Waar moet het management vandaag de dag op inzetten om de inkomsten van de artiest zo hoog mogelijk te houden? FIEN VANHUYSSE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Waar moet het management vandaag de dag op inzetten om de inkomsten van de artiest zo hoog mogelijk te houden? FIEN VANHUYSSE"

Transcriptie

1 Waar moet het management vandaag de dag op inzetten om de inkomsten van de artiest zo hoog mogelijk te houden? FIEN VANHUYSSE KATHO DEPARTEMENT HANDELSWETENSCHAPPEN EN BEDRIJFSKUNDE HANTAL, BACHELOR BEDRIJFSMANAGEMENT, AFSTUDEERRICHTING EVENTMANAGEMENT AFSTUDEERJAAR 2013

2 VOORWOORD Beste lezer Plots is het zover. Laatstejaarsstudent. Stage. Eindwerk. Diploma. Allemaal woorden die toch wel een enge ondertoon hebben. Althans voor mij. Maar het engste is en blijft het eindwerk. Ik heb het al altijd gezien als een heel groot werk, bestaande uit veel tekst en heel veel pagina s. Het heeft mij veel bloed, zweet en tranen gekost, maar uiteindelijk ben ik toch wel fier op dit werk. Ik ben ook heel wat wijzer geworden op gebied van inkomstenbronnen van artiesten. Als buitenstaander kom je met veel van die bronnen niet in contact. Het is dus wel eventjes schrikken als je ziet hoe complex het allemaal in elkaar zit en hoe weinig er uiteindelijk naar de artiest zelf gaat. Ik wil ook nog enkele mensen bedanken. Mensen die mij een duwtje in de rug gegeven hebben en soms ook een goede kick in the ass (toen het nodig was). Eerst en vooral wil ik mijn eindwerkbegeleider, Jan Pauly bedanken. Dankzij zijn goede raad en jaren ervaring slaagde ik erin dit eindwerk tot een goed einde te brengen. Ook tijdens de les Muziekmanagement van Jan Pauly kreeg ik veel informatie mee die interessant was om deze paper te schrijven. Ik wil ook Hans Ascrawat bedanken. Hij bezorgde mij de nodige informatie voor de case en zorgde er zo voor dat ik iets nieuws kon vertellen. Veel leesplezier! 2

3 INHOUDSTAFEL 1. KEUZE VAN HET ONDERWERP 4 2. LEESWIJZER 4 DEEL 1: CONCEPTUEEL KADER 5 1. INKOMSTENBRONNEN 6 i. FYSIEKE GELUIDSDRAGERS 6 1. CASSETTE 7 2. VINYL 7 3. CD 8 ii. STREAMING 8 1. SPOTIFY 8 2. DEEZER 9 3. SIMFY 9 iii. ONLINE STORES 9 1. ITUNES EMUSIC AMAZON 11 b. LIVECIRCUIT 11 c. AUTEURSRECHTEN i. SABAM ii. PLAYRIGHT iii. SIMIM iv. PUBLISHER 2. STEUN VIA DE OVERHEID a. SUBSIDIEMOGELIJKHEDEN BINNEN HET KUNSTENDECREET i. KUNSTENDECREET ii. SUBSIDIES VOOR INDIVIDUELE KUNSTENAARS iii. SUBSIDIES VOOR ORGANISATIES b. ANDERE ONDERSTEUNINGSVORMEN i. CULTUURINVEST ii. MINITOELAGE iii. AANBOD PODIUM DEEL 2: ONDERZOEK 1. OVERZICHT MUZIEKINDUSTRIE a. HET DIGITALE TIJDPERK b. HET LIVECIRCUIT c. ILLEGAAL DOWNLOADEN d. CONCLUSIE DEEL 3: CASE 1. KOSTEN VS OPBRENGSTEN: EEN VERGELIJKING a. KOSTEN i. LIVECIRCUIT ii. MERCHANDISE iii. PROMOTIEKOSTEN iv. OPNAMEKOSTEN v. VASTE KOSTEN b. OPBRENGSTEN ALGEMENE CONCLUSIE 36 BIBLIOGRAFIE

4 KEUZE VAN HET ONDERWERP Een onderwerp kiezen voor je eindwerk is zonder twijfel een heel moeilijke opgave. Het bepaalt tenslotte het slagen van je eindwerk in zekere mate. Er waren twee keuzes. Ik kon een gemakkelijk onderwerp nemen, zodat ik niet al te veel moest zwoegen en zweten tijdens het schrijven van mijn eindwerk. Of ik kon een onderwerp kiezen dat mij echt interesseerde, een persoonlijk onderwerp. Het zwoegen en zweten moest ik er dan maar bij nemen. Ik ben zelf een fervente muziekfanate. Alle muziek die ik heb is volledig legaal aangekocht. Ikzelf ben één van de weinige jongeren die nog fysieke cd s koopt. Als liefhebber heb ik een hekel aan het illegaal downloaden van cd s, ook al kost het veel meer om alles legaal te kopen (en er dus geld voor te betalen). Ik ben en blijf van mening dat, als je een echte muziekliefhebber bent, je ervoor zorgt dat de artiesten hun muziek kunnen blijven maken. En om dat te doen, hebben ze hun fans nodig. Via dit werk wil ik graag bewijzen waarom het illegaal downloaden zo n domper is op het inkomen van artiesten. En ik wil ook bewijzen dat de muziekindustrie nog lang niet hersteld is. Ik wil aan alle illegale downloaders bewijzen dat ze hun artiest moeten steunen. Want zonder hun steun kunnen ze misschien geen muziek meer maken. Ik besef heel goed dat het moeilijk is om iets nieuws te vertellen over dit onderwerp. Iedereen weet ondertussen al dat de cd-verkoop fors gedaald is en dat artiesten dus minder inkomsten genereren uit deze bron. Maar de vraag is echter waar het management dan wel op moet inzetten om ervoor te zorgen dat de artiest zo veel mogelijk inkomsten genereert. En net dat wordt onderzocht. LEESWIJZER Eerst en vooral worden alle verschillende soorten inkomstenbronnen wat verder uitgelicht. Op deze manier kan de lezer het eindwerk beginnen lezen met de volledige kennis die nodig is om alles correct te begrijpen en interpreteren. Daarna wordt de muziekindustrie besproken. Welke veranderingen vonden er de laatste jaren plaats en wat heeft dat als effect op de artiest en zijn inkomen? Deze veranderingen worden aangetoond met grafieken waar de inkomstenbronnen van de artiest duidelijk procentueel worden voorgesteld. We kijken naar de verschillende grafieken over de jaren heen en trekken daaruit een conclusie. Tot slot wordt er een case besproken. In die case zien we duidelijk welke kosten nu allemaal komen kijken bij optredens, het opnemen van een cd, en hoeveel dat dan uiteindelijk opbrengt voor de artiest. 4

5 DEEL 1: CONCEPTUEEL KADER 5

6 INKOMSTENBRONNEN Om dit werk te begrijpen is het zeer belangrijk om de verschillende inkomstenbronnen te kennen. Door de steeds evoluerende muziekindustrie komen er meer en meer bronnen bij. Als we niet weten over welke bron het gaat of op welke manier die juist inkomsten genereert voor de artiest, is het onmogelijk om dit werk te begrijpen. Daarom worden de inkomstbronnen hieronder opgelijst. Ze worden onderverdeeld in 3 groepen: geluidsdragers, livecircuit en auteursrechten. GELUIDSDRAGERS Een eerste groep binnen de inkomstenbronnen van artiesten zijn de geluidsdragers. Hieronder vallen alle vormen van materialen die muziek vastleggen. Dit gaat dus over cd s, vinyl, cassettes,,maar dit gaat tegelijkertijd ook over online bestanden, aangezien deze ook muziek dragen. Deze groep evolueert dus constant, aangezien er ook constant nieuwe vormen van geluidsdragers ontstaan. Hieronder worden de verschillende geluidsdragers nog eens opgesomd en verder uitgelicht. FYSIEKE GELUIDSDRAGERS Een eerste groep binnen de geluidsdragers zijn de fysieke geluidsdragers. Het zijn dus tastbare materialen. Hoeveel deze opbrengen voor de artiest hangt af van het soort contract dat afgesloten werd met het platenlabel. We bekijken even de opbrengst per afgesloten contract. Stel: jouw cd, cassette of vinylplaat ligt voor 15 in de winkel. Daar moet je, ongeacht het soort contract met het platenlabel, 21% btw van aftrekken en ook de winstmarge voor de winkel zelf. Dan blijft er nog 10 over die verdeeld moet worden over de rechthebbenden. Do it yourself: Bij DIY gaat de artiest alles zelf doen en alles ook zelf financieren. Zo brengt de fysieke drager het meeste op, namelijk 10. Distributiecontract: Bij een distributiecontract gaat de artiest alles zelf financieren, maar zal hij beroep doen op een distributeur om zijn fysieke drager te verdelen in de winkels. De distributeur neemt 30%, dus de artiest verdient bij dit contract 7 aan zijn fysieke drager. Licentiecontract: Bij een licentiecontract koopt de platenfirma de licentie van de artiest om de plaat te reproduceren. Hierbij gaat 30% naar de artiest, dus hij verdient met dit contract 3 voor zijn fysieke drager. Artiestencontract: Bij een artiestencontract ondersteunt de platenfirma de artiest van begin tot einde. Hij zorgt dat er muziek is, dat deze opgenomen wordt en dat deze gedistribueerd wordt. De royalties voor de artiest liggen hier tussen de 2% en 12%. De artiest verdient dus gemiddeld 0,8 voor zijn cd. 6

7 Dit zijn dus heel uiteenlopende cijfers. Je kan het meeste verdienen met jouw fysieke drager als je alles zelf doet. Een artiestencontract brengt het minste op, dus deze komt minder en minder voor. Het is belangrijkste voor een artiest is dat hij perfect weet wat het contract juist vertelt. Vooraleer je als artiest een contract afsluit moet je alle kleine lettertjes goed lezen en begrijpen, zodat je zeker bent dat je op de goede plaats zit en met het goede contract. CASSETTE De cassette is de oudste vorm van geluidsdrager. Het is dus ook vanzelfsprekend dat deze niet veel meer voorkomt. Hij werd als het ware vervangen door de cd. Er zijn echter nog enkele grote muziekliefhebbers die over cassettes beschikken, maar ze zijn nog heel moeilijk te krijgen. VINYL De vinylplaten zijn ook een oude vorm van geluidsdragers, maar ze zijn zeker en vast terug van weggeweest. Meer en meer hedendaagse artiesten brengen hun muziek zowel op cd uit als op vinyl. De echte muziekliefhebbers investeren graag (en veel) in vinyl. Ook muziek op vinyl kent een heropleving bij de muziekfan. (www.belgianentertainment.be) Ook dj s draaien nog met vinylplaten. Deze zijn dus niet verdrongen door de cd. Voor echte muziekliefhebbers maken deze grammofoonplaten hun collectie compleet. In onderstaande figuur zien we duidelijk dat de grammofoonplaat terug opleeft. Ze worden beschouwd als collectors items, en de managementbureaus spelen daar dan ook op in. Sinds 2011 steeg de verkoop van vinylplaten met 17,7%. Bron: Digital Music News 7

8 CD De CD is vandaag de dag de meest populaire vorm van fysieke geluidsdrager. We kunnen hierin twee soorten onderscheiden. We hebben enerzijds de albums. Dit is een CD die bestaat uit meerdere liedjes. Anderzijds hebben we de singles. Meestal bieden deze plaats voor één tot twee liedjes. STREAMING Streaming services zijn heel populair vandaag de dag. Er ontstaan meer en meer sites/platformen waarop je muziek kan 1 streamen. Deze zijn volledig legaal en genereren ook inkomsten voor de artiest. Telkens een liedje beluisterd wordt, gaat er geld naar de artiest. Streaming services moeten ook auteursrechten betalen, die dus ook bij de artiest terecht komen. Streaming is heel populair aan het worden in de muziekwereld, maar het is belangrijk om te weten dat ze momenteel nog niet genoeg opbrengen om de muziekindustrie terug op peil te krijgen. Dit is deels te wijten aan de platenlabels. Streaming services beschikken over een enorme catalogus van songs. Ze willen ervoor zorgen dat hun gebruikers elke song die ze maar willen, kunnen beluisteren. Om dit te kunnen doen, moesten de streaming services een contract afsluiten met de platenlabels. En net daar hebben de platenlabels de inkomsten van hun eigen artiesten van onder hun neus weggesnoept. Per stream krijgt de artiest 0,003 à 0,004, terwijl de platenlabels 18% (!) krijgen. Hieronder vind je nog eens de grootste spelers op de streamingmarkt. SPOTIFY Spotify is een digitale muziekstreamingdienst waarmee je via je computer, smartphone of tablet toegang krijgt tot miljoen nummers, wanneer je maar wil. (www.spotify.com) Spotify genereert zijn inkomsten uit twee verschillende bronnen. Enerzijds hebben we de abonnees. Deze betalen 120 per jaar om ongelimiteerd naar muziek te luisteren. Anderzijds hebben we ook de advertenties die tussen de liedjes verschijnen bij de gratis versie van Spotify. De adverteerders betalen een bepaalde som aan Spotify om hun reclamespotje te laten afspelen, en zo genereert Spotify ook inkomsten. Volgens de website van Spotify delen ze 70% van al hun inkomsten uit aan de rechthebbenden. Hieronder vallen de artiesten, maar ook de platenlabels, de auteursrechtenorganisaties, 1 Bij streamen huur je als het ware je nummers. Je hebt ze niet als bestand staan op jouw computer, maar je kan ze wel beluisteren als je de streaming services opent. 8

9 DEEZER Deezer heeft, net zoals Spotify, twee verschillende gebruiksvormen. Enerzijds heb je de gratis vorm, waar ook advertenties worden gespeeld. Anderzijds heb je de betalende vorm. Voor 4,99 of 9,99 per maand kan je onbeperkt naar muziek luisteren zonder last te hebben van de reclames. Deezer werkt via een website, terwijl je bij Spotify de software moet downloaden om muziek te beluisteren. Net zoals bij Spotify haalt Deezer ook inkomsten uit de abonnees en uit de advertenties. Dankzij de deal met Belgacom kan je een abonnement kopen met internet, telefonie en muziek via Deezer. En ook via deze inkomstbron kunnen de artiesten betaald worden. SIMFY Simfy is sinds kort ook beschikbaar in ons land. Het is, net zoals Deezer en Spotify, ook een streaming service. Deze haalt ook zijn inkomsten uit de abonnementen en uit de advertenties die in de gratis versie worden afgespeeld. Er zijn bij Simfy ook twee soorten abonnementen. Net zoals Deezer kosten deze 4,99 of 9,99/maand. Uit deze inkomsten wordt de artiest op een eerlijke manier vergoed. ONLINE STORES Er zijn ook tal van programma s of websites die online muziek aanbieden. Voor een lage prijs kan je losse tracks of een volledig album aankopen. Je hebt de cd niet in je handen, maar wel op jouw computer. Je betaalt dus voor een bestand, niet voor het fysieke album of de fysieke single. Het voordeel van deze online stores is dat je niet meteen een volledig album moet aankopen. Als je maar één liedje wil, is dit perfect mogelijk. De online stores worden wel bedreigd door de illegale downloadplatformen. Via deze platformen kan je ook muziek downloaden, met het enige verschil is dat je er niet voor moet betalen. Voor velen is dit dus heel aantrekkelijk. Maar ze staan er niet bij stil dat ze op deze manier de artiest niet steunen. En als de artiest geen steun meer krijgt van zijn fans, kan hij niet blijven bestaan. Net zoals bij de aanbieders van fysieke geluidsdragers, nemen de online stores ook een winstmarge op de muziek. En de btw gaat er ook van af. Daarnaast moeten ook mechanische reproductierechten worden betaald door de stores, en deze worden ook afgetrokken van de prijs. Als er dus een album verkocht voor 10, blijft er ongeveer 7 over voor de artiest. Maar om jouw muziek beschikbaar te kunnen stellen op deze platformen, moet je bij een 2 aggregator passeren. Die eist natuurlijk ook een procent, maar dit varieert van aggregator tot aggregator. 2 Een online distributeur die ervoor zorgt dat je jouw muziek online kan aanbieden. 9

10 Hieronder worden de bekendste online stores nog wat verder uitgelegd. ITUNES STORE itunes is een gratis programma waarmee je digitale muziek- en videobestanden op de computer kunt ordenen en afspelen. Daarnaast is het ook een winkel waar je alles vindt wat je nodig hebt om jezelf te amuseren. (www.apple.com) In de itunes Store vind je meer dan 26 miljoen nummers van hoge kwaliteit. De prijs van de nummers varieert. Recente, populaire songs kosten 1,29. De andere songs kosten 0,99 of 0,69. Je kan losse tracks kopen, maar je kan ook een album kopen ( 9,99). Als je al enkele nummers van het album gekocht hebt, worden deze van de prijs afgetrokken. Dit bewijst dat itunes een eerlijke vorm is van online muziek aanbieden. De gebruiker betaalt een schappelijke prijs voor zijn muziek en de artiest krijgt zijn verdiende inkomsten. itunes onthoudt ook de muziek die je reeds aankocht. Op basis van deze lijst toont itunes jou de songs you might like. En als extraatje zorgt itunes er ook voor dat je meteen de volledige achtergrond van de artiest ter beschikking hebt. EMUSIC emusic is an online music and audiobook store that operates by subscription. In exchange for a monthly subscription emusic users can download a fixed amount of tracks to their MP3 players per month. (www.wikipedia.org) emusic is te vergelijken met itunes. Je kan ook online muziek aankopen voor 0,49. Net zoals bij itunes koop je het bestand, niet de bestaande cd of single. Als je eerst enkele songs van een album wil beluisteren en achteraf beslist om het gehele album te kopen, worden de aangekochte songs ook van de prijs afgetrokken. emusic werkt meestal met een maandelijks abonnement. Je kan kiezen uit verschillende pakketten, afhankelijk van jouw frequentie van muziek aankopen. Elke maand worden jouw credits vernieuwd, en elke maand krijg je jouw afrekening. 10

11 Er bestaat ook een abonnement dat per trimester, per half jaar of per jaar moet worden betaald. Deze vorm wordt minder gebruikt maar wordt wel aangeboden. emusic is, net zoals itunes, ook een slimme online store. Hij onthoudt jouw muzieksmaak, en stelt artiesten of songs voor waarvan hij denkt dat je het ook leuk zo vinden. Zo kan je constant nieuwe muziek ontdekken en kan je jouw muziekkennis tot in het oneindige uitbreiden. AMAZON Amazon is net zoals itunes en emusic een online store. Je kan bij Amazon ook muziek aankopen, maar hier gaat het over de fysieke muziek. Je koopt dus geen bestand aan, maar de echte cd of single. Die wordt dan opgestuurd naar jouw opgegeven adres. De muziek wordt ook aan een lage prijs verkocht. Die prijzen zijn te vergelijken met deze van itunes en emusic. Naast muziek verkoopt Amazon nog tal van andere goederen. Computers, tuingerief, speelgoed, auto-onderdelen, Je kan bijna alles vinden op Amazon. LIVECIRCUIT Een tweede groep is het livecircuit. Hieronder verstaan we elke vorm van muziek presenteren aan het publiek. Dit hoeft dus niet noodzakelijk echt live te zijn. Vandaag de dag kan je via tal van kanalen optredens herbekijken. Ook het streamen van liveoptredens valt onder deze noemer. We zien een duidelijke verschuiving in het livecircuit. Vroeger brachten artiesten een cd uit, en gingen dan touren om deze te promoten. Nu zien we echter dat artiesten veel meer gaan optreden. Het is dus niet meer noodzakelijk om vooraf een cd uit te brengen. Ze stellen hun songs voor aan het publiek, en als er genoeg geld verkregen is met die optredens wordt er een cd uitgebracht. AUTEURSRECHTEN De laatste groep is de groep van de auteursrechten. Telkens een liedje van een bepaalde artiest gebruikt wordt, moeten er auteursrechten betaald worden. In België zijn er voor de muzieksector 3 belangrijke spelers. SABAM, PlayRight en SIMIM zorgen ervoor dat alle rechthebbende beloond worden. Naast deze organisaties hebben we ook nog de publisher. De publisher zorgt ervoor dat de auteursrechten zoveel mogelijk opbrengen voor de artiest. 11

12 SABAM SABAM documenteert de werken van haar auteurs om, telkens als een werk van haar repertoire openbaar uitgevoerd of vertoond wordt, de auteursrechten te innen en ze aan de auteur uit te keren. (www.sabam.be) SABAM zorgt ervoor dat de auteur/componist een vergoeding krijgt als zijn werk gebruikt wordt. Deze moet zich inschrijven bij SABAM. Om zich in te schrijven moet er lidgeld betaald worden. De auteur/componist kan een aandeel kopen bij SABAM ( 124). Als dit bedrag volledig betaald wordt, krijgt deze ook stemrecht in de AV. Hij kan er ook voor kiezen om maar ¼ van een aandeel te kopen ( 31). Dan heeft hij geen stemrecht, maar geeft hij SABAM wel de toestemming om al zijn rechten te beheren. Als dit gebeurd is, beheert SABAM alle songs, ook al zijn deze nog niet geschreven. Het is dus niet nodig om, telkens je een nieuwe song uitbrengt, deze aan te geven bij SABAM; SABAM beheert automatisch jouw gehele repertoire. Samengevat kunnen we dus stellen dat SABAM auteursrechten int van zodra de muziek aan de buitenwereld wordt getoond. De concertorganisator, het radiostation, de tv-zender, moet dus betalen indien hij de muziek wil gebruiken. SABAM int de auteursrechten op twee verschillende manieren. Enerzijds zijn er de individuele inningen. Als je bijvoorbeeld muziek op een cd wil zetten, moet je op voorhand de lijst van songs doorgeven aan SABAM. Voor deze nummers betaal je dan de mechanische reproductierechten. SABAM weet dus op voorhand al aan wie deze rechten toebehoren. Anderzijds hebben we de collectieve inningen. Daar zal SABAM ook auteursrechten innen, maar het is nog niet bekend voor wie het geld bestemd is. Het bekomen geld wordt dan verdeeld onder alle leden van SABAM. Hieronder worden nog eens de belangrijkste auteursrechten opgelijst die SABAM int. ALGEMEEN UITVOERINGS OF OPVOERINGSRECHT Als nummers uit het SABAM repertoire live worden uitgevoerd, door de auteur/componist zelf of door andere artiesten, moet er daarvoor door de organisatoren een vergoeding worden betaald. 12

13 UITVOERINGSRECHT VOOR HET UITZENDEN VAN MUZIEK Als nummers uit het SABAM repertoire op de lokale omroep (radio, tv,..) worden uitgezonden moet de omroep daar een vergoeding voor betalen. MECHANISCH REPRODUCTIERECHT VOOR FYSIEKE DRAGERS Als nummers uit het SABAM repertoire worden uitgebracht op een fysieke drager dan moet de producent daar een vergoeding voor betalen. Maar als de artiest een cd, vinyl, uitbrengt in eigen beheer kan hij, mits enkele voorwaarden, vrijgesteld worden van het mechanisch reproductierecht. MECHANISCH REPRODUCTIERECHT EN UITVOERINGSRECHT VOOR INTERACTIEF EN NIET- INTERACTIEF ONLINE GEBRUIK VAN MUZIEK Als nummers uit het SABAM repertoire aangeboden worden op een website (streaming, blog, youtube, ), dan moet daarvoor een vergoeding betaald worden. SYNCHRONISATIERECHTEN Als nummers uit het SABAM repertoire gekoppeld worden aan beeldmateriaal, zoals een reclamefilmpje, moet daarvoor een vergoeding betaald worden. THUISKOPIE De vergoeding voor de thuiskopie (=een kopie van een cd voor privé-gebruik) moet worden betaald door de producenten van blanco dragers of apparaten waarmee je muziek kan kopiëren. Die producenten rekenen die vergoeding dan door aan de klant (is inbegrepen in de prijs van een blanco drager). Dit wordt geïnd door Auvibel, die op zijn beurt de inkomsten verdeelt onder de leden van SABAM, SIMIM en PlayRight. DJ-LICENTIE Als een dj muziek wil spelen voor het grote publiek, mag dit niet via gekopieerde cd s, mp3s, (zie thuiskopie ). Daarvoor moet een vergoeding betaald worden, en die heet djlicentie. De dj betaalt deze vergoeding en mag dan wel via gekopieerde cd s of mp3s muziek spelen. PLAYRIGHT (www.playright.be) PlayRight zorgt voor het collectieve beheer van de naburige rechten van uitvoerende kunstenaars. We innen, beheren en verdelen de vergoedingen waarop uitvoerende kunstenaars recht hebben zoals de thuiskopie, de billijke vergoeding en het leenrecht. BILLIJKE VERGOEDING De Billijke Vergoeding is een vergoeding voor de uitvoerende muzikant en de producenten van muziek. De Billijke Vergoeding moet betaald worden indien de muziek van een bepaalde artiest publiek gesteld wordt. Deze komt ook bovenop de SABAM-vergoeding. Het is dus perfect mogelijk dat je én SABAM én Billijke Vergoeding moet betalen. 13

14 Deze vergoeding kreeg de naam Billijke Vergoeding omdat ze niet via de wet is opgelegd. Ze is na lang overleg met gebruikers een vaste waarde geworden, maar is niet erkend door de wet. LEENRECHT Dankzij het leenrecht krijgt de artiest ook een kleine vergoeding als zijn cd uitgeleend wordt (bv. in bibliotheken, ). De wet rond het leenrecht staat nog niet echt op punt, dus daar haalt de artiest niet zo veel inkomsten uit. THUISKOPIE De vergoeding voor de thuiskopie moet worden betaald door de producenten van blanco dragers of apparaten waarmee je muziek kan kopiëren. Die producenten rekenen die vergoeding dan door aan de klant (is inbegrepen in de prijs van een blanco drager). Zo krijgt de artiest ook zijn deeltje van de inkomsten waar hij recht op heeft. NABURIGE RECHTEN PlayRight zorgt voor een vergoeding voor de uitvoerende muzikant. De muzikant moet zich, net als bij SABAM, inschrijven bij PlayRight. Het verschil met SABAM is dat PlayRight de uitvoerende muzikant voorziet van een vergoeding. Het is namelijk niet altijd zo dat de componist de muziek ook uitvoert. Denk aan Idool. Meestal wordt een liedje geschreven voor de winnaar. De winnaar is dan dus geen componist, maar wel de uitvoerende muzikant. SIMIM SIMIM heeft tot doel om op een zo effectief mogelijke wijze de rechten voor de muziekproducenten te innen en te verdelen onder de rechthebbenden. (www.simim.be) BILLIJKE VERGOEDING De Billijke Vergoeding is een vergoeding voor de uitvoerende muzikant en de producenten van muziek. De Billijke Vergoeding moet betaald worden indien de muziek van een bepaalde artiest publiek gesteld wordt. Deze komt ook bovenop de SABAM-vergoeding. Het is dus perfect mogelijk dat je én SABAM én Billijke Vergoeding moet betalen. Deze vergoeding kreeg de naam Billijke Vergoeding omdat ze niet via de wet is opgelegd. Ze is na lang overleg met gebruikers een vaste waarde geworden, maar is niet erkend door de wet. KABELRECHTEN Wanneer een radio- of Tv-station naast de traditionele uitzending van het signaal ook gebruik maakt van de kabel om zijn programma s tot bij de kijker te brengen, dan moet voor deze distributievorm ook een vergoeding betaald worden aan de muziekproducenten. Simim int de vergoeding rechtstreeks. (www.simim.be) 14

15 THUISKOPIE De vergoeding voor de thuiskopie moet worden betaald door de producenten van blanco dragers of apparaten waarmee je muziek kan kopiëren. Die producenten rekenen die vergoeding dan door aan de klant (is inbegrepen in de prijs van een blanco drager). Zo krijgt de artiest ook zijn deeltje van de inkomsten waar hij recht op heeft. ACHTERGRONDMUZIEK PRODUCENTEN Het maken van reproducties ten behoeve van achtergrondmuziek is onderworpen aan het exclusieve recht van de muziekproducent. (www.simim.be) Als je dus een compilatie maakt om in jouw café, restaurant, af te spelen als achtergrond muziek, moet je daar ook een vergoeding voor betalen. SABAM int voor de auteur/componist, SIMIM int dit voor de producent. PUBLISHER Een laatste, heel belangrijke speler binnen de auteursrechten, is de publisher. De publisher zorgt ervoor dat de artiest zo veel mogelijk geld uit de auteursrechten kan halen. Dit gebeurt door muziek te koppelen aan reclamespots, videogames, films, De publisher moet zich ook verplicht aansluiten bij SABAM. SABAM int synchronisatierechten, en een deel van die rechten komen ook aan hem toe. Naast zijn taak om ervoor te zorgen dat de auteursrechten zoveel mogelijk opbrengen, zorgt de publisher vaak ook dat de artiest een cd kan maken. Heel veel cd s zijn gemaakt met de voorschotten van de publisher. Hij berekent als het ware het bedrag dat hij kan verdienen met de auteursrechten, en leent dit dan aan de artiest. Natuurlijk is het dan de bedoeling dat de auteursrechten genoeg opbrengen zodat de publisher zijn geld terug ziet. 15

16 STEUN VIA DE OVERHEID Naast de verschillende inkomstenbronnen kan de artiest ook rekenen op steun van de overheid. Enerzijds zijn er tal van subsidies ter beschikking voor kunstenaars, die vastgelegd zijn binnen het Kunstendecreet. Anderzijds zijn er ook organisaties die de artiest financieel steunen. SUBSIDIEMOGELIJKHEDEN BINNEN HET KUNSTENDECREET KUNSTENDECREET Het Kunstendecreet richt zich tot het professionele kunstenveld, concreet kunstenaars en organisaties werkzaam in of behorend tot een van de volgende sectoren of mengvormen daarvan: theater, muziektheater, dans, kunstencentra, werkplaatsen, kunsteducatie, muziek, audiovisuele kunsten, sociaal-artistiek, architectuur, vormgeving, beeldende kunsten, en nieuwe media. Daarnaast biedt het de mogelijkheid om subsidies aan te vragen voor (niet-literaire) publicaties, opnameprojecten en internationale initiatieven. (www.kunstenenerfgoed.be) Binnen het Kunstendecreet bestaan er twee grote vormen van subsidiëring. De subsidies voor individuele kunstenaars en de subsidies voor organisaties. SUBSIDIES VOOR INDIVIDUELE KUNSTENAARS Deze subsidiëring gebeurt vooral via ontwikkelingsgerichte beurzen, projectsubsidies en creatie-opdrachten. De meeste muzikanten komen hiervoor niet in aanmerking, dus deze vorm van subsidiëring komt niet veel voor in de muziekwereld. We gaan hier ook niet verder op in. Binnen deze subsidies hebben we wel nog andere vormen van subsidiëring die voor beide (individuele kunstenaars en organisaties) toegankelijk zijn. Het gaat hier over subsidies voor opnameprojecten of een tussenkomst in reis en transportkosten. OPNAMEPROJECTEN Als je als artiest een cd wil opnemen, kan je daarvoor subsidies aanvragen bij de overheid. Het is wel belangrijk om te weten dat je niet zomaar subsidies kan verkrijgen. Je moet een complex dossier invullen en afgeven, je moet duidelijk omschrijven waarvoor je het geld zal gebruiken, Om een subsidie te krijgen voor een opnameproject, moet je minimum 1000ex. aanmaken en moet er minimum 60% bestemd zijn voor verkoop. Dit zorgt ervoor dat beginnende artiesten vaak niet in aanmerking komen voor deze subsidie. Als beginnende band is het heel moeilijk om al meteen zoveel cd s te maken en deze ook verkocht te krijgen. 16

17 TUSSENKOMST REIS-, VERBLIJF- EN TRANSPORTKOSTEN Deze naam spreekt voor zich. Het gaat hier over een subsidie die je als artiest kan aanvragen voor jouw reiskosten. Ze worden vooral toegekend aan beginnende artiesten die projecten in het buitenland willen verwezenlijken. De overheid wil de Vlaamse artiest als het ware aanmoedigen om zich in het buitenland te gaan bewijzen. Wel één heel belangrijk detail: je krijgt het geld niet meteen. Dit wil dus zeggen dat je als artiest alles moet kunnen betalen (voorschieten), maar de overheid betaalt jou wel terug. SUBSIDIES VOOR ORGANISATIES Organisaties kunnen, net zoals individuele kunstenaars, ook een aanvraag indienen voor bovenstaande subsidies. Naast deze twee vormen, zijn er ook nog twee andere vormen van subsidiëring die enkel bedoeld zijn voor organisaties. WERKINGSSUBSIDIES De werkingssubsidie is een subsidie die een professionele organisatie, hier een muziekclub of festival, kan aanvragen om zijn dagelijkse werking mee te financieren. Net zoals bij alle andere subsidies moet een dossier opgemaakt worden waarin duidelijk omschreven staat voor welke doeleinden het geld gebruikt zal worden, wat de organisatie met deze subsidie wil bereiken, De werkingssubsidie kan over vier of twee jaar gaan. De vierjarige subsidie is vooral interessant voor organisaties die al een tijdje bestaan. Met deze subsidie kunnen ze een langetermijnsplan opstellen en kunnen ze ook wat nieuwe dingen realiseren. De tweejarige subsidie wordt vooral aangevraagd door nieuwkomers. Het is een mooi extraatje voor de start van hun organisatie en kan hen het nodige financiële duwtje in de rug bezorgen. PROJECTSUBSIDIES Waar de werkingssubsidie over de gehele organisatie gaat, gaat de projectsubsidie over één enkel project. Als je als muziekclub bijvoorbeeld een grootschalig event wil organiseren, kan je een projectsubsidie aanvragen bij de overheid. Zo heb je een groter budget en kan je meer realiseren. Je kan als organisatie wel een projectsubsidie aanvragen als je niet in aanmerking komt voor de werkingssubsidie. Nadeel hiervan is wel dat de projectsubsidie maar over één jaar gaat, en dat deze dus telkens opnieuw moet aangevraagd worden. 17

18 ANDERE ONDERSTEUNINGSVORMEN Naast de subsidiemogelijkheden binnen het Kunstendecreet zijn er ook nog enkele organisaties die kunstenaars steunen. CULTUURINVEST Een eerste organisatie die de artiest van financiële middelen voorziet is CultuurInvest. De naam zegt het zelf: CultuurInvest doet een investering. Dit wil dus zeggen dat de artiest een soort van lening aangaat bij deze organisatie. Het is de bedoeling dat het geld nuttig gebruikt wordt zodat er winst gemaakt wordt en zodat de artiest de investering kan terugbetalen. Om een investering van CultuurInvest te verkrijgen, moet je met een degelijk businessplan op de proppen komen. Je moet er dus als artiest heel wat werk in stoppen, maar het kan wel heel gunstig zijn voor jouw verdere ontplooiing. MINITOELAGE Ook de minitoelage zorgt ervoor dat de artiest een bepaald project kan realiseren als hij even in geldnood zit. Het gaat hier ook om een investering, net zoals bij CultuurInvest. De minitoelage kan niet gecombineerd worden met een andere vorm van ondersteuning door de overheid. Ze moet terugbetaald worden binnen een periode van 4 jaar en schommelt tussen de 500 en 7500 euro. AANBOD PODIUM Aanbod Podium is een website waarop je artiesten kan boeken aan een lagere prijs. Aanbod Podium (lees: de overheid) betaalt een deel van de gage van de artiest, waardoor de concertorganisator minder moet betalen dan de normale prijs. Om in aanmerking te komen moet je beloven aan Aanbod Podium dat je voor 2 jaar hetzelfde repertoire zal spelen. Als je goedgekeurd wordt, kom je voor 2 jaar in de lijst terecht. 18

19 DEEL 2: ONDERZOEK 19

20 OVERZICHT MUZIEKINDUSTRIE De muziekindustrie heeft de laatste jaren serieuze veranderingen ondergaan. Dat de muziekindustrie niet stilstaat, is natuurlijk vanzelfsprekend. Maar sommige veranderingen zijn nefast voor de artiest en voor zijn inkomen. HET DIGITALE TIJDPERK Een eerste grote verandering is de forse daling in de cd-verkoop. Fysieke cd s zijn minder en minder populair en worden minder en minder verkocht. Daartegenover staat wel de groeiende populariteit van de online muziekverkoop. Volgens een onderzoek van BEA (Belgian Entertainment Association) is het streamen van muziek goed voor 3% van de inkomsten voor de Belgische muziekindustrie. Bron: Belgian Entertainment Association In bovenstaande tabel is duidelijk te zien dat de losse tracks hun weg gevonden hebben in de wereld van de digitale muziek. Fysieke singles worden nog heel weinig verkocht, terwijl ze op digitale platformen heel populair zijn. Daartegenover zien we dat de online verkoop van albums nog traag op gang komt. De globale online muziekverkoop blijft stijgen. Meer en meer online platformen proberen aanwezig te zijn over de hele wereld. Spotify en Deezer zijn sinds 2011 beschikbaar in ons land en dat werpt zijn vruchten af. In onderstaande figuur worden de globale digitale inkomsten over de jaren heen voorgesteld. Ze blijven fors stijgen, en dat zullen ze ongetwijfeld nog even blijven doen. Bron: Digital Music Report 2013 (IFPI) 20

21 Er wordt ook soms vergeten dat elke nieuwe drager een negatief effect heeft op de oudere dragers. Zo werd de cassette verdreven door de vinyl, en werd die op zijn beurt verdreven door de cd. Het is dus niet uitzonderlijk dat de opkomst van streaming services en online stores de cd-verkoop in het nauwe drijft. Dat streaming vandaag de dag heel populair is, moeten we niet meer vertellen. Volgens een onderzoek van Ipsos MediaCT zijn de streaming services in sommige landen zelfs populairder dan de online stores. 21

22 In onderstaande grafieken worden de verschillende inkomstenbronnen procentueel voorgesteld per jaar. We zien duidelijk dat het aandeel van de cd elk jaar fors daalt, en dat er ook heel wat nieuwe bronnen bijgekomen zijn. In de grafiek van 2003 zien we duidelijk dat het digitale tijdperk nog niet begonnen was. We zien enkel fysieke geluidsdragers, met in het bijzonder de cd. Hij zorgde in 2003 voor maar liefst 94,8% van de inkomsten voor de artiest. De grafiek van 2004 ziet er al meteen heel wat anders uit. Het valt meteen op dat er enkele extra s bijgekomen zijn, zoals downloads. We zien ook dat de cd-verkoop zijn eerste daling kent. In 2004 is het namelijk 92,7%, 2,1% minder dan in

23 De grafiek van 2005 ziet er nog meer overladen uit. Streaming komt zijn aandeel ook opeisen en meer en meer bronnen worden uitgebreid met het woordje download. We zien ook dat er in 2005 voor het eerst mobile te lezen staat. Smartphones komen meer en meer op, en je kan dus meer en meer met je gsm gaan doen. Dus ook muziek gaan streamen en beluisteren. De cd-verkoop krijgt ook een serieuze deuk. Hij is in vergelijking met ,1% gezakt. In 2006 zien we de cd-verkoop alweer wat dalen. En dat terwijl de online platformen meer en meer plaats innnemen. In 2006 zijn deze goed voor 16,1% van de inkomsten. En het ziet ernaar uit dat dit enkel maar zal stijgen. In 2007 kreeg de cd-verkoop zijn zwaarste daling. Op één jaar tijd ging deze 10% achteruit. Een serieuze deuk, maar die deuk wordt deels weggewerkt door de online platformen. Streaming, downloading, mobile zijn de nieuwe begrippen in de muziekindustrie. Samen zijn ze goed voor ¼ van de inkomsten. 23

24 In 2008 is het officieel. De fysieke singles zijn verdwenen. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat losse tracks niet meer populair zijn. Ze vinden hun weg in het online wereldje, terwijl de albums nog wat achterblijven. In 2009 zien we een nieuwe bron verschijnen. synchronisatie. Deze is al meteen goed voor 2,6% van de inkomsten. De artiest moet zijn inkomen ergens anders zien te halen, en dat gebeurt vanaf 2009 ondermeer door zijn muziek aan reclamespots e.d. te linken. 2010, het jaar waarin de LP een tweede leven kreeg. Terwijl alle andere fysieke dragers richting de 0% gaan, gaat de LP richting de 2%. De liefhebbers willen terug geld investeren in de oude maar o zo charmante LP. 24

25 In 2011 slaagt de vinyl single er ook in om terug positief te worden. Met een miniem aandeel van 0,1% vindt hij zijn weg terug in het inkomstenmodel van de artiest. In 2012 is het meer dan duidelijk. De fysieke dragers worden stilaan verdreven door het internet. In vergelijking met 2003 is de CD-verkoop 59% (!) gedaald. Maar bizar genoeg blijft de verkoop van de LP stijgen. Meer en meer bands brengen hun muziek ook uit op LP. Het worden collectors items, en de echte muziekliefhebber wil er een aardig bedrag voor neertellen. Deze cijfers bewijzen het. Het digitale tijdperk leeft. En hoe. Jaar na jaar zagen we de cdverkoop dalen met een bepaald percentage, terwijl het online aandeel met bijna datzelfde percentage steeg. De cd-verkoop daalde in 9 jaar tijd met bijna 60%, maar de nieuwe platformen zorgen voor tal van nieuwe inkomstbronnen voor de artiest. 25

26 HET LIVECIRCUIT Doordat de cd-verkoop zo veel gedaald is en de online verkoop er nog niet in geslaagd is om dat gat te dichten, moeten de artiesten hun inkomen ergens anders zien te vinden. En dit is waar het livecircuit er aan te pas komt. Artiesten gaan meer en meer touren, om zo hun muziek te promoten. In België hebben we een heel ruim aanbod aan podiummogelijkheden. We hebben enerzijds de kleinere clubs, zoals AB in Brussel en de Vooruit in Gent. Anderzijds beschikken we ook over grotere concertzalen, zoals het Sportpaleis in Antwerpen. En natuurlijk mogen we ons ruim aanbod aan festivals niet vergeten. Met ons kleine landje zijn we wereldwijd beroemd wegens ons groot aanbod aan zomerfestivals. We hebben veel geluk in België met al deze kansen, maar ze zijn voor de artiest broodnodig. Het livecircuit speelt een steeds belangrijkere rol in het inkomstenmodel van de artiest. De gages van artiesten liggen ook steeds hoger. Dit is enerzijds te wijten aan de bekendheid van de artiest. Hoe bekender je bent, hoe meer geld je kan vragen voor een optreden. Maar anderzijds is dit ook te wijten aan de gedaalde inkomsten uit cd-verkoop. Als de artiest zijn geld niet uit deze bron kan halen, dan moet hij het ergens anders gaan zoeken. En dat is vandaag de dag in het livecircuit. We zien ook een duidelijke verandering in de reden waarom artiesten zo veel gaan optreden. Vroeger maakten artiesten een plaat en brachten deze uit. Daarna gingen ze met die plaat touren om ze zoveel mogelijk te promoten en ze dus zoveel mogelijk te verkopen. De laatste jaren zien we echter dat dit verandert. Nu gaan artiesten zoveel mogelijk gaan optreden. Het is dus niet meer noodzakelijk om te gaan touren met een nieuwe plaat op zak. ILLEGAAL DOWNLOADEN Het illegaal downloaden leidde een periode van grote verandering in voor de muziekindustrie. Er kwamen tal van sites online waar je niets moest betalen voor de muziek. Allemaal heel aantrekkelijk natuurlijk, maar velen vergeten dat ze zo hun favoriete artiest niet steunen. Volgens het Digital Music Report 2013 (IFPI) bezoekt 32% van alle internetgebruikers nog altijd illegale sites. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat er ook effectief 32% is die iets downloadt via die site, maar ze gaan er wel naar op zoek. Ook dankzij het opkomen van de streaming services (Spotify, Deezer, Simfy, ) kent de illegale downloadmarkt al heel wat minder gebruikers. Ze worden beschikbaar in meer en meer landen en vormen op die manier een goed alternatief voor de illegale downloads. Just two years ago, the largest international services such as itunes, Spotify and Deezer were present in just over 20 countries. Today they are in more than 100. (Frances Moore, chief executive IFPI) 26

27 In onderstaande figuur zien we dat 62% van alle internetgebruikers legale platformen gebruikt. Bron: Digital Music Report 2013 (IFPI) Megaupload, één van de grootste illegale downloadsites, werd in 2012 offline gehaald. De oprichters van deze site kregen een aanzienlijke boete en hebben volgens het gerecht criminele feiten gepleegd. Er hangt hen een serieuze straf boven het hoofd, en dat maakte enkele andere 3 cyberlockers bang. In onderstaande figuur zien we dat, sinds het sluiten van Megaupload, de andere cyberlockers ook een stap achteruit doen. Bron: Digital Music Report 2013 (IFPI) Het Digital Music Report 2013 (IFPI) beschrijft de verschillende stappen die moeten ondernomen worden om komaf te maken met al deze illegale downloadsites. Eerst en vooral moet er meer controle zijn op advertising. Er zijn heel veel bedrijven die, meestal zonder dat ze het zelf weten, adverteren op illegale downloadsites. 3 Cyberlockers zijn als het ware digitale harde schijven. Je kan tal van bestanden opslaan op jouw persoonlijke account. Daarna kan je jouw account delen met vrienden, zodat zij ook toegang hebben tot jouw bestanden. 27

28 En net dit zorgt ervoor dat deze kunnen blijven bestaan. Dankzij de advertenties kunnen de sites geld innen en zo kunnen ze zonder problemen verder doen met het verspreiden van illegale muziek. Daarnaast is het ook belangrijk dat de zoekmachines geen voorrang geven aan de illegale downloadsites. In onderstaande figuur zien we dat de eerste pagina op elke zoekmachine uit meer dan 60% aan illegale links bestaat. Dit cijfer moet radicaal dalen om de illegale downloadsites zo weinig mogelijk overlevingskansen te bieden. Ten laatste is het ook belangrijk dat de ISPs (Internet Service Providers) de toestemming tot deze illegale sites blokkeren. In vijf Europese landen, waaronder België, werd The Pirate Bay offline gehaald. Dit zorgde meteen voor een daling van het aantal gebruikers met 67%. (IFPI) Steve Jobs besloot in 2004 om itunes op te richten. Dankzij dit legale platform steeg de online verkoop aanzienlijk. Dit ging ook meteen het illegaal downloaden al een beetje tegen. Het legale, digitale tijdperk was begonnen, en langzaam aan volgden meer en meer nieuwe platformen. En net dankzij deze platformen krijgen de illegale platformen een deuk. Er komen ook steeds nieuwe sites of softwares om legaal muziek te downloaden bij. Zo lanceerde Google in 2011 Google Music. Sinds kort is die ook beschikbaar in ons land. Ook Twitter lanceerde een nieuwe muziekapp; #music. Momenteel is die enkel beschikbaar voor iphone, maar het is de bedoeling dat dit uitgebreid wordt. Dankzij al deze goedkope alternatieven worden de illegale downloads onderdrukt. 28

29 CONCLUSIE De muziekindustrie onderging de laatste jaren tal van veranderingen. De artiesten kregen het moeilijker en moeilijker en zagen hun inkomen dalen. In 2012 is de muziekindustrie begonnen met zijn herstel. Na vele jaren van verlies kent ze in 2012 een positieve stijging. Met een schuchtere 0,2% kreeg ze terug een beetje hoop. Er worden ook meer en meer maatregelen genomen om de illegale downloads tegen te gaan. IFPI benoemt 2013 tot het jaar waarin ze piraterij zullen tegengaan door samen te werken met adverteerders, zoekmachines, Maar we moeten toch realistisch blijven. Veel online diensten zijn nog niet optimaal en genereren voor de artiest niet het nodige geld. De muziekindustrie heeft nog een lange weg te gaan vooraleer deze volledig hersteld is, en dat moeten we in ons achterhoofd blijven houden. 29

30 DEEL 3: CASE 30

31 KOSTEN VS OPBRENGSTEN: EEN VERGELIJKING Voor dit deel van mijn eindwerk ging ik op bezoek bij Hans Ascrawat. Hans is manager van Goose, SX, Das Pop en tal van andere Vlaamse artiesten die een goede, buitenlandse reputatie hebben of aan het opbouwen zijn. Ik wilde graag weten waar het grootste deel van de inkomsten van de artiesten vandaan komt en hoe dat tegenover de kosten staat die ervoor gemaakt worden. KOSTEN Alles wat een artiest doet kost natuurlijk ook geld. Veel geld. Hieronder worden alle kosten beschreven waarmee een artiest te maken heeft. Veel van deze kosten zijn onbekend voor ons, dus het is toch wel even schrikken als je al ze allemaal opgelijst ziet. LIVECIRCUIT Het livecircuit is de laatste jaren heel belangrijk geworden voor de artiest. Door de gedaalde cd-verkoop zijn de artiesten als het ware verplicht om meer en meer concerten te geven. Maar daar komen natuurlijk ook heel wat kosten bij te pas. De kunst is om deze kosten terug te verdienen en er toch ook nog geld aan over te houden. Het is heel moeilijk om op de kosten binnen het livecircuit een exact cijfer te plakken. Een artiest speelt bijvoorbeeld meer in de zomer, waardoor de kosten in die periode dus een pak hoger liggen dan tijdens het jaar. Anderzijds hangt het ook af van de plaats waar de band speelt. In veel landen moet er een taks betaald worden door de artiest om daar te mogen spelen. Natuurlijk zal de gage ook aangepast worden aan de tourkost. Als de artiest veel uitgaven moet doen om ergens te spelen, zal hij automatisch ook een hogere gage eisen. Algemeen kunnen we stellen dat ongeveer 30% à 50% van alle gemaakte kosten toekomen aan de kosten voor het livecircuit. LONEN Een eerste kost die komt kijken bij een optreden zijn de lonen. Om een concert te kunnen geven moeten natuurlijk heel wat derden ingeschakeld worden. En natuurlijk moeten deze ook hun brood verdienen met die concerten, dus er moeten lonen uitgekeerd worden. 31

32 BANDLEDEN Voor de meeste artiesten is hun muziek hun inkomen. Dit wil dus zeggen dat ze als het ware werken terwijl ze muziek maken. En iedereen die werkt heeft recht op een loon. De artiesten krijgen dus een loon voor hetgeen ze doen. Dit is al een eerste, niet te onderschatten kost die komt kijken bij het organiseren van een concert. PRODUCTIE Er moet natuurlijk ook voor gezorgd worden dat de artiest niets tekort komt tijdens zijn tour of optreden. Catering en overnachting zijn onmisbaar voor de artiest. Daarnaast moet er ook nog vanalles gehuurd worden. We denken hierbij aan de backline, het licht, het geluid, CREW Om een concert in goede banen te leiden hebben we een crew nodig. Het gaat hier over techniekers (licht & geluid), maar ook over mensen die ervoor zorgen dat de planning nageleefd wordt, dat alles verloopt zoals afgesproken en dat iedereen ook weet wat zijn taak is. Om dit te kunnen doen zijn er productiemedewerkers nodig. Ook voor deze mensen is dit hun broodwinning, dus zij hebben ook recht op een loon. TRANSPORT Een tweede kostenpost is het transport. Al het materiaal moet terplekke geraken, en de artiest natuurlijk ook. Vaak moeten daarvoor extra vervoersmiddelen ingehuurd worden. De grootste bands hebben hun eigen tourbus, maar in België worden die meestal gehuurd via een externe firma. Daarbij komt ook nog eens de kost van de chauffeur, want niet iedereen mag met een bus rijden. De kost voor het transport hangt natuurlijk ook af van de plaats waar de band moet spelen. Een rit naar Italië is vanzelfsprekend duurder dan een rit naar Brussel voor de Belgische artiest. VERZEKERING De verzekeringen die moeten worden afgesloten zijn vaak een vergeten kost voor buitenstaanders. De volledige crew moet verzekerd worden tijdens het werk, maar ook het materiaal moet over een verzekering beschikken. 32

33 REPETITIE Om ervoor te zorgen dat de optredens die je als artiest geeft perfect verlopen, is er natuurlijk ook nood aan repetitie. De meeste artiesten beschikken over een repetitieruimte, maar die is niet te vergelijken met een zaal zoals de AB in Brussel. Er moet dus een repetitieruimte afgehuurd worden, maar er is ook nood aan materiaal. Met een ruimte alleen kunnen de artiesten niet repeteren. En de catering mag ook niet vergeten worden. Vaak repeteren artiesten dagenlang, en zonder enig eten of drinken is het heel moeilijk om te presteren. MERCHANDISE Merchandise is de verzamelnaam voor producten die een link hebben met je naam, muziek en stijl. (Poppunt Magazine) Volgens Poppunt Magazine zijn er drie belangrijke redenen om merchandise te verkopen. Eerst en vooral is merchandise, sinds de gedaalde cd-verkoop, een zeer belangrijke bron van inkomsten geworden voor de artiest. Fans geven minder graag geld uit aan een cd, maar een t- shirt van hun favoriete band is en blijft toch wel een hebbeding. Daaruit volgt dat je veel mensen tegen het lijf loopt die een t-shirt van een bepaalde band dragen. Onbewust kijk je naar die t-shirt en zie je de naam van die band. Als je hem niet kent word je nieuwsgierig en zal je misschien wel muziek opzoeken van die band. Merchandise is dus ook een vorm van promotie voor de band. En als laatste is merchandise ook een soort van verbintenis tussen de band en zijn fans, maar ook tussen de fans onderling. Merchandise is dus heel belangrijk voor de artiest. Na een optreden word je als het ware verplicht om te passeren aan de merchstand. Er worden tal van gepersonaliseerde spullen aangeboden, en vaak staan de artiesten ook zelf bij die stand om handtekeningen etc. uit te delen. Als ware muziekfan kan je niet weerstaan aan de verleiding, en voor je het weet loop je rond in hun t-shirt. Om zo n gepersonaliseerde spullen te maken van jouw band is natuurlijk ook geld nodig. Als we stellen dat een item aan 15 à 20 verkocht wordt op een optreden, zit daar ongeveer 7 (excl. btw) aan kosten in. De artiest houdt er dus ongeveer 5,50 aan over. Volgens Hans kan je stellen dat je per aanwezige persoon 1 verdient aan merchandising voor eigen shows. Als Goose of SX dus bijvoorbeeld ergens alleen gaat optreden, en er komen 800 personen het concert bijwonen, verdienen ze ongeveer 800 aan merchandising. 33

34 PROMOTIEKOSTEN Als artiest moet je jouw muziek verkopen aan de mensen, je moet ze ermee overladen. Een website, een facebookpagina, affiches, Het kost allemaal geld én personeel. De laatste jaren zie je meer en meer artiesten die corporate events gaan doen. Bij zo n corporate events gaat een bedrijf een bepaalde groep inhuren om tijdens hun event een concert te geven. Goose heeft bijvoorbeeld vorig jaar een optreden verzorgd tijdens een event van Mercedes. Het is een heel belangrijke bron van inkomsten geworden voor de artiest. Zo n corporate events zullen ongetwijfeld belangrijker worden met de jaren. OPNAMEKOSTEN Het volstaat niet om als artiest muziek te maken en die te spelen in je repetitieruimte. Je moet de muziek aanbieden aan de consument, en om dat te kunnen doen moet je de studio in duiken. Om dat af te huren moet je een serieus bedrag op tafel leggen. Er zijn ook mensen nodig die de opnames bewerken, die alles in goede banen leiden. Denk maar aan een producer, iemand die zorgt voor de mastering, En natuurlijk komt hierbij ook weer catering aan te pas. VASTE KOSTEN Zoals bij elk bedrijf zijn er voor de artiesten ook overheadkosten. Dit zijn de vaste kosten, kosten die sowieso gemaakt worden, onafhankelijk van de activiteit van de band. We denken hierbij aan telefoonkosten, verplaatsingskosten, 34

35 OPBRENGSTEN Natuurlijk verdient de artiest ook geld met hetgeen hij doet. Er zijn drie grote groepen waaruit de artiest geld uithaalt. Het livecircuit, de merchandise en de rechten. Inkomsten 15% 5% Livecircuit Merchandise Rechten 80% We zien duidelijk dat het livecircuit heel belangrijk geworden is voor de artiest. Het zorgt voor 80% van zijn inkomsten. Het is dus niet raar dat een band tegenwoordig zoveel optreedt. Daarnaast zorgt de merchandise voor 5% van de inkomsten. Een laatste groep, die goed is voor 15% van de inkomsten van de artiest is de groep van de rechten. De artiest kan al die illegale downloads dus missen als kiespijn. Want als zijn muziek illegaal gedownload wordt, komen er geen centen binnen die voortvloeien uit de rechten. Ook de inkomsten die uit de geluidsdragers binnenkomen vallen ook onder deze groep. Voor de bands waarvan Hans het management verzorgt, is de kost voor het maken van een cd ongeveer gelijk aan de opbrengsten ervan. De inkomst ligt wel een heel pak hoger als de muziek gebruikt wordt voor synchronisatie deals (bv. muziek koppelen aan een reclamespotje). 35

De zakelijke kant van muziek

De zakelijke kant van muziek De zakelijke kant van muziek Leerlingentekst en opdrachten Muziek en tekst: eigendom, rechten en geld verdienen Je bent gek op muziek en wat is nou leuker dan van je hobby je werk maken? Als je een bandje

Nadere informatie

DE MUZIEKAUTEUR BIJ SABAM WWW.SABAM.BE

DE MUZIEKAUTEUR BIJ SABAM WWW.SABAM.BE DE MUZIEKAUTEUR BIJ SABAM WWW.SABAM.BE WOORD VOORAF Tussen het schrijven van een muziekwerk en de weg naar het publiek is er een belangrijke stap waarbij SABAM je graag met raad en daad bijstaat : je als

Nadere informatie

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1

5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 5. Auteursrecht op internet: waarom moeilijk doen als het makkelijk kan? Een pleidooi voor collectief beheer 1 Erwin Angad-Gaur E r worden, zowel nationaal als internationaal, veel discussies gevoerd over

Nadere informatie

Internetmuziekdienst Spotify groeit snel; er zijn al meer dan 10 miljoen gebruikers in de zeven aangesloten landen. Wat kun je er wel en niet mee?

Internetmuziekdienst Spotify groeit snel; er zijn al meer dan 10 miljoen gebruikers in de zeven aangesloten landen. Wat kun je er wel en niet mee? Wat is Spotify Internetmuziekdienst Spotify groeit snel; er zijn al meer dan 10 miljoen gebruikers in de zeven aangesloten landen. Wat kun je er wel en niet mee? L egaal Spotify is een legale online muziekdienst.

Nadere informatie

AUTEURSRECHTEN EN SABAM

AUTEURSRECHTEN EN SABAM AUTEURSRECHTEN EN SABAM EVENTFORUM 2014, MOD, HASSELT 23/04/2014 Community manager Siegfried Bakelants 2014 WIE WAT HOE CV: http://be.linkedin.com/in/siegfriedbakelants BLOG: http://siegfriedbakelants.wordpress.com/

Nadere informatie

SABAM WAT IS HET? Aarlenstraat 75-77. 1040 Brussel www.sabam.be

SABAM WAT IS HET? Aarlenstraat 75-77. 1040 Brussel www.sabam.be SABAM WAT IS HET? Aarlenstraat 75-77 1040 Brussel www.sabam.be WAT IS SABAM? De Belgische Vereniging van Auteurs, Componisten en Uitgevers Gesticht op privé initiatief van auteurs, componisten en uitgevers

Nadere informatie

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar?

Muziek downloaden MP3 WMA Liedjes of albums? Collectie Waar? Muziek downloaden Muziek downloaden kan op verschillende manieren en bij verschillende diensten. Op deze pagina leggen we uit wat de mogelijkheden zijn. Formaten Verschillende download diensten bieden

Nadere informatie

Gery Bessemans Nationaal Adviseur Beëdigd

Gery Bessemans Nationaal Adviseur Beëdigd Gery Bessemans Nationaal Adviseur Beëdigd De auteurswet Wat is beschermd door auteursrecht? Wat is beschermd door naburige rechten? Welke rechten zijn beschermd? De muziekwereld en andere CVBA s. Muziek

Nadere informatie

Kunstendecreet. decreet ondersteuning professionele. kunsten Vlaamse Gemeenschap

Kunstendecreet. decreet ondersteuning professionele. kunsten Vlaamse Gemeenschap Kunstendecreet decreet ondersteuning professionele kunsten Vlaamse Gemeenschap Vernieuwing regelgeving Kunsten 1. Historiek 2. Structuur nieuwe Kunstendecreet 2.1. Organisatie Kunstenbeleid 2.2. Subsidie

Nadere informatie

DE LITERAIRE AUTEUR BIJ ARTES

DE LITERAIRE AUTEUR BIJ ARTES DE LITERAIRE AUTEUR BIJ ARTES WWW.SABAM-ARTES.BE WOORD VOORAF Tussen het schrijven van een manuscript en de weg naar het publiek moet je een belangrijke stap zetten, een cruciale stap waarbij ARTES je

Nadere informatie

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8

Case 2 start-ups. 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13. Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Case 2 start-ups 21 maart 2015 Gemaakt door: - Bertje van Loo - Dennis Langeveld - Lorianne Hooijmans Groep 13 Case 2 Start-ups groep 13 1-8 Inhoud Interne analyse... 3 Peerby... 3 Over Peerby... 3 Lean

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden Kunstendecreet

Subsidiemogelijkheden Kunstendecreet Subsidiemogelijkheden Kunstendecreet Meerjarige werkingsubsidies Projectsubsidies (organisaties) Subsidies voor kunstenaars: Ontwikkelingsgerichte beurzen Projectsubsidies voor kunstenaars Creatieopdrachten

Nadere informatie

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto?

FOTOREGELS. Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s. Het auteursrecht. Als ik een foto koop, krijg ik dan ook de rechten op de foto? FOTOREGELS Uitleg en regels rondom het gebruik van foto s Over auteursrecht op foto s is bij consumenten wel eens onduidelijkheid. Soms kan dat tot vervelende situaties leiden voor zowel klant als fotograaf.

Nadere informatie

Promoveren : gekkenwerk!

Promoveren : gekkenwerk! Promoveren : gekkenwerk! 1. Een onderwerp vinden Neem je broedtijd: zeer functioneel Blijf dicht bij jezelf Jij moet het boeiend blijven vinden Mijn zoektocht Poging I: september 2005 Innovatie op entertainment

Nadere informatie

Apple Music. Richtlijnen voor partners met betrekking tot de bedrijfsidentiteit

Apple Music. Richtlijnen voor partners met betrekking tot de bedrijfsidentiteit Apple Music Richtlijnen voor partners met betrekking tot de bedrijfsidentiteit Overzicht Geweldige muziek verdient geweldige marketing. Een heldere en effectieve boodschap is essentieel voor een goede

Nadere informatie

Wijzigingsformulier exploitatie auteursrechten

Wijzigingsformulier exploitatie auteursrechten Siriusdreef 22-28 Postbus 3080 2130 KB Hoofddorp t +31 (0)23 799 79 99 f +31 (0)23 799 77 77 info@bumastemra.nl www.bumastemra.nl Vereniging Buma en Stichting Stemra zijn de auteursrechtenorganisaties

Nadere informatie

Subsidiëring in het kader van het Kunstendecreet: Projectsubsidies: - Voor kunstenorganisaties, kunsteducatieve en sociaal-artistieke organisaties

Subsidiëring in het kader van het Kunstendecreet: Projectsubsidies: - Voor kunstenorganisaties, kunsteducatieve en sociaal-artistieke organisaties Subsidiëring in het kader van het Kunstendecreet: Projectsubsidies: - Voor kunstenorganisaties, kunsteducatieve en sociaal-artistieke organisaties -Voor kunstenaars - Periodieke publicaties Algemene principes

Nadere informatie

Thuis het beste beeld en geluid?

Thuis het beste beeld en geluid? www.hcc.nl/home-entertainment Syllabus home entertainment Thuis het beste beeld en geluid? Deze syllabus geeft achtergrondinformatie over de lezing home entertainment. De onderwerpen die aan bod komen

Nadere informatie

Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding!

Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding! Maak je muziek? En wordt die muziek gebruikt of afgespeeld door anderen? Dan heb jij waarschijnlijk recht op een vergoeding! In ons dagelijkse leven kunnen we niet zonder muziek. Voor heel wat winkels,

Nadere informatie

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be

E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be E-Book Thuiswerk Vacatures Met 10 Insider Tips!!! Gratis downloaden op: www.thuiswerk-vacatures.be Disclaimer Bij het samenstellen van deze cursus is de grootste zorg besteed aan de juistheid van de hierin

Nadere informatie

AANVRAAG TOT LIDMAATSCHAP IN HOEDANIGHEID VAN UITGEVER EN OPGAVE VAN DE WERKEN

AANVRAAG TOT LIDMAATSCHAP IN HOEDANIGHEID VAN UITGEVER EN OPGAVE VAN DE WERKEN Dienst Aanvaardingen Tel : 02/286.82.34 Aarlenstraat 75-77 Fax : 02/231.18.00 1040 Brussel E-mail : affiliation@sabam.be Blz : 1/8 Volgnummer : Inschrijvingsnummer : Voorbehouden voor de administratie

Nadere informatie

Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds

Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds Potgrond als basis voor een goede organisatie? Het geheim recept van t Kroegske en i see clouds Even voorstellen: i seeclouds I see clouds = jongerencultuur collectief Wat juist? I see clouds ondersteunt

Nadere informatie

Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst

Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst Alles op een rijtje Vul de ontbrekende woorden in kijk als je twijfelt nog eens naar de tekst Iemand die anderen pest, is een speler die niet aan... play doet. Mensen die anderen pesten,... de wedstrijd

Nadere informatie

Pakket 5: auteursrechten

Pakket 5: auteursrechten Pakket 5: auteursrechten Inhoud 5. PAKKET 5: AUTEURSRECHTEN ENZ. 5.1 Eindtermen voor het lager onderwijs 3 5.2 Eindtermen voor het secundair onderwijs 4 5.3 Doelen 5 5.4 Links 6 5.5 Tip voor de leerkracht

Nadere informatie

Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract

Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract Het licentiecontract Check-list voor het onderhandelen over een licentiecontract WAARSCHUWING: Onze check-lists zijn bedoeld om u te helpen om bepaalde vragen te formuleren die u zich bij het onderhandelen

Nadere informatie

CREATIEBEURZEN PARTNER VAN DE AUDIOVISUELE AUTEUR. SABAM_BEURZEN_A5_11_03F_Mise en page 1 4/10/11 14:55 Page1

CREATIEBEURZEN PARTNER VAN DE AUDIOVISUELE AUTEUR. SABAM_BEURZEN_A5_11_03F_Mise en page 1 4/10/11 14:55 Page1 SABAM_BEURZEN_A5_11_03F_Mise en page 1 4/10/11 14:55 Page1 PARTNER VAN DE AUDIOVISUELE AUTEUR CREATIEBEURZEN foto s Fotolia, Istock BELGISCHE VERENIGING VAN AUTEURS COMPONISTEN EN UITGEVERS - SABAM CVBA

Nadere informatie

Guy Coenen. 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk

Guy Coenen. 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk Guy Coenen 10 Tips om online geld te verdienen met freelance thuiswerk 2015 Inleiding Hoe kun je van huis uit geld verdienen met je computer? Wat zijn de beste manieren om freelance bij te verdienen? In

Nadere informatie

JOURNALISTEN & AUTEURSRECHT

JOURNALISTEN & AUTEURSRECHT JOURNALISTEN & AUTEURSRECHT Journalistenloket 08-02-2016 AUTEURSRECHTEN Journalisten zijn auteurs JAM ( 1995) opgericht door de AVBB (Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten van België) en de VJPP

Nadere informatie

Mixtape Collaborations http://www.facebook.com/groups/mixtapecollaborations

Mixtape Collaborations http://www.facebook.com/groups/mixtapecollaborations Leuven, woensdag 9 mei 2012 Betreft: Antwoord op de email van SABAM met betrekking tot de DJ licentie. Mixtape Collaborations (feitelijke vereniging) is met haar 1600 leden (waarvan gemiddeld 350 actieve

Nadere informatie

Projectsubsidies organisaties: doel

Projectsubsidies organisaties: doel Projectsubsidies organisaties: doel De projectsubsidiëring is erop gericht organisaties die niet structureel ondersteund worden, de kans te bieden om één project, afgerond in tijd en doelstelling, te realiseren.

Nadere informatie

Dossier Rechtstreekse subsidies aan beeldende kunstenaars

Dossier Rechtstreekse subsidies aan beeldende kunstenaars Dossier Rechtstreekse subsidies aan beeldende kunstenaars Al jaren ijvert NICC voor meer rechtstreekse subsidies aan beeldende kunstenaars. Het verheugde ons dan ook dat minister van Cultuur Bert Anciaux

Nadere informatie

Management en Organisatie. Proefles

Management en Organisatie. Proefles Management en Organisatie Proefles I. Geld lenen. Stel: je wordt 18 jaar, je haalt je rijbewijs en je wilt dan direct een auto hebben. Die kost 25.000, maar jij hebt geen cent. Je kijkt naar de TV en je

Nadere informatie

11 stappenplan. Hoe te beginnen. 1 Schrijf je in! Het is 26 euro om je in te schrijven bij Jeunesse Global. (25.72 inc BTW)

11 stappenplan. Hoe te beginnen. 1 Schrijf je in! Het is 26 euro om je in te schrijven bij Jeunesse Global. (25.72 inc BTW) Hoe te beginnen 1 Schrijf je in! Het is 26 euro om je in te schrijven bij Jeunesse Global. (25.72 inc BTW) Dit dekt de kosten van jouw eigen Jeunesse website voor een heel jaar. Met deze website kan je

Nadere informatie

Voorblad Wat is geld?

Voorblad Wat is geld? Voorblad Wat is geld? Je hebt de test op de website van Nibud gedaan: http://service.nibud.nl/geldtypetest/ Welk geldtype ben je? Vind je dit zelf ook? Motiveer je antwoord. Beantwoord de volgende vragen

Nadere informatie

Het productie-artiestcontract

Het productie-artiestcontract Het productie-artiestcontract Check-list voor het onderhandelen over een productie-artiestcontract WAARSCHUWING: Onze check-lists zijn bedoeld om u te helpen om bepaalde vragen te formuleren die u zich

Nadere informatie

Aanvraagformulier voor culturele projectsubsidies

Aanvraagformulier voor culturele projectsubsidies Aanvraagformulier voor culturele projectsubsidies 1. Gegevens aanvrager(s) Naam van aanvrager (vereniging of individu) :... Naam contactpersoon (enkel in te vullen indien de aanvrager een vereniging is)

Nadere informatie

Introductie Sinds het internet toegankelijker is geworden, zijn er allerlei sites en diensten bijgekomen die muziek aanbieden.

Introductie Sinds het internet toegankelijker is geworden, zijn er allerlei sites en diensten bijgekomen die muziek aanbieden. Introductie Sinds het internet toegankelijker is geworden, zijn er allerlei sites en diensten bijgekomen die muziek aanbieden. De traditionele platenindustrie lijkt terrein te verliezen en steeds meer

Nadere informatie

Digitale muzieklicenties FAIR PLAY MUSIC

Digitale muzieklicenties FAIR PLAY MUSIC Digitale muzieklicenties FAIR PLAY MUSIC MUZIEK VERDIENT FAIR PLAY Steeds meer mensen en bedrijven hebben een website die ze aankleden met muziek. Muziek zorgt namelijk voor de juiste sfeer. Veel sites

Nadere informatie

Het management contract

Het management contract Het management contract Check-list voor het onderhandelen over een management contract WAARSCHUWING: Onze check-lists zijn bedoeld om u te helpen om bepaalde vragen te formuleren die u zich bij het onderhandelen

Nadere informatie

HET DIGITALE AANBOD VAN BEELD EN MUZIEK

HET DIGITALE AANBOD VAN BEELD EN MUZIEK HET DIGITALE AANBOD VAN BEELD EN MUZIEK Stand van zaken per 1 oktober 2009 Per 1 oktober 2009 telt Nederland 19 film- en videodiensten en 31 muziekdiensten. Ze zijn opgenomen in bijgaand overzicht. Naast

Nadere informatie

BIJLAGEN. De virtuele kunstkar. Cultuurdeelname via oude en nieuwe media. Het culturele draagvlak, deel 11. Nathalie Sonck.

BIJLAGEN. De virtuele kunstkar. Cultuurdeelname via oude en nieuwe media. Het culturele draagvlak, deel 11. Nathalie Sonck. BIJLAGEN De virtuele kunstkar Cultuurdeelname via oude en nieuwe media Het culturele draagvlak, deel 11 Nathalie Sonck Jos de Haan Bijlage A Tabellen bij hoofdstuk 2... 2 A.1 Bij culturele informatie raadplegen

Nadere informatie

muziek op een geluidsdrager

muziek op een geluidsdrager muziek op een geluidsdrager inhoud 1 > ALGEMENE PRINCIPES BLZ 5 2.6 MUZIEKDIENSTEN VOOR PROFESSIONELE DOELEINDEN blz 15 2 > MECHANISCH REPRODUCTIERECHT BLZ 7 2.6.1. DIGITALE MUZIEKBESTANDEN blz 15 2.1

Nadere informatie

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ Disclaimer: Bij het samenstellen van deze 47 tips is

Nadere informatie

Daarom Het krachtigste internetplatform voor de muziek industrie

Daarom Het krachtigste internetplatform voor de muziek industrie Daarom Het krachtigste internetplatform voor de muziek industrie moveonline.nl Wat is het? MOvE Online is een krachtig crossmediaal internetplatform voor de muziekindustrie. Artiesten, labels en managers

Nadere informatie

Hoe kan je zelf een eigen filmpje maken en er muziek aan toevoegen?

Hoe kan je zelf een eigen filmpje maken en er muziek aan toevoegen? Voor wie kopiëren wil: U vindt deze cursus goed en wenst er kopieën van te maken. Bedenk dan ook eens: dat de auteurs met de opbrengst ervan hun kosten moeten dekken; dat kopiëren zonder toestemming niet

Nadere informatie

muziek in bedrijven, verenigingen en openbare diensten

muziek in bedrijven, verenigingen en openbare diensten muziek in bedrijven, verenigingen en openbare diensten Wie zijn we? UNISONO UNISONO is het gemeenschappelijk project van Sabam en Simim, met als doel door een geïntegreerde inning de regeling van de uitvoeringsrechten

Nadere informatie

Audio Domotica. Bjorn Berkvens! Maurice Appelhof! Thom Snippe

Audio Domotica. Bjorn Berkvens! Maurice Appelhof! Thom Snippe 1 Audio Domotica Bjorn Berkvens! Maurice Appelhof! Thom Snippe 2 1857: Fonautograaf 1850 1860 1870 1880 1890 1900 3 1878: Fonograaf 1857: Fonautograaf 1850 1860 1870 1880 1890 1900 4 1886: Grafofoon 1878:

Nadere informatie

Financiële richtlijnen activiteitssubsidie

Financiële richtlijnen activiteitssubsidie Financiële richtlijnen activiteitssubsidie Het invullen de aanvraag Op het aanvraagformulier voor een activiteitssubsidie vindt u een financieel plan. Hierop vult u de verwachte uitgaven de activiteit

Nadere informatie

CHEF` SPECIALS EERSTE VINYL PLAAT

CHEF` SPECIALS EERSTE VINYL PLAAT CHEF` SPECIALS EERSTE VINYL PLAAT Judy Westenberg MM1B Media college Amsterdam INHOUDSOPGAVE De opdracht 3 De kick-off vergadering & afspraken. 4 De controle brief. 5 De planning/het draaiboek. 6 Productie

Nadere informatie

Phobos St. Jobsstraat 25 2200 Herentals T +3214232847 F +3214213482 carlo@phobos.be www.phobos.be

Phobos St. Jobsstraat 25 2200 Herentals T +3214232847 F +3214213482 carlo@phobos.be www.phobos.be Google Als zoekmachine verzamelt en ordent Google informatie op het Internet. Wanneer men een zoekopdracht invoert geeft Google een hele reeks zoekresultaten weer, waaronder een lijst met bestanden, artikels,

Nadere informatie

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat

Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht. Je stelt doelen, neemt de verantwoordelijkheid en streeft naar het beste resultaat 08720 Artiest muziek 10-04-2008 08:37 Pagina 1 werkproces 1 1 2 3 4 5 6 Werken als muzikant Artiest Muziek Wat laat je zien? Je creëert en produceert zelfstandig en in opdracht Je zet ideeën om in concepten

Nadere informatie

Beginpagina. Sparen. Spaarvormen

Beginpagina. Sparen. Spaarvormen Beginpagina Sparen is niets nieuws. Mensen sparen al eeuwen lang voor verschillende doeleinden. Toch is een leidraad binnen de wereld van het sparen ongetwijfeld welkom. Op spaarkennis.nl geven we graag

Nadere informatie

Even voorstellen Music City The Hague Showcase Festival 23 t/m 26 sept. Selectieprocedure Music City The Hague Showcase Party and more..

Even voorstellen Music City The Hague Showcase Festival 23 t/m 26 sept. Selectieprocedure Music City The Hague Showcase Party and more.. Reeperbahn Festival Hamburg 23-26 september Music City The Hague Showcase Party 2015 Even voorstellen Music City The Hague Popmuziek zit Den Haag in de genen. Den Haag is een stad die hiermee zeker niet

Nadere informatie

FACILITEERT VERBINDT ONDERSTEUNT

FACILITEERT VERBINDT ONDERSTEUNT FACILITEERT VERBINDT ONDERSTEUNT WEL KOM B I J CCLI WIE WE ZIJN Christian Copyright Licensing International (CCLI) is dé auteursrechtenorganisatie voor uw kerk. Iedere zondag worden in heel Nederland liederen

Nadere informatie

REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN

REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN jeugddienst R E G L E M E N T Gemeenteraad van 30 mei 2013 REGLEMENT TER ONDERSTEUNING VAN MUZIEKEVENEMENTEN VOOR JONGEREN DEEL 1: ONDERSTEUNING VAN CONCERTEN EN FESTIVALS Art. 1: Wat Dit reglement voorziet

Nadere informatie

StepStone in cijfers September 2015

StepStone in cijfers September 2015 StepStone in cijfers September 2015 Finding great people for great jobs StepStone in cijfers Enkele cijfers Bezochte pagina s 1.077.987 Aantal bezoeken 384.782 Unieke bezoekers 275.829 Aantal vacatures

Nadere informatie

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT

CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND. Teach-IT CLOUD COMPUTING Falco, Goan & Wouter CURSUSAVOND Teach-IT 1. INHOUDSTAFEL 1. INHOUDSTAFEL 1 2. Inleiding 3 2.1. Wat is een Cloud? 3 2.2. Voordelen? 3 2.3. Nadelen? 4 2.4. Wie gebruikt voornamelijk clouds?

Nadere informatie

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer

01/05. Websites Nederland over. Mobile marketing. Whitepaper #03/2013. Mabelie Samuels internet marketeer 01/05 Websites Nederland over Mobile marketing Mabelie Samuels internet marketeer 02/05 Mobile marketing Kunt u zich uw eerste mobiele telefoon nog herinneren? Die van mij was een Motorola, versie onbekend,

Nadere informatie

BUMA, STEMRA en SENA. 1. Ensemble X op een lunchconcert. 2. Live uitzending op radio en tv. VvK - februari 2001. Inhoud:

BUMA, STEMRA en SENA. 1. Ensemble X op een lunchconcert. 2. Live uitzending op radio en tv. VvK - februari 2001. Inhoud: BUMA, STEMRA en SENA VvK - februari 2001 Inhoud: 1. Ensemble X op een lunchconcert 2. Live uitzending op radio en tv 3. CD-productie in eigen beheer 4. CD op radio en tv 5. Wat doen Buma en Stemra? 6.

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Nokia Music

Gebruikershandleiding Nokia Music Gebruikershandleiding Nokia Music Uitgave 1.0 NL Nokia Music Met Nokia Music op uw Windows Phone kunt u tracks downloaden op uw telefoon en uw compatibele computer. Veeg op het startscherm naar links en

Nadere informatie

TuinHulp.com, Nieuwe Webservice voor Hoveniersbedrijven 2014

TuinHulp.com, Nieuwe Webservice voor Hoveniersbedrijven 2014 Even voorstellen: Mijn naam is Marcel van Leeuwen, ben van oorsprong hovenier, en tuincentrum deskundige. Sinds eind jaren negentig ontwerp en publiceer ik ook websites. Nadat ik ben overgestapt naar Wordpress

Nadere informatie

Uitgeven. E-book over de mogelijkheden bij het uitgeven van je eigen boek. een boek om trots op te zijn!

Uitgeven. E-book over de mogelijkheden bij het uitgeven van je eigen boek. een boek om trots op te zijn! Uitgeven E-book over de mogelijkheden bij het uitgeven van je eigen boek. een boek om trots op te zijn! E-book Uitgeven Het kostte bloed, zweet en tranen maar het is ein-de-lijk af. Jouw manuscript is

Nadere informatie

AANVRAAG TOT LIDMAATSCHAP IN HOEDANIGHEID VAN AUTEUR EN OPGAVE VAN DE WERKEN

AANVRAAG TOT LIDMAATSCHAP IN HOEDANIGHEID VAN AUTEUR EN OPGAVE VAN DE WERKEN Dienst Aanvaardingen Tel : 02/286.82.34 Aarlenstraat 75-77 Fax : 02/231.18.00 1040 Brussel E-mail : affiliation@sabam.be Volgnummer : Inschrijvingsnummer : Voorbehouden voor de administratie Voorstel van

Nadere informatie

Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1

Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1 Spoedklussers.nl 2013 Alle rechten voorbehouden www.spoedklussers.nl 1 Disclaimer Bij het samenstellen van 5 Manieren om meer klanten te vinden via internet is grote zorg besteed aan de juistheid van de

Nadere informatie

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia

ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia ENQUETE POPCULTUUR IN NOORD-LIMBURG voor podia BELANGRIJK Gegeven antwoorden worden strikt vertrouwelijk en naamloos verwerkt. Deelname aan de enquête is anoniem. Wil je echter kenbaar maken waar je voor

Nadere informatie

Gebruikershandleiding Nokia Music

Gebruikershandleiding Nokia Music Gebruikershandleiding Nokia Music Uitgave 1.0 NL Aan de slag met de applicatie Nokia Music Met Nokia Music kunt u nieuwe muziek ontdekken en naar uw oude favorieten luisteren. U kunt Nokia Music gratis

Nadere informatie

Diesel Online. Ex a m e n o p d r a c h t. Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management. Interactieve Communicatie

Diesel Online. Ex a m e n o p d r a c h t. Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management. Interactieve Communicatie Ex a m e n o p d r a c h t Interactieve Communicatie Diesel Online Stijn Verbruggen Bachelor Na Bachelor Advanced Business Management Interactieve Communicatie De heer Jesse Wynants I n l e i d i n g Het

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

Opname-overeenkomst. Namen artiest(-en): ... Als artiesten gezamenlijk werkzaam onder de naam: XXXX Adres : XXX Postcode en woonplaats : XXX

Opname-overeenkomst. Namen artiest(-en): ... Als artiesten gezamenlijk werkzaam onder de naam: XXXX Adres : XXX Postcode en woonplaats : XXX Opname-overeenkomst Namen artiest(-en):............................................................................................................................................................................

Nadere informatie

CV Key of Time/Tijdslot

CV Key of Time/Tijdslot INLEIDING Entermorfic Pictures (hierna te noemen de beherend vennoot ) is voornemens een speelfilm te produceren, voorlopig getiteld Tijdslot (hierna te noemen de film ), waarvan het scenario door Jens

Nadere informatie

Hoe bedrijven social media gebruiken

Hoe bedrijven social media gebruiken Hoe bedrijven social media gebruiken SMO_214 Powered by Pondres Onderzoek Rob van Bakel Auteurs Milou Vanmulken Sjors Jonkers Beste lezer, Ook in 214 publiceren Pondres en MWM2 het Social Media Onderzoek.

Nadere informatie

VERSLAG PRAKTIJKSESSIE KUNSTENDECREET: BEELDENDE KUNST / DESIGN / ARCHITECTUUR / AUDIOVISUELE KUNSTEN

VERSLAG PRAKTIJKSESSIE KUNSTENDECREET: BEELDENDE KUNST / DESIGN / ARCHITECTUUR / AUDIOVISUELE KUNSTEN VERSLAG PRAKTIJKSESSIE KUNSTENDECREET: BEELDENDE KUNST / DESIGN / ARCHITECTUUR / AUDIOVISUELE KUNSTEN Pannelleden Sarah Indeherberge (Flacc, lid commissie beeldende kunsten) Robert Michel (Ag. K& E, secretaris

Nadere informatie

Goede middag. Zo als belooft gaan we het hebben over de Smart TV. Maar laten we eerst eens onderzoeken welke plaats de Smart TV inneemt.

Goede middag. Zo als belooft gaan we het hebben over de Smart TV. Maar laten we eerst eens onderzoeken welke plaats de Smart TV inneemt. Goede middag. Zo als belooft gaan we het hebben over de Smart TV. Maar laten we eerst eens onderzoeken welke plaats de Smart TV inneemt. Zelf had ik mij al een voorstelling gemaakt van een SmartTV. Dat

Nadere informatie

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen

Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Wegwijzer: Een geschikt medium kiezen Vandaag de dag heb je verschillende media ter beschikking om je doelgroep te bereiken. Maar welk medium kies je? Dat hangt af van je doel, doelgroep en de context

Nadere informatie

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen.

Van dezelfde auteur. Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. Marketing Reset Van dezelfde auteur Spreken is zilver. Overtuigen is goud. Waarschijnlijk de beste mediatraining die u zal krijgen. In minder dan 2 uur lezen. 2 Marketing Reset Uw reclame gerichter en

Nadere informatie

World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN

World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN World soundtrack AwArds REPUTATIESCAN STAPPENPLAN REPUTATIESCAN EN WEBCARE SENTIMENTANALYSE Sentiment positief Sentiment neutraal Sentiment negatief Zowel bij sentiment positief, neutraal als negatief

Nadere informatie

Algemene informatie. tegemoetkoming reis-, verblijf- transportkosten. Kunstendecreet. over de. in de. en in het kader van het.

Algemene informatie. tegemoetkoming reis-, verblijf- transportkosten. Kunstendecreet. over de. in de. en in het kader van het. Algemene informatie over de tegemoetkoming reis-, verblijf- in de transportkosten en in het kader van het Kunstendecreet Algemene Wat is het doel van de tegemoetkoming? De tegemoetkoming in de reis-, verblijf-

Nadere informatie

Tarieven voor radio-omroepen en het online aanbieden van radioprogramma s

Tarieven voor radio-omroepen en het online aanbieden van radioprogramma s Tarieven voor radio-omroepen en het online aanbieden van radioprogramma s 2015 Inhoudstafel INHOUDSTAFEL. 2 EEN TOELATING VERKRIJGEN. 3 CONTACT OPNEMEN 3 ALGEMENE PRINCIPES 4 FM - UITZENDINGEN van landelijke,

Nadere informatie

1. Luister je naar de radio?

1. Luister je naar de radio? Muziek In hoeverre ben je het (on)eens met de volgende stellingen? 10 95% 1. Luister je naar de radio? (n=538) 9 8 7 6 5 4 3 2 1 5% Ja Nee Weet niet Toelichting: Ja Alleen naar muziek De hele dag door...3fm

Nadere informatie

Didier Deneuter modo Advocaten

Didier Deneuter modo Advocaten OVEREENKOMSTEN AUTEURS- EN NABURIGE RECHTEN ONDERHANDELINGEN IN DE PRAKTIJK Didier Deneuter modo Advocaten Congresstraat 37 41 1000 BRUSSEL didier.deneuter@modo-law.be [T] 02.427.39.00 [F] 02/425.39.00

Nadere informatie

Country factsheet - Mei 2015. Polen

Country factsheet - Mei 2015. Polen Country factsheet - Mei 2015 Polen Polen, dat in het hart van Centraal-Europa ligt, heeft de voorbije jaren een sterk economisch parcours afgelegd. Met positieve gevolgen voor de e-commerce. Dat bewijzen

Nadere informatie

Financiële richtlijnen: activiteitensubsidie gezondheidspromotie

Financiële richtlijnen: activiteitensubsidie gezondheidspromotie Financiële richtlijnen: activiteitensubsidie gezondheidspromotie Het invullen van het financieel plan (aanvraagformulier) Op het aanvraagformulier vindt u een financieel plan. In dit plan vult u de verwachte

Nadere informatie

Seminar. Essay conceptstores

Seminar. Essay conceptstores Seminar Essay conceptstores Marlies van den Bos 1622703 Concept Design Eng JDE-SCONE.3V-13 Marvin Fernandes 19-12-2014 1 CONTENT IntroductiE Conceptstores Communicatie Conclusie uitwerking infographic

Nadere informatie

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel

THE OTHER SIDE OF THE GAME. Product Placement and Sponsor Voorstel THE OTHER SIDE OF THE GAME Product Placement and Sponsor Voorstel A Mediatisation of Sport, Fashion, Entertainment and Education. SEYA COMPANY Unlock the Other Side of the Game The Other Side of the Game

Nadere informatie

Lesbrief Meneer Beer

Lesbrief Meneer Beer Lesbrief Meneer Beer Het verhaal Het verhaal gaat over Meneer Beer. Hij is verliefd op een prachtig berinnetje, maar hij durft het haar niet te vertellen. Hij vindt zichzelf maar een eenvoudige beer. Om

Nadere informatie

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden

MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden MINI-WHITEPAPER Personeel werven de mogelijkheden Als uw bedrijf groeit of als één van uw werknemers het bedrijf verlaat, heeft u nieuw personeel nodig. U heeft echter zelf niet de tijd en/of de kennis

Nadere informatie

Adverteren op one2xs

Adverteren op one2xs Adverteren op one2xs GPT advertenties die wél rendabel zijn. Laat u overtuigen door de vele mogelijkheden die one2xs u biedt. www.one2xs.com 28-11-2008 Adverteren op one2xs. Waarom? Enorm brede doelgroep

Nadere informatie

Creatief denken K3. Erik van der Velden - 2070694 27-03-2015 Creatief denken K3E Janneke Brouwers

Creatief denken K3. Erik van der Velden - 2070694 27-03-2015 Creatief denken K3E Janneke Brouwers Creatief denken K3 Erik van der Velden - 2070694 27-03-2015 Creatief denken K3E Janneke Brouwers Tien bucket list verbanden 1. Bucketlist: 100 euro op zwart Verband: Durf risico s te nemen, in de keuzes

Nadere informatie

Wat is social media nou eigenlijk?

Wat is social media nou eigenlijk? Social media Wat is social media nou eigenlijk? Social media is een verzamelbegrip voor online platformen waar de gebruikers, zonder of met minimale tussenkomst van een professionele redactie, de inhoud

Nadere informatie

REGLEMENT SAMENWERKINGSACTIVITEITEN

REGLEMENT SAMENWERKINGSACTIVITEITEN REGLEMENT SAMENWERKINGSACTIVITEITEN A. NIET-SUBSIDIEERBARE ACTIVITEITEN (door nationale overheden) 1) WINSTVERDELING. Opbrengst inkomgelden : voor het Cultureel Centrum Opbrengst tap : voor de medewerkende

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Uw voorkennis 7 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 7 Uw voorkennis 7 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Nieuwsbrief... 5 Introductie Visual Steps... 6 Wat heeft u nodig?... 7 Uw voorkennis... 7 Hoe werkt u met dit boek?... 7 Website bij het boek... 8 Toets uw kennis... 8 Voor

Nadere informatie

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten,

Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, presenteert Organisatoren gezocht Op donderdagavond 30 april 2015, tijdens de Week van de Amateurkunsten, wil Poppunt samen met steden en gemeenten, jeugdhuizen en -verenigingen, scholen, clubs, concertzalen,

Nadere informatie

Muziek in films. Het gebruik van rechten vrij muziek in films

Muziek in films. Het gebruik van rechten vrij muziek in films Muziek in films Het gebruik van rechten vrij muziek in films Waar gaan wij het over hebben? Disclaimer Uitgangspunten Wat is het probleem? Welke mogelijkheden zijn er? De oplossingen Demo: Hoe vind en

Nadere informatie

Thuiskopie in de cloud? VvA 25 januari 2013

Thuiskopie in de cloud? VvA 25 januari 2013 Thuiskopie in de cloud? VvA 25 januari 2013 Jacqueline Seignette Jacqueline Seignette, Höcker advocaten Apple itunes Match: - scant muziekbibliotheek op pc gebruiker - wat voorkomt in itunes (26 mio nummers),

Nadere informatie

CONCEPT DESIGN GELUID

CONCEPT DESIGN GELUID CONCEPT DESIGN GELUID GELUID CONCEPT 1 PRESENTATIE Music Explorer 1 PROBLEEM Video en audio streaming services ( YouTube, Spotify, Pandora enz.) hebben een vernieuwende manier nodig om hun bezoekers kennis

Nadere informatie

produkt in 3D AR Stuff Bekijk diverse toepassingen DRUKWERK LIVE Scan de cover Call-to-action 135% meer klantacties Animatie met kleureffect

produkt in 3D AR Stuff Bekijk diverse toepassingen DRUKWERK LIVE Scan de cover Call-to-action 135% meer klantacties Animatie met kleureffect AR-Magazine Powered by MultiMediaMarkers - 2013 Call-to-action 135% meer klantacties door gebruik van Augmented Reality 3D Animatie met kleureffect pagina 4 Interactief!! Scan de cover en ervaar AR DRUKWERK

Nadere informatie