Ethische rangschikking van vier Belgische fondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ethische rangschikking van vier Belgische fondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren"

Transcriptie

1 Faculteit Economie & Management Studiegebied Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Opleiding Master of Science handelsingenieur Intern aangestuurde masterproef Ethische rangschikking van vier Belgische fondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren Masterproef aangeboden door Catherine De BONDT tot het behalen van de graad van Master of Science handelsingenieur Promotor: Prof. dr. Lieven De Moor Academiejaar:

2 Executive summary 1. Probleemstelling In deze paragraaf belichten we de relevantie, de probleemstelling en de onderliggende onderzoeksdoelen van deze meesterproef. In de maatschappij van vandaag heerst er een groeiend duurzaamheidgevoel in alle sectoren van de samenleving. Ook de financiële sector zag hier enkele opportuniteiten ontstaan om mee te werken aan een duurzamere wereld. Of is het fundamenteel eerder een aanloop naar een soort groen kapitalisme? DMVI-fondsen zijn een voorbeeld van een dergelijk financieel duurzaamheidproduct. DMVIfondsen zijn beleggingsfondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren. Er bestaat hier geen algemene regelgeving voor. Fondsbeheerders stellen een ethisch of duurzaam portfolio samen met aandelen van bedrijven die beantwoorden aan door hen bepaalde criteria. Dit brengt met zich mee dat de ethische waarde van een DMVI-fonds nog moeilijk te achterhalen is. De twee belangrijkste onderliggende onderzoeksdoelen voor het bepalen van de ethische waarde van een DMVI-fonds zijn: Een aantal criteria onderscheiden die impact hebben op het ethisch gehalte van een DMVI-fonds. Het evalueren van een aantal DMVI-fondsen aan de hand van deze criteria. 2. Omschrijving onderzoek Deze meesterproef vergelijkt het ethisch gehalte van vier Belgische DMVI-fondsen. Voor het onderzoek wordt gebruik gemaakt van primaire data. Met andere woorden er werd zelf informatie verzameld om tot een resultaat te komen. Uiteraard is de zoekactie begonnen met secundaire data waarvan de relevante gegevens later werden opgenomen in het primaire onderzoek. Zo werd allerlei bronnenmateriaal omtrent het screeningsproces en de transparantie van DMVI-fondsen geraadpleegd. Eenmaal alle data verzameld was, werd het Analytic Hierarchy Process (AHP) toegepast om een ethische rangschikking op te stellen. Deze multicriteriamethode is heel eenvoudig. Ze maakt het bovendien mogelijk om vertrekkende van enkele kwalitatieve criteria aan een aantal alternatieven een kwantitatieve score toe te kennen. Een cruciaal onderdeel van AHP is het bepalen van de criteria. De criteria dienen dus weloverwogen te worden aangezien ze de fundamenten van onderzoek zijn. Tenslotte werd een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd om te kijken in hoever het resultaat gevoelig is aan veranderingen in de gewichten van enkele criteria.

3 3. Uitgebreide samenvatting van de resultaten, besluiten en aanbevelingen In België groeit het aanbod van DMVI-fondsen sterk. Daarmee gaat een soort maatschappelijke druk gepaard die ervoor zorgt dat ondernemingen meer en meer maatregelen treffen wat betreft ethische en duurzame kwesties. Die maatschappelijke druk is afkomstig van allerlei stakeholders zoals werknemersorganisaties, omwonenden, consumenten, handelsorganisaties, milieubewegingen mensenrechtengroepen, ontwikkelingen hulporganisaties, We kunnen besluiten dat er een algemeen groeiend ethisch en duurzaam bewustzijn heerst. Ook is er sprake van een duidelijke inhoudelijke evolutie met betrekking tot de kwaliteit en transparantie van DMVI-fondsen. Waar sommige DMVI-fondsen hun screeningsproces continu verbeteren blijven anderen stilstaan. Toch vallen ze beiden onder de noemer DMVIfondsen. Veel banken bieden tegenwoordig DMVI-fondsen aan. Soms lijkt echter louter het aanbieden van dergelijke fondsen belangrijker dan de inhoud ervan. In de ethische rangschikking staan KBC Eco Fund World en Dexia Sustainable World respectievelijk op de eerste en de tweede plaats. Hun resultaten liggen zeer dicht bij elkaar. Op de derde plaats volgt ING(L) Invest Sustainable Growth en de laatste plaats is voor Fortis L Fund Equity SRI World. Het verschil tussen de eerste twee DMVI-fondsen en de laatste twee DMVI fondsen is relatief groot. We kunnen algemeen besluiten dat er grote verschillen zijn in de ethische kwaliteit en het transparantieniveau van de vier Belgische DMVI-fondsen. In de toekomst zal het belangrijk zijn het kaf van het koren te scheiden. Indien dit niet gebeurd bestaat het gevaar dat we in een soort duurzaamheidluchtbel terechtkomen. Voor een bredere studie zou een soort representatief panel van experten ingeschakeld moeten worden voor het bepalen van de criteria en hun gewichten. Gezien de tijdspanne van deze meesterproef was dit niet mogelijk. Nog een aanbeveling voor verder onderzoek betreft de trade-off tussen risico en het aantal ethische en duurzame selectiecriteria. Dergelijke criteria doen de portfoliodiversificatie dalen maar ze kunnen ze ook doen stijgen doordat ze het specifieke risico van aandelen doen dalen. Verder kan het ook nog interessant zijn dieper in te gaan op de impact van een duurzaamheideconomie op de samenleving. Het kleven van een waarde op het milieu geeft een nieuwe dimensie aan de economie maar ook nieuwe gevaren

4 Woord Vooraf Vooraleer over te gaan naar deze meesterproef zou ik graag enkele mensen willen bedanken. Eerst en vooral een grote dankuwel aan mijn promotor, Lieven De Moor, die me heeft bijgestaan in het succesvol beëindigen van deze meesterproef. Verder wil ik ook Chris Verschooten hartelijk bedanken voor de goede feedback omtrent de wetenschappelijke schrijfstijl en structuur van deze meesterproef. Ook wil ik Luc Van Liedekerke, Kurt Devooght en Herwig Peeters bedanken, die met hun expertise over ethisch investeren een grote bron van inspiratie waren. Tenslotte wil ik ook enkele mensen uit de bankwereld bedanken die mij geholpen hebben bij het invullen van de criterialijsten: Liesbeth Van Criekingen, Stijn Decock en Luc Blancquaert.

5 Inhoudstabel EXECUTIVE SUMMARY... 2 WOORD VOORAF... 4 INHOUDSTABEL... 1 OVERZICHT TABELLEN... 3 OVERZICHT FIGUREN... 4 OVERZICHT BIJLAGEN... FOUT! BLADWIJZER NIET GEDEFINIEERD. LIJST VAN AFKORTINGEN... 5 INLEIDING ONDERZOEKSDOEL DE PROBLEEMSTELLING ONDERZOEKSDOEL EN ONDERLIGGENDE ONDERZOEKSDOELEN STATUS QUAESTIONIS METHODE ACHTERGROND ETHIEK EN/OF WETENSCHAP? ETHISCH BELEGGEN IN BELGIË: WHAT S IN A NAME? EVOLUTIE ETHISCH BELEGGEN Evolutie ethische beleggingsmarkt Evolutie DMVI- fondsen Evolutie kwaliteit, transparantie en indices van DMVI- fondsen Kwaliteitslabels Ethibel BEAMA Transparantierichtlijnen Ethische indices ETHISCH BELEGGEN IN DE TOEKOMST BESLUIT ETHISCHE RANGSCHIKKING VAN VIER BELGISCHE MVI FONDSEN CRITERIA ETHISCHE RANGSCHIKKING Screeningsproces en consistentie Prioriteit screeningsproces Datavergaring en duurzaamheidsanalyse Positieve selectiecriteria Negatieve selectiecriteria Monitoring en updating Dialoog Transparantie, rapportering en controle Screeningsproces Raad van experts Externe controle ANALYTIC HIERARCHY PROCESS (AHP) Hiërarchie Prioriteiten en gewichten Paarsgewijze vergelijkingen Rangschikking SENSITIVITEITSANALYSE... 37

6 4.4 BESLUIT ALGEMEEN BESLUIT LITERATUURLIJST... 44

7 Overzicht tabellen TABEL 1: PAARSGEWIJZE VERGELIJKINGEN: GEWICHTEN TOEGEKEND DOOR EXPERT (KURT DEVOOGHT)... 3 TABEL 2: PAARSGEWIJZE VERGELIJKING CRITERIA MET BETREKKING TOT HET DOEL: ETHISCH GEHALTE TABEL 3: PAARSGEWIJZE VERGELIJKING SUBCRITERIA MET BETREKKING TOT HET CRITERIUM: TRANSPARANTIE, RAPPORTERING EN CONTROLE TABEL 4: PAARSGEWIJZE VERGELIJKING SUBCRITERIA MET BETREKKING TOT HET CRITERIUM: TRANSPARANTIE, RAPPORTERING EN CONTROLE TABEL 5: PAARSGEWIJZE VERGELIJKING SUB-SUBCRITERIA TABEL 6: RELATIEVE GEWICHTEN VAN VIER BELGISCHE DMVI-FONDSEN PER SUBCRITERIUM TABEL 7: ETHISCHE RANGSCHIKKING VAN VIER BELGISCHE DMVI-FONDSEN PER CRITERIUM TABEL 8: ETHISCHE RANGSCHIKKING VAN VIER BELGISCHE DMVI-FONDSEN... 36

8 Overzicht figuren FIGUUR 1: EVOLUTIE VAN HET AANTAL DMVI-ICB S FIGUUR 2: NETTO ACTIEF VAN DMVI-ICB S EN AANDEEL IN DE TOTALE BELGISCHE ICB-MARKT FIGUUR 3: KERN EN BREDE MVI STRATEGIEËN IN BELGIË FIGUUR 4: ETHISCHE BELEGGINGSFONDSEN VOLGENS GENERATIE IN BELGIË FIGUUR 5: HIËRARCHIE: DOEL - CRITERIA - SUBCRITERIA FIGUUR 6: HIËRARCHIE: SUBCRITERIA - SUB-SUBCRITERIA FIGUUR 7: RELATIEVE GEWICHTEN SUBCRITERIA FIGUUR 8: BRON: EXPERT CHOICE FIGUUR 9: BRON: EXPERT CHOICE FIGUUR 1: BRON: EXPERT CHOICE FIGUUR 11: 2D GRAPH FIGUUR 12: SENSITIVITY-GRAPH: CRITERIA MET OORSPRONKELIJKE GEWICHTEN FIGUUR 13: SENSITIVITY-GRAPH: CRITERIA MET GEWIJZIGDE GEWICHTEN FIGUUR 14: SENSITIVITY GRAPH: SUBCRITERIA SCREENINGSPROCES EN CONSISTENTIE MET OORSPRONKELIJKE GEWICHTEN FIGUUR 15: SENSITIVITY GRAPH: SUBCRITERIA SCREENINGSPROCES EN CONSISTENTIE MET GEWIJZIGDE GEWICHTEN FIGUUR 16: SENSITIVITY GRAPH: SUBCRITERIA SCREENINGSPROCES EN CONSISTENTIE MET GEWIJZIGDE GEWICHTEN... 4 FIGUUR 17: SENSITIVITY GRAPH: SUBCRITERIA TRANSPARANTIE, RAPPORTERING EN CONTROLE MET OORSPRONKELIJKE GEWICHTEN... 4 FIGUUR 18: SENSITIVITY GRAPH: SUBCRITERIA TRANSPARANTIE, RAPPORTERING EN CONTROLE MET GEWIJZIGDE GEWICHTEN... 41

9 Lijst van afkortingen Afkorting AHP BEAMA BELSIF CCS DJSI DSI DMVI EIRiS ESI EUROSIF ICB NGO ORSE RFA SRI Verklaring Analytic Hierarchy Process Belgian Asset Managers Association Belgian Sustainable Investment Forum Carbon Capturing and Storage Dow Jones Sustainable Index Domini Social Index Duurzaam en Maatschappelijk Verantwoord Investeren Ethical Investment Research Services Ethibel Sustainable Index European Sustainable Investment Forum Instelling voor Collectieve Belegging Niet-Gouvernementele Organisatie Observatoire sur la Responsabilité Sociétale des Entreprises Réseau Financement Alternatif Socially Responsible Investment

10 Inleiding In een wereld waar sustainability steeds meer aan populariteit wint, kon ook de financiële sector niet achterblijven. Nieuwe financiële producten en zelfs nieuwe financiële markten zijn volop hun intrede aan het maken. Denk maar aan de wereldwijde handel in CO2-credits of emissiehandel. Emissiehandel is de handel in emissierechten. Deze laatste geven bedrijven of landen het recht bepaalde schadelijke gassen uit te stoten. De emissierechten kunnen dan bijvoorbeeld op de Climate Exchange, op dit moment de grootste emissiebeurs van de wereld, verhandeld worden. Een ander fenomeen, waar eveneens deze meesterproef over gaat, zijn ethische of duurzame beleggingsfondsen. Ethische of duurzame beleggingsfondsen zijn fondsen waarbij winstmaximalisatie niet het hoogste doel is maar die hun beleggingen eveneens aan extensieve criteria van maatschappelijk verantwoord ondernemen onderwerpen. Het concept opent vele deuren naar een duurzamere samenleving. Maar wat houdt dergelijk concept in en welke criteria bepalen wat ethisch of duurzaam is en wat niet? Hoe ethisch of duurzaam zijn dergelijke fondsen? Deze meesterproef tracht deze vragen te beantwoorden. We beperkten ons in deze studie tot de Belgische banksector. Als methode gebruikten we het Analytic Hierarchy Process (AHP), een multicriteriamethode die het mogelijk maakt alternatieven te vergelijken op basis van moeilijk rechtstreeks kwantificeerbare criteria (Omey, 26, p.7). Deze meesterproef is opgedeeld in vier hoofdstukken: een algemeen hoofdstuk met het onderzoeksdoel, een hoofdstuk waarin de methode uiteengezet wordt, een hoofdstuk die de evolutie van de inhoud achter het concept ethisch beleggen schetst en tenslotte een hoofdstuk met het eigenlijke onderzoek die de inzichten het derde hoofdstuk gebruikt om een ethische rangschikking van vier Belgische ethische fondsen op te stellen. In het eerste hoofdstuk ligt de nadruk op de relevantie van dit onderzoek en de verschillende onderzoeksdoelen. Eerst wordt de probleemstelling uitgebreid besproken, nadien volgt een overzicht van het onderzoeksdoel en de onderliggende onderzoeksdoelen en tenslotte eindigt dit hoofdstuk met de status quaestionis. In het tweede hoofdstuk beschrijven we de methode van dit onderzoek. Aansluitend wordt ook een paragraaf gewijd aan de beperkingen van het onderzoek. In het derde hoofdstuk willen we een invulling geven aan het concept ethisch of duurzaam beleggen. We onderzoeken de evolutie van de ethische beleggingsmarkt, van de ethische fondsen en van de kwaliteit, transparantie en indices van ethische fondsen. Tenslotte schetsen we een toekomstbeeld met enkele voorwaarden voor het positief evolueren van ethische of duurzame fondsen. In het vierde hoofdstuk gaan we over naar het eigenlijke onderzoek. Vier Belgische ethische fondsen werden gerangschikt volgens hun ethisch gehalte. Tenslotte worden de resultaten van het onderzoek geïnterpreteerd en aan een sensitiviteitsanalyse onderworpen.

11 1. Onderzoeksdoel 1.1 De probleemstelling BEAMA staat voor Belgian Asset Managers Association. BEAMA is een vereniging die de belangen van de aandeelhouders verdedigt in België. Ze stelt een lijst ter beschikking met een overzicht van DMVI-fondsen in België. DMVI-fondsen zijn beleggingsfondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren. Er bestaat geen algemene norm waaraan beleggingsfondsen moeten voldoen om als DMVI-fonds te worden beschouwd. Wel legt BEAMA enkele voorwaarden op waaraan fondsen moeten voldoen om opgenomen te worden in de lijst van DMVI-fondsen. Eens aan die voorwaarden voldaan, kunnen ethische fondsen vrij beslissen over de samenstelling van hun portefeuille. Dit is vaak verwarrend voor de belegger die ethisch wil beleggen en geconfronteerd wordt met verschillende methodologieën. Elk DMVI-fonds hanteert bepaalde criteria die dikwijls verder opgesplitst worden in subcriteria. Ook de kwaliteit van het screeningsproces en het transparantiegehalte verschillen van fonds tot fonds of van bank tot bank. Concreet kunnen we de probleemstelling als volgt formuleren: hoe kan een ethische belegger een verantwoorde keuze maken tussen de verschillende DMVI-fondsen? Zijn deze verschillende fondsen ethisch evenwaardig? Zijn ze voldoende transparant? De BEAMA-lijst bestaat uit 136 DMVI-fondsen. Het zou onrealistisch zijn al deze fondsen te screenen, gezien de tijdspanne waarover dit werk loopt. Daarom beperkt het onderzoek zich tot het screenen van vier fondsen van verschillende banken die actief zijn op de Belgische markt. Hiervan werd een ethische rangschikking opgesteld. 1.2 Onderzoeksdoel en onderliggende onderzoeksdoelen In dit onderzoek werden vier Belgische beleggingsfondsen die duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren (DMVI-fondsen) geëvalueerd op hun duurzaam en transparant gehalte. De strengheid en de transparantie van hun screeningsproces werd daarvoor beoordeeld aan de hand van een aantal criteria. Vervolgens werden de DMVI-fondsen aan deze criteria getoetst. Aan de hand van een multicriteriamethode werd dan een ethische rangschikking opgesteld. Het doel van het opstellen van zo een ethische rangschikking is een beeld krijgen van het ethisch gehalte van een DMVI-fonds. Een ethische rangschikking kan MVI-fondsen ook motiveren hun methodologie te verbeteren en transparanter te worden. Financiële managers kunnen hun ethische prestaties met elkaar vergelijken. De onderliggende onderzoeksdoelen zijn: De evolutie en de inhoudelijke kenmerken van DMVI-fondsen op de Belgische markt onderzoeken. Het bepalen van relevante criteria waaraan DMVI-fondsen getoetst kunnen worden in verband met hun duurzaam en maatschappelijk verantwoord karakter, in dit werk gedefinieerd door het begrip ethisch gehalte.

12 De relevante criteria opdelen in hoofdcriteria, subcriteria en sub-subcriteria. Met behulp van het Analytical Hierarchy Process (AHP) een ethische rangschikking opstellen. 1.3 Status quaestionis De abstracte en onkwantificeerbare beschrijvingen van de notie ethiek en het ontbreken van een algemene norm maken dat er zoveel verschillende soorten ethische fondsen bestaan. Omwille van een inhoudelijke evolutie worden ethische fondsen meer en meer aangeduid met de term duurzame en maatschappelijk verantwoordelijke fondsen. Het fenomeen duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren (DMVI) werd reeds bestudeerd in vele wetenschappelijke artikels. Dit is duidelijk merkbaar in een overzichtspaper van Renneboog, Ter Horst en Zhang (28) omtrent duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren. Bestaande studies focussen zich veelal op het financiële aspect van DMVI-fondsen en vergelijken dit met conventionele fondsen. De verschillen in duurzaamheid en transparantie van DMVI-fondsen werden echter nog niet zoveel bestudeerd. Enkele studies vergelijken het ethisch gehalte van DMVI-fondsen onderling of met die van conventionele fondsen. Kempf & Osthoff (28) bijvoorbeeld tonen aan dat DMVI-fondsen ethischer zijn dan conventionele fondsen. Door portfolios aan te passen aan ethische stock ratings werd een ethische rangschikking van fondsen opgesteld. Ethische stock ratings worden uitgevoerd door een rating agency. Een ethisch rating agency analyseert het duurzaamheidniveau van een bedrijf aan de hand van informatie die het bedrijf zelf verschaft. Hieruit is gebleken dat DMVI-fondsen een ethische meerwaarde bieden in vergelijking met conventionele fondsen. Barnett en Salomon (26) vergelijken op hun beurt de financiële prestaties van ethische fondsen onderling. Hun onderzoeksresultaten tonen aan dat ethische fondsen die hun screeningsfrequentie opdrijven op korte termijn minder winstgevend zijn, maar op lange termijn een hogere winst boeken. De financiële prestatie zou afhangen van het screeningsproces en de screeningsfrequentie. Dus hoe kwalitatiever en consistenter het screeningsproces, hoe beter de prestatie op financieel vlak. Dit is de eerste studie die deze heterogeniteit in rekening brengt. In deze studie wordt wegens de complexiteit enkel op het kwalitatieve aspect van DMVI-fondsen ingegaan. Eenmaal de belangrijkste criteria bij de beoordeling van DMVI-fondsen bepaald zijn, zullen de fondsen worden gerangschikt op basis van het Analytic Hierarchy Process (AHP), een multicriterische methode. Saaty (28) bestudeerde deze methode en geeft enkele bedenkingen die later in dit onderzoek aan bod zullen komen. Er bestaan enkele gelijkaardige studies die AHP reeds toepasten bij het oplossen van ethische kwesties. Millet (1998) maakte gebruik van AHP in zijn onderzoek om ethische beslissingen te evalueren en te verbeteren. In een recent onderzoek van Cañal, Pérez-Gladish en M Zali (29) werd eveneens gebruik gemaakt van AHP om een aantal ethische fondsen uit de VS te rangschikken met behulp van Expert Choice Expert Choice is een software pakket dat AHP toepast. Ook in dit onderzoek werd gebruik gemaakt van Expert Choice 11.5.

13 2. Methode 2.1 Achtergrond Een eerste stap bij het bepalen van criteria voor het opstellen van een ethische of duurzaamheidrangschikking was een inhoudelijk inzicht krijgen in de bestaande screeningsprocessen en transparantieniveaus van DMVI-fondsen. Om de criteria goed te kunnen bepalen, werden brochures en websites van DMVI-fondsen van verschillende banken op de Belgische markt geanalyseerd. BEAMA definieert enkele strategieën inzake het beleggingsbeleid van DMVI-fondsen. Een aantal van deze strategieën werden als kapstok gebruik om van daaruit onderliggende criteria te onderscheiden. Via wetenschappelijke literatuur werden nog enkele algemene kenmerken van ethisch beleggen duidelijk. O Rourke (22) geeft bijvoorbeeld in haar studie een duidelijk overzicht van een aantal screeningsmethoden, hun toepassing en hun invloed op corporate sustainability. Wereldwijd zijn er enkele onderzoekscentra en onafhankelijke adviesbureaus die DMVIfondsen evalueren en controleren op basis van een aantal criteria. In België is er bijvoorbeeld het onafhankelijk internationaal erkend adviesbureau Ethibel. Ethibel geeft niet alleen een kwaliteitslabel aan bedrijven maar ook aan DMVI-fondsen. Een kwaliteitslabel garandeert de ethische belegger dat hij enkel in duurzame en maatschappelijk verantwoorde bedrijven belegt. Ook BELSIF, een vzw in België, onderzoekt, bestudeert en publiceert bevindingen over duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren. BELSIF introduceerde een vergelijkingsmatrix voor DMVI-producten. Een aantal van de criteria in deze matrix werden gebruikt voor dit onderzoek. Ook Réseau Financement Alternatif (RFA) is een Belgische onderzoeksinstelling die zich specialiseert in DMVI-producten. De websites van deze instellingen waren een grote hulp om een aantal relevante criteria voor een ethisch rangschikking te bepalen. Alle mogelijke criteria die verband houden met het screeningsproces en het transparantieniveau van DMVI-fondsen werden bijgehouden in een database. Nadien werden hieruit de relevante criteria geselecteerd om een hiërarchie van criteria op te stellen. Dit was nodig om vervolgens het Analytic Hierarchy Proces (AHP) toe te passen. AHP is een multicriteriamethode, ontwikkeld door Saaty in 197, die gebruik maakt van paarsgewijze vergelijkingen om complexe beslissingen met meerdere criteria te maken. Eenmaal een hiërarchie van criteria is opgesteld, werden op basis van paarsgewijze vergelijkingen relatieve gewichten toegekend aan de voorafbepaalde criteria. De gewichten werden bepaald door Luc Van Liedekerke, een expert op het domein van ethisch beleggen. Zo kunnen ook ontastbare of onkwantificeerbare gegevens relatief gemeten worden, wat onze studie, gebaseerd op kwalitatieve gegevens, zeker ten goede kwam (Saaty, 28). De vier Belgische beleggingsfondsen werden gekozen uit de BEAMA-lijst van DMVI-fondsen. Om goed te kunnen vergelijken zijn de te onderzoeken fondsen afkomstig van verschillende banken en hebben ze enkel aandelen in hun portefeuille. Er werd ook op toegezien dat deze vier aandelenfondsen uit dezelfde regio aandelen selecteren (bijvoorbeeld World). De vier geselecteerde Belgische fondsen werden vervolgens getoetst aan de vooropgestelde criteria. Dit gebeurde via brochures van de desbetreffende DMVI-fondsen en indien iets onduidelijk was, werd contact opgenomen met een contactpersoon van de financiële instelling die het fonds beheert. Zowel het screeningsproces als het transparantieniveau van vier Belgische DMVI-fondsen werden via de vooropgestelde criteria onderzocht. Door het

14 toepassen van het analytisch-hiërarchisch proces werden de DMVI-fondsen vervolgens gerangschikt op hun duurzaamheid- en transparantieniveau, in dit onderzoek aangeduid met de term ethisch gehalte. Tenslotte werd ook een sensitiviteitsanalyse uitgevoerd door de gewichten van enkele criteria te veranderen en te kijken naar de impact op het resultaat. Er bestaan enkele gelijkaardige studies die AHP toepasten bij het oplossen van ethische kwesties. Millet (1998) maakte in zijn onderzoek gebruik van AHP om ethische beslissingen te evalueren en te verbeteren. In een recent onderzoek van Cañal, Pérez-Gladish en M Zali (29) werd eveneens gebruik gemaakt van AHP om een aantal ethische fondsen uit de VS te rangschikken met behulp van Expert Choice Ook in dit onderzoek zal gebruik gemaakt worden van Expert Choice Het softwareprogramma Expert Choice 11.5 automatiseert AHP en wordt zowel door de bedrijven als door de overheid en de academische wereld meer en meer gebruikt. 2.2 Ethiek en/of wetenschap? De gebruikte multicriteriamethode AHP kan een hulp zijn bij het nemen van ethische beslissingen. Dit wil echter niet zeggen dat dit proces volledig objectief gebeurt: The subjective nature of the modeling process in the AHP is a clear limitation, but it cannot be avoided (Millet, 1998, p.123). Dit is te wijten aan het feit dat ethiek zelf geen empirische wetenschap is en dus ook niet kan gemeten worden. Ethiek tracht geen waarnemingen te verklaren omdat ethiek niet altijd expliciet waar te nemen is en het eerder om een morele verantwoording van waarnemingen gaat. Ethiek is niet precies en ook niet controleerbaar zoals wiskunde. Bij het opstellen van een hiërarchie van criteria is het niet onmogelijk dat er inconsistenties in het hiërarchisch schema zitten. Dat komt onder andere omdat de invulling van de verschillende concepten ondanks een degelijke beschrijving toch nog vaag kan blijven en anders ingevuld wordt door verschillende mensen. Het opstellen van een ethische rangschikking via AHP veronderstelt ook de bepaling van de relatieve gewichten van de criteria. Het bepalen van de gewichten bij AHP brengt onvermijdelijk subjectiviteit met zich mee. Neem bijvoorbeeld milieuvervuiling en tabak. Fonds x neemt bedrijven schuldig aan milieuvervuiling niet op in zijn portfolio. Fonds y neemt bedrijven die direct of indirect tabak produceren niet op in zijn portfolio. Welk fonds is duurzamer? Sommige duurzame beleggers zullen fonds x kiezen, terwijl anderen fonds y kiezen. Kan men hier een objectieve uitspraak over doen? Milieuvervuiling druist in tegen de wet van duurzaam ondernemen, terwijl tabak de duurzaamheid van de menselijke gezondheid in gevaar brengt. Voor een bredere studie zou een soort representatief panel de gewichten kunnen bepalen, maar dan nog meen je wellicht meer de differentiatie in de notie ethiek te meten dan wel MVI. Zoals reeds vermeld werden de gewichten in dit onderzoek zo rationeel mogelijk bepaald door één expert op het domein van duurzaam en maatschappelijk verantwoord investeren. Aangezien het niet evident is als student een panel van experten samen te krijgen en er gewerkt wordt met een trial version van Expert Choice, werd gekozen om de gewichten door één expert te laten bepalen. De software Expert Choice laat echter wel een consistentietest toe met betrekking tot deze gewichten. Het feit dat slechts gebruik gemaakt wordt van één expert maakt de 1 Expert Choice Trial of EC11.5. Lee Highway 151, Suite 32, Arlington, VA Opgehaald van

15 uitkomst van de studie niet noodzakelijk subjectiever. Het gaat hier over waarden van ethiek en duurzaamheid die intrinsiek al een bepaalde subjectiviteit belichamen. De expert kent gewichten toe aan de criteria, maar dit wil uiteraard niet zeggen dat dit dé juiste verhoudingen zijn. Dat is ook niet het doel van dit onderzoek. Millet (1998, p. 123) stelt dan ook dat AHP geen garantie is voor het nemen van objectieve beslissingen of eensgezindheid tussen verschillende partijen. Maar het kan wel helpen om betere beslissingen te maken en een akkoord te bereiken. Eenmaal een ethische rangschikking van de DMVI-fondsen werd opgesteld, werden de resultaten geïnterpreteerd. Vervolgens werd via een sensitiviteitsanalyse gekeken naar de criteria die het meeste invloed hadden op het resultaat. Tenslotte werden op basis daarvan conclusies getrokken over het duurzaamheidgehalte en het transparantieniveau van de vier DMVI-fondsen. 3. Ethisch beleggen in België: what s in a name? In het kader van dit onderzoek is het belangrijk een inzicht te krijgen in de verschillende soorten ethische fondsen met hun specifiek screeningproces en selectiecriteria. Er bestaat geen algemene standaard of norm die bepaalt of een fonds al dan niet als ethisch of duurzaam en maatschappelijk verantwoord kan worden beschouwd. Wel bestaan er kwaliteitslabels die enigszins een aanduiding geven van de ethische kwaliteit van fondsen. Maar wat is de definitie van ethisch? Ethiek heeft geen exacte definitie. Het gaat om waarden en normen die afhankelijk zijn van verschillende factoren: Ethical Investment expresses different models of sustainability, of environment, responsibility and ethics in both hits overall message of the fund and the way in which the screening methods are designed and applied (O Rourke, 22, p. 683). SRI is an investment process that integrates social, environmental, and ethical considerations into investment decision making (Renneboog, Ter Horst & Zhang, 28, p. 1723). The terms ethical investment and socially responsible investment can be used both synonymously and differently (Sparkes, 21, & Taylor, 2, geciteerd door Hofmann, Kirchler & Penz, 29, p. 13). 3.1 Evolutie ethisch beleggen De abstracte en onkwantificeerbare beschrijvingen van de notie ethiek maken dat er zoveel verschillende soorten ethische fondsen bestaan. Dit veroorzaakt een methodologisch kluwen waarmee ethische investeerders geconfronteerd worden. Volgens O Rourke (22, p. 684) is het ontstaan van dit methodologisch kluwen te wijten aan de concurrentiedrang van fondsmanagers en rating agencies. De screeningsprocessen worden beschouwd als een eigen formule om een bepaald ethisch fonds samen te stellen: Because many ethical investment products are screening the same companies the way they are screened and their

16 own image becomes the source of differentiation (O Rourke, 22, p. 685). Hierdoor gaat echter het fundamentele doel van een ethisch fonds gedeeltelijk verloren Evolutie ethische beleggingsmarkt Hofmann, Penz and Kirchler (29, p. 14) beschrijven de marktevolutie voor ethische beleggingen. Ze onderscheiden een beginstadium, een ontwikkelingsstadium en een gevorderd stadium. Een ethische beleggingsmarkt in het beginstadium wordt gekenmerkt door het uitsluiten van onethische bedrijven of met andere woorden door het toepassen van negatieve criteria. Weinig investeerders interesseren zich voor ethische beleggingsactiviteiten en er is ook weinig keuze tussen verschillende ethische beleggingsproducten. Een ethische beleggingsmarkt in het ontwikkelingsstadium past naast negatieve criteria ook positieve criteria toe. Dit wil zeggen dat men naast het uitsluiten van onethische bedrijven ook bedrijven gaat opnemen die ethische meerwaarde bieden in de portefeuille. In dit stadium vindt een beperkte groep van beleggers zijn weg naar het fenomeen ethisch investeren, maar het concept ethisch investeren is nog niet gekend bij het grote publiek. Een ethische beleggingsmarkt in het gevorderd stadium tenslotte, wordt gekenmerkt door activistisch aandeelhouderschap en actief engagement. Dit houdt verband met het deelnemen aan het beleid van de bedrijven waarin men aandeelhouder is en waarbij men zo de bedrijfsactiviteiten die ethisch minderwaardig zijn probeert te veranderen. In dit stadium gaat men interactief om met bedrijven en dit kan leiden tot positieve ethische verandering in hun beleid. In het gevorderd stadium is dus een ethisch bewustzijn zowel aan de kant van de investeerders als aan de kant van de bedrijven. Ethisch investeren is nu ook gekend bij het grote publiek. België bevindt zich in een gevorderd stadium Evolutie DMVI-fondsen Ethisch beleggen in België is in de jaren 9 overgewaaid vanuit Groot-Brittanië. Het eerste ethisch beleggingsfonds in België dateert van Met periodes van explosieve groei en stagnatie groeide doorheen de jaren de interesse in duurzame beleggingsfondsen. Tegenwoordig bieden bijna alle gevestigde financiële instellingen ethische of duurzame beleggingsfondsen aan. Sinds het begin van de statistieken in 1995 verduizendvoudigde het beheerd volume van MVI in België, een gemiddelde stijging van ruim 75% per jaar (Milieurapport Vlaanderen [MIRA], 28, p. 24). België behoort daarmee tot de koplopers in Europa. Op figuur 1 en 2 zien we een duidelijke opwaartse beweging van het aantal DMVIfondsen en het netto actief van DMVI-fondsen op de Belgische markt.

Een rangschikking volgens het duurzaam en maatschappelijk verantwoord karakter van vier Belgische beleggingsfondsen

Een rangschikking volgens het duurzaam en maatschappelijk verantwoord karakter van vier Belgische beleggingsfondsen Een rangschikking volgens het duurzaam en maatschappelijk verantwoord karakter van vier Belgische beleggingsfondsen Lieven De Moor Kurt Devooght Catherine De Bondt HUB RESEARCH PAPERS 2011/31 ECONOMICS

Nadere informatie

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders?

Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Duurzaam beleggen Een nieuwe rol voor investeerders? Carolus van de Ven Hoofd vermogensadvies 18 december 2006 Agenda - Definitie duurzaam beleggen - Hoofdvormen - Historie / Huidige situatie - Corporate

Nadere informatie

1 BNP PARIBAS FORTIS AG INSURANCE SMART INVEST BON SRI EUROPE AANKONDIGING VAN CERTIFICATIE Aan de intekenaars, Aan het publiek, Forum ETHIBEL vzw i werd aangesteld door AG Insurance SA en BNP Paribas

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management Individuen, organisaties, bedrijven en landen worden met steeds meer langetermijnuitdagingen geconfronteerd. Economische groei

Nadere informatie

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER

TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER TRANSPARANT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER Beringen, 18 juni 2015 www.pldw.be - 1 - BELEGGEN VOLGENS UW WAARDEN TOEGANG TOT DUURZAAM VERMOGENSBEHEER DOOR DE KRACHTEN VAN TWEE SPECIALISTEN TE BUNDELEN Meer dan

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) De Islam beperkt de mogelijkheden voor Moslims om te beleggen in aandelen. Zij kunnen namelijk alleen in zogenoemde Shariah compliant aandelen beleggen (hierna, Islamitische

Nadere informatie

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016

Duurzaam Beleggen. Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium Hoe te beleggen in turbulente tijden? 2 april 2016 Niels Faassen, Fund Analyst HCC Beleggen Symposium "Hoe te beleggen in turbulente tijden?" 2 april 2016 2014 Morningstar. All Rights Reserved. Agenda Morningstar Duurzaam Beleggen Introductie Morningstar

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET BELEGGINGSFONDSEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een

Nadere informatie

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor

Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Het beleggingsbeleid van Berben s Effectenkantoor Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons vernomen.

Nadere informatie

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten

Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s. Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten Verhoog het rendement en verlaag het risico met ETF s Hoe bouwt u eenvoudig een gespreide beleggingsportefeuille tegen lage kosten 8 oktober 2015 Wie geeft deze presentatie? Martijn Rozemuller Oprichter

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds

VOORSTEL VAN RESOLUTIE. van de heer Ludo Sannen. betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Zitting 2006-2007 25 oktober 2006 VOORSTEL VAN RESOLUTIE van de heer Ludo Sannen betreffende het duurzaam, maatschappelijk verantwoord beleggen van de middelen van het Toekomstfonds Dit voorstel van resolutie

Nadere informatie

Europese transparantierichtlijnen inzake SRI

Europese transparantierichtlijnen inzake SRI Europese transparantierichtlijnen inzake SRI Engagementsverklaring door KBC Asset Management Maatschappelijk Verantwoorde Beleggingen aanbieden is een essentieel deel van de strategische positie en het

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Klant. Pensioen life cycle indicators

Klant. Pensioen life cycle indicators Pensioen life cycle indicators Klant Rapport om een gefundeerde keuze te maken tussen verschillende premiepensioenproducten. Gebaseerd op analyses op het gebied van beleggingsbeleid, duurzaamheid, rendement

Nadere informatie

De vragenlijst van de openbare raadpleging

De vragenlijst van de openbare raadpleging SAMENVATTING De vragenlijst van de openbare raadpleging Tussen april en juli 2015 heeft de Europese Commissie een openbare raadpleging gehouden over de vogel- en de habitatrichtlijn. Deze raadpleging maakte

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Dutch Sustainability Research

Dutch Sustainability Research Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen ANP 2002/FOTO: PICTOR UNIPHOTO Dutch Sustainability Research Helpt u beter geïnformeerd beleggen Uw klant, bestuur of management vraagt

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Sicav naar Luxemburgs recht

Sicav naar Luxemburgs recht Sicav naar Luxemburgs recht Best Choice Best Choice is een selectie van fondsen die spe ciaal werd samengesteld voor wie vandaag flexibel en verstandig wil beleggen. Best Choice werd opgericht onder de

Nadere informatie

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking

Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Toelichting beleggingsbeleid Triodos Bank Private Banking Heeft u vragen? Neemt u dan telefonisch contact op met Triodos Bank Private Banking via 030 693 65 05. Of stuur een e-mail naar private.banking@triodos.nl.

Nadere informatie

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U?

ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? ONS BELEGGINGSBELEID PAST ONZE BELEGGINGSFILOSOFIE BIJ U? Waarschijnlijk baseert u uw keuze voor een vermogensbeheerder op diverse gronden. Mogelijk heeft u binnen uw netwerk al goede berichten over ons

Nadere informatie

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management

ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management ESG-SRI Beleggingsstrategie binnen Petercam Institutional Asset Management Individuen, organisaties, bedrijven en landen worden met steeds meer langetermijnuitdagingen geconfronteerd. Economische groei

Nadere informatie

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd.

ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. ABN AMRO Multi Manager Profiel Fondsen. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Toegang tot een selectie van de best presterende beleggingsfondsen wereldwijd. Beleggen

Nadere informatie

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting

Onderzoek Indextrackers. Samenvatting Onderzoek Indextrackers Samenvatting 1. Inleiding De stichting Autoriteit Financiële Markten (AFM) houdt toezicht op correcte, duidelijke en niet misleidende informatieverstrekking aan consumenten. Het

Nadere informatie

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd?

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd? hoofdstuk 2 Hoe kwam dit duurzaamheidsverslag tot stand? Voor de opmaak van dit duurzaamheidsverslag heeft AWDC beroep gedaan op de richtlijnen voor duurzaamheidsrapportering van Global Reporting Initiative

Nadere informatie

Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23

Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23 Financiële infofiche levensverzekering voor tak 23 Securex Life Select One 1 Type levensverzekering Nettopremie Waarborgen Levensverzekering met een rendement dat gekoppeld is aan het tak 23 beleggingsfonds

Nadere informatie

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect

Over Oase-Investors http://www.oase-investors.com Oase-Investors: Beleggen met Respect Over Oase-Investors Oase-Investors is een onafhankelijk platform in vermogensbegeleiding. Portfolio monitoring is onze specialiteit. We bespreken ook vrijblijvend uw vragen betreffende fiscale vermogens-

Nadere informatie

DOSSIER. Fund Research. Voor een selectie van de betere fondsen

DOSSIER. Fund Research. Voor een selectie van de betere fondsen DOSSIER Fund Research Voor een selectie van de betere fondsen Hoewel het beste beleggingsfonds* niet bestaat, kunnen we de betere fondsen wel detecteren door middel van een degelijk onderbouwd fondsenonderzoek.

Nadere informatie

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog

impact in Antwerpen Meer dan 550 jaar aan diamantgeschiedenis zit vervat in de slogan Cut in Antwerp, tot op vandaag nog Hoofdstuk 6 Indirecte economische impact in Antwerpen De Antwerpse diamantsector is ontzettend belangrijk voor de Vlaamse en Belgische economie. Niet alleen door de toegevoegde waarde en inkomsten die

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Ethisch investeren in België: Een vergelijkende studie van de criteria en de in-house screening. David Jacobs Lieven De Moor Luc Van Liedekerke

Ethisch investeren in België: Een vergelijkende studie van de criteria en de in-house screening. David Jacobs Lieven De Moor Luc Van Liedekerke Ethisch investeren in België: Een vergelijkende studie van de criteria en de in-house screening David Jacobs Lieven De Moor Luc Van Liedekerke HUB RESEARCH PAPERS 2011/20 ECONOMICS & MANAGEMENT NOVEMBER

Nadere informatie

Février 2011. Trends Finance Day June 1st 2013

Février 2011. Trends Finance Day June 1st 2013 Février 2011 Trends Finance Day June 1st 2013 STATE BANKRUPTCY POSITIVE CONSUMPTION More responsible More ethical More social More ecological More respect Van MVI tot Impact Financing Het Belgisch landschap

Nadere informatie

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015

Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Duurzaamheidverslag: ook voor u? Koen Vanbrabant FEBEM, 10 maart 2015 Mission: Creating Responsible Business in society Vision: Sustainability Coach Values: Responsibility & Respect Ons Engagement geïntegreerd

Nadere informatie

Indexmatig beheer indexmatig beheer.

Indexmatig beheer indexmatig beheer. Indexmatig beheer Naast actief beheer van beleggingen, wint een andere aanpak veld: die van het indexmatig beheer. Bij deze beheersvorm streeft men naar een marktconform rendement tegen een zo laag mogelijke

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

MIK HOGER FORTUNEO PORTFOLIO MANAGEMENT: VERMOGENSBEHEER. Vertrouw uw spaargeld toe aan een professional. www.fortuneo.be

MIK HOGER FORTUNEO PORTFOLIO MANAGEMENT: VERMOGENSBEHEER. Vertrouw uw spaargeld toe aan een professional. www.fortuneo.be MIK HOGER FORTUNEO PORTFOLIO MANAGEMENT: VERMOGENSBEHEER Vertrouw uw spaargeld toe aan een professional www.fortuneo.be WAAROM ZOU U KIEZEN VOOR VERMOGENSBEHEER? U wilt graag BELEGGEN, maar weet niet hoe

Nadere informatie

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link)

Afstudeeronderzoek van E. van Bunningen BSc (Het volledige Engelstalige onderzoeksrapport kunt downloaden via deze link) CONCENTRATIE VAN MAATSCHAPPELIJKE DIENSTEN IN GEMEENTELIJK VASTGOED NAAR AANLEIDING VAN DEMOGRAFISCHE TRANSITIE Een casestudie in landelijke gemeenten in Noord-Brabant, Nederland Afstudeeronderzoek van

Nadere informatie

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015

Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 Methodiek Nominaties Gouden Stier 2015 September 2015 AF Advisors Content - Introductie - Nominatiemethodiek op hoofdlijnen - Methodiek Beste Beleggingsfonds - Methodiek Beste Duurzame Beleggingsfonds

Nadere informatie

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012

Persbericht. Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management. Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Persbericht Jaarcijfers 2012 Triodos Investment Management Triodos Beleggingsfondsen groeien met 7% in 2012 Zeist, 28 februari 2013 Het totaal aan vermogen van de door Triodos Investment Management beheerde

Nadere informatie

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN

DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN DISCRETIONAIR BEHEER ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN ONZE BEHEERSMANDATEN MET EFFECTEN Banque de Luxembourg biedt u haar expertise aan op het gebied van vermogensbeheer. Door ons een discretionair beheersmandaat

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

Presentatie duurzaam beleggen Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten. Eric Govers, directeur

Presentatie duurzaam beleggen Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten. Eric Govers, directeur Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten Fonds Social pour les Intérimaires Presentatie Présentation Transitiefestival 07.10.2014 1 Presentatie duurzaam beleggen Sociaal Fonds voor de Uitzendkrachten. Eric

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014. Eelco Ubbels Alpha Research

Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014. Eelco Ubbels Alpha Research Life Cycling Zwitserleven 21 augustus 2014 Eelco Ubbels Alpha Research Beoordeling van Life Cycle fondsen Waar op te letten bij het product van de toekomst? ALPHA RESEARCH EELCO UBBELS RBA Vanmiddag 1.

Nadere informatie

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor?

Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? 8 Ondernemers voor Ondernemers Jaarverslag 2014 9 Waar staat Ondernemers voor Ondernemers voor? Missie De missie van de vzw Ondernemers voor Ondernemers (opgericht in 2000) is het bevorderen van duurzame

Nadere informatie

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen

Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen Maximale transparantie voor Stichtingen en Instellingen WMP heeft zowel de UN PRI als de UN Global Compact getekend Wealth Management Partners is actief als vermogensbeheerder en vermogensregiseur (investment

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen

Kenmerk : B/09/2459/TW 21 december 2009 Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid T.a.v. de heer mr J.P.H. Donner Postbus 90801 2509 LV DEN HAAG Kenmerk : B/09/2459/TW Onderwerp : Inventarisatie verantwoord beleggen Geachte heer Donner,

Nadere informatie

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen.

Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Evenwichtig beleggen? Ontdek de juiste balans tussen rendement en risico, zonder dat u ervan wakker hoeft te liggen. Bent u als belegger op zoek naar rendement én bescherming, zonder de zorgen van het

Nadere informatie

Robeco Emerging Conservative Equities

Robeco Emerging Conservative Equities INVESTMENT OPPORTUNITY oktober 2013 Voor professionals INTERVIEW MET PORTFOLIO MANAGER PIM VAN VLIET Robeco Emerging Conservative Equities Beleggen in opkomende markten met een lagere kans op grote koersdalingen.

Nadere informatie

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014

Dufas Code Vermogensbeheerders. Verslag over 2014 Dufas Code Vermogensbeheerders Verslag over 2014 Inhoud 1. Over dit verslag 3 2. Algemene principes 4 2.1 Vermogensbeheerders handelen in het belang van hun klanten 4 2.2 Vermogensbeheerders kennen hun

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS

Rendement. 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS Rendement 9 de jaargang maart 2015 nr 30 FINANCIEEL NIEUWS De voordelen van globale diversificatie Ondanks de sterk toegenomen globalisering blijft internationale diversificatie in aandelenportefeuilles

Nadere informatie

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1

BELEGGINGSSTATUUT. Stichting Fonds Oncologie Holland. April 2015. Beleggingsstatuut SFOH 30 april 2015, pag. 1 BELEGGINGSSTATUUT Stichting Fonds Oncologie Holland April 2015 30 april 2015, pag. 1 Inhoudsopgave I Beleid.... 3 Algemeen 4 Hefbomen 4 Restricties....4 II Middelenverdeling......5 Strategische asset allocatie

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956)

2. STrUCTUUr 3. De BeHeerDer Michiel Goris (1956) 1. profiel Het MM Fortune Fund ( hierna: het fonds) is een open-end beleggingsfonds voor gemene rekening, opgericht op 15 april 2008 en gevestigd te Rijswijk. Een fonds voor gemene rekening is geen rechtspersoon

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

KBC-Life Alternative Selector

KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments KBC-Life Alternative Selector KBC-Life Alternative Investments 1 is een tak23-levensverzekering, waarvan het rendement verbonden is met beleggingsfondsen. Type levensverzekering

Nadere informatie

De AFM en de Handreiking Beleggingsbeleid Bas Windt

De AFM en de Handreiking Beleggingsbeleid Bas Windt De AFM en de Handreiking Beleggingsbeleid Bas Windt Welkom Bas Windt Toezichthouder AFM Projectleider Beleggingsbeleid (2014) Pagina 2 Inhoud Betrokkenheid AFM bij de Handreiking Achtergrond Publicaties

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat

Beleggingsfondsen zijn voor u aantrekkelijk omdat Beleggingsfondsen zijn vergelijkbaar met vaten waarin het vermogen van vele beleggers wordt beheerd met als doel een goed rendement te behalen. Afhankelijk van de organisatie van het fonds wordt het vermogen

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Kruispunten tussen (maatschappelijk verantwoord) ondernemen en het (jeugd)welzijnswerk 25 november 2011 Prof. Dr. Aimé Heene Universiteit Gent Universiteit Antwerpen

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext.

Fondsen. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group. Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Inleiding 3 2. Wat zijn de voordelen van een beleggingsfonds? 4 3. Hoe uw rendement

Nadere informatie

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om?

Aan de basis van onze dienstverlening. ligt een transparant en duurzaam beleid. Hoe gaan we met onze klanten om? Because we care Onze missie is het realiseren van beleggingsdoelen voor onze klanten door het leveren van duurzame performance, service en advies. Verantwoord in alles wat we doen, blijven verrassen en

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

Essentiële beleggersinformatie

Essentiële beleggersinformatie Essentiële beleggersinformatie Dit document geeft u essentiële beleggersinformatie over dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld om u

Nadere informatie

http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25

http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25 http://www.vectorvest.be/beblog/?p=25 Succes op Lange Termijn Ik heb onlangs de Angie s Angels strategie besproken tijdens 1 van onze wekelijkse Strategie van de week video s, die enkel toegankelijk zijn

Nadere informatie

Strategy Background Papers

Strategy Background Papers november 2013 Beleggen in vastgoed Huurder of eigenaar, iedereen krijgt in het dagelijkse leven te maken met vastgoed. De meeste eigenaars van een huis zien hun woning meer als een vorm van comfort dan

Nadere informatie

Transparantierichtlijnen Eurosif: SRI bij Fortis Investments

Transparantierichtlijnen Eurosif: SRI bij Fortis Investments Transparantierichtlijnen Eurosif: SRI bij Fortis Investments Oktober 2008 Verklaring Fortis Investments Fortis Investments zet zich in voor duurzaam en verantwoord beleggen ( Sustainable and Responsible

Nadere informatie

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam

Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen. Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam bij small cap ondernemingen Lars Dijkstra 11 februari 2014, Amsterdam Lange termijn betrokken aandeelhouderschap bij small cap ondernemingen Agenda De rol van aandeelhouders Betrokken aandeelhouderschap

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Essentiële beleggersinformatie

Essentiële beleggersinformatie Dit document verschaft u essentiële beleggersinformatie aangaande dit fonds. Het is geen marketingmateriaal. De verstrekte informatie is bij wet voorgeschreven en is bedoeld om u meer inzicht te geven

Nadere informatie

Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening

Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening Vermogensbeheerder institutioneel - Informatievoorziening Beschrijving Rens Vos is vermogensbeheerder bij de Veerbank. Hieronder staan vijf situaties rondom informatievoorziening die hij heeft meegemaakt.

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Eenvoudig beleggen met trackers

Eenvoudig beleggen met trackers Eenvoudig beleggen met trackers Rabobank Rijn en Veenstromen 14 Oktober 2010 Gertjan Dorrepaal Directoraat Private Banking Beleggingscompetence Agenda 1. Wat zijn Trackers? Explosieve groei Geschiedenis

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten:

De jaarlijkse kosteninhouding voor het beheer van de verzekering Levensloop Aandelen bestaat uit een aantal componenten: Levensloop Aandelen Informatie beleggingsfondsen per 31 december 2009 Productomschrijving Met Levensloop wordt geld gereserveerd waarmee in de toekomst (tussentijds) verlof kan worden gefinancierd. Door

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN

LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN LAUDATO SI INSPIRATIEDAG DOUBLEDIVIDEND WORKSHOP DUURZAAM BELEGGEN 23 april 2016 Agenda Doelstelling: het verbinden van de maatschappelijke missie van kerkelijke instellingen met de beleggingen Wat betekent

Nadere informatie

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014

AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 AG Protect+ Ethical Europe Equity Index 06/01/2014-21/02/2014 1 1 16/12/2013 2 16/12/2013 Kapitaalsbescherming: 100% Index van 30 aandelen geselecteerd op basis van zowel ethische als financiële criteria

Nadere informatie

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving

Alternatieve financiële prestatie-indicatoren. Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving Alternatieve financiële prestatie-indicatoren Toezicht Kwaliteit Accountantscontrole & Verslaggeving April 2014 Inhoudsopgave 1 Conclusie en samenvatting 4 2 Doelstellingen, onderzoeksopzet en definiëring

Nadere informatie

DUURZAAM & VERANTWOORD INVESTEREN 20 JAAR EXPERTISE TOT UW DIENST SRI. Grondlegger sinds 2006

DUURZAAM & VERANTWOORD INVESTEREN 20 JAAR EXPERTISE TOT UW DIENST SRI. Grondlegger sinds 2006 SRI DUURZAAM & VERANTWOORD INVESTEREN 20 JAAR EXPERTISE TOT UW DIENST Grondlegger sinds 2006 Alle open SRI-fondsen van Candriam voldoen aan de Europese SRI-transparantiecode DUURZAAM & VERANTWOORD INVESTEREN

Nadere informatie

Cijfers ICB-sector 3de trimester 2011

Cijfers ICB-sector 3de trimester 2011 Belgische Vereniging van Asset Managers Persbericht Cijfers ICB-sector 3de trimester 2011 Zware terugval in het derde trimester. Executive Summary De Belgische fondsensector kende gedurende het eerste

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Investeren met Impact

Investeren met Impact 1 Investeren met Impact 2 Hoe uw vermogen financieel én maatschappelijk kan renderen. 3 Vergrijzing: 19,2% van de Belgische bevolking zal in 2020 ouder zijn dan 65 (vandaag is dat 17,9%). 1 Milieu: 6%

Nadere informatie