Het maakt niet uit in welke volgorde je activiteit 2, 3 en 4 doet, en of je alles op de woensdag doet. Je kan ook later doorgaan.

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het maakt niet uit in welke volgorde je activiteit 2, 3 en 4 doet, en of je alles op de woensdag doet. Je kan ook later doorgaan."

Transcriptie

1 Leuk dat jullie meedoen aan de Grote Wetenschapsdag 2017! Dit jaar maakt je groep in experimenten, spellen en opdrachten kennis met de wereld van schimmels. Ze leren hoe schimmels groeien, hoe je verschillende soorten schimmels kan herkennen en wat schimmels allemaal kunnen. Programma De Grote Wetenschapsdag 2017 bestaat uit een voorbereidende activiteit en vier activiteiten voor de dag zelf. Je kan het beste van te voren twee of drie activiteiten uitkiezen die bij jouw groep passen. Doe in elk geval de voorbereiding en activiteit 1, dan heeft je groep daarna de basiskennis die nodig is voor de rest. Het maakt niet uit in welke volgorde je activiteit 2, 3 en 4 doet, en of je alles op de woensdag doet. Je kan ook later doorgaan. Voorbereiding: Schimmels kweken 1 week voordat je de activiteiten van de GWD gaat doen. Grote Wetenschapsdag 2017 Op woensdag 27 september 2017 Activiteit 1: Maak kennis met schimmels - Introductievideo van schimmel-onderzoeker Jan Dijksterhuis - Hoe ging het schimmels kweken? - Schimmelspelen Activiteit 2: Bouw je eigen schimmel Ontwerp je eigen schimmel en geef m een paspoort. Activiteit 3: Schimmeltikken Een buitenspel: elk fruit heeft zijn eigen schimmel. Maar schimmels, pas op voor de E-nummers! Activiteit 4: Schimmelopdrachten Verdiep je in bijzondere schimmels in de wereld om je heen. Wist je dat je ook een jurk kan maken van schimmels?

2 Voorbereiding - Vanaf woensdag 20 september 2017 Schimmels kweken In het Grote Wetenschapsdag-pakket dat je hebt ontvangen vind je twee bakjes met een laag erin en een deksel er op. Het zijn petrischaaltjes met een voedingsbodem erin. Schimmelonderzoekers gebruiken deze petrischalen ook in hun laboratoria. Schimmels groeien graag op de voedingsbodem. Als voorbereiding op de Grote Wetenschapsdag 2017 ga je met je groep een experiment doen met de voedingsbodems: hoeveel schimmels van welke soort kunnen jullie vangen in een kwartier? Wat gaan we doen? Activeer eerst de voorkennis van je groep, bijvoorbeeld door een kort gesprek over schimmels. Waar kom je schimmels tegen? En waar kunnen ze allemaal op groeien? Leg daarna aan je groep uit dat overal in de lucht om je heen schimmelsporen ronddwarrelen. Schimmelsporen kan je vergelijken met de zaadjes van een plant: een schimmel laat ze los in de lucht of in het water. Als een spore een goed plekje vindt om verder te groeien, valt ie daar neer en kan de spore uitgroeien tot een schimmelkolonie. Op de ene plek dwarrelen meer schimmelsporen rond dan op de andere plek. Ook de soort sporen die ronddwarrelen verschilt per plek. Jullie gaan in een kort schimmelonderzoek samen ontdekken hoe het met de sporen om jullie heen zit.

3 Het onderzoek 1. Kies samen twee verschillende plekken om schimmels te vangen. Gaan jullie de petrischalen buiten of binnen neerzetten? Op de kast, in de vensterbank, onder een boom of nog ergens anders? Wat vinden jullie een interessante vergelijking? Het is aan jullie! 2. Bespreek daarna kort de verwachtingen van de leerlingen. Wat denken ze dat er gaat gebeuren? Op welke voedingsbodem zullen meer schimmels verschijnen? En waarom juist daar? Schrijf de verwachtingen op zodat je ze later terug kan zien. 3. Zet de petrischalen zonder deksel tegelijkertijd neer op de twee plekken. Zet een timer op 15 minuten. 4. Doe na 15 minuten de deksels weer op de schalen. Plak ze met twee plakbandjes aan de voedingsbodems, zodat ze niet meer open kunnen. 5. Kies nu een plek uit waar jullie de schalen neer gaan zetten, bijvoorbeeld in de vensterbank. Leg de schalen op z n kop neer; zo zorg je ervoor dat de deksels niet beslaan. Let op: plak de schaal niet helemaal dicht. Schimmels zijn levende wezens en hebben zuurstof nodig om te ademen.

4 6. Bekijk de schimmels elke dag, tot aan de Grote Wetenschapsdag. Leg er een papier of een schrift bij voor (aan)tekeningen. Het is ook leuk om elke dag een foto te maken van het groeiproces van de schimmels. Gebruik eventueel een loep of een microscoop om details te zien. Wat zie je? Wat is veranderd sinds gister? Wat is hetzelfde gebleven? Wat valt op? Jullie bespreken de uitkomsten op de Grote Wetenschapsdag. Belangrijk: veiligheidsinstructies Zorg ervoor dat het bakje dicht blijft. Soms dwarrelen er schimmels in de lucht die gevaarlijk zijn als ze groter zijn gegroeid. En ben je klaar met het experiment? Gooi de voedingsbodems dan weg in een goed afgesloten plastic zak.

5 Activiteit 1 Maak kennis met schimmels - Video van schimmelonderzoeker Jan Dijksterhuis Introduceer het thema van de Grote Wetenschapsdag door met de klas naar de GWD-video over schimmels te kijken. Je vindt de video op onze website (). In de video zien jullie Jan Dijksterhuis. Hij is onderzoeker aan de Universiteit Utrecht. Daar doet hij onderzoek naar schimmels. - Hoe ging het schimmelkweken? Bekijk daarna de schimmels die jullie hebben gekweekt met de hele klas. Bekijk ook de foto s/tekeningen en beschrijvingen die je leerlingen elke dag hebben gemaakt. Is er gebeurd wat jullie verwacht hadden? Hoe is de schimmel gegroeid? Hoe snel ging het? Zie je verschillen tussen de schimmels op de twee voedingsbodems? Waar zou dat door kunnen komen? Kan je onderdelen onderscheiden? Welke onderdelen heeft de schimmel? Grote Wetenschapsdag-Fotowedstrijd Maak een foto van je groep en jullie schimmels, en stuur m uiterlijk woensdag 4 oktober 2017 naar De drie groepen met de mooiste, leukste of gekste schimmelfoto winnen een echte microscoop voor in de klas! - Schimmelspelen In het Grote Wetenschapsdag-pakket vind je een spel schimmelkaarten. Met deze schimmelkaarten kan je drie verschillende spellen spelen. De spelregels staan op de poster in het doosje. Kies zelf welk spel jou het leukst lijkt. Tips 1: Kopieer zo nodig de poster en/of de schimmelkaarten, zodat je genoeg hebt voor jouw groep.

6 Tip 2: Als je dat wilt kan je de spellen zelf wat makkelijker of moeilijker maken. Bijvoorbeeld door af te spreken dat je hints mag geven (makkelijker), of dat leerlingen alleen maar vaktermen mogen gebruiken bij het beschrijven van de schimmels, zoals spore en sporangium (moeilijker). Van de Schimmelspelen leren jouw leerlingen Goed kijken Vragen stellen Hoe een schimmel eruit ziet onder de microscoop Schimmels benoemen Wat schimmels allemaal kunnen Duidelijke beschrijvingen geven (Speel een schimmel) Gedetailleerd tekenen (Schimmel-pictionary)

7 Activiteit 2 - Bouw je eigen schimmel Ontwerp je eigen schimmel en geef m een paspoort! In de voorbereiding en in activiteit 1 hebben je leerlingen meer geleerd over hoe schimmels eruit zien en hoe ze zijn opgebouwd. In deze activiteit gaan ze zelf een schimmel ontwerpen. Laat je groep eerst nadenken wat voor schimmel ze willen bouwen. Bijvoorbeeld een schimmel die ze kennen van het schimmelkaartspel, een schimmel van een afbeelding op internet of een nieuwe, zelf bedachte schimmel. Ze kunnen hiervoor knutselmaterialen gebruiken, bijvoorbeeld: - Chenilledraad (schimmeldraden) - Kralen (vruchtlichaampjes, sporen) - Touwtjes (schimmeldraden) - Gekleurd karton Als je dat niet bij de hand hebt kunnen je leerlingen de schimmel tekenen. Ook schimmelonderzoeker Jan Dijksterhuis (uit de introductievideo) ontwierp zijn eigen schimmels. Hiernaast zie je het resultaat. Nieuwe schimmel klaar? Laat je leerlingen dan een paspoort invullen. Hoe heet de schimmel? Waar houdt de schimmel van? En wat doet de nieuwe schimmel allemaal? Een paspoort-kopieerblad vind je in deze handleiding. Je kan het paspoort ook downloaden op onze website.

8 Activiteit 3 Schimmel-en-fruit-spel Een tikspel: elk fruit heeft zijn eigen schimmel. Maar schimmels, pas op voor de E-nummers! Achtergrond Sporen van schimmels dwarrelen overal om ons heen in de lucht. Mensen worden daar niet zo gauw ziek van, maar planten en fruit wel. Als schimmels op fruit groeien bederft het. Maar een schimmel die op de ene soort fruit groeit, groeit niet altijd ook op de andere. Met andere woorden: elke schimmel heeft zijn eigen fruitsoorten. Op de fruitschaal kan het daarom zijn dat de appels beschimmelen maar de sinaasappels niet. E-nummers zijn stoffen die voedsel tegen schimmels kunnen beschermen, doordat ze de schimmel uitputten. Wat gaan we doen? Jullie gaan buiten of in de gymzaal een tikspel spelen. Met het spel spelen jullie na hoe schimmels het fruit besmetten, en hoe E- nummers daar tegen kunnen helpen. De spelregels staan op de volgende bladzijde van deze handleiding.

9 Spelregels Doel van het spel Schimmels: Fruit: E-nummers: Tik al het fruit af Word niet getikt door de schimmels Bescherm het fruit, verzwak de schimmels Ondertussen leren je leerlingen meer over voedselbesmetting door schimmels. Voorbereiding Ga naar buiten of naar de gymzaal Wijs een spelleider aan of neem zelf deze rol Deel de rollenkaartjes (gedekt!) uit Spreek af hoe lang jullie het spel gaan spelen. Wijs een plek aan waar straks afgetikte leerlingen en de E-nummers gaan staan. Het spel Tikken De leerlingen gaan tikkertje spelen: de schimmels zijn de tikkers. Elke schimmel kan alleen fruit aftikken dat op zijn/haar kaartje staat. Als de schimmel een andere vrucht aftikt, kan het fruit gewoon doorlopen. Als een vrucht afgetikt is, controleert hij/zij of hij/zij is afgetikt door de juiste schimmel. Zo ja, levert de vrucht het fruitkaartje in bij de spelleider en gaat hij/zij aan de kant staan, in de volgorde waarin ze getikt zijn. E-nummers Zodra er 5 vruchten getikt zijn, krijgt de eerst afgetikte vrucht weer een fruitkaartje en mag hij/zij samen met een E-nummer het spel terug ingaan. Het kan zijn dat dit kind even moet wachten tot er een E-nummer vrij is. Het E-nummer beschermt de vrucht. Het tweetal houdt elkaar vast en gaat de schimmels die bij het fruit horen aftikken. De andere schimmels zijn immuun voor deze combinatie. Ondertussen gaat het spel gewoon door.

10 Als een schimmel wordt afgetikt door een E-nummer, gaat de schimmel naar de kant en blijft daar 2 minuten op en neer springen om uitgeput te raken. Het E-nummer gaat na het aftikken van de schimmel weer naar de kant. Het fruit blijft in het spel maar is niet meer beschermd en kan dus afgetikt worden. Het E-nummer komt pas weer in actie zodra er vijf of meer vruchten afgetikt zijn. Er kunnen meerdere E-nummers tegelijk in het spel zijn. Einde van het spel Het spel is klaar als de tijd die jullie hebben afgesproken voorbij is. Het spel stopt ook als alle schimmels er tegelijk uit zijn. Varianten Je kunt het spel versnellen door bijvoorbeeld elk stuk fruit maar 1 keer terug het spel in laten gaan de E-nummers met meerdere fruitkinderen tegelijk het spel in laten gaan, als een sliert kinderen de E-nummers meteen aan het begin inzetten (gekoppeld aan 1 of meer fruitkinderen)

11 Activiteit 4: Schimmelopdrachten verdieping, verbreding Verdiep je in bijzondere schimmels in de wereld om je heen. Wist je dat je ook een jurk kan maken van schimmels? Voorbereiding In het Grote Wetenschapsdag-pakket heb je vier opdrachten op grote kaarten gekregen. Op elke kaart staan vragen en opdrachten waarmee de kinderen daarna zelf aan de slag gaan. Het is handig om zelf vooraf de kaarten even door te lezen, en te bedenken hoe je dit onderdeel wil uitvoeren. Hieronder staat een kort overzicht. Titel Inhoud Groep Eetbare schimmels Een proefje om de sporen van een champignon te vangen en te bekijken. 5-8 De E-nummers tegen de schimmels Een schimmeljurk Johanna Westerdijk (schimmelonderzoekster, eerste vrouwelijke professor van Nederland) Een debat tussen de superbroodbakkers (die E- nummers willen toevoegen) en de biologische eters die daartegen zijn Bedenken welk product ze willen maken van schimmels en daarvoor een ontwerp maken Een interview met Johanna Westerdijk houden/schrijven en/of fantaseren over wat er in hun eigen onderzoeksinstituut zou gebeuren 7/

12 Hoe ga je het aanpakken? Je kunt de opdrachten op verschillende manieren inzetten. Verdeel de klas in groepjes en laat de groepjes aan verschillende of dezelfde onderwerpen werken. Of kies ervoor om één van de onderwerpen met de hele klas te doen. Ben je op zoek naar verrijking voor een aantal kinderen naast het reguliere onderwijs, dan kun je ook alleen dit groepje aan één of meerdere onderwerpen laten werken (evt. buiten de klas).

13 Veel plezier! We wensen jullie veel plezier met de Grote Wetenschapsdag Laat je ons weten wat jullie er van vonden? Vul de evaluatie in op En vergeet vooral niet uiterlijk woensdag 4 oktober 2017 een foto van je klas met de schimmels op te sturen naar wie weet winnen jullie een microscoop! Colofon De Grote Wetenschapsdag 2017 werd georganiseerd door: Het Wetenschapsknooppunt en de Kenniscentrum Talentontwikkeling Wetenschap & Techniek van de Universiteit Utrecht Het Westerdijk Instituut voor schimmelonderzoek De Grote Wetenschapsdag 2017 is ook onderdeel van de Week van de Biologie van het Nederlands Instituut voor Biologie (NIBI). Ontwerpteam: Lieke Dekker, Monica Wijers, Esther Slot, Vincent Jonker en Maarten Reichwein Wetenschappelijke ondersteuning: dr. Jan Dijksterhuis Video: Kitty Beem Website: Jacqueline Collewijn Contact: /

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN!

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! GOED GROEIEN ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT 1&2 Ontdek het zelf UITDAGING ONDERZOEK WAT EEN PLANT NODIG HEEFT OM NOG BETER TE GROEIEN. INLEIDING Een van de leukste

Nadere informatie

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 1 & 2. Lerarenhandleiding

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 1 & 2. Lerarenhandleiding Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school Groep 1 & 2 Lerarenhandleiding Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor

Nadere informatie

Het kiemen van zaden

Het kiemen van zaden Het kiemen van zaden Dit Werkblad is van... Bij deze opdrachten gaan we in een aantal weken het ontkiemen van zaden volgen. We hebben daarvoor bonen uitgekozen, omdat dit zaden zijn, waarbij de ontkieming

Nadere informatie

Paddenstoelen in de klas. werkbladen

Paddenstoelen in de klas. werkbladen Paddenstoelen in de klas werkbladen Paddenstoelen bekijken 1 spiegeltje paddenstoelenzoekkaart iets om op te schrijven/tekenen (kleur)potloden Ga buiten op zoek naar paddenstoelen. Je vindt paddenstoelen

Nadere informatie

Gebruiksaanwijzing leerdagboek

Gebruiksaanwijzing leerdagboek Gebruiksaanwijzing leerdagboek Exempel Sporen van schimmels Afdrukken pagina 2-21 dubbelzijdig formaat A4 naar behoefte kunnen lege A4-pagina s worden tussengevoegd Aanwijzingen Schrijf- en tekenruimte

Nadere informatie

m a t e r i a a l z e n d i n g

m a t e r i a a l z e n d i n g m a t e r i a a l z e n d i n g Paddenstoelen ordenen 1 Kleurpotloden Schaar Lijm Kleur de paddenstoelen en knip ze uit. Plak ze op van klein naar groot. Stippen tellen 2 Kleurpotloden Kleur de paddenstoelen

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen

Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, groep 8. Algemeen. Titel. Schimmels. Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Uitdager van de maand Schimmels Natuur & Techniek, groep 8 Algemeen Titel Schimmels Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Kennis over micro-organismen en schimmels, inzicht in de

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie

Paddenstoelen kweken in de klas

Paddenstoelen kweken in de klas Paddenstoelen kweken in de klas Werkbladen 1. Woordweb 2. Hoe groeien onze paddenstoelen? Werkbladen groep 5 t/m 8 3. Hoe ziet mijn paddenstoel eruit? Versie: groep 5/6 en versie: groep 7/8 4. Recept:

Nadere informatie

De gymles van begin tot eind

De gymles van begin tot eind De gymles van begin tot eind Eenvoudige inleidingen en afsluitingen voor een gymles Iedereen kent het wel: je gaat gymles geven en je gymzaal staat vol met materialen voor de kern van de les. Hoe kun je

Nadere informatie

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling

Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Handleiding les 1: Een verhaal schrijven over jouw dag in 2034 voor een toekomsttentoonstelling Deze schrijfles sluit aan bij het Nieuwsbegriponderwerp van deze week: Vuurwerk bij Oud en Nieuw. De schrijftaak

Nadere informatie

Spinners. Veel plezier! Juf Els en juf Anke

Spinners. Veel plezier! Juf Els en juf Anke Spinners Een nieuwe rage: spinners! Heb jij ze al gespot in jouw klas? Vervelend, al dat speelgoed op school, of handig! spinners in de klas, daar kun je leuke, leerzame activiteiten mee doen! Wij bedachten

Nadere informatie

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën:

De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: > Categorieën De vragen sluiten aan bij de belevingswereld van de leerlingen en zijn onderverdeeld in de volgende vijftien categorieën: 1 > Poten, vleugels, vinnen 2 > Leren en werken 3 > Aarde, water,

Nadere informatie

Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld

Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld Red met jouw klas de wereld! Handleiding van het digitale educatiepakket bij de voorstelling: Wij redden de wereld Kom op, trek je jas aan. 't Is tijd dat er een stap wordt gezet. In regen en zonnestralen.

Nadere informatie

Genoeg ruimte? In de methodes

Genoeg ruimte? In de methodes Genoeg ruimte? Het berekenen van de oppervlakte van rechthoekige figuren komt in alle methoden voor. Vaak staat in de tekening aangegeven wat de te gebruiken eenheid is, bijvoorbeeld een vierkante meter.

Nadere informatie

Leren als een expert!

Leren als een expert! Leren als een expert! Welk vak vind jij lastig? Wiskunde, of juist Frans? Ken je iemand die heel goed is in dat vak? En heb je wel eens aan diegene gevraagd hoe hij/zij voor dat vak leert? Als je dat weet,

Nadere informatie

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken

Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken Huiswerk Spreekbeurten Werkstukken - 2 - Weer huiswerk? Nee, deze keer geen huiswerk, maar een boekje óver huiswerk! Wij (de meesters en juffrouws) horen jullie wel eens mopperen als je huiswerk opkrijgt.

Nadere informatie

Pilobolus. sporenkanon

Pilobolus. sporenkanon Pilobolus sporenkanon Pilobolus is een geslacht van schimmels dat op poep van bijvoorbeeld paarden leeft. Net als andere schimmels verspreidt Pilobolus sporen om zich voort te planten. Dit doet hij op

Nadere informatie

Paddenstoelen in de klas alle groepen

Paddenstoelen in de klas alle groepen Paddenstoelen in de klas alle groepen werkbladen Uitgave: ANMEC Paddenstoelen in de klas Werkbladen Redactie Paula Wanner Lay-out Jolanda van der Heijden Met dank aan: De Hortus, Centrum voor Natuur en

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg

Doe- pad Watertorenweg Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 1-2 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Milieu in opdracht van gemeente Harderwijk. Wij hebben

Nadere informatie

Zaden en Kiemplanten

Zaden en Kiemplanten Zaden en Kiemplanten Lesbrief groep 5 t/m 7 Inhoud Inleiding... 1 Les 1: zaden en kiemplanten... 2 Les 2: Lekker... 4 Werkblad 1 Onderzoek: het zaad... 6 Werkblad 2 Proefje: kiemplanten... 7 Milieu Educatie

Nadere informatie

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen

Introductieles. Vogels in de klas. groep 5/6. Handleiding leerkracht. Inhoud in het kort. Kerndoelen. Lesdoelen Handleiding leerkracht Vogels in de klas Introductieles Inhoud in het kort Voor de groepen 5-6 bieden we, naast verbale activiteiten, een werkblad aan waarmee de leerlingen aan de slag gaan. In deze les

Nadere informatie

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag

Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Instructieblad Gebruik het vragenmachientje en bedenk een onderzoeksvraag Onderzoeken is leuk omdat je wat over jezelf leert: wat je kunt en hoe creatief je bent. Ook leer je over je omgeving en de wereld.

Nadere informatie

LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2

LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2 LESSENSERIE GROEI VAN TUINKERS GROEP 1/2 1 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 De lessenserie in het kort 3 Doelstellingen 3 Benodigdheden 3 Trefwoorden en kernbegrippen 3 Overzicht lesinhouden 4 Aandachtspunten

Nadere informatie

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ...

Werkblad. LES 7: Hygiëne. www.gavoorgezond.nl GROEP 5-6. Namen groepje: ... ... ... ... ... LES 7: Hygiëne Namen groepje: Eerst voorbereiden: Zorg ervoor dat je met je groepje 1 petrischaaltje klaar hebt staan. Het schaaltje is verdeeld in 3 verschillende vakken. In ieder vakje gaan jullie een

Nadere informatie

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN..

ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. ZAAI- GOED DEZE LESBRIEF IS VAN.. DIT BOEKJE GAAT OVER ZADEN EN WAT ER MEE GEBEURT ALS JE ZE IN DE GROND STOPT Heb jij wel eens wat in de tuin gezaaid? ja / nee Misschien woon je in een huis zonder tuin

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

Kwartetten met klinkers

Kwartetten met klinkers Kwartetten met klinkers Onderwerp Woorden met een korte of lange klank die bestaan uit een of twee klankgroepen. Doel De kinderen leren het verschil tussen een korte en een lange klank. Ze leren dat ze

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 5-8

Lessuggesties voor groep 5-8 Lessuggesties voor groep 5-8 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 5-8 - Materialen van het pakket: Leskaart 1

Nadere informatie

Les 3, Actieve spelletjes

Les 3, Actieve spelletjes Les 3, Actieve spelletjes Algemene inleiding: In de pauze en na school spelen veel kinderen lekker buiten. Zeker in het voor- en najaar zijn kinderen veel in de buitenlucht te vinden. Om deze kinderen

Nadere informatie

Mr Finney. Lesbrief Een tuin onder water. Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1

Mr Finney. Lesbrief Een tuin onder water. Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1 Mr Finney Lesbrief Een tuin onder water Deze lesbrief is een uitgave van Hogeschool Utrecht 1 Voor je ligt de lesbrief die ontwikkeld is bij het hoofdstuk Een tuin onder water uit het boek Mr Finney en

Nadere informatie

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN!

ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! LEKKER DRINKEN ONTDEK HET ZELF...EN LAAT JE NIETS WIJSMAKEN! LESBRIEF VOOR DE LEERKRACHT 3&4 Ontdek het zelf UITDAGING ONDERZOEK HOE JE VAN EEN PLANT MEERDERE PLAN- TEN KUNT MAKEN, OFTEWEL HOE JE EEN PLANT

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding. Legenda. Les 1 Gezonde voeding Les 2 Schijf van Vijf Les 3 Kcal en Bewegen. Onderdeel van FetFit 2

Inhoudsopgave. Inleiding. Legenda. Les 1 Gezonde voeding Les 2 Schijf van Vijf Les 3 Kcal en Bewegen. Onderdeel van FetFit 2 FetFit Beweeglessen Inhoudsopgave Inleiding Legenda Les 1 Gezonde voeding Les 2 Schijf van Vijf Les 3 Kcal en Bewegen Onderdeel van FetFit 2 Inleiding In deze map vindt u beweeglessen, die onderdeel zijn

Nadere informatie

Drukte bij de molen groep 5/6

Drukte bij de molen groep 5/6 Verhalend ontwerp over Olie- en Koren Woldzigt in Roderwolde Drukte bij de groep 5/6 Episode 1: Mensen rond 1900 De leerkracht laat een oud kistje of blikje zien. Daarin zitten allemaal kaartjes. Op die

Nadere informatie

van stoffen illustreren

van stoffen illustreren Bouw van stoffen illustreren Keuzeopdracht voor scheikunde bovenbouw vwo Een herhalende opdracht scheikunde over de bouw van stoffen VWO4 Omvang: 5-8 SLU 2013 Universiteit Utrecht: Junior College Utrecht

Nadere informatie

les1 Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord.

les1 Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord. Vragenblad 1: Ballenbaan van 7 seconden Datum: Naam: les1 Samengewerkt met: Bij vragen met een * zet je een rondje om het goede antwoord. 1. Voor deze opdracht moesten we snel en handig samenwerken om

Nadere informatie

Lesbrief Kikker viert de lente. Kikkertiendaagse: 21 t/m 30 maart Thema: Kikker viert de lente Leeftijd: voor kinderen van 3 tot en met 6 jaar

Lesbrief Kikker viert de lente. Kikkertiendaagse: 21 t/m 30 maart Thema: Kikker viert de lente Leeftijd: voor kinderen van 3 tot en met 6 jaar Lesbrief Kikker viert de lente Kikkertiendaagse: 21 t/m 30 maart 2018 Thema: Kikker viert de lente Leeftijd: voor kinderen van 3 tot en met 6 jaar Van 21 t/m 30 maart kleurt heel Nederland groen met het

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6

Doe- pad Watertorenweg. Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 5-6 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Algoritmes in het dagelijks leven:

Algoritmes in het dagelijks leven: U UNPLUGGED Algoritmes in het dagelijks leven: Papieren vliegtuigjes Lestijd: 20 minuten Deze basisles omvat alleen oefeningen. Er kunnen inleidende en afrondende suggesties worden gebruikt om dieper op

Nadere informatie

Breuknotatie, breuken in verschillende verschijningsvormen

Breuknotatie, breuken in verschillende verschijningsvormen Titel Breukenkwartet Groep / niveau Groep 5/6 Leerstofaspecten Benodigdheden Organisatie Bedoeling Lesactiviteit Breuknotatie, breuken in verschillende verschijningsvormen Per viertal een kopie van de

Nadere informatie

Staphorst op de kaart

Staphorst op de kaart Opdracht 1 Je krijgt een oude kaart van de. Deze kaart is in 1866 gemaakt. Dat is ongeveer 150 jaar geleden. Nodig: kleurpotloden 1. Onderstreep Rouveen, Staphorst en IJhorst met een rood potlood. 2. Zet

Nadere informatie

Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken

Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken Les 1: Je eigen vredesspreuk bedenken Waarom ga je schrijven: het Jeugdjournaalfilmpje bekijken Bekijk met de klas het Jeugdjournaalfilmpje op www.nieuwsbegrip.nl. Let er vooral op wat vrede precies betekent.

Nadere informatie

QUESTIONBOXLES PALMOLIE

QUESTIONBOXLES PALMOLIE QUESTIONBOXLES PALMOLIE Colofon Auteur: Amy Beerens Contact: Maarten Reichwein, WKUU, wetenschapsknooppunt@uu.nl of 030-25 33 717 INHOUDSOPGAVE Inhoud 1 Doel van de les 2 2 Opzet lesplan 3 3 Uitwerking

Nadere informatie

Energie, de nieuwe dromen...

Energie, de nieuwe dromen... Energie, de nieuwe dromen... De avonturiers Opdrachtenboekje Uitgaven van het Pass Pagina 02 I Energie, de nieuwe dromen Dit opdrachtenboekje behoort tot Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam Voornaam

Nadere informatie

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek

hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Groep 7 & 8 Team van maximaal 4 leerlingen Leerling materiaal TECHNIEK TOERNOOI hoge stroming Fase Ontdek en onderzoek Verdeel de rollen Je werkt in een groepje van vier leerlingen. Iedereen in je groepje

Nadere informatie

* Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken *

* Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken * * Hoe werkt de tijd? Zonnewijzer maken * Benodigdheden 12 grote stenen (en ook wat kleine stenen) Bal Zaklamp Scharen Lijm Stok (1.5m lang) Grote geodriehoek Markeerstift Kompas Chronometers Knipbladeren

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

Inleiding We beginnen met een warming up van Winter Standbeelden.

Inleiding We beginnen met een warming up van Winter Standbeelden. Inleiding We beginnen met een warming up van Winter Standbeelden. Winter standbeelden Op muziek van Jingle bells. Van tevoren vraag ik aan de kinderen welke bewegingen met de winter te maken hebben. Denk

Nadere informatie

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden.

De lamp. Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Copyright Vakcollege Groep B.V. 2011. Alle rechten voorbehouden. De lamp Met lampen is het als met schoenen; ze zijn vanzelfsprekend en je ziet ze overal. Pas als de stroom een keer uitvalt, merk

Nadere informatie

Tekenen met Licht. It s your time to shine!

Tekenen met Licht. It s your time to shine! Tekenen met Licht It s your time to shine! 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Tekenen met licht Inleiding Tekenen met

Nadere informatie

Wat is groente en wat is fruit? Opdracht 1-2A. Opdracht

Wat is groente en wat is fruit? Opdracht 1-2A. Opdracht Opdracht 1-2A Wat is groente en wat is fruit? Opdracht Doel: Introductie: 5 min. Opdracht 1: 5 min. De kinderen leren onder andere welke verschillende groente- en fruitsoorten er zijn en het verschil tussen

Nadere informatie

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Colofon Titel: Plant in de klas - Instructieblad leerkracht, groep 6/7/8 Auteurs: Nienke van den Berg Hilde Spitters (NIGZ) Redacteuren: John Luteijs

Nadere informatie

kinderrechten Aardrijkskunde kinderrechten gehoord? Met welke kinderrechten hebben zij te

kinderrechten Aardrijkskunde kinderrechten gehoord? Met welke kinderrechten hebben zij te Aardrijkskunde kinderrechten Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Kinderrechten In dit thema staat de volgende hogere orde denkvraag centraal: Wat zijn de overeenkomsten en verschillen tussen

Nadere informatie

Perspectief 3 e editie 3 hv Project duurzaamheid

Perspectief 3 e editie 3 hv Project duurzaamheid Perspectief 3 e editie 3 hv Project duurzaamheid 1. Start Duurzaam leven is belangrijk. Als we dat niet doen, is de aarde in de toekomst niet meer leefbaar. De gevolgen van onze leefstijl zijn nu al te

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2012-2013

Sectorwerkstuk 2012-2013 Sectorwerkstuk 2012-2013 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein

Voorbereidend gesprek Vragen die de leerkracht kan stellen: Introductielessen Primair Onderwijs. 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein Introductielessen Primair Onderwijs 1.1- Introductieles 1: Schetsen voor het schoolplein - De leerlingen worden met kunst geconfronteerd - De leerlingen ontdekken dat kunst niet altijd in een museum staat

Nadere informatie

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider:

Naam:. Namen groepsleden:... Begeleider: Naam:. Klas: Namen groepsleden:........ Begeleider: 1 Inleiding In deze projectweek ga je onderzoek doen. Dit onderzoek is ter voorbereiding op het sectorwerkstuk in de vierde klas. Dit boekje is jouw

Nadere informatie

Archeologen logboek Namen:....

Archeologen logboek Namen:.... Archeologen logboek Namen:... Bladzijde 1 De antwoorden op deze vragen kun je vinden bij de internetsites die bij opdracht 1 op de WebQuest staan. Vul de antwoorden in de piramide in. De letters in de

Nadere informatie

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf

Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Opdracht bij een bedrijfsbezoek door leerlingen Een aantrekkelijk bedrijfsbezoek speurtocht door het bedrijf Introductie Er gebeuren allerlei activiteiten binnen een technisch bedrijf. Meer dan we ons

Nadere informatie

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren

HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren HOERA, een meisje Ondertitel: Analyseren 1. Inleiding Aan de hand van een concept cartoon verdiepen leerlingen zich in de vraag hoe het komt dat een meisje een meisje is. Een concept cartoon is een visuele

Nadere informatie

LESRICHTLIJN OVERZICHT LES LESDOELEN MATERIALEN, MIDDELEN EN VOORBEREIDING. Opstarten - 10 minuten. Oefening: Algoritmes met tangram - 20 minuten

LESRICHTLIJN OVERZICHT LES LESDOELEN MATERIALEN, MIDDELEN EN VOORBEREIDING. Opstarten - 10 minuten. Oefening: Algoritmes met tangram - 20 minuten U UNPLUGGED Algoritmes: Tangram Lestijd: 20 minuten Deze basisles omvat alleen oefeningen. Er kunnen inleidende en afrondende suggesties worden gebruikt om dieper op het onderwerp in te gaan als daar tijd

Nadere informatie

Hoeveel water verbruik ik?

Hoeveel water verbruik ik? Eventuele vervolgles: Zuinig met water! Doelen Kerndoel 39: De leerlingen leren met zorg om te gaan met het milieu Materialen Varieert naar aanleiding van de vragen van de kinderen. In ieder geval: Waterdagboeken

Nadere informatie

PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN

PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN PAGINA 2 PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN HANDLEIDING VOOR DE SPELLEIDER PAGINA 2 PLEINGEIN Het SAT is het team van kinderen waarmee jullie gaan samenwerken om een Gezond Schoolplein

Nadere informatie

Les 1: Een rampenwijzer maken.

Les 1: Een rampenwijzer maken. Les 1: Een rampenwijzer maken. Voorbereiden: wat ga je schrijven en voor wie? De Nieuwsbegriples gaat over de orkaan Hagupit. De mensen op de Filippijnen waren goed voorbereid op de orkaan. Er zijn dus

Nadere informatie

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1

Fenomena. Jouw werkbladen. In NEMO. Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Mijn naam: Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Jouw werkbladen In NEMO Mijn naam: Mijn school: Ik zit in groep: Ontdek zélf hoe de wereld werkt! Fenomena Groep 7-8 Leerlingen In NEMO versie 01-2016 1 Fenomena Welkom bij Fenomena! Deze hele

Nadere informatie

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min.

van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen nodig hebben om te leven bakjes met tuinkers 10 min. Gebruik de zon GROEP 3-4 32 25 minuten (dag 1), 30 minuten (dag 2-4) & 30 minuten (dag 5) 1, 8, 23, 32, 42 en 54 De leerling: van een plant en zonlicht nodig heeft om te leven voor zuurstof die mensen

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Doe- pad Watertorenweg

Doe- pad Watertorenweg Doe- pad Watertorenweg Achtergrond informatie voor de begeleider. Groep 7-8 Colofon Deze lesbrief in opgesteld door De Hortus, Centrum voor Natuur en Mileu, in opdracht van de Gemeente Harderwijk. Wij

Nadere informatie

Ontwikkel je eigen ijsje!

Ontwikkel je eigen ijsje! v Ontwikkel je eigen ijsje! In dit stappenplan lees je precies wat je hiervoor moet doen! Het beste ijsje wint! Werkblad 2, 3 en 4 1 Werkblad 2 Eisen aan ijs Welke ijsjes ken je? Schrijf er zoveel mogelijk

Nadere informatie

Vaardigheden. Denken. Wat heb ik nodig? landen in de wereld. Lees dit eerst:

Vaardigheden. Denken. Wat heb ik nodig? landen in de wereld. Lees dit eerst: www.eduboek.nl copyright 2014 www.webje.yurls.net Vaardigheden dingen onderzoeken plannen maken aantekeningen maken iets er mooi laten uitzien samenwerken zelfstandig werken hulp durven vragen informatiebronnen

Nadere informatie

Wat ga je schrijven: een verklarende tekst. Voorbereiden op het schrijven: een film bekijken

Wat ga je schrijven: een verklarende tekst. Voorbereiden op het schrijven: een film bekijken Les 1: Verklaren hoe planten groeien Wat ga je schrijven: een verklarende tekst Hoe komt het eigenlijk dat planten groeien? Je schrijft een verklarende tekst voor leerlingen van een andere klas. Welke

Nadere informatie

Werkboekje Grote Wetenschapsdag

Werkboekje Grote Wetenschapsdag Werkboekje Grote Wetenschapsdag Als je alles ingevuld hebt - > inleveren bij je leerkracht. Naam: Klas: _ School: Start van de dag - > Video Wat vond je van de video? Heb jij een eigen vraag kunnen bedenken?

Nadere informatie

Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk

Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Lesbrief: Beroepenmagazine Thema: Mens & Dienstverlenen aan het werk Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding In de lesbrieven van het thema Aan het werk hebben jullie

Nadere informatie

Het bonenexperiment. Lesbrief groep 5, 6 7. Inhoud

Het bonenexperiment. Lesbrief groep 5, 6 7. Inhoud Het bonenexperiment Lesbrief groep 5, 6 7 Inhoud Inleiding... 1 Les 1 De boon: van zaad tot plant tot bloem tot zaad... 2 Les 2 Evaluatie bonenexperiment... 4 Instructieblad: het bonenexperiment... 5 Werkblad

Nadere informatie

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word

Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Nog beter leren omgaan met Word Nog beter leren omgaan met Word Met Word een hoger cijfer halen. Word ken je al, toch kun je nog veel meer doen met Word. Informatiekunde Omgaan met Word College De Heemlanden 2005. Informatiekunde Leerjaar

Nadere informatie

Paasspeurtocht. Veel plezier!

Paasspeurtocht. Veel plezier! Paasspeurtocht Vier het paasfeest met deze gezellige speurtocht. De kinderen speuren in groepjes op of rondom de school naar grote, kartonnen paaseieren. Op elk paasei staat een opdracht. De opdracht wordt

Nadere informatie

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA

Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Handboek Maatschappelijke stage Handen uit de mouwen voor ZOA Dit document helpt je om een actie voor ZOA op te zetten. Je kan met een maatschappelijke stage voor ZOA 15 tot 30 uur maken. Wat vind je in

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Dobbelstenenrace LESRICHTLIJN OVERZICHT LES LESDOELEN MATERIALEN, MIDDELEN EN VOORBEREIDING. Opstarten - 15 minuten

Dobbelstenenrace LESRICHTLIJN OVERZICHT LES LESDOELEN MATERIALEN, MIDDELEN EN VOORBEREIDING. Opstarten - 15 minuten U UNPLUGGED Dobbelstenenrace Lestijd: 20 minuten Deze basisles omvat alleen oefeningen. Er kunnen inleidende en afrondende suggesties worden gebruikt om dieper op het onderwerp in te gaan als daar tijd

Nadere informatie

Taak Wie ben ik? Groep Zwaarte Vakgebied Voorbereiding Rol leerkracht Kerndoelen Code ariq,

Taak Wie ben ik? Groep Zwaarte Vakgebied Voorbereiding Rol leerkracht Kerndoelen Code ariq, Taak Wie ben ik? Groep 7 Zwaarte Vakgebied - Sociaal emotionele ontwikkeling - Creatieve ontwikkeling - Taalvaardigheid Voorbereiding - Computer met internet - Papier, verf en kwasten Rol leerkracht -

Nadere informatie

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen

Les 1 Probleem verkennen, ideeën verzinnen en kiezen en Casus Tafels leren in samenwerking met OBS Het Galjoen, Den Hoorn Wetenschapsknooppunt Zuid-Holland TU Delft en ontwerpbureau Meeple In deze casus ontwerpen leerlingen een leuke manier om tafels te

Nadere informatie

jaar 1 Dieren en hun vacht voorbeeldles uit het thema wie ben ik?

jaar 1 Dieren en hun vacht voorbeeldles uit het thema wie ben ik? MB jaar 1 Dieren en hun vacht voorbeeldles uit het thema wie ben ik? DaVinci, Enschede 2014 www.demethodedavinci.nl www.uitgeverijdavinci.nl Met medewerking van: Michael de Wit, Jessica Huls Vormgeving:

Nadere informatie

OPDRACHTENBLAD. Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om.

OPDRACHTENBLAD. Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om. OPDRACHTENBLAD Opdracht 1 Waar kun je aan zien dat dit artikel iets met wetenschap en techniek te maken heeft? Zet daar een rondje om. Opdracht 2 Maak een bouwtekening die laat zien hoe Boyan het plastic

Nadere informatie

Papier maken in de klas

Papier maken in de klas Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 5 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Colofon COLOFON

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Welke supermens vliegt het verst?

Welke supermens vliegt het verst? Welke supermens vliegt het verst? In deze les laten we de leerlingen ervaringen opdoen met vliegen en windkracht. We maken een supermens (met een knipoog naar superman/superwoman) en onderzoeken hoe hij/zij

Nadere informatie

Lesbrief Kikker in de kou

Lesbrief Kikker in de kou Lesbrief Kikker in de kou Groep 1 t/m 4 basisonderwijs Deze lesbrief is gemaakt ter gelegenheid van Warme Truiendag 2009 door De Groene Poolster te Den- Helder en geactualiseerd en bijgewerkt door MEC

Nadere informatie

Zo verstuurt u een WhatsApp! Opdracht: Analyseren, evalueren

Zo verstuurt u een WhatsApp! Opdracht: Analyseren, evalueren Zo verstuurt u een WhatsApp! Opdracht: Analyseren, evalueren 1. Inleiding Een mobiele telefoon; niet meer weg te denken uit de broekzak van elke scholier. In deze opdracht kijken de leerlingen naar een

Nadere informatie

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal:

Introduceren thema Broeikaseffect. Startopdracht. gekeken. http://bit.ly/1vqs19u. Thema: Broeikaseffect. laten stoppen? centraal: Natuur & Techniek het broeikaseffect Omschrijving van de opdracht: Introductie Thema: Broeikaseffect In deze les staan de volgende hogere- orde denkvragen centraal: 1. Hoe zou je het broeikaseffect kunnen

Nadere informatie

Eten en verteren. Bovenbouw primair onderwijs

Eten en verteren. Bovenbouw primair onderwijs Eten en verteren Bovenbouw primair onderwijs Als je de wereld van héél dichtbij bekijkt, gaat er een nieuwe voor je open. Mooier en bijzonderder dan je je ooit hebt kunnen voorstellen. Welkom in Micropia.

Nadere informatie

NETWERK THUISZORG Minivormingen

NETWERK THUISZORG Minivormingen THEMA Roddelen: vorming 1 van 4 TITEL VORMING VVSG_thuiszorg_roddelen1 ONDERWERP LEERDOELEN Zelf roddelen ondergaan + definitie van roddelen bepalen Ervaren wat roddelen is Leren wat roddelen is Leren

Nadere informatie

Nederland & Oranje sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie.

Nederland & Oranje sluit daarmee aan bij de kerndoelen van de leergebieden Oriëntatie op jezelf en de wereld en Kunstzinnige oriëntatie. Docentenhandleiding Welkom bij Paleis Het Loo! U gaat met uw klas het lesprogramma Nederland & Oranje volgen. Hierbij hoort een voorbereidende les op school (60 minuten), een bezoek aan Paleis Het Loo

Nadere informatie

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1:

lesbrieven water verzamelen avonturenpakket de uitvinders en de verdronken rivier leerlingen werkblad Lesbrief 1: lesbrieven leerlingen werkblad Lesbrief 1: water verzamelen Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Opdracht 4: Brainstorm over water Bouw een water-takel-kraan

Nadere informatie

Handleiding Afvalspel groep 3 en 4

Handleiding Afvalspel groep 3 en 4 Handleiding Afvalspel groep 3 en 4 voor de leerkracht groep 3 en 4 Hoe speel je het spel Verdeel de klas in groepjes van 3 leerlingen. Het spel bestaat uit 5 opdrachten. Elk groepje kan dus, afhankelijk

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Verhalen schrijven. wat is jouw talent? Workshop Handleiding Verhalen schrijven wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Even voorstellen stelt zich kort voor en vertelt

Nadere informatie