gulden. 10 Leeuwarden en omgeving hoort de kassa rinkelen als de helft van de aandelen Frigem in 1992 voor 40 miljoen gulden naar EGD (later Essent) gaan. 11 Den Bosch doet het gemeentelijk energiebedrijf RHN in 1993 van de hand en strijkt 250 miljoen gulden op. 12 En zo gaat de uitverkoop door. In 1995 zijn nog 36 van de eerdere 158 energieleveranciers actief. 13 Sommige gemeenten verkopen hun belang in z n geheel, sommige gedeeltelijk. Andere pakken het gehaaider aan: als ware private equityfondsen trekken ze bij een fusie eerst eigen vermogen uit de nutsbedrijven en zetten dat om in rentedragende leningen. Zo zijn ze nog voor jaren verzekerd van een stabiele inkomstenstroom uit rente. Op deze wijze kan ten behoeve van de lokale overheid een extra belastinggebied van 200 miljoen gulden per jaar worden gecreëerd ten koste van de elektriciteitssector, waarschuwt onderzoeksbureau Erbeko in Het kantoor is ingehuurd door grootverbruikers als Akzo, Philips en DSM, die vrezen dat ze via hun stroomrekening opdraaien voor de extra rentelast. 14 Ondertussen heeft de regering in 1989 met de Elektriciteitswet besloten dat het opwekken van stroom losgekoppeld kan worden van het transporteren en verkopen ervan. De vier grote bedrijven die de energiecentrales beheren, UNA, EPON, EZH en EPZ, onderhandelen bijna een decennium over de oprichting van een Grootschalig Productiebedrijf, dat heel Nederland van energie voorziet en op de Europese markt 5 Het Financieele Dagblad, 22 december 1999, Amsterdam verdeelt opbrengst verkoop UNA 6 Zie voor berekening en bronnen: 7 W. Vlijm, De interactie tussen de overheid en de elektriciteitssector in Nederland. De ontwikkeling van het nutsbedrijf PGEM naar de energieonderneming Nuon ( ), diss. Universiteit Nijmegen, 2005, p Idem, p Idem, p. 156 e.v. 10 Idem, p Leeuwarder Courant, 3 september 1998, Gemeenten horen Frigem-kassa al rinkelen 12 ANP, 15 april 1993, Den Bosch verkoopt eigen energiebedrijf aan PNEM 13 Bart Stellinga, Privatisering, ontvlechting en marktwerking in de energiesector, 2012, p NRC Handelsblad, 19 december 1994, Provincies bevoordeeld bij fusie nutsbedrijven

3 kan meespelen. Maar de fusie loopt in 1998 uit op een mislukking. Een jaar later gaan de elektriciteitscentrales als eerste onderdelen van de nutsbedrijven de verkoop in. Achter elkaar worden ze verkocht aan het Amerikaanse Reliant (UNA), het Duitse Eon (EZH) en het Belgische Electrabel (EPON), die er in totaal 11,6 miljard gulden voor betalen. 15 Die buitenlandse overnames worden begeleid door dure zakenbanken als Merrill Lynch, JP Morgan en Goldman Sachs. Iedere zichzelf serieus nemende bank heeft in die tijd een afdeling die zich alleen met energie bezighoudt. Zij hopen na de verkoop van de centrales ook de privatisering van andere onderdelen van energiebedrijven te begeleiden. Essent, net ontstaan uit een fusie, flirt zelfs openlijk met een beursgang. En de aandeelhouders de gemeenten en provincies staan met dollartekens in de ogen klaar om hun tafelzilver te verkopen. Consultants draaien overuren om voor lagere overheden door te rekenen waar ze het beste bod op hun nutsbedrijven kunnen krijgen. Californische toestanden In december 2000 jubelt Piet de Visser, directeur van het Utrechtse energiebedrijf Remu, dat hij de firma voor 2,52 miljard gulden verkoopt aan het Spaanse Endesa. 16 De Spanjaarden hebben eerder dat jaar ook al het Eindhovense NRE voor 800 miljoen gulden overgenomen. Maar dan trapt de Tweede Kamer op de rem. In Californië raakt begin 2001 het openbare leven een aantal keer ontregeld door grote stroomstoringen. De blackouts zouden zijn veroorzaakt door energiebedrijven die bewust tekorten hadden gecreëerd om de prijzen op te drijven. De Nederlandse politiek heeft geen trek in Californische toestanden en dus komt er voorlopig een verbod op de privatisering van energiebedrijven. 17 Endesa moet de koop van NRE en Remu terugdraaien. 18 Gemeente- en provinciebestuurders zijn daar als aandeelhouders boos over. Op het hoogtepunt van het privatiseringsfeestje komt de landelijke politiek de pret bederven. Ze willen hun aandelen graag verkopen. Sterker, betogen ze, ze móeten wel verkopen. In 1999 was aan het licht gekomen dat de provincie Zuid-Holland haar geld wel erg risicovol had belegd bij handelshuis Ceteco. De affaire had geleid tot strengere regels voor lagere overheden. Die moesten hun geld voortaan zo voorzichtig mogelijk wegzetten. Maar belangen in energiemaatschappijen zijn óók een risicovolle belegging, stellen gemeenten en provincies. Zeker nu de markt geliberaliseerd wordt en de bedrijven gaan handelen in complexe energiecontracten. 19 Risicovol wellicht, maar ook bijzonder profijtelijk. Sommige gemeenten en provincies gaan zich begin deze eeuw steeds meer gedragen als activistische aandeelhouders. Als ze hun aandelen niet kunnen verkopen dan moeten ze er maar op een andere manier geld uit slaan, lijkt het motto. Met de grootste energiebedrijven Nuon en Essent spreken ze af dat een steeds groter deel van de winst aan hen als aandeelhouders wordt uitgekeerd. Betaalde Nuon in 1999 nog 116 miljoen euro dividend, vanaf 2005 loopt dat op tot bedragen tussen de 320 en 430 miljoen euro. Bij Essent stijgt het dividend van 68 miljoen in 1999 naar 262 miljoen en meer vanaf Essent heeft ook kabelactiviteiten en verkoopt die in 2007 aan het latere Ziggo. De gemeenten en provincies die Essent-aandelen hebben, mogen dat jaar zelfs 1,3 miljard aan dividend verdelen. In 2005 keren de aandeelhoudende gemeenten van het Eindhovense energiebedrijf NRE zichzelf een superdividend van 270 miljoen euro uit. Dat blijkt een slagje te veel, in 2008 komt NRE in financiële problemen Het Financieele Dagblad 23 augustus 2008, Het goud van de provincies 16 ANP, 22 december 2000, Utrechts energiebedrijf voor f2,5 miljard in Spaanse handen 17 Bart Stellinga, Privatisering, ontvlechting en marktwerking in de energiesector, 2012, p Het Financieele Dagblad, 6 december 2001, Overname nutsbedrijven slaagt niet 19 Het Financieele Dagblad, 11 januari 2005, Realiteit werpt schaduw vooruit 20 Trouw, 26 april 2008, Energiebedrijf NRE in nood door gulzige gemeenten

4 Tafelzilver De oplossing voor de privatiseringspatstelling komt met de Splitsingswet in De energiebedrijven moeten ook hun overige activiteiten loskoppelen, de netwerken voor stroomdistributie en de verkoop van stroom. De netwerkbedrijven kabels en pijpen blijven in overheidshanden, maar na de centrales kunnen nu ook de leveringsbedrijven alsnog geprivatiseerd worden. Niet alle gemeenten en provincies zijn daar even gelukkig mee. De netwerken vertegenwoordigen een grote waarde op de balans. Door die af te splitsen, worden de energiebedrijven minder waard. Nu is het alsof ze hun tafelzilver wel mogen verkopen maar er eerst een paar deuken in moeten slaan. Eneco en Delta slepen de Staat voor de rechter. Hun concurrentiepositie wordt door de gedwongen splitsing nodeloos verzwakt, vinden ze, vooral omdat Nederland het enige EU-land is dat deze zo rigoureus doorvoert. Maar uiteindelijk verliezen ze de zaak bij het Europese Hof. Aldus begint voorlopig de laatste privatiseringsslag. In 2009 wordt Essent verkocht aan het Duitse RWE. Die deal brengt uiteindelijk rond de 10 miljard euro op (zie infographic). Het Zweedse Vattenfall koopt Nuon voor 10 miljard euro. Van de grote energiebedrijven blijven alleen Eneco en Delta in overheidshanden. Gemeenten en provincies blijven wel eigenaar van de afgesplitste netwerkbedrijven, waarvan Enexis (voorheen onderdeel van Essent) en Alliander (vroeger Nuon) de grootste zijn. ====== KADER: Smeerolie Bij de aankoop van Essent zou de Duitse energiereus RWE ook het 50 procentsbelang van Essent in de kerncentrale van Borssele overnemen. De andere aandeelhouder, het Zeeuwse energiebedrijf Delta, wilde daar niet aan meewerken. Uiteindelijk oordeelde de Hoge Raad dat het voor de nationale veiligheid beter was dat de kerncentrale in publieke handen bleef. Niettemin wisten de Essent-aandeelhouders hun aandelen te verkopen. Delta kreeg 70 procent van Borssele in handen, en RWE alsnog 30 procent. In het kader van de deal maakten de oud-aandeelhouders van Essent 25 miljoen euro over aan de overheden die eigenaar zijn van Delta. Een vredesoffer dat de Brabantse gedeputeerde Bert Pauli, die de verkoop afhandelde, een mooi moreel gebaar noemt. 21 Een financieel gebaar bij de verkoop van het Drentse energiebedrijf Rendo kon niet door de beugel. Topman Woldring zou een miljoen aan steekpenningen hebben ontvangen van het Belgische Electrabel, dat Rendo in 2006 overnam. Maus van Loon, directeur van Electrabel Nederland, werd in 2012 gearresteerd. Afgelopen december trof Electrabels moederbedrijf GDF Suez een schikking met het openbaar ministerie van 3 miljoen euro. Tegen Woldring loopt nog een andere strafzaak: hij zou volgens de Fiod bij de bouw van een energiecentrale in Steenwijkerland 8 miljoen euro in eigen zak hebben gestoken. ===== Zo werd in 20 jaar de Nederlandse energievoorziening grotendeels geprivatiseerd. Voor de decentrale overheden was het een ongekend lucratieve uitverkoop. Alle verkopen brachten samen bijna 30 miljard euro op. Tel daarbij op het dividend dat jarenlang over gemeenten en provincies neerdwarrelde. Voor de vier grote energiemaatschappijen bedraagt dat tussen eind jaren negentig en 2010 zo n 7,5 miljard euro. Daar moet nog een en ander aan toegevoegd worden: de dividenden van voorlopers van Nuon en Essent, de winstuitkeringen van de netwerkbedrijven die nu nog in overheidshanden zijn, en de beleggingsrendementen die behaald worden met de verkoopopbrengsten van energiebedrijven. Het totaal loopt op tot ongeveer Trouw, 18 mei 2011, Essent en Delta sluiten vrede rond Borssele

5 miljard euro. 22 Ter vergelijking: gemiddeld halen alle gemeenten in Nederland jaarlijks 8 miljard aan belastingen op, de provincies 1 miljard. De energie-inkomsten staan dus minimaal gelijk aan vijf jaar gemeentelijke belastingen. Gratis geld De grote vraag is natuurlijk: wat doen ze met al die miljarden? Het goede nieuws is: voor een deel niets. Althans, niet actief. Gemeenten en provincies waren zo gewend geraakt aan de megadividenden van Nuon en Essent, dat de meeste de helft van de verkoopopbrengst opzij hebben gezet. Van de grofweg 20 miljard die Essent en Nuon opbrachten, zit voor zover na te gaan zo n 8 miljard nog in spaarpotjes (zie infographic). De rente compenseert de weggevallen winstuitkeringen. Het slechte nieuws is: een groot deel van het rendement van die spaarpotjes, de rest van verkoopopbrengsten en de vroegere dividenden worden of zijn al gebruikt voor allerlei projecten en extra beleid dat lagere overheden hebben opgezet toen ze hun inkomsten uit energiebedrijven zagen groeien. Of dat ook nuttig beleid is? Maarten Allers, hoogleraar economie van decentrale overheden aan de Rijksuniversiteit van Groningen, vreest van niet. Hij noemt de energie-inkomsten van overheden een verkapte belasting, omdat burgers en bedrijven het geld uiteindelijk opbrengen via hun energierekening. Maar bijna niemand realiseert zich dat die heffing bestaat. Provincies en gemeenten kunnen er vrijelijk over beschikken. 23 Het probleem is volgens Allers dat gratis geld vrijmoediger wordt besteed dan geld dat verdiend moet worden. Als voor de financiering van een bepaald project bij de belastingbetaler moet worden aangeklopt, zal een betere afweging worden gemaakt tussen de kosten en de opbrengsten. Want politici willen herkozen worden, en belastingen maken niet populair. Zijn die inkomsten er automatisch, dan komt de vraag óf dat geld moet worden uitgegeven helemaal niet aan de orde. Als je het geld opspaart, krijgt je opvolger het in de schoot geworpen en gaat die er goede sier mee maken. Het geld wordt dus uitgegeven, simpelweg omdat het er is. Het is in feite zoals dictaturen werken, zegt Allers. Als je een oliebron hebt en je hoeft geen belasting te innen, zoals Saoedi-Arabië, dan vragen mensen ook niet om democratie. Ze zijn allang blij dat je wat dingen gratis regelt. Als je zegt: ik heb een goed project en ik heb daar belastinggeld voor nodig, dan moet je echt een goed verhaal hebben. Maar nu kunnen ze alles. Er is niets democratisch aan. Sinterklaas-affaire Klopt dat? Wordt het energiegeld blijmoedig uitgegeven aan hobbyprojecten? Er zijn veel aanwijzingen. Amsterdam bouwde dus een automatische parkeergarage, bracht letters aan op bovenleidingmasten, en investeerde in een design voetbalkooi. Delft, dat in 1999 ineens in de EZH-miljoenen zwom, schreef een prijsvraag uit: de bevolking besliste dat de 115 miljoen gulden werd uitgegeven aan onder meer een nieuwe sporthal, kunst in de wijk en openbare toiletten. 24 Leiden kocht voor 1,3 miljoen een Rembrandt. 25 Het Limburgse Echt-Susteren beleefde een heuse Sinterklaasaffaire : een wethouder had vijftigduizend euro van de Essent-opbrengst uitgestrooid over het verenigingsleven. 26 Woudenberg, op de Utrechtse Heuvelrug, gaf iedere inwoner honderd euro korting op de gemeentebelastingen Zie voor berekening en bronnen: 23 Maarten Allers, De energiemiljarden zijn van ons, Me Judice, 9 februari Het Financieele Dagblad 23 augustus 2008, Het goud van de provincies 25 De Gooi- en Eemlander, 27 juli 2013, Veel leuke dingen van Nuon-geld 26 De Slag om Nederland, VPRO, Nederland 3, 11 februari Amersfoortse Courant, 17 september 2003, Woudenbergers krijgen extraatje van de gemeente

6 De verleidingen zijn groot. Nadat de verkoop van het Utrechtse Remu aan Endesa was geblokkeerd, kwam het energiebedrijf in 2002 in handen van Eneco. Dat betaalde er een miljard euro voor, waarvan de provincie als grootaandeelhouder 350 miljoen overhield. Natuurlijk riepen de provinciale politici dat het geld niet weggegooid moest worden. Een deel werd opzij gezet. Maar twee verkiezingen later bleken die voornemens bepaald niet in beton gegoten. (Het geld overigens wel, een groot deel ging naar het nieuwe station van Utrecht.) GroenLinks-Statenlid Bas Nugteren blikte in 2009 terug op de besteding. Een deel van het geld raakte versnipperd over tal van projecten, vertelde hij aan het blad Binnenlands Bestuur. Heel fijn voor die initiatieven maar de provinciale meerwaarde was soms ver te zoeken, zoals bij Eenzaamheidsproblematiek Ouderen Veenendaal en Spierkrachttoerisme Woerden, herinnerde hij zich. Met de kennis van achteraf durf ik te stellen dat het binnenkomen van zo n groot bedrag de bestuurlijke competenties van lagere overheden snel dreigt te overstijgen. 28 Hebben andere lagere overheden het later beter gedaan met de verkoop van hun nutsbedrijven? Brabant houdt kantoor in een enorme betonnen toren aan de zuidrand van Den Bosch. De provincie was de grootste aandeelhouder van Essent en streek bij de verkoop in 2009 in één klap drie miljard op. Daarvan is twee miljard belegd met een jaarlijks rendement van tachtig miljoen euro, ter compensatie van de weggevallen Essent-dividenden. Eén miljard is verdeeld over allerlei potjes, zoals natuur, innovatie en cultuur. Zo imposant als het provinciehuis is, zo klein is de fractiekamer van de SP op de begane grond. Lijsttrekker Nico Heijmans is het langstzittende Statenlid van Brabant. Hij maakte als politicus mee wat de instroom van de miljarden voor de provincie betekende. In 2000 was onze totale begroting zeshonderd of zevenhonderd miljoen. In 2010 was die 1,2 miljard, dat is bijna een verdubbeling in tien jaar tijd. Waar dat toe leidde? Een begrotingsbehandeling waarbij het College zei: jongens, we hebben nog driehonderd miljoen liggen en we weten écht niet meer waar we het aan moeten uitgeven. Zeggen jullie het maar. Ik kwam het provinciehuis binnen, werd onderweg drie keer aangesproken door andere fracties van: goh, willen jullie deze motie of dit amendement steunen? Voordat ik van de draaideur naar de Statenzaal was gelopen, had ik alweer zes miljoen uitgegeven. We wisten bij God niet waar we het geld aan moesten besteden. We hadden zelfs extra ambtenaren in dienst genomen om het geld weg te zetten. 29 Geld terug Hoogleraar Allers heeft wel een idee voor de besteding van de resterende energiemiljarden: geef ze terug aan de burger. Gewoon hoofdelijk verdelen over alle Nederlanders. Uitgaand van de totale 40 miljard zou dat neerkomen op ruim 5000 euro per huishouden. Maar daar willen de provincie- en gemeentebestuurders niet aan. In een uitzending van VPRO-programma De slag om Nederland legt de Brabantse gedeputeerde Ruud van Heugten uit waarom: Als je het geld teruggeeft aan de burger, gaat de één ervan op vakantie, de ander lost z n hypotheek af en een derde koopt een nieuwe caravan. Daar zie je weinig van terug in de Brabantse economie. Als wij als provincie nou wegen bouwen, natuurgebieden aanleggen en voor de langere termijn investeren, dan hebben veel meer Brabanders, en ook volgende generaties er plezier van. 30 De woorden van de Brabantse gedeputeerde zijn natuurlijk niet helemaal in lijn met de (neo)liberale gedachte die de motor was achter de privatisering van de energiesector minder overheid, meer marktwerking en vrijheid voor het individu om zelf te kiezen. Hij vertrouwt de burger wel de keuze tussen een handvol 28 Binnenlands Bestuur, 6 maart 2009, Zo gewonnen, zo geronnen 29 Interview Nico Heijmans, 16 december De Slag om Nederland, VPRO, Nederland 3, 11 februari 2013

7 energieleveranciers toe, maar de besteding van een paar duizend euro kan toch beter aan wethouders en gedeputeerden worden overgelaten. Als grondstof voor de discussie over de vraag hoe de resterende miljarden moeten worden besteed, wil De Onderzoeksredactie dit jaar van zo veel mogelijk gemeenten en provincies achterhalen hoeveel zij verdiend hebben aan de energieprivatiseringen, en hoe zij dat geld hebben besteed dan wel belegd. Besteden overheden het inderdaad ondoelmatig, zoals hoogleraar Allers vermoedt? Welke projecten kwamen er enkel en alleen dankzij de uitverkoop van de energiebedrijven? Hoeveel geld is belegd en wat levert dat eigenlijk op? Hoeveel ligt nog op de plank? En zijn er gemeenten die zorgvuldiger met het geld omgaan dan andere? Welke plannen liggen er nog en hoe grondig zijn die onderbouwd? ====================== KADER Schatkistbankieren Gemeenten en provincies hebben er een extra reden bij gekregen om hun energiemiljarden snel uit te geven. Sinds 15 december 2013 is de Wet Schatkistbankieren van kracht. Lagere overheden moeten hun overtollige middelen voortaan verplicht aanhouden op een rekening bij het ministerie van financiën. Dat levert een veel lager rendement op dan beleggen bij een bank of in obligaties. Het doel van de wet is de zogeheten EMU-schuld (de staatsschuld plus schulden van lagere overheden) te verlagen. Als reactie op het schatkistbankieren heeft de provincie Brabant inmiddels aparte fondsen in het leven geroepen om de Essent-miljarden te beheren. Dat zijn zelfstandige bv s, zodat de rijksoverheid er niet bij kan. Dat geld investeert Brabant in onder meer innovatie, natuur en breedbandinternet.

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding

Memo. Informatienotitie stand van zaken aandeelhouderschap Eneco, Inleiding Centrale Staf Bestuurlijke processturing Doorkiesnummers: Telefoon 015 2602545 Aan College van B & W Van S. Bolten Afschrift aan Memo Datum 04-11-2008 Opsteller M.R.Ram Bijlage Onderwerp Stand van zaken

Nadere informatie

Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei

Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei PROVINCIE FLEVOLAND Provinciale Staten van Flevoland Statenvergadering d.cj^i Conform besloten «nei statenvoorstel Aan Provinciale Staten statenvergadering 11 mei 2009 Ondenwerp Verkoop aandelen Essent.

Nadere informatie

Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein

Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein Raad VOORBLAD Onderwerp Bestemming opbrengst verkochte Nuon aandelen. Agendering x Commissie Bestuurlijk Domein x Gemeenteraad Commissie Ruimtelijk Domein Lijst ingekomen stukken Commissie Sociaal en Economisch

Nadere informatie

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING

NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING NATIONAAL ENERGIEFORUM 2007 Splitsingsdebat, Hilton Amsterdam, 21 November 2007 Aan de Vooravond van de Splitsing van Netten FINANCIEEL-ECONOMISCHE GEVOLGEN VAN NETWERKSPLITSING Prof Dr Hans J.G.A. van

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

BECO Energievergelijker & OverstapService

BECO Energievergelijker & OverstapService BECO Energievergelijker & OverstapService 4 februari 2014 samenstelling: werkgroep productie & financiën Waarom de overstapservice? De BECO gaat voor duurzame energie Het doel is om uiteindelijk zelf energie

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010

Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen. Energiemonitor 2010 Attitude van Nederland, Zeeland en Borsele ten aanzien van verschillende energiebronnen Energiemonitor 2010 Index 1. Inleiding 2. Populariteit energievormen 3. Bouwen tweede kerncentrale 4. Uitbreiding

Nadere informatie

Rekenen aan de Stad. Jelte Boeijenga, Gert Middelkoop, Jan Brouwer

Rekenen aan de Stad. Jelte Boeijenga, Gert Middelkoop, Jan Brouwer Rekenen aan de Stad Jelte Boeijenga, Gert Middelkoop, Jan Brouwer Bouwen en ontwikkelen voor 2008 Beperkt aantal betrokken partijen Overzichtelijk tijdbestek Vastomlijnd plan Bouwen en ontwikkelen na 2008

Nadere informatie

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen 0n07 07 Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen Florianne Matser en Wouter Jonkers Publicatiedatum CBS-website: 14 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR

Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deel 1: de ORGANISATIE-MONITOR Deze Monitor gaat over: je organisatie (initiatief): mensen, activiteiten, organisatie, financiële situatie. TOELICHTING MONITOR ORGANISATIE LET OP: Deze vragenlijst bestaat

Nadere informatie

Publieke Aandelen Monitor 2015. De overheid als één van de grootste aandelenbeleggers in Nederland

Publieke Aandelen Monitor 2015. De overheid als één van de grootste aandelenbeleggers in Nederland Publieke Aandelen Monitor 0 De overheid als één van de grootste aandelenbeleggers in Nederland De Publieke Aandelen Monitor heeft als doel inzicht te verschaffen in de omvang van het aandelenbezit van

Nadere informatie

trends en ervaringen

trends en ervaringen 5 "ntwi''elingen op de energiemar't in het 3uitenland trends en ervaringen 1 "ondiale trends van marktmacht naar staatsmacht "e sterk gestegen vraag en onvoldoende 0itbreiding van de prod04tie- 4apa4iteit

Nadere informatie

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding

Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Aan de Raad. No. : 4/4. Muntendam : 15 april 2009. Onderwerp : Verkoop aandelen Essent. --------------------------------- Inleiding Voor u ligt een raadsstuk inzake de uitvoering van de Toekomststrategie

Nadere informatie

Vragen van de heer J.H. Leever (Ouderenpartij NH) over schatkistbankieren en de BNG en NWB

Vragen van de heer J.H. Leever (Ouderenpartij NH) over schatkistbankieren en de BNG en NWB Aan de leden van Provinciale Staten van Noord-Holland Haarlem, 16 februari 2016 Vragen nr. 10 Vragen van de heer J.H. Leever (Ouderenpartij NH) over schatkistbankieren en de BNG en NWB De voorzitter van

Nadere informatie

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder?

Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Wat betekenen de SDE+, Salderen, en postcoderoos voor de netbeheerder? Enexis: Wij brengen energie waar mensen licht en warmte nodig hebben. Enexis: Een rijke historie IJsselmij Frigem EGD Ruil verzorgingsgebied

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2011 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2011 Nederlandse verzekeraars hebben in 2010: een premieomzet van 78 miljard euro, 70 miljard euro aan personen en bedrijven uitgekeerd, een winst geboekt

Nadere informatie

Energiemarkt moet op de schop

Energiemarkt moet op de schop jeroen de haas Energiemarkt moet op de schop De liberalisering van de Europese energiemarkt heeft niet goed uitgewerkt voor Nederland, zegt Jeroen de Haas, bestuursvoorzitter van Eneco. Zitten we straks

Nadere informatie

Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord)

Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord) Bijlage 2 bij Raadsvoorstel nr. HVE070017 (Verkeersproblematiek Maastrichterlaan/Randweg Noord) Financiële paragraaf aanleg Randweg Noord Inleiding De kosten gemoeid met de planvoorbereiding en aanleg

Nadere informatie

Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent

Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent Betreft : RAADSVOORSTEL - verkoop aandelen Essent Datum voorstel : 24 maart 2009 Raadsvergadering d.d. : 21 april 2009 Volgnummer : 2009R0015, agendanummer 7 Taakveld : Directie Portefeuillehouder : wethouder

Nadere informatie

actueel FORUM #03/12.02.09

actueel FORUM #03/12.02.09 actueel 18 Straks zonder stroom? Binnenkort is een groot deel van de energiebedrijven in buitenlandse handen... Tekst: Remko Ebbers, Jiska Vijselaar Foto: Marcel van den Bergh/Hollandse Hoogte en Robin

Nadere informatie

Nadere informatie inzake besluitvormingsproces uitvoering toekomststrategie Essent

Nadere informatie inzake besluitvormingsproces uitvoering toekomststrategie Essent Aan de leden van Provinciale Staten van Noord-Brabant Brabantlaan 1 Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch Telefoon (073) 681 28 12 Fax (073) 614 11 15 info@brabant.nl www.brabant.nl Bank ING 67.45.60.043

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Aan Provinciale Staten van Overijssel

Aan Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Aan Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 48 52 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum

Nadere informatie

LME 1 2 NOV 2004. Geachte heer, mevrouw,

LME 1 2 NOV 2004. Geachte heer, mevrouw, LME Landelijk Medezeggenschapsplatform Energiedistributiebedrijven Aan De aandeelhouders van Essent, NUON, ENECO, DELTA, NRE en Intergas Kopie Raden van Commissarissen, Raden van Bestuur, (Centrale) Ondernemingsraden

Nadere informatie

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823

Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Corr.nr. 2008-29565, EZ Nummer 17/2008 Zaaknr. 105823 Voordracht van Gedeputeerde Staten aan Provinciale Staten van Groningen i.v.m. de toekomststrategie en het aandeelhouderschap Essent. SAMENVATTING:

Nadere informatie

Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record

Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record Luxempart: defensief, groeipotentie en prima track record In Luxemburg bedraagt het netto vermogen per inwoner ruim 700.000. Daarmee is het Groot Hertogdom het meest welvarende land in het Euro-gebied.

Nadere informatie

Raadsvoorstel. 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Directie P. Flens R. Monen 22 juni 2009. Verkoop aandelen EZW

Raadsvoorstel. 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien. Directie P. Flens R. Monen 22 juni 2009. Verkoop aandelen EZW Titel Nummer Datum Programma Fase Onderwerp 09/43 4 juni 2009 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Verkoop aandelen EZW Gemeentehuis Bezoekadres Kerkbuurt 4, 1511 BD Oostzaan Postadres Postbus 15, 1510

Nadere informatie

De hoed van Oom Nacho

De hoed van Oom Nacho 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 De hoed van Oom Nacho Oom Nacho woont in een klein dorpje in Mexico. Eigenlijk is het geen echte oom, maar

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 25 097 Structuurverandering elektriciteitssector Nr. 28 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt

94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt 94% betaalt te veel Hoe Nederland na de liberalisatie reageert op de nieuwe aanbieders op de Nederlandse energiemarkt Drs. Maurice de Hond (www.peil.nl) Mei 2009 1 Inleiding Bij alle producten of diensten

Nadere informatie

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen

Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen 0n07 07 Gemeenten voegen 2,3 miljard euro toe aan eigen vermogen Florianne Matser en Wouter Jonkers Publicatiedatum CBS-website: 14 juli 2008 Voorburg/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken

Nadere informatie

Overzicht vragen/opmerkingen en antwoorden m.b.t. documenten overdracht aandelen Twence

Overzicht vragen/opmerkingen en antwoorden m.b.t. documenten overdracht aandelen Twence Overzicht vragen/opmerkingen en antwoorden m.b.t. documenten overdracht aandelen Twence 1 Algemeen 1.1 Besluitvorming binnen de gemeenten vraagt om een eenduidige aanpak. Kan er een modelvoorstel worden

Nadere informatie

Kapitaalinjectie netbeheerder intergas

Kapitaalinjectie netbeheerder intergas Raad Onderwerp: V20100333 Kapitaalinjectie netbeheerder intergas Samenvatting: Inleiding: De gemeente heeft aandelen Intergas BV. Door gewijzigde wetgeving worden stengere eisen gesteld aan de solvabilteitspositie

Nadere informatie

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Doel van dit document is het bieden van achtergrond informatie over het principe van Eemstroom -Energiecoöperatie Amersfoort. Eemstroom One

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Recent heeft voor u ter inzage gelegen de brief van NRE Holding N.V. inzake het

gemeente Eindhoven Recent heeft voor u ter inzage gelegen de brief van NRE Holding N.V. inzake het gemeente Eindhoven Raadsnummer 05.RI266.OOI inboeknummer osbstor3o4 Dossiernummer 523.354 6 juni soos Raads voorhangbrief Betreft verkoop NRE 1 Inleiding Recent heeft voor u ter inzage gelegen de brief

Nadere informatie

Spreektekst Partij Voor de Vrijheid. Algemene Beschouwingen en Voorjaarsnota. 03 juli 2013

Spreektekst Partij Voor de Vrijheid. Algemene Beschouwingen en Voorjaarsnota. 03 juli 2013 Spreektekst Partij Voor de Vrijheid Algemene Beschouwingen en Voorjaarsnota 03 juli 2013 De Drentse bevolking zit midden in een financiële en economische crisis. En met dit kabinet van VVD en PvdA weten

Nadere informatie

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16

Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 Management & Organisatie VWO 4 Hoofdstuk 3,9,12,14,16 16 juni 2009 proeftoets 100 minuten Opgave 1 Hartenstijn bv heeft op 1 januari de volgende balans opgesteld: Balans 1 januari 2009 --------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. augustus 2012

Kerncijfers verzekeren in Nederland. augustus 2012 Kerncijfers verzekeren in Nederland augustus 2012 Nederlandse verzekeraars hebben in 2011: dagelijks gemiddeld 197 miljoen euro uitgekeerd aan personen en bedrijven, 79 miljard euro aan premies ontvangen,

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Het geld van Roosendaal

Het geld van Roosendaal Het geld van Roosendaal Hoe weet u als inwoner en als belastingbetaler dat er goed wordt omgegaan met het door u ingebrachte belastinggeld? Deze vraag proberen wij in dit document voor u te beantwoorden.

Nadere informatie

Provincies als investeerders? Presentatie t.b.v. VNO-NCW dr Johan A.M. de Kruijf

Provincies als investeerders? Presentatie t.b.v. VNO-NCW dr Johan A.M. de Kruijf Provincies als investeerders? Presentatie t.b.v. VNO-NCW dr Johan A.M. de Kruijf 1 Takenpakket Gelderland Totaal lasten 1.351 mln Bron: CBS statline Inkomstenbronnen Gelderland Baten Provinciefonds, 196

Nadere informatie

Burgemeester en Wethouders

Burgemeester en Wethouders Burgemeester en Wethouders Retouradres: Postbus 9100, 2300 PC Leiden Aan de Gemeenteraad van Leiden Gemeente Leiden Bezoekadres Stadhuis Stadhuisplein 1 Postadres Postbus 9100 2300 PC Leiden Telefoon 071-5165165

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Maak uw eigen Miljoenennota

Maak uw eigen Miljoenennota Maak uw eigen Miljoenennota Er is weer economische groei, de huizenmarkt trekt aan, en volgens de rijksbegroting gepresenteerd op Prinsjesdag gaat bijna iedereen er volgend jaar financieel op vooruit.

Nadere informatie

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan.

Hierbij treft u aan een bij Provinciale Staten ingekomen brief van Coöperatieve vereniging De Windvogel d.d. 3 juli 2012 inzake 1000 PalenPlan. Luttenbergstraat 2 Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 499 88 99 Fax 038 425 48 56 provincie.overljssel.nl postbus@overijssel.nl RABO Zwolle 39 73 41 121 Gedeputeerde Staten van Overijssel Inlichtingen

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Tarieven Krantenbank e.a. 2012

Tarieven Krantenbank e.a. 2012 Tarieven Krantenbank e.a. 2012 Bij de berekening van de tarieven wordt gekeken naar het aantal leerlingen dat toegang heeft tot de service. Wanneer meerdere vestigingen gebruik maken van hetzelfde IP-adres

Nadere informatie

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt :

Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Aan de Raad Made, 23 februari 2007 Aan de commissie: Datum vergadering: Agendapunt : Raadsvergadering: 1 februari 2007 Nummer raadsnota: 11 Onderwerp: Aanvullend voorstel inzake herschikking aandelen Intergas

Nadere informatie

24 november 2008 ET/EM / 8182526

24 november 2008 ET/EM / 8182526 Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 24 november 2008 ET/EM / 8182526 Onderwerp Nadere informatie naar aanleiding

Nadere informatie

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek: Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2013 Auteur: C J Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 22 augustus 2014 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit

De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in Nederland geleverde elektriciteit De kleur van stroom: de milieukwaliteit van in geleverde elektriciteit Feiten en conclusies uit de notitie van ECN Beleidsstudies Sinds 1999 is de se elektriciteitsmarkt gedeeltelijk geliberaliseerd. In

Nadere informatie

Oan Provinsjale Steaten

Oan Provinsjale Steaten Oan Provinsjale Steaten Gearkomste : 16 febrewaris 2011 Wurklistnûmer : 01B Beliedsprogramma : Algemene Middelen Ôfdieling : FPC Behanneljend amtner : Ingrid Lagerburg Tastel : 5416 Registraasjenûmer :

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering

Informatiebijeenkomst. Overwegingen. Herstructurering 19 januari 2016 Informatiebijeenkomst Overwegingen Herstructurering Opdelen van de onderneming in onderdelen is onvermijdelijk Centrales & Trade Levering Retail Multimedia Zelfstandig levensvatbaar Verlieslatend

Nadere informatie

CONCEPT. Hebben goedgevonden en verstaan: Artikel 1

CONCEPT. Hebben goedgevonden en verstaan: Artikel 1 CONCEPT Besluit van, houdende regels omtrent het verlenen van instemming met wijzigingen ten aanzien van rechten op aandelen in een netbeheerder als bedoeld in de Elektriciteitswet 1998 en in de Gaswet

Nadere informatie

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context

Startnotitie. Procedure vervreemding aandelen Essent. 1 Context Startnotitie 1 Context Op 1 juli 2008 is het groepsverbod uit de Wet Onafhankelijk Netbeheer (WON) in werking getreden. Als gevolg daarvan dient het beheer en eigendom van energienetwerken en de productie

Nadere informatie

Betreft vergadering Provinciale Staten 12 december 2014. Commissiegriffier Margreeth Trimpe 0118 63 14 37 me.trimpe@zeeland.nl

Betreft vergadering Provinciale Staten 12 december 2014. Commissiegriffier Margreeth Trimpe 0118 63 14 37 me.trimpe@zeeland.nl Griffier van de Staten Geleidebrief Kaderstellend 1-1 Naam voorstel Nummer SERV-187 Statenvoorstel verkoop aandelen DELTA in Windpark Kreekraksluis B.V. Betreft vergadering Provinciale Staten 12 december

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 28 april 2009 Nummer voorstel: 2009/50 Voor raadsvergadering d.d.: 12-05-2009 Agendapunt: Onderwerp:

Nadere informatie

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013

Lokale duurzame energie ontwikkelen. Derck Truijens 18 april 2013 Lokale duurzame energie ontwikkelen Derck Truijens 18 april 2013 Inhoud Windunie: samen voor de wind Lokale duurzame energie initiatieven Lokaal duurzame energie ontwikkelen Het begon in 2000... De energiemarkt

Nadere informatie

3.1 Omcirkel het juiste antwoord.

3.1 Omcirkel het juiste antwoord. 3.1 Vraag 1 Lees de uitspraken I en II en bedenk welke juist is/zijn. I Economie gaat over behoeften II Economie gaat over middelen A. I en II zijn beiden juist B. I is juist, II is onjuist C. II is juist,

Nadere informatie

Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar!

Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar! Werkgelegenheid in energie? Vergeet het maar! splitsen. Gulzige, buitenlandse energiereuzen staan al te trappelen om de bedrijven over te nemen. En zo verliest Nederland wéér een gezonde bedrijfstak aan

Nadere informatie

Datum: 17 september 2013. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming/Oordeelvorming.

Datum: 17 september 2013. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming/Oordeelvorming. RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 1 Datum: 17 september 2013. Deelsessie: 19.00 19.50 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming/Oordeelvorming. Onderwerp: NUON-reserve tranche 2015. Toelichting: Op

Nadere informatie

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015.

Advies: Kennis te nemen van de treasuryrapportage 2014 inclusief de geactualiseerde liquiditeitsprognose 2014-2015. VOORSTEL AAN BURGEMEESTER EN WETHOUDERS Van: B.J. Zondag Tel.nr. : Datum: 25 september 2014 8416 Team: Financiën Tekenstukken: Nee Bijlagen: 2 Afschrift aan: N.a.v. (evt. briefnrs.): B.Duindam, V. Griessler,

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij. Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV Houdstermaatschappij GKNH.

Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij. Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV Houdstermaatschappij GKNH. Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij H. o. p. Motie \ \ x Agendapunt: 13 \ o«v ^ o^coswu* ^ «w ^OON, «o ON, c^^? c^v«^t Voorstel nr.: Verkoop van het aandelenpakket Nuon dat is ondergebracht bij de NV

Nadere informatie

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014

Kerncijfers verzekeren in Nederland. september 2014 Kerncijfers verzekeren in Nederland september 2014 In 2013 hebben Nederlandse verzekeraars: dagelijks gemiddeld zo n 200 miljoen euro uitgekeerd aan personen en bedrijven; 75 miljard euro aan premies ontvangen;

Nadere informatie

En die aandeelhouder dat bent u.

En die aandeelhouder dat bent u. Aan de gemeenteraadsleden van gemeenten die aandeelhouder zijn van de NV HUISVUILCENTRALE HVC. Geacht Gemeenteraadslid, Zoals u wellicht weet zijn een aantal waterschappen, net als uw gemeente, aandeelhouder

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden.

2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. Provinciale Stellingen Stellingen 2007-2008 1. Landbouw en woningen moeten wijken voor waterberging. 2. Een evenement als Dance Valley moet mogelijk zijn in recreatiegebieden. 3. Overheid moet bedrijven

Nadere informatie

De privatisering. van de energiesector. -Kenniskring-

De privatisering. van de energiesector. -Kenniskring- De privatisering van de energiesector -Kenniskring- Groep: P3B4 Blok coördinator: Jan Spruijt Begeleider: Koen Demouge Projectleden Elise Walta Dimitri Kappos Jorrik Branten Quirijn Rademakers Katja Creutzberg

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

Checklist beleggen in vastgoed

Checklist beleggen in vastgoed i van 5 Checklist beleggen in vastgoed Je kunt beleggen in beursgenoteerde vastgoedfondsen (vaak aandelen die dagelijks verhandelbaar zijn op de beurs) en in niet-beursgenoteerde vastgoedfondsen. Deze

Nadere informatie

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij

Oudedagsvoorzieningen. LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Oudedagsvoorzieningen LeefVrij Uw lijfrenteverzekering komt binnenkort tot uitkering. Daar heeft u jaren premies of een koopsom voor betaald. Nu is de tijd gekomen om ervan

Nadere informatie

Inleiding. Raadsvergadering d.d. 7 april 2009 agendapunt 8. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 17 maart 2009. Uitvoering Toekomststrategie Essent

Inleiding. Raadsvergadering d.d. 7 april 2009 agendapunt 8. Aan: De Gemeenteraad. Vries, 17 maart 2009. Uitvoering Toekomststrategie Essent Raadsvergadering d.d. 7 april 2009 agendapunt 8 Aan: De Gemeenteraad Vries, 17 maart 2009 Onderwerp: Uitvoering Toekomststrategie Essent Portefeuillehouder: H.H. Assies Behandelend ambtenaar: Simone Veenstra

Nadere informatie

Economie Pincode klas 4 VMBO-GT 5 e editie Samenvatting Hoofdstuk 7 De overheid en ons inkomen Exameneenheid: Overheid en bestuur

Economie Pincode klas 4 VMBO-GT 5 e editie Samenvatting Hoofdstuk 7 De overheid en ons inkomen Exameneenheid: Overheid en bestuur Paragraaf 7.1 Groeit de economie? BBP = Bruto Binnenlands Product, de totale productie in een land in één jaar Nationaal inkomen = het totaal van alle inkomens in een land in één jaar Inkomen = loon, rente,

Nadere informatie

Financiën Economie en Personeel

Financiën Economie en Personeel Gemeente Den Haag Bestuursdienst Commissie Financiën Economie en Personeel Retouradres: Postbus 12 600, 2500 DJ Den Haag Uw brief van Aan de leden Uw kenmerk Ons kenmerk BSD/2000/380 Doorkiesnummer (070)

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER

BUDGETENERGIE MEEST VOORDELIGE AANBIEDER NATIONAAL BESPAARONDERZOEK ENERGIE NOVEMBER 2013 BespaarWijzer.nl Conclusies Nederlandse huishoudens kunnen gemiddeld 283 per jaar besparen op de energiekosten Veel consumenten hebben nog een traditionele

Nadere informatie

Voordracht 50. Haarlem, 25 mei 2000 Onderwerp: aankoop aandelen FIRON BV Bijlagen: - ontwerpbesluit - concept-koopovereenkomst

Voordracht 50. Haarlem, 25 mei 2000 Onderwerp: aankoop aandelen FIRON BV Bijlagen: - ontwerpbesluit - concept-koopovereenkomst Voordracht 50 Haarlem, 25 mei 2000 Onderwerp: aankoop aandelen FIRON BV Bijlagen: - ontwerpbesluit - concept-koopovereenkomst Inleiding Bij besluit van 10 september 1990, nummer 45 hebben uw Staten besloten

Nadere informatie

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent

Onderzoek. Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012. Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Onderzoek Wie is de grootste producent van duurzame elektriciteit in Nederland 2012 Auteur: C. J. Arthers, afd. Corporate Responsibility, Essent Datum: 9 september 2013 Vragen of reacties kunt u sturen

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE

AVONTUUR VRIENDEN GELUK LIEFDE VERTROUWEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE AVONTUUR VRIENDEN GELUK AFSCHEID SAMEN LIEFDE VERTROUWEN GLIMLACH VERHUIZEN GEVOEL LEVEN WONEN GEBOORTE BLIJDSCHAP FAMILIE O N D E R L I N G E s - G R A V E N H A G E M O M E N T E N GLIMLACH GELUK LIEFDE

Nadere informatie

agendanummer afdeling Simpelveld VI- 16 Planning & Control 10 maart 2009

agendanummer afdeling Simpelveld VI- 16 Planning & Control 10 maart 2009 Aan de raad agendanummer afdeling Simpelveld VI- 16 Planning & Control 10 maart 2009 onderwerp Verkoop aandelen Essent aan RWE Inleiding Op 26 juni 2008 hebben de aandeelhouders ingestemd, met het uitwerken

Nadere informatie

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011

Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Onderzoek Diversiteit in Provinciale Staten, Gedeputeerde Staten en Eerste Kamer in 2011 Het Huis voor democratie en rechtsstaat heeft na de verkiezingen van 2 maart 2011 de diversiteit in de nieuwe Provinciale

Nadere informatie

Verkiezingsprogramma D66 Gelderland 2015-2019. nu investeren in de toekomst

Verkiezingsprogramma D66 Gelderland 2015-2019. nu investeren in de toekomst nu investeren in de toekomst 52 > Financiën D66 hanteert een aantal principes rondom de provinciale financiën: Een sluitende begroting. Structurele uitgaven structureel dekken: structurele wensen nooit

Nadere informatie

Oplegvel Raadsvoorstel inzake kaders voor de belegging van de NREmiddelen

Oplegvel Raadsvoorstel inzake kaders voor de belegging van de NREmiddelen Concernstaf Raadsnummer 06.RI53O.OOI Inboeknummer o6bstoorrs Beslisdatum BTW s4 januari 2006 Dossiernummer 6oe.sSs Oplegvel Raadsvoorstel inzake kaders voor de belegging van de NREmiddelen 1 Samenvatting

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2013 Gedurende het slotkwartaal van 2013 heeft de ECB ervoor gekozen om het monetaire beleid verder te verruimen. De reden hiervoor was onder meer een verrassend lage

Nadere informatie

Lees : Mattheüs 25:14-30

Lees : Mattheüs 25:14-30 De gelijkenis van de talenten Lees : Mattheüs 25:14-30 Eerst lezen. Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was, heeft Hij gelijkenissen verteld om de mensen veel

Nadere informatie

gj, ^^ provincie groningen

gj, ^^ provincie groningen gj, ^^ provincie groningen ^ ^ bezoekadres: I Martinikerkhof 12 Aan Provinciale Staten postadres: Postbus 610 9700 AP Groningen algemeen telefoonnr: 050 316 49 II algemeen faxnr.: www.provinciegroningen.nl

Nadere informatie

Hypotheekrecht en - vormen

Hypotheekrecht en - vormen Hypotheekrecht en - vormen Wat is een hypotheek? Een hypotheek is in theorie een zekerheidsrecht. Wanneer u een hypotheek afsluit, geeft u het recht van hypotheek aan de geldverstrekker. Dit recht van

Nadere informatie

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR.

DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. DE KLEINE ONDERNEMER 50% KORTING HEEFT OOK KLEINGELD, ZEG MAAR. Die oorspronkelijke bewoners gingen weg omdat, punt 1, geen huizen met een tuin. Drie kamers, vier kinderen, dat werkt allemaal niet. We

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen?

FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? Wat willen we met de AGEM bereiken? Waarom is de AGEM nodig? Wat gaat de AGEM doen? FAQ over AGEM Wat is de aanleiding voor het oprichten van AGEM? De opwekking van duurzame energie loopt nog niet zo n vaart, ook niet in de Achterhoek. En zeker de wat grotere initiatieven, ook van bestaande

Nadere informatie

Schatkistbankieren: Centen wijs, Eurodom

Schatkistbankieren: Centen wijs, Eurodom Schatkistbankieren: Centen wijs, Eurodom Aan : alle wethouders financiën c.c. VNG, IPO, NWB, BNG, UvW Geachte wethouder, Het zal u niet ontgaan zijn dat de laatste weken de nodige commotie in bestuurlijk

Nadere informatie

De raad van de gemeente Hoorn. Hoorn, Geachte raad,

De raad van de gemeente Hoorn. Hoorn, Geachte raad, 1 van 5 De raad van de gemeente Hoorn Bureau Planning en Control Contactpersoon : H.A. Sünder Telefoonnr. : 0229-252408 E-mail : gemeente@hoorn.nl Uw brief van : - Uw kenmerk : Ons kenmerk : 09.41727 Bijlage(n)

Nadere informatie