Het ABC van octrooien

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het ABC van octrooien"

Transcriptie

1 publicatie van VNO-NCW en mkb-nederland VNO-NCW Adres Postbus aa Den Haag Telefoon Ledennummer (vraagbaak voor leden) Fax Internet MKB-Nederland Adres Telefoon Fax Internet Postbus AA Den Haag Het ABC van octrooien Octrooien en innovatie: basisbegrippen, discussiepunten en suggesties ter verbetering

2 VNO-NCW VNO-NCW is de grootste centrale ondernemingsorganisatie van Nederland. Zij behartigt de gemeenschappelijke belangen van 160 brancheverenigingen met hun ruim aangesloten ondernemingen. De vijf bij VNO-NCW aangesloten regionale werkgeversverenigingen en Jong Management vertegenwoordigen persoonlijke leden. VNO-NCW representeert 90 procent van de werkgelegenheid in de marktsector. MKB-Nederland Met ruim bedrijven en instellingen uit 125 brancheorganisaties en 200 regionale en lokale ondernemersverenigingen is de Koninklijke Vereniging MKB-Nederland dé centrale werkgeversorganisatie voor het midden- en kleinbedrijf. MKB-Nederland bundelt de belangen van ondernemers en ondernemersorganisaties in het mkb en (publieke) instellingen die zich met ondernemerschap identificeren met als doel het ondernemerschap in al zijn facetten te versterken. VNO-NCW en MKB-Nederland November 2011 Foto s zijn beschikbaar gesteld door NL Octrooicentrum

3 INHOUD Inleiding... 4 Uitvindingen en octrooien: de basics... 4 Open innovatie, kenniseconomie en octrooien... 6 MKB en octrooien... 7 Een explosie in octrooien en haar gevolgen... 9 Octrooien, het algemeen belang en de politiek

4 Inleiding Dit document geeft een kort overzicht van de manier waarop octrooien innovatie bevorderen. Octrooien zijn een vorm van intellectueel eigendom, net als het auteursrecht (copyright), merkrecht (trademark) en tekeningen- en modellenrecht. De algemene gedachte is dat intellectueel eigendom creativiteit en innovatie bevordert omdat het de uitvinder, schrijver, componist of ontwerper de kans geeft om zijn product, tekst, lied of design te beschermen, waardoor hij de vruchten van zijn werk kan plukken. Gebrek aan bescherming zou de drijfveer wegnemen om transpiratie en inspiratie in te zetten voor een nieuwe creatie. Zodoende wordt innovatie in een maatschappij gestimuleerd. Bij octrooien gaat het om de bescherming van uitvindingen van producten of processen met een technische toepassing. Er vindt momenteel veel discussie plaats over de relatie tussen octrooien en innovatie. Dat is niets nieuws. Octrooien bestaan al honderden jaren en in tijden van snelle technologische of economische veranderingen wordt deze relatie vaak met passie bediscussieerd. In onze tijd conditioneren globalisering, digitalisering, de biotechrevolutie en de onstuimige groei van het aantal octrooien het debat. Dit debat is belangrijk. Octrooien zijn een belangrijke waardebron voor ondernemingen. Octrooien en andere vormen van intellectueel eigendom vormen immers vaak een essentieel onderdeel van de intangibles (immateriële activa) op de balans van een bedrijf. Bij veel beursgenoteerde bedrijven zijn die intangibles de laatste decennia sterk gegroeid tot wel 70 of 80% van de totale activa. Dit stuk zet de belangrijkste feiten en argumenten rond octrooien op een rijtje vanuit het perspectief van de technologische industrie. Na een korte uitleg van de basisbegrippen en discussiepunten komen vier thema s kort aan de orde: het belang van octrooien voor kenniseconomie en open innovatie; octrooien en het mkb; de explosieve groei van het aantal octrooien en zijn gevolgen; en enkele suggesties hoe het octrooisysteem nog beter kan functioneren. Uitvindingen en octrooien: de basics Een octrooi of patent geeft een uitvinder gedurende 20 jaar het alleenrecht op het gebruik van zijn uitvinding. Wil iemand anders gebruik maken van de uitvinding, dan moet deze (rechts)persoon toestemming vragen aan de eigenaar van het octrooi. Stemt de octrooihouder in, dan geeft deze een licentie, meestal tegen betaling. Octrooien worden verleend door de overheid, via een octrooibureau. Zo n bureau beslist of de uitvinding een octrooi waard is. Een octrooi geeft de uitvinder een persoon, een universiteit of een bedrijf dus de kans om zijn uitvinding te beschermen en er zelf de vruchten van te plukken. Dit is erg belangrijk voor jonge, innovatieve bedrijven. Hun uitvinding is vaak hun belangrijkste kapitaal. De bescherming met een octrooi geeft hen de kans hun bedrijf uit te bouwen. Octrooien stellen ondernemingen, klein en groot, in staat de kosten van onderzoek en 4

5 ontwikkeling terug te verdienen: door zelf producten te maken op basis van het octrooi, of door het octrooi te verkopen dan wel in licentie te geven. Octrooien zijn dus een essentiële financiële stimulans voor innovatie. Zonder octrooien zouden veel personen en bedrijven niet de inspanning leveren om iets nieuws uit te vinden of te investeren in een uitvinding. Als er geen octrooibescherming zou zijn, zouden concurrenten immers onmiddellijk het nieuwe product na kunnen maken tegen een lagere prijs dan de uitvinder, omdat ze geen kosten voor onderzoek en ontwikkeling hebben gemaakt. Zonder octrooien zouden consumenten van veel nieuwe producten verstoken blijven. Octrooien dragen ook bij aan innovatie door middel van kennisspreiding. Bij de aanvraag van een octrooi geldt immers voor wat, hoort wat. Wie een octrooi aanvraagt, moet de uitvinding goed beschrijven. Deze beschrijving van de uitvinding wordt na achttien maanden openbaar. Andere bedrijven of universiteiten kunnen dan proberen een alternatieve oplossing uit te vinden. Dat is veel beter voor kennisspreiding en innovatie dan wanneer een uitvinder zijn vondst en de techniek erachter geheim houdt. Om een octrooi te verkrijgen moet een uitvinding echt nieuw zijn, inventief en een technische toepassing hebben. Je kunt iets dat vrij in de natuur voorkomt of een kale wiskundige formule dus niet octrooieren. Dat klinkt duidelijk, maar in de praktijk is er veel discussie over wat wel en niet octrooieerbaar is, bijvoorbeeld in de ict-sector en in life sciences. Octrooien bestaan al honderden jaren, maar zijn relevanter dan ooit. Juist nu wordt kennis steeds meer uitgewisseld tussen start-ups, mkb, grote bedrijven, universiteiten en andere kennisinstituten. Risico s en opbrengsten worden gedeeld in gezamenlijke onderzoeksprojecten, vaak over traditionele grenzen tussen sectoren heen. In de waardeketen van R&D kan iedere speler zich in deze Open Innovatie concentreren op 5

6 zijn sterke punten. Dat is goed voor consumenten, omdat door Open Innovatie meer nieuwe producten tot stand komen, die sneller en goedkoper hun weg naar de markt vinden. Zonder octrooien zou deze samenwerking en uitwisseling niet goed mogelijk zijn. Octrooien definiëren immers welke kennis van wie is en garanderen dat iemand anders die kennis niet zomaar kan gaan gebruiken. Op die basis van relatieve veiligheid en bescherming kunnen bedrijven hun kennis aan elkaar laten zien en samenvoegen, delen, ruilen, kopen, verkopen of in licentie geven. Zonder octrooien zou die samenwerking stroef verlopen of stilvallen. Octrooien zijn daarom de smeerolie van Open Innovatie en de moderne kenniseconomie. Inmiddels worden wereldwijd zoveel octrooien aangevraagd, dat veel octrooibureaus hun werk nauwelijks aankunnen. Daarom doen sommige octrooibureaus jaren over een aanvraag en worden soms onterecht octrooien verleend. Het is daarom belangrijk dat octrooibureaus de middelen hebben om een octrooiaanvraag goed en snel te onderzoeken. Voor bedrijven gaat doorgaans de kwaliteit boven de kwantiteit bij hun beleid ten aanzien van octrooiaanvragen. In de technologische industrie bestaan rond een concrete technologie of product soms zoveel geldige octrooien, dat het moeilijk is voor een producent om precies te weten welke technieken of onderdelen geoctrooieerd zijn, technieken die hij dus niet zomaar mag gebruiken. Goede zoeksystemen om het octrooilandschap van een sector in kaart te brengen kunnen uitkomst bieden. Vaak werken bedrijven zelf al samen om de tientallen octrooien in één product gezamenlijk ter licentie aan te bieden: een one stop shop via een patent-pool. Octrooien-opkopers ( patent trolls ) maken soms agressief gebruik van octrooien wat veel producenten als oneigenlijk gebruik van het octrooisysteem zien. Anderen zien de activiteit van octrooien-opkopers als een legitiem business model dat mogelijk wordt gemaakt door octrooien van twijfelachtige kwaliteit en door de hoge juridische kosten van octrooigeschillen. Hierdoor heeft soms niet de partij met de sterkste inhoudelijke argumenten maar die met de langste financiële adem de beste papieren in een octrooigeschil. Open innovatie, kenniseconomie en octrooien Als we medicijnen precies naar de juiste plaats in het lichaam leiden en op het juiste moment activeren, kunnen we ziektes als kanker veel effectiever bestrijden. In het Sonodrugs project werken sinds 2009 vijftien Europese bedrijven, universiteiten en onderzoeksinstellingen uit acht Europese landen samen om deze verbetering te realiseren. Sonodrugs combineert expertise op verschillende terreinen zoals nanotechnologie en materialen, medische beeldvorming en ultrasound, klinische oncologie en toxicologie. Het project is dus een schoolvoorbeeld van Open Innovatie: het gezamenlijk verwerven van nieuwe kennis over de grenzen van landen, sectoren en wetenschappelijke disciplines heen. 6

7 Meer en meer zijn octrooien de aanjagers van Open Innovatie. Dankzij octrooien kunnen alle partners hun bestaande kennis openlijk met elkaar delen en aan de slag gaan om gezamenlijk nieuwe kennis te creëren. Dankzij octrooien kunnen de partners ook duidelijke afspraken maken hoe de nieuw verworven kennis kan worden aangewend. Open Innovatie wordt steeds belangrijker bij het vinden van technologische oplossingen voor grote maatschappelijke problemen als milieuvervuiling, energietekort en toename van chronische ziekten. De tijd van Willie Wortel, de individuele uitvinder die in één klap een geweldige uitvinding doet, is voorbij. Nieuwe oplossingen vergen meestal langdurige inspanningen van tientallen onderzoekers bij meerdere bedrijven en kennisinstellingen. Zonder octrooien zou die samenwerking niet goed mogelijk zijn. Het belangrijkste alternatief voor octrooien dat bedrijven kunnen gebruiken om hun uitvinding te beschermen zijn bedrijfsgeheimen of trade secrets, waarbij de onderneming de kennis bewust geheim houdt en niet deelt met derden. Een bedrijfsgeheim is het equivalent van de hoge, blinde muren van veel 19e eeuwse textielfabrieken, die moesten voorkomen dat de concurrent mee kon kijken. Bedrijfsgeheimen kunnen nuttig zijn om het allereerste begin van een onderzoeksproject in eigen hand te houden. Veelvuldig gebruik van trade secrets staat haaks op Open Innovatie en daarmee op snelle, collectieve technologische vooruitgang. Mkb en octrooien Voor veel kleine bedrijven, vooral voor start-ups in de technologische industrie, zijn patenten zo mogelijk nog belangrijker dan voor grote bedrijven. Forse multinationals kunnen naast octrooien verschillende middelen inzetten om hun innovatieve producten goed te verkopen en hun concurrentiekracht op peil te houden. Zo hebben grote bedrijven vaak een sterk merk, dat vertrouwen wekt bij de consument. Ze kunnen ook flink investeren om het product zeer snel naar de markt te brengen en zo een first mover 7

8 advantage op te bouwen. Desondanks is octrooibescherming essentieel voor grote bedrijven. Voor het mkb, dat deze alternatieve instrumenten veelal ontbeert, zijn octrooien nog belangrijker. Vaak is bescherming van de technologie via een of meer sleuteloctrooien een kwestie van leven of dood voor het bedrijf. Voor durfkapitalisten zijn octrooien een essentieel onderdeel bij de beoordeling van een jonge onderneming waarin ze overwegen te investeren. Zonder octrooi is de kans immers gering dat de investeerder een goed rendement zal krijgen. Zeker omdat het vaak een lange, kostbare weg is van de oorspronkelijke uitvinding naar een commercieel levensvatbaar product. Wat dat betreft is er niets nieuws onder de zon. James Watt had een dramatische verbetering van de stoommachine bedacht. Hij slaagde er echter niet snel in om de uitvinding daadwerkelijk om te zetten in een veilige, betere stoommachine, ondanks financiële steun van een eerste investeerder. Berooid gooide hij het bijltje er bijna bij neer, totdat een tweede investeerder hem op basis van zijn octrooi nieuw kapitaal gaf. Net als ruim 200 jaar geleden James Watt, hebben veel kleine, jonge ondernemingen hard geld nodig voor de lange weg van uitvinding naar markt. Zonder extern kapitaal is zo n weg nauwelijks begaanbaar; zonder octrooibescherming loopt de weg dood. Zelfs als ze voldoende kapitaal hebben, is het voor ondernemingen, zeker ook het mkb, vaak niet mogelijk of efficiënt om een uitvinding helemaal alleen om te zetten in een product dat ze vervolgens op eigen houtje naar de markt brengen. Gelukkig kunnen ondernemingen in deze tijd van Open Innovatie akkoorden sluiten met andere bedrijven om samen onderzoek te verrichten, om technologie te poolen, om productie of distributie uit te besteden. Deze partnerships vereisen veel onderhandelingen. Voor kleine technologiebedrijven is hun octrooi bij deze onderhandelingen een belangrijke troefkaart. 8

9 Een explosie in octrooien en haar gevolgen Het aantal en het belang van octrooien zijn de afgelopen dertig jaar enorm toegenomen als gevolg van globalisering en de derde industriële revolutie, die is gekenmerkt door ontwikkelingen als digitalisering, internet en biotech. Ondernemingen in Europa en de V.S. gaan steeds bewuster met octrooien om. Het internationale octrooisysteem is echter zeker geen exclusief spelletje voor bedrijven in het Westen. Universiteiten wereldwijd gebruiken octrooien om nieuwe kennis via hun tech transfer kantoren door te sluizen naar het bedrijfsleven en om te zetten in veelbelovende commerciële projecten, een proces waaraan de universiteit zelf kan verdienen. Steeds meer bedrijven in opkomende landen als China en India investeren in R&D en gebruiken octrooien om hun nieuwe kennis te beschermen en in te zetten. Cuba bijvoorbeeld kent een bloeiende biotech-sector met tientallen belangrijke octrooien. De export van biotech-producten op basis van deze octrooien levert Cuba belangrijke deviezeninkomsten op. De vaak razendsnelle ontwikkelingen hebben veel goeds gebracht, maar ook voor enkele problemen en conflicten in het octrooisysteem gezorgd. De explosie van het aantal octrooien heeft ertoe geleid dat het vooral voor kleine bedrijven moeilijk is om goed bij te houden hoe het octrooilandschap in hun sector er precies uitziet. Dit verhoogt de kans dat ze onbedoeld inbreuk maken op octrooien van derden. Een ander probleem is dat doordat octrooibureaus de sterk gegroeide stroom aanvragen niet bij kunnen benen, het soms jaren kan duren voor er over een aanvraag beslist wordt. Bovendien heeft de kwaliteit van de beoordeling te lijden onder de werkdruk. Samen met de vaak zeer complexe technologische ontwikkelingen leidt dit soms tot octrooien die ten onrechte verleend worden of tot onduidelijkheid in de afbakening welke vernieuwing wel en niet door een octrooi gedekt wordt. Regelmatig heeft dit slepende, kostbare juridische conflicten tussen octrooi-eigenaren (en ook tussen octrooi-eigenaren en niet-octrooi-eigenaren..) tot gevolg. Deze conflicten zijn vooral nadelig voor kleine bedrijven. Veel grote bedrijven met een fors octrooiportfolio maken elkaar meestal het leven niet al te zuur omdat niemand baat heeft bij een totale octrooioorlog waarin beide partijen elkaar grote schade toe kunnen brengen. Kleine bedrijven met minder octrooiwapens ter beschikking, lopen echter meer risico s bij een conflict, ook omdat ze vaak niet de financiële middelen hebben voor een zeer kostbare juridische verdediging. Het risico van een octrooiconflict krijgt een nieuwe dimensie door octrooienopkopers (patent trolls): bedrijven die bestaande octrooien opkopen, niet met als doel om op basis van die octrooien een product te maken, maar om licenties te vragen aan marktpartijen die de techniek gebruiken die volgens de octrooienopkoper onder het octrooi valt. Bedrijven die wel zelf produceren klagen over octrooienopkopers, die zelf onkwetsbaar zijn omdat ze geen producten maken en dus ook geen inbreuk kunnen maken op de octrooien van anderen. Met de technologische vooruitgang krijgt de vraag wat wel en niet octrooieerbaar is heel nieuwe dimensies. Zo zijn er tussen bedrijven en wetenschappers meningsverschillen over de vraag in hoeverre software en internetgerelateerde technologie octrooieerbaar is, een vraag die soms tot heftige politieke discussies leidt. Hetzelfde geldt voor de biotech-sector: waar eindigt precies een natuurlijk verschijnsel en begint een menselijke uitvinding in genenonderzoek. 9

10 Tegelijkertijd is het zonneklaar dat octrooien een essentiële bijdrage hebben geleverd en nog steeds leveren aan de snelle ontwikkeling van de technologische industrie gedurende de afgelopen decennia. De innovatieve bedrijven in de technologische industrie zien het octrooisysteem als een wezenlijk onderdeel van hun business model. Octrooien, het algemeen belang en de politiek Een octrooi geeft voor een beperkte tijd een monopolie op het gebruik van een uitvinding. Er zal altijd een spanning zijn tussen het belang van de eigenaar van het octrooi om zijn monopolie te verdedigen en het belang van derden om gebruik te maken van de technologie die door het octrooi beschermd wordt. In sommige gevallen grijpt de overheid in als ze denkt dat het algemeen belang daarmee gediend is. Zo dwong de Amerikaanse overheid na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog de gebroeders Wright en Glenn H. Curtiss om hun octrooien op vliegtuigbouw te poolen en ter beschikking te stellen aan derden. De ontwikkeling van militaire vliegtuigen mocht niet geschaad worden door octrooiperikelen. In onze tijd zijn er vaak hevige discussies over het algemeen belang en de beschikbaarheid en prijs van geoctrooieerde medicijnen, vooral in ontwikkelingslanden. Omdat deze spanning inherent is aan het octrooisysteem, is het onvermijdelijk dat politici soms moeilijke keuzes moeten maken. In de discussie over de octrooiopkopers is het niet vruchtbaar om te spreken van misbruik van een octrooi, een term die juridisch sowieso vrijwel niet te definiëren valt. Het is volstrekt legitiem en goed voor innovatie wanneer een onderzoeksbedrijf zelf geen producten maakt maar inkomen genereert uit octrooien, via verkoop of licenties. Het is ook legitiem voor een onderneming om zijn licentiestrategie en beleid over te dragen aan een gespecialiseerd bedrijf. Vaak zijn deze gespecialiseerde bedrijven immers beter in staat om de octrooibelangen van een kleine David tegen een grote Goliath te verdedigen dan David zelf. Wanneer is sprake van een assertieve strategie om inbreuk door namakers te bestrijden, wanneer van agressief misbruik ten koste van onschuldige producenten? Het onderscheid is ethisch niet altijd eenvoudig te maken, en juridisch al helemaal niet. Het is beter ons te concentreren op de kwaliteit, efficiëntie en betaalbaarheid van het octrooisysteem. Als we dat verbeteren, ruimen we de oorzaken op van het vermeende probleem van de octrooiopkopers. Bij het verbeteren van het octrooisysteem gaat het niet alleen om het proces van het verlenen van een octrooi, maar ook om de administratieve en juridische behandeling van geschillen over een bestaand octrooi. Politici kunnen er veel aan doen om het octrooisysteem zo goed mogelijk te laten functioneren. Dat is in het algemeen belang, want een goed functionerend octrooisysteem jaagt innovatie aan. Het is belangrijk dat overheden via de octrooibureaus zorgen dat de kwaliteit van octrooien goed is. Daarbij valt te denken aan de volgende punten: Alleen octrooien voor echte uitvindingen. Innovatie is niet gediend met octrooien voor uitvindingen die die naam eigenlijk niet waard zijn (de zogenaamde raising the bar discussie). Teveel octrooien maakt het alleen maar moeilijker voor bedrijven om het octrooilandschap van een sector of technologie te overzien. Geen jarenlange vertraging in de beslissing over de toekenning van een octrooi. Zolang een octrooiaanvraag nog niet is toegekend of afgewezen, verkeren zowel de aanvrager 10

11 als de rest van de sector in onzekerheid. Het is goed voor innovatie dat die onzekerheid zo snel mogelijk wordt opgeheven. Duidelijke definities die niet te eng en niet te ruim zijn. Een te ruime definitie geeft de octrooihouder te veel monopolistische rechten. Een te enge definitie maakt zijn octrooi waardeloos. Deze doelen kan de overheid bereiken door octrooibureaus van voldoende middelen te voorzien om hun werk goed te doen. Investeren in octrooibureaus is investeren in innovatie en economische ontwikkeling. Snelle, duidelijke en kwalitatief hoogstaande octrooien zijn essentieel voor het mkb. Kleine bedrijven hebben doorgaans een minder lange adem om te wachten op de toekenning van een octrooi. Ze hebben ook minder financiële slagkracht om kostbare juridische procedures uit te vechten die het resultaat zijn van onduidelijke of onterecht verleende octrooien. In vergelijking met de rest van de wereld slaat Europa qua octrooisysteem geen slecht figuur. Het European Patent Office (EPO) is een van de beste octrooibureaus ter wereld, zo niet het beste, al kan het altijd beter. Juridische procedures rond octrooien zijn weliswaar niet goedkoop in Europa, maar niet zo exorbitant duur als in de V.S. Een groot probleem in Europa is wel dat er nog geen echt Europees octrooi is. Het EPO kan een octrooi verlenen, maar na verlening valt deze uiteen in een bundel nationaal geldende octrooien. Om in een land rechtsgeldigheid te krijgen, moet een EPO-octrooi in dat land worden geregistreerd, wat vrijwel overal betekent: vertaling in de lokale taal. Een ander belangrijke kostenpost en oorzaak van rechtsonzekerheid is het ontbreken van een gemeenschappelijke Europese octrooirechtspraak. In de huidige situatie moeten juridische geschillen rondom Europees verleende octrooien voor alle nationale rechters van alle landen waar het octrooi geldt apart worden uitgevochten. Vooral daarom is het momenteel veel duurder om in de hele 11

12 Europese Unie een uitvinding te beschermen dan in de VS. Dat is slecht voor innovatie in Europa. Daarom zou het goed zijn als politici in Europa na vele jaren praten eindelijk tot een echt Europees octrooi en een gemeenschappelijke octrooirechtspraak kunnen komen. Een goed functionerend octrooisysteem draagt bij aan innovatie, versterkt de kenniseconomie en creëert hoogwaardige banen. Alle reden dus voor de politiek om het octrooisysteem doeltreffend en goedkoop te laten werken. 12

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen

Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen Brussel, 22 november 2006 112206 Advies Europees beleid intellectuele eigendommen Advies Europees beleid met betrekking tot intellectuele eigendommen 1. Inleiding De SERV werd op 3 november 2006 om advies

Nadere informatie

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE

BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE BACK TO BASICS OCTROOIRECHT ERIC DE GRYSE eric.degryse@simontbraun.eu I. OCTROOIWETGEVING : België Wetboek van economisch recht, 19 April 2014, Boek XI, "Intellectuele eigendom, titel 1, Uitvindingsoctrooien

Nadere informatie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie

DIT IS VNO-NCW. Lidmaatschap en contributie De Europese lobby van vno-ncw richt zich zowel op de Europese spelers in Brussel (Europese Commissie, Europees Parlement) als op de Nederlandse politiek (in Den Haag en via de Permanente Vertegenwoordiging

Nadere informatie

Samenwerken & Intellectueel Eigendom

Samenwerken & Intellectueel Eigendom Samenwerken & Intellectueel Eigendom 15 mei 2012 Mecc Maastricht René Janssen octrooiadviseur regio Limburg NL Octrooicentrum (locatie Syntens-Roermond) NL Octrooicentrum Octrooiverlening Nederland (uitvoering

Nadere informatie

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl

Koninginnegracht 19, Den Haag Kanaalpad 69, Apeldoorn 070-3105600. patents@vriesendorp.nl www.vriesendorp.nl 1 Een octrooi (ook wel patent) is een juridisch document waarin de beschermingsomvang van een technische uitvinding of idee is vastgelegd. Met een octrooi kunt u derden, die daartoe niet gerechtigd zijn,

Nadere informatie

Ondernemen met IP in de praktijk

Ondernemen met IP in de praktijk Ondernemen met IP in de praktijk Inhoud Wat is IE? Hoe werkt IE? o c t rooien m e rk e n m o d e llen a d v o c a t uu r Waarom IE beschermen? Alternatieven voor het beschermen van IE? Welke verschillende

Nadere informatie

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw?

1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Q&A Octrooien op planteigenschappen 1. Wanneer kan je een octrooi (=patent) nemen op een planteigenschap die voordien nog niet gekend was in de landbouw? Als het Europees Octrooi Bureau een patent verleent,

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 30 635 Octrooibeleid Nr. 2 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De Octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

STW-gebruikerscommissie

STW-gebruikerscommissie STW-gebruikerscommissie Versie: november 2013 Pagina 1 / 10 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 Definities... 3 02. Toepasselijkheid... 3 03. Taak... 4 04. Uitvoering project... 4 05. Samenstelling... 4

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

5. Management van Intellectueel Eigendom. Studentenversie

5. Management van Intellectueel Eigendom. Studentenversie 5. Management van Intellectueel Studentenversie 1. Intellectueel (I.E.) 2. Octrooien leren begrijpen 3. Het aanvraag proces 4. Wat maakt een merk? 5. Inzicht in Industrieel ontwerp 6. Wat doet Auteursrecht?

Nadere informatie

Bedrijven - Kennisinstellingen. Tips voor een geslaagd huwelijk

Bedrijven - Kennisinstellingen. Tips voor een geslaagd huwelijk Bedrijven - Kennisinstellingen Tips voor een geslaagd huwelijk Karen Curé Universiteit Gent Dienst TechTransfer Hoe samenwerken? Samenwerkingsvormen - Wat kan je van een kennisinstelling verwachten? -

Nadere informatie

Luctor et Vici Stichting Hollandpromote.com. Juridische Advisering, Mediation en Uitgever van het tijdschrift ejnr, ISSN 1871-5141

Luctor et Vici Stichting Hollandpromote.com. Juridische Advisering, Mediation en Uitgever van het tijdschrift ejnr, ISSN 1871-5141 Fax: 070-3564683 Luctor Aantekenen met BVO Onderwerp : Rijksoctrooiwet 1995 Betreft : Aansprakelijkheidsstelling schade Kort Octrooi Datum : 28 februari 2008 Aan de Staat der Nederlanden Ministerie van

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat dit uw intellectueel eigendom is. Hier leest u op welke

Nadere informatie

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer

patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer patent Landscaping: waardevolle analyses voor strategische informatie Auteur: Sanne Pfeifer Octrooidatabases worden met het jaar completer. Het analyseren van de hierin aanwezige informatie, ook wel landscaping

Nadere informatie

Octrooien: geen BARRICADE maar PARADE. barricade EN parade. Bolletje beschuit. Alfons Laudy

Octrooien: geen BARRICADE maar PARADE. barricade EN parade. Bolletje beschuit. Alfons Laudy Octrooien: geen BARRICADE maar PARADE Alfons Laudy KiviNiria Ondernemersdag 9 juni 2006 barricade EN parade Octrooibescherming Soorten octrooien Kosten Voordelen / nadelen Octrooi-informatie Bolletje beschuit

Nadere informatie

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent

Hulp voor uitvinders. Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Hulp voor uitvinders Pag. 1 Pag. 2 Pag. 3 Pag. 4 Pag. 5 Bescherm uw ideeën Patentgeschiedenis Vooraf de aanvraag Is het een creatieve uitvinding? Verkrijgen van een patent Bescherm uw ideeën Wanneer u

Nadere informatie

A L T E N B U R G P A T E N T

A L T E N B U R G P A T E N T HELP! Ik wil octrooi aanvragen. Copyright 2004 Altenburg Patent Inhoudsopgave Inleiding 3 Octrooi: 4 Wat is het? Hoe krijg u het? Bescherming van merken en modellen Wel/niet aanvragen? In welke landen

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom

Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom Bescherming en exploitatie van Intellectueel Eigendom Bescherming uitvinding / vorm / merk en IP strategie (parallelsessie I) Kayin Pang, Peter van Essen and Ard Ellens Food Valley & Nederlandsch Octrooibureau

Nadere informatie

www.cwtsbv.nl Page 2 18 november 2014 CWTS B.V. Centre for Science and Technology Studies, Leiden University

www.cwtsbv.nl Page 2 18 november 2014 CWTS B.V. Centre for Science and Technology Studies, Leiden University REPORT Onderzoek naar unieke uitvindingen zoals beschreven in octrooifamilies gebaseerd op onderzoek van TO2-instituten en hun medewerkers in de periode 2001-2010 www.cwtsbv.nl Page 2 18 november 2014

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst

Optimale zorg tegen lagere kosten. Het ziekenhuis van de toekomst Optimale zorg tegen lagere kosten Het ziekenhuis van de toekomst 1 KIVI NIRIA Jaarcongres Onze visie en waarden Onze visie: Pioniersrol Siemens Energiezuinigheid Onze waarden: Innovatief Innovatief denken

Nadere informatie

Introductie. Nieuwsbrief Juni 2015

Introductie. Nieuwsbrief Juni 2015 IZI NIEWS Juni 2015 IZI Patents B.V. Postbus 15 6573 ZG Beek-Ubbergen Nederland P: 0031 (0)88 121 0010 F: 0031 (0)88 121 0011 E: info@izipatents.com [E-mailadres] Introductie Beste lezer, Met trots presenteren

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen In opdracht van met ministerie van Economische Zaken U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat

Nadere informatie

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen

Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen Stel uw intellectueel eigendom veilig Innovatieve ideeën, namen of tekens beschermen In opdracht van het ministerie van Economische Zaken U hebt een vernieuwend idee of product en u wilt vastleggen dat

Nadere informatie

BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux

BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux BaOpt Licentieovereenkomst Tussen BaOpt Benelux bv Wilhelminastraat 51 2011 VL Haarlem Hierna te noemen BaOpt Benelux en Hierna te noemen gebruiker gezamenlijk te noemen "de

Nadere informatie

PATENT UIT DAT ZIET ER

PATENT UIT DAT ZIET ER SHELL VENSTER 02-2014 23 # 1 SHELL IS IN DE VERENIGDE STATEN NUMMER ÉÉN OP HET GEBIED VAN OCTROOIEN DAT ZIET ER PATENT UIT SHELL WIL DE MEEST INNOVATIEVE EN COMPETITIEVE ONDERNEMING ZIJN IN DE OLIE- EN

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 628 Industrie- en dienstenbeleid Nr. 6 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

NEDERLANDS PATENT IN 6 STAPPEN

NEDERLANDS PATENT IN 6 STAPPEN NEDERLANDS PATENT IN 6 STAPPEN www.inaday.eu WIJ ZIJN INADAY, SPECIALIST IN MERKEN & PATENTEN Inaday maakt merk- en patentbescherming begrijpelijk en bereikbaar. Dit doen we door de procedures voor merk-

Nadere informatie

Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie

Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie Varian: marktleider in een interessante niche in de medische technologie De index voor Amerikaanse aandelen in biotech- en medische systemen is sinds zijn hoogtepunt afgelopen februari ruim 12% gezakt.

Nadere informatie

VAN N UI U TV T IND ING CRE R ATI T E T EXPLO ITA T E

VAN N UI U TV T IND ING CRE R ATI T E T EXPLO ITA T E VAN UITVINDING EN CREATIE TOT EXPLOITATIE Een goed idee is goud waard. Intussen heeft u alles goed geregeld: uw octrooigemachtigde heeft octrooi of kwekersrecht aangevraagd, een merkenbureau heeft uw merk

Nadere informatie

Vragen aan de uitvinder

Vragen aan de uitvinder Dit octrooiprotocol wordt onderschreven door Contactgroep Vrije Octrooigemachtigden Vragen aan de uitvinder De antwoorden helpen om de juiste beslissingen over octrooieren te nemen. Ze helpen ook om de

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk

Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Publicatie Bescherming van het intellectueel eigendom als ondernemer met een modemerk Hoe kan een Nederlandse startende ondernemer met een modelabel zijn intellectuele eigendom zo goed mogelijk beschermen?

Nadere informatie

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox

Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Arnhem, 10 oktober 2011 Beschermen van ideeën, innovatie en design: uw toolbox Marijke Van kan Partner / Merken- en modellengemachtigde AOMB octrooi- en merkenbureau Agenda Beschermen van ideeën, innovatie

Nadere informatie

EUROPEES PATENT IN 9 STAPPEN

EUROPEES PATENT IN 9 STAPPEN EUROPEES PATENT IN 9 STAPPEN www.inaday.eu WIJ ZIJN INADAY, SPECIALIST IN MERKEN & PATENTEN Inaday maakt merk- en patentbescherming begrijpelijk en bereikbaar. Dit doen we door de procedures voor merk-

Nadere informatie

ACHTERGRONDINFORMATIE BELEIDSVISIE OCTROOIBELEID EN MKB

ACHTERGRONDINFORMATIE BELEIDSVISIE OCTROOIBELEID EN MKB ACHTERGRONDINFORMATIE BELEIDSVISIE OCTROOIBELEID EN MKB 1.1 NATIONAAL OCTROOISYS TEEM...1 1.2 EUROPESE EN INTERNATIONALE OCTROOIPROCEDURES...2 1.2.1 EUROPESE PROCEDURE...3 1.2.2 DE INTERNATIONALE PCT-PROCEDURE...4

Nadere informatie

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with

Alphega apotheek. Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement. In partnership with Alphega apotheek Voor meer zorg, meer gemak en meer rendement In partnership with De kracht van een internationaal netwerk voor vernieuwende zorg Alphega apotheek is het internationale leidende netwerk

Nadere informatie

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90

Tot slot. Aanbevelingen. Inleiding. Naar een lerende economie Investeren in het verdienvermogen van Nederland synopsis van WRR - rapport 90 Hoe ziet dat er on de praktijk uit? (per sector / organisatie / afdeling / functie) Natuurlijke hulpbronnen en mensen zullen schaars zijn en de beschikbaarheid van kapitaal is niet te voorspellen. Met

Nadere informatie

Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi

Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi Fiche 9: Verordening EU octrooi vertaalregelingen 1. Algemene gegevens Titel voorstel: Voorstel voor een verordening van de Raad inzake de vertaalregelingen voor het EU-octrooi Datum Commissiedocument:

Nadere informatie

Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan

Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan Voorbeeldanalyse ethisch dilemma volgens het stappenplan Case Enscenering: sollicitatiegesprek in de kamer van Henk Dunker, directeur van Cosmetrics, een middelgroot bedrijf in huidverzorgingsproducten.

Nadere informatie

Eenheidsoctrooi komt eraan

Eenheidsoctrooi komt eraan Eenheidsoctrooi komt eraan Welke keuze gaat u maken? Marc van der Burg Octrooicentrum Nederland Opzet 0. Problemen 1. Eenheidsoctrooi: Unitary Patent (UP) 2. Octrooigerecht: Unified Patent Court (UPC)

Nadere informatie

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar

Dutch Sports Infrastructure. Nationaal Export Event. Ruben Dubelaar Nationaal Export Event Ruben Dubelaar I 1 Wat doet FME met voetbal? I 2 Clusters FME Agro & Food Betaalbaar en gezond voedsel voor iedereen met technologie uit NL door slimmere samenwerking in de keten.

Nadere informatie

Micro- en Nanotechnologie in België en Nederland

Micro- en Nanotechnologie in België en Nederland Micro- en Nanotechnologie in België en Nederland Rapport samengesteld door: Frank Brouwer Eddie Borgers Tom Vansteenkiste 2009 Nederlandse Kamer van Koophandel voor België en Luxemburg Tervurenlaan 168

Nadere informatie

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën

24-10-2013. Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde AUTEURSRECHT. Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën Intellectual Property & bedrijfswaarde aeternus college tour bedrijfswaarde Intellectuele eigendom: hoofdcategorieën 1. Copyright (Auteursrecht e.a.) Intellectuele eigendom 2. Industriële Eigendom Antoon

Nadere informatie

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers

Personeel op peil. Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil, onderzoek naar de positie van mkb-werknemers Personeel op peil Onderzoek naar de positie van mkb-ondernemers MKB-Nederland

Nadere informatie

Voorop lopen door vrije data

Voorop lopen door vrije data Voorop lopen door vrije data OpenStreetMap Nederland Conclusie * Vroege beschikbaarheid van vrije data levert een voorsprong ("first mover") voor Nederlandse bedrijven op, het is belangrijk dat de overheid

Nadere informatie

Uitgebreide samenvatting

Uitgebreide samenvatting Uitgebreide samenvatting Bereik van het onderzoek De Nederlandse minister van Economische Zaken heeft een voorstel gedaan om het huidig toegepaste systeem van juridische splitsing van energiedistributiebedrijven

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl

Team IE & ICT. www.dehaanlaw.nl Team IE & ICT www.dehaanlaw.nl De Haan team intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht Intellectuele eigendom, internet, E-commerce en ICT-recht zijn verwante rechtsgebieden met een heel

Nadere informatie

10 november 2009 www.octrooibureau.nl

10 november 2009 www.octrooibureau.nl Octrooirecht in 15 vragen Voor de Automotive Portal Website Nederlandsch Octrooibureau 10 november 2009 www.octrooibureau.nl Inleiding Ik wil meer weten over octrooien U overweegt een octrooi aan te vragen.

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II

Eindexamen maatschappijleer vwo 2003-II Opgave 1 Armoede en werk 1 Het proefschrift bespreekt de effecten van het door twee achtereenvolgende kabinetten-kok gevoerde werkgelegenheidsbeleid. / De titel van het proefschrift heeft betrekking op

Nadere informatie

Samenvatting ... 7 Samenvatting

Samenvatting ... 7 Samenvatting Samenvatting... Concurrentie Zeehavens beconcurreren elkaar om lading en omzet. In beginsel is dat vanuit economisch perspectief een gezond uitgangspunt. Concurrentie leidt in goed werkende markten tot

Nadere informatie

Hoe bescherm ik mijn naam en product?

Hoe bescherm ik mijn naam en product? 3 Hoe bescherm ik mijn naam en product? Over auteursrechten, merkbescherming, registratie van uw domeinnaam en patenten MICHIEL VERHAMME TIMOTHY VAN DE GEHUCHTE 4 Hebt u nog vragen, neem dan contact op

Nadere informatie

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden

De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden De Staat van Nederland Innovatieland: een gouden ei? Walter Manshanden Van der Zee, F., W. Manshanden, F. Bekkers, T. van der Horst ea (2012). De Staat van Nederland Innovatieland 2012. Amsterdam: AUP

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt

wet aangenomen, maar ratificatie nog niet bekendgemaakt Brussel, 23 Mei 2001 Bijna zes jaar nadat de overeenkomst aangaande de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen (de BFB-overeenkomst) werd opgesteld, werkt het ontbreken van

Nadere informatie

PRAKTIJKWIJZER VAN VNO-NCW. Veilig zakendoen. Het aanvragen van een Verklaring Omtrent het Gedrag

PRAKTIJKWIJZER VAN VNO-NCW. Veilig zakendoen. Het aanvragen van een Verklaring Omtrent het Gedrag PRAKTIJKWIJZER VAN VNO-NCW Veilig zakendoen Het aanvragen van een Verklaring Omtrent het Gedrag VEILIG ZAKENDOEN VNO-NCW VNO-NCW vno-ncw is de grootste centrale ondernemingsorganisatie van Nederland. Zij

Nadere informatie

VN(O) NCW Nederland. Den Haag 4 december 201 3

VN(O) NCW Nederland. Den Haag 4 december 201 3 VN(O) NCW Nederland Aan de staatssecretaris van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu Hare excellentie W.J. Mansveld Postbus 20901 2500 EX Den Haag Briefnummer 13/11.319/Stre/MO Den Haag 4 december

Nadere informatie

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P

OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P OPENINGSTOESPAAK VAN DE MINISTER VAN HANDEL EN INDUSTRIE Z.E. DHR. DRS C. P. MARICA BIJ DE OPENING VAN HET CONGRES DUURZAME ONTWIKKELING OP DONDERDAG 29 MEI 2008 Collega ministers, overige hoogwaardigheidsbekleders,

Nadere informatie

Het kennisintensieve MKB in Taiwan

Het kennisintensieve MKB in Taiwan Het kennisintensieve MKB in Taiwan door: Erik Blomjous, Tokio, 23 juli 2004 Samenvatting Het MKB speelt in Taiwan een zeer belangrijke rol in de economische en sociale structuur van het land. Ondanks dat

Nadere informatie

RDM Campus. Innovation Networklezing. Alfons Laudy Accountmanager HBO. NL Octrooicentrum. NL Octrooicentrum

RDM Campus. Innovation Networklezing. Alfons Laudy Accountmanager HBO. NL Octrooicentrum. NL Octrooicentrum RDM Campus Innovation Networklezing Alfons Laudy Accountmanager HBO NL Octrooicentrum Inhoud Octrooicentrum - Agentschap NL Intellectuele Eigendomsrechten Octrooien als bescherming Octrooien als informatiebron

Nadere informatie

Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen.

Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen. i-depot 1. Wat is een I-depot? Een i-depot is een dienst die door het BBIE wordt aangeboden om aan documenten een vaste datum te verlenen. Een i-depot is geen intellectueel eigendomsrecht, maar een hulpmiddel

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD TT ** TT. COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 23.12.2003 COM(2003) 827 definitief 2003/0326 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD houdende toekenning aan het Hof van Justitie van de

Nadere informatie

& BRANCHETEAM RETAIL

& BRANCHETEAM RETAIL & BRANCHETEAM RETAIL Het brancheteam Retail bestaat uit verschillende juridische specialisten die door hun jarenlange ervaring diepgaande kennis bezitten over de retail. Onze specialisten kennen de spelers

Nadere informatie

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM AMSTERDAM METROPOLITAN AREA SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM WELKOM. BIJ DE 3D MAKERS ZONE METROPOOLREGIO AMSTERDAM: 1 plek alle Additive Manufacturing / 3D-Printing mogelijkheden

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Dik is duur. Wat werkgevers kunnen doen aan overgewicht

Dik is duur. Wat werkgevers kunnen doen aan overgewicht Praktijkwijzer van VNO-NCW Dik is duur Wat werkgevers kunnen doen aan overgewicht Eén op de twee Nederlanders is te zwaar; twintig jaar geleden was dat nog één op de drie. Overgewicht wordt een steeds

Nadere informatie

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can

Canon s visie op digitale transformatie van organisaties. you can Canon s visie op digitale transformatie van organisaties you can Digitale transformatie van organisaties Als we kijken naar de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van communicatie in de afgelopen

Nadere informatie

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012

The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 The Netherlands of 2040 en de Olympische Spelen George Gelauff Hogeschool Amsterdam 1 februari 2012 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Scenariostudies Lange termijn vraagstukken Grote

Nadere informatie

Eerste Hulp Bij Uitvindingen

Eerste Hulp Bij Uitvindingen Eerste Hulp Bij Uitvindingen Wilt u weten welke partijen u behulpzaam kunnen zijn om van een idee een succesvol product te maken? Scan dan onderstaande QR-code, of kijk op de website: www.rvo.nl/websitesvooruitvinders

Nadere informatie

Beknopte handleiding: zoeken op Espacenet

Beknopte handleiding: zoeken op Espacenet Beknopte handleiding: zoeken op Espacenet Espacenet is een online patentdatabank die is in 1996 is opgezet door het European Patent Office (EPO). De databank bevat ongeveer 60 miljoen patenten (wereldwijd).

Nadere informatie

de vraag is niet of we de strijd tegen MS gaan winnen... maar wanneer

de vraag is niet of we de strijd tegen MS gaan winnen... maar wanneer de vraag is niet of we de strijd tegen MS gaan winnen... maar wanneer belofte Onze belofte aan mensen met MS Al meer dan drie decennia neemt Biogen Idec het voortouw in de strijd tegen multiple sclerose.

Nadere informatie

Track Record EU en mededinging

Track Record EU en mededinging EU en mededinging EU en mededinging Kennedy Van der Laan s EU- en mededingingsrechtadvocaten adviseren cliënten over de mededingingsrechtelijke aspecten in brede zin van het ondernemen. Wij vertegenwoordigen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Software en continuïteit

Software en continuïteit Software en continuïteit Jaarvergadering Orde van Advocaten 25 september 2009 Presentatie van de Vereniging Informaticarecht Advocaten (VIRA) Polo G. van der Putt, voorzitter VIRA Agenda VIRA Wat is (de

Nadere informatie

OCTROOIEN, MERKEN en MODELLEN

OCTROOIEN, MERKEN en MODELLEN OCTROOIEN, MERKEN en MODELLEN Octrooibureau Griebling B.V., 2012 INTRODUCTIE In het hiernavolgende wordt een korte beschrijving gegeven van enkele aspecten op het gebied van kennisbescherming. De beschermingstypen

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x)

Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x) Tentamen Octrooigemachtigden Tentamen Overige IE-rechten / Europees recht/mededinging 25 mei 2009 09.45 12.45 uur Casus (3x) Korte vragen (3x) Tentamen Octrooigemachtigden Overige IE-rechten / Europees

Nadere informatie

Groot Composiet II Houtkoolschets

Groot Composiet II Houtkoolschets II Groot Composiet II Houtkoolschets Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling Europa investeert in uw toekomst uit het Europese fonds voor regionale ontwikkeling

Nadere informatie

agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie

agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie agentschap voor Innovatie door Wetenschap en Technologie IWT-programma s en inbreuken op de wetenschappelijke integriteit van het onderzoek KVAB,

Nadere informatie

Regels topsectoren en innovatie - provincie Gelderland -

Regels topsectoren en innovatie - provincie Gelderland - Regels topsectoren en innovatie - provincie Gelderland - Het doel van de Regels topsectoren en innovatie (VITGETOPINNO2014) is het stimuleren van projecten binnen de prioritaire Programma's Topsectoren

Nadere informatie

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid.

Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. Nelly Oudshoorn: Geef gebruikers een grotere plaats in het innovatiebeleid. 1 Passieve consument passé de gebruiker als actieve ontwikkelaar Het gangbare beeld van gebruikers heeft een update nodig. Gebruikers

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie