Over woorden en daden Ontwikkelingen in het onderwijs. Anne-Marieke van Loon. De knop om. Educatietechnologie in leerprocessen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Over woorden en daden Ontwikkelingen in het onderwijs. Anne-Marieke van Loon. De knop om. Educatietechnologie in leerprocessen"

Transcriptie

1 2 Over woorden en daden Ontwikkelingen in het onderwijs Anne-Marieke van Loon De knop om Educatietechnologie in leerprocessen

2 De knop om Educatietechnologie in leerprocessen Anne-Marieke van Loon s-hertogenbosch, KPC Groep, 2010

3 Deze publicatie is ontwikkeld door KPC Groep voor ondersteuning van het regulier en speciaal onderwijs in opdracht van het ministerie van OCW. KPC Groep vervult op het gebied van R&D een scharnierfunctie tussen wetenschap en onderwijsveld. De volgende publicaties maken deel uit van de reeks Over woorden en daden. Ontwikkelingen in het onderwijs : 1 Op eigen vleugels. Autonomie voor kinderen in het basisonderwijs 2 De knop om. Educatietechnologie in leerprocessen 3 Ritsen vanaf hier. Over leren en innoveren 4 Aan het roer. Leidinggeven aan innovaties in het onderwijs 5 Het kwartje valt. Doelgericht rekenen in anders georganiseerd onderwijs 6 Bouwen met visie. De fysieke leeromgeving als stimulerende factor voor leren 7 Wie de schoen past Het belang van de klik tussen leerlingen en school 8 Passen en meten. Over het zichtbaar maken van leeropbrengsten op innovatieve scholen 9 Schieten op het doel. Over leerdoelen en leerbehoeften Eindredactie: Elise Schouten Bestelnummer: Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. 2010, KPC Groep, s-hertogenbosch

4 Over woorden en daden. Ontwikkelingen in het onderwijs Onze samenleving ontwikkelt zich in een snel tempo. We kunnen op vrijwel elke gewenste plaats en op elk gewenst tijdstip beschikken over elke gewenste informatie. De school is al lang niet meer de unieke vindplaats van kennis. Om goed te kunnen functioneren in deze snel veranderende samenleving van nu en straks hebben we andere kennis, deskundigheden en vaardigheden nodig dan in het achter ons liggende industriële tijdperk. Dit alles stelt hoge eisen aan scholen, waarvan we verwachten dat ze leerlingen voorbereiden op een volwaardige plaats in de samenleving. Willen scholen hun taak goed kunnen vervullen, dan zullen ze zich mee moeten ontwikkelen met de samenleving. Dat vraagt van teams dat ze goed nadenken over wat ze willen bereiken met hun onderwijs en hoe dat zo effectief en efficiënt mogelijk kan. Het vraagt om visie, vakmanschap en innovatief vermogen. Maar teams hoeven dat niet alleen te doen. Ze kunnen gebruikmaken van vele inzichten die voortdurend worden opgedaan. Inzichten uit zowel de wetenschap als de praktijk. Het wiel hoeft niet steeds weer helemaal opnieuw te worden uitgevonden. De voorliggende publicatie maakt deel uit van de reeks Over woorden en daden. Ontwikkelingen in het onderwijs. Met deze reeks willen we directeuren, managers en teams van scholen informatie bieden over onderwerpen die het hart van het onderwijs raken. We bespreken per onderwerp belangrijke inzichten uit de wetenschap en inzichten die zijn opgedaan in de praktijk. Daarnaast geven we scholen die morgen aan de slag willen met het onderwerp praktische tips en handreikingen. Elke publicatie is besproken in een forum van deskundigen, bestaande uit vertegenwoordigers van wetenschap en praktijk. Aan het forum namen deel: Jozef Kok, vertegenwoordiger PO-Raad; Rob Martens, hoogleraar/programmaleider Ruud de Moor Centrum (Open Universiteit Nederland), Heerlen; Toine Peerboom, directeur De Nieuwste School, Tilburg; Ton van Rijn, directeur Wittering.nl, Rosmalen; Peter Sleegers, hoogleraar Universiteit Twente; Myra Zweekhorst, vertegenwoordiger VO-raad Anje Ros, kennismanager KPC Groep en lector Fontys Hogescholen; Ria Timmermans, manager programmalijn Onderwijs Anders Organiseren, KPC Groep. De uiteindelijke verantwoordelijkheid voor de tekst van elke publicatie ligt bij KPC Groep. Wij hopen met deze reeks publicaties een bijdrage te leveren aan de belangrijke rol die uw school vervult bij het geven van onderwijs dat ertoe doet. Anje Ros Ria Timmermans Over woorden en daden. Ontwikkelingen in het onderwijs

5 D ICT verandert het onderwijs

6 Woord vooraf Het project Inzet van educatietechnologie ter versterking van leerprocessen 1 maakt deel uit van de SLOA-programmalijn Onderwijs Anders Organiseren. In het kader van dit project wordt onderzocht hoe informatie- en communicatietechnologie (ICT) een bijdrage kan leveren aan de versterking van leerprocessen in het primair en het voortgezet onderwijs. Centraal staat de vraag onder welke condities ICT kan bijdragen aan de versterking van leerprocessen van leerlingen. We proberen antwoorden te geven op deze vraag op basis van theorie en praktijkervaringen van scholen die op een innovatieve wijze werken en waar ruimte is voor inbreng van leerlingen. Voorop staat dat de toepassing van ICT wordt ingebed in de didactiek en de werkwijze van de school. Educatietechnologie is geen doel op zich, maar een middel om beter, doelgericht, anders leren te realiseren. In het eerste hoofdstuk van deze publicatie staan we stil bij theoretische inzichten en kennis uit eerder onderzoek. In hoofdstuk 2 staan praktijkervaringen centraal. Het laatste hoofdstuk bevat suggesties voor scholen die ICT willen inzetten om het leren van leerlingen te versterken; tevens bevat het een aantal aandachtspunten voor de schoolorganisatie. Deze publicatie is mede tot stand gekomen door de waardevolle bijdragen van mijn collega s Patrick Debats, Willem van Dam, Lia van Meegen en Anje Ros. Graag bedanken we de scholen die hun medewerking hebben verleend aan de totstandkoming van deze publicatie: basisschool Columbus, Heerhugowaard; OBS De Duizendpoot, Oosterhout; Corlaer College, Nijkerk; OSG Schiedam, Schiedam. Anne-Marieke van Loon 1 De inzet van ICT in het onderwijs wordt ook wel educatietechnologie genoemd. Woord vooraf

7 F De knop om

8 Inhoud Over woorden en daden. Ontwikkelingen in het onderwijs Woord vooraf 1 Theoretische achtergrond Onderwijs in de kennismaatschappij Meerwaarde ICT Inzet ICT bij kennisconstructie en kennisoverdracht Verschil tussen toepassingen Succesfactoren inzet ICT Samenvatting en conclusie 8 2 Educatietechnologie in de praktijk ICT is als een pen Laat je niet remmen door je voorsprong ICT brengt structuur aan in de school Door ICT wordt school meer een onderdeel van het leven 16 3 Morgen beginnen? Werken vanuit een visie Doelgerichte inzet van ICT Een passende organisatie Krachtige leeromgeving realiseren Deskundige personeelsleden en gedeelde verantwoordelijkheid Voorbeeldfuncties binnen de school Goede facilitering 21 Nawoord 23 Literatuur 25 Inhoud 1

9 2 De knop om

10 1 Theoretische achtergrond 1.1 Onderwijs in de kennismaatschappij De huidige maatschappij wordt vaak omschreven als kennismaatschappij. Via multimediale toepassingen is kennis altijd en overal beschikbaar. Daarnaast is er een sterke opkomst van mobiele technologie en een explosieve groei op het gebied van gaming (Martens, 2007). De ontwikkelingen op ICT-gebied hebben veel invloed op de huidige generatie leerlingen. Veen en Jacobs (2005) spreken over een net-generatie : kinderen die zijn opgegroeid met computermuizen, televisieafstandsbedieningen en mobiele telefoons in de hand. Ze spelen games, ze communiceren via Skype, MSN, SMS en . ICT maakt integraal onderdeel uit van hun leven. Deze ontwikkelingen stellen eisen aan het onderwijs. Het onderwijs heeft immers de maatschappelijke opdracht om leerlingen wegwijs te maken in de (kennis- en informatie)maatschappij. Sociale processen en werkprocessen in de samenleving verlopen in toenemende mate met inzet van ICT. Voor de nieuwe generatie leerlingen zijn veel ICT-toepassingen, méér dan voor vorige generaties, vanzelfsprekend en zij verwachten dat deze ook worden gebruikt in het onderwijs (Onderwijsraad, 2008). Omdat feitenkennis snel veroudert en conceptuele kennis steeds belangrijker wordt, worden er andere eisen gesteld aan de kennis en vaardigheden die leerlingen op school leren. Door het gebruik van ICT wordt andersoortige kennis belangrijk, zoals het beschikken over inzichten en een goed begrippennetwerk, vaardig communiceren, samenwerken, plannen en onderzoeken. Dit zijn essentiële vaardigheden waar het onderwijs aandacht aan dient te besteden. Dat het voor scholen een complexe opgave is om ICT in te bedden in het onderwijs, blijkt uit het feit dat zij nog onvoldoende gebruikmaken van de mogelijkheden om de onderwijs kwaliteit te verbeteren met behulp van ICT. De Onderwijsraad (2008) signaleert een groeiende kloof tussen de mogelijkheden van ICT enerzijds en de daadwerkelijke benutting hiervan door leraren en scholen anderzijds. Deze kloof baart zorgen. Juist omdat ICT een cruciale rol kan spelen in de ondersteuning van het leren in de 21ste eeuw is het belangrijk dat scholen hier actief mee aan de slag gaan. Nieuwe media bieden dankzij hun unieke toepassingen veel mogelijkheden voor verbetering van het onderwijsleerproces (Bastiaens, 2007). Zo kunnen bijvoorbeeld de volgende toepassingen in het onderwijs worden ingezet: Hyves, Second life, Facebook, Google Maps en internet. Communicatieapparatuur zoals SMART-phones, PDA s en UMPC s bieden mogelijkheden voor samenwerkend leren en het verbinden van formeel en informeel leren. Maar ook allerlei digitale toepassingen zoals elektronische leeromgevingen, digitale schoolborden, e-readers, , chatten, fora, diverse social softwaretools, elektronische portfolio s en mp3-spelers zijn bruikbaar voor educatief gebruik (Onderwijsraad, 2008). Dankzij ICT kunnen leraren een krachtige leeromgeving creëren waarmee ze leerlingen met verschillende onderwijsbehoeften en leervoorkeuren tegelijkertijd kunnen aanspreken. 1 Theoretische achtergrond 3

11 1.2 Meerwaarde ICT Omdat ICT geen doel op zich is, maar een middel om beter onderwijs te realiseren, is de meerwaarde van ICT voor een groot deel afhankelijk van de onderwijsvisie van de school. Als leerlingen kunnen samenwerken, op hun eigen niveau kunnen werken en ook zelf keuzes kunnen maken, biedt ICT veel mogelijkheden. Als de school een onderwijs visie heeft waarin de leerling meer centraal staat, is ICT een middel om het onderwijs motiverender, interactiever en actueler te maken. ICT heeft op verschillende gebieden meerwaarde: Krachtige leeromgeving ICT kan de onderwijsinhoud rijker en meer levensecht, betekenisvoller maken, bijvoorbeeld door gebruik te maken van beeld-, film- of geluidsmateriaal. Daarmee is het mogelijk om de buitenwereld de school binnen te halen. De leraar kan digitale onderwijs inhouden bovendien steeds aanpassen, waardoor deze altijd actueel zijn. Voorbeelden van ICT-toepassingen met een rijke context zijn games. Bij een game moet de speler een bepaald doel bereiken, is er sprake van competitie en zijn er regels en hindernissen (Leemkuil, De Jong & Ootes, 2000). Maatwerk Door het gebruik van ICT is het onderwijs minder leraargebonden en kunnen opdrachten eenvoudig op de leerling worden afgestemd. Er kan beter rekening worden gehouden met de individuele leerbehoefte, de leerstijl en het werktempo van de leerling; er kan meer maatwerk worden geleverd omdat beter kan worden ingespeeld op de leerling als individu. ICT biedt mogelijkheden om zowel inhoudelijk als didactisch in te spelen op specifieke leerproblemen, leermogelijkheden en beperkingen van leerlingen (Onderwijsraad, 2008). Eigenaar van het leerproces Daarnaast biedt ICT mogelijkheden om leerlingen meer verantwoordelijkheid te geven voor hun eigen leerproces. Leerlingen kunnen zelfstandig leren en werken met webbased programma s of digitale leertaken. Ook kunnen leerlingen hun eigen leerproces zichtbaar maken door bijvoorbeeld een digitaal portfolio. Zelfsturend leren is overigens niet per definitie een individueel leerproces; leerlingen kunnen ook in groepsverband en in samenwerking met leraren of externe deskundigen hun eigen leerproces vormgeven. Samenwerken, samen leren ICT en met name social webtools maken het mogelijk om leerlingen te laten samenwerken, kennis te laten delen en samen kennis te creëren, bijvoorbeeld via een discussieforum of een chatroom, weblogs, wiki s en Hyves. Weblogs en wiki s geven de mogelijkheid om op relatief eenvoudige wijze zelf kennis te produceren en anderen daarop feedback te laten geven. 1.3 Inzet ICT bij kennisconstructie en kennisoverdracht Doordat kennis via multimediale toepassingen altijd en overal beschikbaar is en feitenkennis snel veroudert, wordt het steeds belangrijker dat leerlingen over conceptuele kennis beschikken. Als leerlingen beschikken over inzichten en een begrippennetwerk kunnen zij nieuwe informatie beter analyseren en interpreteren en is deze informatie betekenisvoller. Om conceptvorming bij leerlingen te bevorderen is kennisconstructie met behulp van ICT van groot belang, zo blijkt uit onderzoek. Martens (2007) geeft aan dat ICT vooral mogelijkheden biedt om kennisconstructie te stimuleren en te faciliteren. Ook volgens Kral (2005) ligt de kracht van ICT met name in de mogelijkheden om kennisontwikkeling te bevorderen, in plaats van kennisoverdracht te vergemakkelijken. 4 De knop om

12 Scholen die uitgangspunten van het sociaal-constructivismeonderschrijven, willen met hun onderwijs niet alleen kennis overdragen, maar ook het diepgaand leren bij kinderen bevorderen. Sociaal-constructivistische leertheorieën stellen dat kennis nooit definitief is en voornamelijk gebruikswaarde heeft in de context waarin de kennis wordt opgedaan. Op scholen die werken op basis van deze leertheorieën zijn leerlingen mede-eigenaar van het leerproces en worden leerlingen aangesproken op hun intrinsieke motivatie. Deze laatste opvatting komt voort uit de self determination theory die stelt dat leerlingen beter presteren als zij van binnenuit gemotiveerd zijn om te leren (Ryan & Deci, 2000). Ondanks de kansen die ICT biedt, blijven zowel innovatieve scholen als de meer traditionele scholen achter met de implementatie van multimediale toepassingen (Oostdam, Peetsma & Blok, 2007). Uit het rapport Onderwijs met ICT 2007 (Van Gennip, Smeets & Marx, 2007) blijkt dat leraren ICT niet dagelijks gebruiken in hun lessen (zie figuur 1). Aan leraren is gevraagd hoe vaak zij in de klas een bepaalde didactische handeling uitvoeren op het gebied van kennisoverdracht en kennisconstructie, met en zonder ICT. Het gebruik van ICT bij kennisconstructie komt slechts incidenteel voor. ICT wordt slechts een aantal keer per jaar ingezet om diepgaand leren te bevorderen, al is er wel verschil tussen innovatieve scholen waar kennisconstructie een belangrijke plaats inneemt en traditionele scholen waar kennisoverdracht meer centraal staat. Leraren op innovatieve scholen beschikken over een breed vaardighedenrepertoire waardoor zij kunnen afwegen in welke gevallen kennisoverdracht de voorkeur heeft en wanneer kennisconstructie meerwaarde heeft. De traditionele leraar houdt vast aan de leraargerichte aanpak waarbij kennisoverdracht centraal staat. Uit onderzoek van Niederhauser en Stoddart (2001) komt hetzelfde beeld naar voren dat leraren die een meer traditionele, didactische onderwijsbenadering aanhangen, ICT-toepassingen vooral gebruiken om vaardigheden aan te leren en te oefenen. Leraren die voorstander zijn van een constructivistische benadering gebruiken dergelijke toepassingen ook, maar maken daarnaast gebruik van toepassingen om kennisconstructie te bevorderen. 5,0 4,5 4,0 3,5 3,0 2,5 2,0 1,5 1,0 4,4 4,2 Kennisoverdracht zonder ICT 3,5 2,5 Kennisconstructie zonder ICT 3,6 Kennisoverdracht met ICT 2,1 2,1 2,3 Kennisconstructie met ICT basisonderwijs voortgezet onderwijs Antwoordcategorieën: 1: nooit; 2: enkele keren per jaar; 3: maandelijks; 4: wekelijks; 5: dagelijks Figuur 1 Schalen didactisch handelen met en zonder ICT naar onderwijstype, gemiddelden (Bron: Van Gennip, Smeets & Marx, 2007) 1 Theoretische achtergrond 5

13 1.4 Verschil tussen toepassingen Bij digitale taken in het leerproces kan onderscheid worden gemaakt tussen toepas singen die zijn gericht op het aanleren van vaardigheden, skill-based software, en meer open toepassingen: open-ended software (Niederhauser & Stoddart, 2001). Talloze onderzoeken laten zien dat zowel in het primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs de traditionele, op het aanleren en oefenen van vaardigheden gerichte ICT-toepassingen de boventoon voeren (Hulsen et al., 2005; Smeets & Mooij, 2001; Williams, Coles, Wilson, Richardson & Tuson, 2000). De meer open toepassingen kunnen leerlingen juist ondersteunen bij het actief construeren van kennis (Jonassen, 1999; Squires, 1999). Bij open opdrachten met behulp van ICT leren leerlingen minder statisch. Er is geen sprake van een lineair leerpad, zoals bij een gesloten opdracht uit een boek. Het leren met behulp van ICT is een dynamisch proces, waarbij de leerling verschillende leerpaden kan bewandelen en waarbij zijn eindproduct verschilt van dat van klasgenoten. Leerlingen leren metacognitieve vaardigheden, zoals experimenteren, onderzoekend leren, leren in netwerken, samenwerkend leren, actief leren en probleemoplossend leren (Veen & Jacobs, 2005). Leerlingen gebruiken de digitale informatie om zelf kennis te construeren in plaats van kennis te consumeren die door anderen is opgeschreven. We geven een aantal voorbeelden van digitale toepassingen waarbij er sprake is van kennisconstructie. WebQuests Een WebQuest is een taak of opdracht waarbij leerlingen een probleem moeten oplossen met behulp van uitsluitend bronnen en hulpmiddelen die afkomstig zijn van internet. Een WebQuest moet de leerling zoveel mogelijk betrekken in het oplossen van echte problemen, bestaande kennis activeren en nieuwe kennis demonstreren, toepassen en integreren (Merrill, 2002). Veel WebQuests zijn vrij statisch. In de toekomst zullen ze meer interactief worden, bijvoorbeeld door wiki s en podcasts. Wellicht zullen WebQuests ook meer aspecten van gaming gaan overnemen (Segers, 2008). WebQuests laten zien dat er digitale toepassingen worden ontwikkeld die leerlingen helpen om uit de enorme hoeveelheid informatie die de nieuwe media bieden, die zaken te halen die voor hen nieuwe kennis oplevert. Ook ondersteunt de WebQuest leraren bij de complexe taak om verantwoorde digitale leerarrangementen te selecteren. en Lopend leren Op een aantal scholen in Den Haag wordt er gewerkt met een mobile device, in dit geval een personal digital assistent (PDA). Een PDA is volgens Wikipedia in feite een handheld -pc (handcomputer). Wanneer iedere leerling een eigen PDA ter beschikking heeft, kan hij altijd en overal, binnen en buiten de school, leren. Dat is het doel van de PDA. Leerlingen zijn meer eigenaar van hun leerproces, waarbij zij ook samenwerkend leren. 6 De knop om

14 TikTegel De TikTegel is het beste te omschrijven als een spelcomputer in de vorm van een bord zonder toetsenbord, zonder muis, zonder scherm. Kinderen spelen met het bord door er speelstukken op te zetten. De speelstukken, waarmee je de computer aanstuurt, vormen één geheel met het spel dat wordt gespeeld. Terwijl het kind de speltaken uitvoert, bepaalt de TikTegel het niveau van het kind. Het bord speelt interactief in op de mogelijkheden van het kind door de moeilijkheidsgraad van de speltaken aan te passen en waar nodig hulp te bieden. De TikTegel stimuleert de ontwikkeling van cognitieve vaardigheden, zowel de basisvaardigheden taal als rekenen. Ook stimuleert deze spelcomputer de fijne motoriek en sociale vaardigheden. Klikstart Een aantal scholen werkt met Klikstart, de door AB-ZHW ontwikkelde digitale werkomgeving. Klikstart biedt zowel de leraar als de leerling structuur en ondersteuning bij het zelfstandig leren. Binnen de leeromgeving worden garantieopdrachten aangeboden die gekoppeld zijn aan (leer)- doelen. Deze zijn gebaseerd op de kernconcepten, waardoor leerlingen actief inzichten uit de wereld van natuur en techniek en mens en samenleving verwerven Succesfactoren inzet ICT Om een succesvolle inzet van ICT in het onderwijs te stimuleren moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Het model Vier in balans van Kennisnet onderscheidt vier factoren: visie, deskundigheid van leraren (kennis en vaardigheden), software (educatieve software en content) en hardware (ICT-infrastructuur). Ook leiderschap en samenwerking zijn noodzakelijk voor een succesvolle invoering. Uit het onderzoek van Kennisnet ICT op school 2007 (Van Gennip et al, 2007) komt naar voren dat deze factoren op scholen niet in balans zijn. Bij de invoering van ICT besteden scholen vooral aandacht aan de aanschaf van hardware en software. Voor een efficiënte en effectieve inzet van ICT is het echter ook noodzakelijk dat er aandacht wordt besteed aan deskundigheid van leraren en aan visie-ontwikkeling over de inzet van ICT in het leerproces. Als de school de leerling meer eigenaar wil laten zijn van het leerproces en wil aansluiten bij individuele onderwijsbehoeften, dan zal ICT ook meer op maat moeten worden aangeboden. De meerderheid van de leraren voelt zich niet competent om ICT in het onderwijs leerproces te integreren (Kennisnet, ICT op school 2006). Dit is problematisch, omdat de leraar een sleutelrol vervult bij het realiseren van rendement met ICT. Onderzoeksresultaten laten een duidelijke relatie zien tussen de opbrengsten van ICT in het onderwijs en de mate waarin de leraar is toegerust om ICT in zijn lessen te integreren. Een leraar die ICT op een juiste manier inzet bij het lesgeven kan ervoor zorgen dat de kwaliteit en opbrengsten van het onderwijs verbeteren (Kennisnet, ICT op school 2008). Leraren maken op eenzijdige wijze gebruik van ICT. Vaak worden er op school veel losse ICTtoepassingen ingezet en slagen leraren er niet in om ICT-middelen in te zetten vanuit doelen. Het maken van leuke, flitsende internetpagina s heeft weinig van doen met het goed ontwerpen van leermaterialen (Bastiaens, 2007). Het gaat erom dat de leraar ICT doelgericht inzet, dat de digitale toepassing bijdraagt aan het behalen van de onderwijs inhoudelijke doelstelling. De afgelopen jaren ging er vooral aandacht uit naar de technische kant van nieuwe technologieën en was er onvoldoende aandacht voor de educatieve meerwaarde ervan en voor het doelgericht werken met ICT. 1 Theoretische achtergrond 7

15 Wil ICT een belangrijke, essentiële rol vervullen in het onderwijs, dan is het nodig leraren toe te rusten met kennis en vaardigheden (Bastiaens, 2007). Kral (2005) onderschrijft dit en geeft aan dat de nog beperkte rol van ICT in het onderwijs vooral te maken heeft met het feit dat leraren zich niet voldoende toegerust voelen om ICT in het leerproces in te zetten. De meeste leraren beschikken wel over de ICT-basisvaardigheden, maar niet over didactische ICT-vaardigheden om leerlingen actief kennis te laten construeren. Professionalisering van leraren op dit gebied is dan ook van essentieel belang. 1.6 Samenvatting en conclusie Het onderwijs heeft de maatschappelijke opdracht om leerlingen voor te bereiden op de netwerken informatiemaatschappij, waarin feitenkennis snel veroudert en conceptuele kennis steeds belangrijker wordt. Door de inzet van ICT komt er steeds meer nadruk te liggen op andersoortige kennis. Mede door de opkomst van ICT moet het onderwijs aandacht besteden aan het beschikken over inzichten en een goed conceptueel kader en aan het vaardig zijn in communiceren, samenwerken, plannen en onderzoeken. Het is voor scholen echter een complexe opgave om ICT in het onderwijs in te bedden. Het onderwijs maakt nog onvoldoende gebruik van ICT om de onderwijskwaliteit te verbeteren. Dit is een gemiste kans, omdat ICT op veel gebieden een meerwaarde heeft voor het onderwijs. Deze meerwaarde is sterk afhankelijk van de onderwijsvisie van de school en de didactische kwaliteiten van leraren. De meerderheid van de leraren voelt zich onvoldoende competent om met behulp van educatietechnologie doelgericht kennisconstructie bij leerlingen te bevorderen. Om antwoord te kunnen geven op de vraag onder welke condities ICT kan bijdragen aan de versterking van het leren van leerlingen, is verder onderzoek en praktijkervaringen van scholen die al zijn gestart met een succesvolle implementatie van ICT nodig. Daarom bevat het volgende hoofdstuk een aantal praktijkbeschrijvingen van scholen die ICT hebben geïntegreerd in hun onderwijsconcept. Er wordt beschreven welke ICT-toepassingen zij gebruiken bij het construeren van kennis, hoe zij deze toepassingen inzetten en welke factoren cruciaal zijn om ICT succesvol in te bedden in het onderwijs. 8 De knop om

16 2 Educatietechnologie in de praktijk 2.1 ICT is als een pen Basisschool Columbus in Heerhugowaard (www.dbs-columbus.nl) Basisschool Columbus is één van de acht basisscholen in de vinexwijk Stad van de Zon in Heerhugowaard. De school bestaat sinds een aantal jaren. Door haar profilering als vernieuwende school trekt de school leerlingen uit de gehele regio. Basisschool Columbus is een Daltonschool, maar benadrukt dat zij zich niet alleen richt op Daltonprincipes, maar ook aspecten leent van andere vernieuwingsstromingen in het onderwijs. De school heeft een cursorisch aanbod en een thematisch aanbod. In het cursorisch aanbod worden vakinhouden via directe instructie door middel van taken aan leerlingen aangeboden. Deze taken worden in taakbrieven beschreven. In het thematisch aanbod leren de leerlingen door interactie in activiteiten rond thema s. Deze thema s sturen het leren door middel van een themawerklijst en prestaties. Onderstaande figuur geeft het onderwijsconcept van de school schematisch weer. Cursorisch aanbod vakinhoud Thematisch aanbod thema s Directe instructie leren Interactie Taken Taakbrief Activiteiten Themalijst en prestaties Figuur 2 Onderwijsconcept basisschool Columbus ICT en de school ICT staat bij basisschool Columbus zeer sterk ten dienste van het onderwijsconcept. ICT is als een pen, zegt de directeur van de school. Het is een instrument, een middel, dat je niet los kunt zien van je onderwijs en dat je gebruikt om je doelen te realiseren. Het mag nooit zelf een doel worden op onze school. 2 Educatietechnologie in de praktijk 9

17 De school beschikt over diverse SMART-borden en een STAR-bord, veel pc s met voor de jonge kinderen aangepaste toetsenborden, digitale videocamera s en fotocamera s. Deze middelen worden veel gebruikt. ICT wordt ingezet om vaardigheden te oefenen, maar ook om kennis te construeren. Tijdens het schoolbezoek zijn veel kinderen achter de pc s bezig met opdrachten. Jonge kinderen werken met software die helpt bij het leren schrijven. De kinderen oefenen letters en krijgen hierop feedback van het programma. Oudere kinderen zoeken informatie over Chinese muziek en dans op YouTube in het kader van een opdracht over China. Een kind vertelt dat hij internet heeft gebruikt om informatie te zoeken over de werking van vulkanen en laat trots het resultaat zien van een project over vulkanen: een vulkaan van papier-maché die werkte als er een fles cola met mentos op wordt aangesloten. Om te voorkomen dat de cola te hoog spuit, heeft hij er een vertrager tussen gezet. De leerling vertelt hoe vulkanen werken, hoe alles heet en hoe het komt dat de cola zo hoog spuit. Dat heb ik van internet, zegt hij. Naast kinderen die met ICT-middelen bezig zijn, zijn er ook kinderen die met andere materialen aan het werk zijn. Een ander mooi voorbeeld van inzet van educatietechnologie is het gebruik van Skype en You- Tube om contact te houden met een medeleerling in China. Deze leerling zit in China, omdat hij is meegereisd met zijn tante die meedoet aan de Paralympics. Door gebruik te maken van Skype hebben de leerlingen dagelijks contact met hun klasgenoot in China. De leerkracht heeft hier de volgende werkvorm aan verbonden: de leerlingen moeten dagelijks één opdracht aan hun medeleerling geven om in het land iets uit te zoeken over China. De leerling in China moet dagelijks één opdracht aan zijn medeleerlingen geven om informatie op te zoeken over iets waartegen hij in China is aangelopen. De leerlingen presenteren de resultaten aan elkaar door filmpjes of foto s te maken die ze zelf op YouTube zetten. We zien dat ICT vanzelfsprekend is geïntegreerd in alle onderwijsactiviteiten. Dit beeld wordt ook door de directeur geschetst. Hij vindt het belangrijk dat nergens een specifiek ICT-label aan wordt gehangen. Het leren van kinderen en de visie daarop staan centraal. Dit komt ook terug in de wijze waarop hij personeel aanneemt en aanstuurt. In sollicitatiegesprekken vraagt hij niet specifiek naar ICT-affiniteit, maar wel naar de visie op leren. Hij gaat ervan uit dat een leerkracht die werkt vanuit een bepaalde visie, vanzelf ICT zal gebruiken als dit het meest effectieve middel is om een leerdoel te bereiken. Om dit te realiseren maakt hij zijn leerkrachten attent op nieuwe ICT-ontwikkelingen en -producten en de mogelijkheden daarvan, maar de leerkrachten zijn vrij om ervoor te kiezen. De directeur vertelt dat deze aanpak zeer effectief werkt. Hij verwacht een averechts effect als hij ICT als apart item zou implementeren. Zolang je ICT isoleert, zul je te maken hebben met weerstand van de leerkrachten. Zij zullen het als een apart iets zien dat niet past bij hun dagelijkse praktijk. Bij de aanschaf van ICT-middelen is de directeur gestart met de jongste groepen, in tegenstelling tot veel scholen die beginnen met groep 7 en 8. Deze keuze was deels pragmatisch, omdat er, toen de school startte, vooral jonge kinderen op school zaten. De directeur wilde echter ook laten zien dat ICT voor kleuters een krachtig leermiddel kan zijn. We zien op basisschool Columbus 10 De knop om

18 inderdaad dat de kleuters, met begeleiding van de leerkracht, met veel aandacht bezig zijn op een pc. Wat betreft het gebruik van de ICT-middelen valt het volgende op: doordat leerlingen op deze school veel zelfstandig en in kleine groepjes werken, hoeven niet alle leerlingen tegelijkertijd op een pc of met een camera te werken. De kinderen kunnen dit zelf plannen en op die manier worden de computers en andere materialen optimaal gebruikt. Ook geven leerkrachten weinig klassikale instructie. Zij gebruiken het SMART-bord om kleine groepjes leerlingen op maat instructie te geven en te begeleiden. De leerlingen werken op deze school enthousiast en intensief met educatietechnologie, maar hoe weten de leerkrachten wat zij leren? Leerkrachten en leerlingen kunnen immers thema s en onderwerpen aandragen die zich toevallig aandienen. Daarom relateren de leerkrachten de activiteiten aan de kerndoelen voor het primair onderwijs en leggen ze vast wat ze met welke leerlingen aan die doelen hebben gedaan. Als zij hiaten signaleren, kunnen ze terugvallen op het cursorische deel van het onderwijs. Basisschool Columbus creëert een krachtige leeromgeving, waardoor leerlingen op verschillende manieren leren. Het onderwijs komt tegemoet aan verschillende leerbehoeften van leerlingen. De school maakt intensief gebruik van ICT op een manier die past bij hun visie op leren, zonder dat ICT een apart item is. Deze school is hiermee een goed voorbeeld van ICT-gebruik in het basisonderwijs en in onderwijs in het algemeen. 2.2 Laat je niet remmen door je voorsprong Basisschool De Duizendpoot in Oosterhout (www.1000poot-oosterhout.nl) Openbare basisschool De Duizendpoot bestaat vanaf 1987 en ligt in de wijk Dommel bergen Noord in Oosterhout. De Duizendpoot werkt volgens een pedagogische rode draad die wordt gevormd door vijftien standaarden: Belangstelling tonen Differentiëren Inzet, motiveren, stimuleren Zelfvertrouwen bevorderen Eerlijk zijn Gebruikmaken van ouderparticipatie Sociale vaardigheden aanleren Positieve benadering Consequent regels handhaven 2 Educatietechnologie in de praktijk 11

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht

Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Naam: School: Daltoncursus voor leerkrachten Competenties en bekwaamheden van een Daltonleerkracht Inleiding: De verantwoordelijkheden van de leerkracht zijn samen te vatten door vier beroepsrollen te

Nadere informatie

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs

Achtergrond:uitgangspunt 11/20/2012. ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs 1 ENW-project Professionaliseringspakket voor ELO s in het secundair onderwijs Prof. dr. T. Schellens Leen Casier Veerle Lagaert Prof. dr. B. De Wever Prof. dr. M. Valcke 2 ENW-project Professionaliseringspakket

Nadere informatie

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs

Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Didactische meerwaarde van de ELO in het Primair Onderwijs Verkenning rondom mogelijkheden, meerwaarde en aandachtspunten 27 januari 2011 NOT Academie Presentatie: Arnout Vree a.vree@avetica.nl www.avetica.nl

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers

Minimumstandaard ICT, ten aanzien van. - voorzieningen binnen de school. - de medewerkers Minimumstandaard ICT, ten aanzien van - voorzieningen binnen de school - de medewerkers DDS, januari 2011 Inleiding In dit document wordt de minimum standaard voor ICT beschreven. Alle DDS scholen streven

Nadere informatie

Samenwerking. Betrokkenheid

Samenwerking. Betrokkenheid De Missie Het Spectrum is een openbare school met een onderwijsaanbod van hoge kwaliteit. We bieden het kind betekenisvol onderwijs in een veilige omgeving. In een samenwerking tussen kind, ouders en school

Nadere informatie

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw

Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw inspireren motiveren realiseren Werken aan kwaliteit oog voor onderwijs in de 21e eeuw primair onderwijs Klassewijzer BV Lageweg 14c 9698 BN Wedde T 0597-464483 www.klassewijzer.nl info@klassewijzer.nl

Nadere informatie

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn

Handout PrOfijt. - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Mike Nikkels / Olav van Doorn Handout PrOfijt - Versie 1.1 - Versie: 1.1 Datum: 09-04-2014 Auteur(s): Mike Nikkels / Olav van Doorn 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Inleiding... 3 3 Algemeen... 3 4 Visie op PrOfijt... 4 5 Techniek...

Nadere informatie

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015

Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 Waarom Wetenschap en Techniek W&T2015 In het leven van alle dag speelt Wetenschap en Techniek (W&T) een grote rol. We staan er vaak maar weinig bij stil, maar zonder de vele uitvindingen in de wereld van

Nadere informatie

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof

Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Mediawijsheid protocol Basisschool Op t Hof Helga Bongers & Kim van Dooijeweert Tricht, 2013 'Mediawijsheid is niet gewoon belangrijk. Het is absoluut cruciaal. Mediawijsheid bepaalt of kinderen een instrument

Nadere informatie

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens

Elektronische leeromgeving en didactiek. Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Elektronische leeromgeving en didactiek Wilfred Rubens http://www.slideshare.net/wrubens Programma Wat is een ELO? Voorbeelden Didactiek en ELO Voorbeelden leeractiviteiten in een ELO Functionaliteiten

Nadere informatie

Leraar basisonderwijs LB

Leraar basisonderwijs LB Leraar basisonderwijs LB Functiewaardering: 43343 43333 43 33 Salarisschaal: LB Werkterrein: Onderwijsproces -> Leraren Activiteiten: Beleids- en bedrijfsvoeringsondersteunende werkzaamheden, overdragen

Nadere informatie

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen

Welkom. TOP-leren. Programma. Wat is Blended learning. Waarom blended learning. Onderdelen blended learning. Mixen (70-20-10) Ontwerpstappen Mareen van Londen van de Beek Opleidingskundige & e-learningadviseur www.kies-advies.nl Welkom Mareen van Londen Opleidingskundige & (e)learning adviseur Blended learning design Interne adviseur Externe

Nadere informatie

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom

Sita (VWO2) Aaron Sams. Natuurkunde en Flipping the Classroom Natuurkunde en Flipping the Classroom De lespraktijk van een natuurwetenschappelijk vak zoals natuurkunde bestaat gewoonlijk uit klassikale instructie, practicum en het verwerken van opdrachten. In de

Nadere informatie

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het?

M2DESK BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? BESCHRIJVING M2DESK Wat is het? De M2Desk is een leerlingtafel waar een computer in geïntegreerd is. Met behulp van twee knoppen kan een computer uit het tafelblad geklapt worden. Tegelijk verschijnt een

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LD Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LD Type 1 Salarisschaal 12 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan

competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Samenwerken Omgevingsgericht/samenwerken Reflectie en zelfontwikkeling competentieprofiel groepsleerkracht/ docent algemeen vormend onderwijs Het Driespan Competentieprofiel stichting Het Driespan, (V)SO

Nadere informatie

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden

Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Stap 3 Leeractiviteiten begeleiden Bij het begeleiden van leeractiviteiten kun je twee aspecten aan het gedrag van leerkrachten onderscheiden, namelijk het pedagogisch handelen en het didactisch handelen.

Nadere informatie

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging

FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media. draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging FIT-traject onderwijsvernieuwing met ICT en sociale media draagvlak inspiratie motivatie vernieuwing 21st century skills borging Via het Klavertje 4 Model zet u sociale media en ICT breed in Didactische

Nadere informatie

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK

ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK ONDERWIJSONTWIKKELING - ACTIVERENDE DIDACTIEK Iedereen heeft er de mond van vol: Het beste uit de leerling halen Recht doen aan verschillen van leerlingen Naast kennis en vaardigheden, aandacht voor het

Nadere informatie

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online

Voordelen voor u: Functie Basis Plus Online Werken Leren QL-ICT Online of QL-ICT Online Plus Online Online QL-ICT Online QL-ICT Online maakt leren flexibel toegankelijk en leuker tegelijk Ruben Biemans, De Triangel, Nijverdal Het onderwijs staat aan het begin van een nieuw tijdperk. QL-ICT speelt hierop in

Nadere informatie

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren.

1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. Stellingen doelen 1. Een ELO of dagplan gebruiken om de planning met de leerlingen te delen. 2. Een ELO, e-mail of chat gebruiken om met de leerlingen te communiceren. 3. Instructielessen maken voor het

Nadere informatie

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT

COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT DE SBL competenties COMPETENTIE 1: INTERPERSOONLIJK COMPETENT De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leef- en werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid

Nadere informatie

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer

White Paper. De implementatie van het SMARTboard. binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer White Paper De implementatie van het SMARTboard binnen Praktijkschool Uithoorn. Dhr. J.M. de Boer Maart 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding Blz. 3 1.1 De wens van de school 1.2 Visie van de school 2. ICT en

Nadere informatie

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen

van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen van, voor en door de leraar Discussienota Uitgangspunten Herijking Bekwaamheidseisen Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 / De kern en inhoud als uitgangspunt... 4 1.1 de kern... 4 1.2 de inhoud... 5 Hoofdstuk 2

Nadere informatie

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring:

Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Docentenvragenlijst op het gebied van ict-gebruik en natuur- en techniekonderwijs, voormeting Naam: School: basisschool voortgezet onderwijs Plaats: Leeftijd: Aantal jaar onderwijservaring: Ik ben een:

Nadere informatie

Rapport Docent i360. Test Kandidaat

Rapport Docent i360. Test Kandidaat Rapport Docent i360 Naam Test Kandidaat Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Sterkte/zwakte-analyse 3. Feedback open vragen 4. Overzicht competenties 5. Persoonlijk ontwikkelingsplan Inleiding Voor u ligt het

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F.

Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Page of 0 Enquête beroepsonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit zes onderdelen, A t/m F. Er zijn in totaal vragen. A. Over jou Je wordt vriendelijk verzocht informatie over jezelf te geven door onderstaande

Nadere informatie

21st Century Skills Training

21st Century Skills Training Ontwikkeling van competenties voor de 21 e eeuw - Vernieuwend - Voor werknemers van nu - Met inzet van moderne en digitale technieken - - Integratie van social media - Toekomstgericht - Inleiding De manier

Nadere informatie

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5

ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 3. DOELEN...4 4. PLAN VAN AANPAK...4 5. EVALUATIE EN TERUGKOPPELING...5 ICT-beleidsplan 1. INLEIDING...2 2. MISSIE EN VISIE...3 2.1 ICT-VISIE...3 2.2 AMBITIE VAN DE RSG...3 3. DOELEN...4 3.1 LEREN OVER COMPUTER...4 3.2 WERKEN MET COMPUTER...4 3.3 LEREN DOOR MIDDEL VAN COMPUTER...4

Nadere informatie

1. Interpersoonlijk competent

1. Interpersoonlijk competent 1. Interpersoonlijk competent De docent BVE schept een vriendelijke en coöperatieve sfeer in het contact met deelnemers en tussen deelnemers, en brengt een open communicatie tot stand. De docent BVE geeft

Nadere informatie

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E.

Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Page of 6 Enquête basisonderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas zit je?

Nadere informatie

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan.

Kinderen kunnen zelfstandig met de Skoolmate werken vanaf groep 4. Wel moeten zij eerst leren hoe ze met de laptop horen om te gaan. BESCHRIJVING SKOOLMATE Wat is het? De Skoolmate is een kleine laptop die speciaal is ontwikkeld voor kinderhandjes. Hij kan tegen een stootje en heeft een handvat. Daarnaast beschikt de laptop onder andere

Nadere informatie

Kennisdomeinen taal & rekenen

Kennisdomeinen taal & rekenen Informatiekaart 05 leren vernieuwen Kennisdomeinen taal & rekenen Taal en rekenen worden in Nederland gezien als kernvakken voor het onderwijs. En hoewel de meningen verschillen over de wijze waarop deze

Nadere informatie

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen.

Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Zelfstandig werken Zelfstandig werken = actief en zelfstandig leren van een leerling. Het kan individueel of in een groep van maximaal 6 leerlingen. Visie Leerlinggericht: gericht op de mogelijkheden van

Nadere informatie

Acadin voor talenten in uw klas!

Acadin voor talenten in uw klas! Acadin voor talenten in uw klas! Dé digitale leeromgeving met uitdagend onderwijsaanbod voor talentvolle leerlingen. Acadin voor talenten in uw klas! In het Bestuursakkoord primair onderwijs (2014) staat

Nadere informatie

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek

Visie ICT bij de SJB. Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? Werkgroep ICT Jenaplanscholen Bollenstreek Visie ICT bij de SJB Waarom, wie, wat, wanneer en hoe? 1 Missie, visie en strategie Ambitie? Doelen? Plannen? Kennisstand organisatie? Budget? 2 Kikker- of Vogelperspectief? conservatie Missie? innovatie

Nadere informatie

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten.

Docenten die hun onderwijs meer willen afstemmen op de individuele verschillen tussen leerlingen en hun leeropbrengst willen vergroten. 1. Differentiëren Onderzoeken welke manieren en mogelijkheden er zijn om te differentiëren en praktische handvatten bieden om hiermee aan de slag te gaan. Vervolgens deze kennis toepassen in de praktijk

Nadere informatie

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen

Samengevat door Lieve D Helft ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Samengevat door ICT-coördinator Scholengemeenschap InterEssen Eindtermen ICT Vanaf het schooljaar 2007-2008 zijn er eindtermen voor ICT in het lager onderwijs, dus zal men ICT meer en meer moeten integreren

Nadere informatie

2013 -. IC T Beleidsplan

2013 -. IC T Beleidsplan 2013 -. IC T Beleidsplan 0 Inhoudsopgave Beschrijving doelgroep... 2 Visie op onderwijs... 2 Basisvisie... 2 Inleiding... 3 Doelstellingen... 3... 3 Plan van aanpak... 3... 3 Schooljaar 2014-2015... 5

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool

Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool Beroepsproduct Project Wetenschap en technologie op de basisschool In dit beroepsproduct ontwerp je onderwijs op het gebied van Wetenschap en technologie voor de basisschool. Uitgangspunt bij je onderwijsontwerp

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

RESULTATEN PROPEDEUTISCHE FASE

RESULTATEN PROPEDEUTISCHE FASE Beste Frans Peeters, Je hebt met behulp van de pabotool aangegeven hoe jij jouw ict-competenties inschat. Deze resultaten kun je opslaan in je POP/portfolio. Door middel van de handreikingen in de tool

Nadere informatie

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen

Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Stap 2 Leeractiviteiten ontwerpen Bij het ontwerpen van een leeractiviteit is het belangrijk dat je vertrekt vanuit het doel dat je ermee hebt. Het overzicht leeractiviteit organiseren geeft een aantal

Nadere informatie

Hét centrale startportaal voor het onderwijs!

Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Hét centrale startportaal voor het onderwijs! Mijn Omgeving Online (kortweg MOO) is een complete, persoonlijke digitale leer- en werkomgeving met sociale functionaliteiten. Door de modulaire opbouw kan

Nadere informatie

INLOGLES LEERLINGEN ELO Voortgezet Onderwijs

INLOGLES LEERLINGEN ELO Voortgezet Onderwijs INLOGLES LEERLINGEN ELO Voortgezet Onderwijs Inhoudsopgave Inleiding 3 Lesplan 4 Voorafgaand aan de les 5 Les opzet 6 Start met inloggen 7 Welke vragen kunt u verwachten 8 Technische problemen 9 Malmberg

Nadere informatie

Mijn visie; mijn manier van handelen en

Mijn visie; mijn manier van handelen en Mijn visie; mijn manier van handelen en ideeën over hoe kinderen ontwikkelen, leren en zouden moeten leren op school. Mariska Gerritsen, Docent beeldende vorming Fontys Tilburg Onderwijs Mijn visie op

Nadere informatie

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen:

Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: Individueel gebruik van ICT in het onderwijs belemmerd de ontwikkeling van sociale contacten tussen leerlingen: 1. ICT is een middel en wordt steeds meer gebruikt in het onderwijs. Daarbij kijk je ook

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV

Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Bijeenkomst BICTA Digiborden/KlasseTV Michel Habraken Peter te Riele Agenda donderdag 19 juni 2008 13.00 13.45 uur Welkom en opening Agenda Startopdracht Doelstelling Presentatie Digitale schoolborden

Nadere informatie

Overzicht inbreng tot en met 22 en stagiaires/e-mails ( maandag 22 oktober 2012)

Overzicht inbreng tot en met 22 en stagiaires/e-mails ( maandag 22 oktober 2012) Overzicht inbreng tot en met 22 en stagiaires/e-mails ( maandag 22 oktober 2012) Financiën: -zorgdragen voor evenwicht tussen kosten van de plannen/beleid en inkomsten binnen ons bestuur -risicomanagement:

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur

Nieuwe hardware. Informatiekaart 03. leren vernieuwen. Infrastructuur Informatiekaart 03 leren vernieuwen Nieuwe hardware In deze informatiekaart wordt aandacht besteed aan de invloed van de onderwijsvisie op de aanschaf van ict-middelen. Hierbij wordt met name gekeken naar

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Doorlopende leerlijnen. Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek. Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs 8 Doorlopende leerlijnen Arjan Clijsen, Wout Schafrat en Suzanne Beek Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs Competentiescan Handelingsgericht werken in het voortgezet onderwijs

Nadere informatie

ICT-onderwijsmonitor. Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets. ORD mei 2005

ICT-onderwijsmonitor. Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets. ORD mei 2005 ICT-onderwijsmonitor Ict-gebruik in les Hans van Gennip Huub Braam Ed Smeets ICT-onderwijsmonitor Longitudinaal: 1998-2005 Onderwijssectoren Steekproef / populatie Coördinatoren, leraren, (leerlingen)

Nadere informatie

Obs De Bouwsteen juli 2012. ICT plan OBS DE BOUWSTEEN. ICT plan 2012-2014 Pagina 1

Obs De Bouwsteen juli 2012. ICT plan OBS DE BOUWSTEEN. ICT plan 2012-2014 Pagina 1 ICT plan OBS DE BOUWSTEEN ICT plan 2012-2014 Pagina 1 Inleiding Na een periode van hard werken om van een zwakke school naar een groene school te groeien, is het voor de Bouwsteen nu tijd geworden om ICT

Nadere informatie

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke

1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke Commentaar bij 1. ICT in de Beleidsnota van de Vlaamse minister van Onderwijs en Vorming Frank Vandenbroucke 2. Onderwijs wordt internationaler De dertien doelstellingen van het doelstellingenrapport zijn

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1

Excellente leerkracht basisonderwijs OPTIMUS primair onderwijs 1 Functieomschrijving Excellente Leerkracht basisonderwijs in de groep Salarisschaal : LB Werkterrein : Onderwijsproces Leerkrachten Activiteiten : Verzorgen van het primaire proces Dit profiel vormt de

Nadere informatie

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces

Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Strategisch beleid 2015-2019 Het proces Beleidsjaar 14-15 we maken de balans op Missie en kernwaarden/uitgangspunten Dit zijn wij, hier staan we voor Nadere analyse Wat gaat goed, wat pakken we aan Wat

Nadere informatie

HOE LAAT IK MEDEWERKERS

HOE LAAT IK MEDEWERKERS MANAGEMENT Een zelfstandige medewerker is een tevreden medewerker HOE LAAT IK MEDEWERKERS ZELFSTANDIG FUNCTIONEREN? De ene mens is de andere niet. Sommigen zijn blij met een chef die aan hen geducht leiding

Nadere informatie

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf

WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf WAARDERINGSKADER T.B.V. ASPECTRAPPORTAGE ICT Versie 12-5-05 Vooraf In vet en genummerd van A tot en met F: Aspecten Daar onder per aspect genummerd in cijfers: Indicatoren Een flink aantal indicatoren

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk)

Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Christine Prast, onderwijskundige Scenario: theoretisch blok (voorbeeldscenario / blauwdruk van een leerpraktijk) Vooraf Onderwijskundig kader waarbinnen herontwerp plaatsvond Uitgangspunt bij het hier

Nadere informatie

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN

De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN M.11i.0419 De ontwikkeling van de Mondriaan methode VISIE OP PROFESSIONALISEREN versie 02 M.11i.0419 Naam notitie/procedure/afspraak Visie op professionaliseren Eigenaar/portefeuillehouder Theo Bekker

Nadere informatie

Samenvatting strategisch plan 2012-2016. Met het OOG op morgen.

Samenvatting strategisch plan 2012-2016. Met het OOG op morgen. Samenvatting strategisch plan 2012-2016. Met het OOG op morgen. Missie van stichting OOG Stichting OOG staat voor het in stand houden, uitbreiden en optimaliseren van openbaar onderwijs in de regio Noordoost-Brabant.

Nadere informatie

Sociale media en didactiek (en pedagogiek)

Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Sociale media en didactiek (en pedagogiek) Twitter: #smhuis Wilfred Rubens http://www.wilfredrubens.com Wie van u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u? Wie van u? Laptop/tablet/smartphone bij u?

Nadere informatie

Speelwijzer Go VMBO game

Speelwijzer Go VMBO game Speelwijzer Go VMBO game Voor docenten basisonderwijs Welkom bij Go VMBO. Het spel dat uw leerlingen helpt om een gedegen keuze te maken voor het voortgezet onderwijs. Door het spelen van deze uitdagende

Nadere informatie

1 Aanbevolen artikel

1 Aanbevolen artikel Aanbevolen artikel: 25 november 2013 1 Aanbevolen artikel Ik kan het, ik kan het zélf, ik hoor erbij Over de basisingrediënten voor het (psychologisch) welzijn Een klassieke motivatietheorie toegelicht

Nadere informatie

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013,

ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, ICT-competenties van lerarenopleiders - Visievormende studiedag - Studiedag 24/05/2012 1 okt 2011 1 okt 2013, Projectcontext & voorstelling De sneltrein van technologische evolutie, 21 STE EEUW! Een totaalaanpak

Nadere informatie

Intercultureel vakmanschap in de stage

Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking C Intercultureel vakmanschap in de stage Handreiking voor hsao-opleidingen en stageverlenende instellingen in de jeugdzorg HBO-raad, oktober 2012 Project intercultureel vakmanschap in het hsao

Nadere informatie

Product informatie. Pagina 1 van 5

Product informatie. Pagina 1 van 5 Pagina 1 van 5 Product informatie Pagina 2 van 5 SMARTBoards: Voor een leerkracht is het schoolbord een van zijn belangrijkste gereedschappen. Hoe vaak gebruik je niet even het bord om een aantekening

Nadere informatie

1 Interpersoonlijk competent

1 Interpersoonlijk competent 1 Interpersoonlijk competent De leraar primair onderwijs moet ervoor zorgen dat er in zijn groep een prettig leefen werkklimaat heerst. Dat is de verantwoordelijkheid van de leraar primair onderwijs en

Nadere informatie

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free

Trends in onderwijs. Interview met Coen Free Trends in onderwijs Interview met Coen Free Welke trends doen er toe? Trends in het onderwijs: welke zijn van belang en welke niet? Waar kan uw onderwijsinstelling haar voordeel mee doen en welke kun je

Nadere informatie

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren

Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Vastgesteld november 2013. Visie op Leren Inhoudsopgave SAMENVATTING... 3 1. INLEIDING... 4 1.1 Aanleiding... 4 1.2 Doel... 4 2. VISIE OP LEREN EN ONTWIKKELEN... 6 2.1 De relatie tussen leeractiviteiten

Nadere informatie

i-coaching De volgende stap in onderwijsondersteuning

i-coaching De volgende stap in onderwijsondersteuning i-coaching De volgende stap in onderwijsondersteuning ICT wordt kinderspel De volgende stap in onderwijsondersteuning i i-coaching Met Heutink ICT haalt u eruit wat erin zit Een verantwoord automatiseringtraject

Nadere informatie

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict?

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Onderzoek onder pas-afgestudeerden van pabo en lerarenopleiding Marjolijn Hovius Nico van Kessel Mei 2013 Projectnummer: 34001490 Opdrachtgever: Kennisnet

Nadere informatie

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO

ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO ICT-VAARDIGHEDEN DOCENTEN HO Masterclass ICT-docentprofessionalisering 12 september 2011 Anna Tomson, Erwin Faasse, Peter J. Dekker 1 OPZET 1. Startpunt: HvA-beleid vanaf 2007 Peter 2. Inhoud: Voorbeeld

Nadere informatie

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren.

Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Basisschool De Buitenburcht Op weg naar betekenisvol onderwijs en onderzoekend en actief leren. Dit is de beknopte versie van het schoolplan 2015-2019 van PCB de Buitenburcht in Almere. In het schoolplan

Nadere informatie

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink

Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs. Peter Leisink Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs Peter Leisink Opzet van deze leergang Introductie Strategisch HRM in het voortgezet onderwijs: inhoudelijke verkenning Programma en docenten leergang strategisch

Nadere informatie

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok

Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek. Prof. dr. Perry den Brok Nieuwe didactiek vwo 2 en 3 Connect College: resultaten van een onderzoek Prof. dr. Perry den Brok Betrokkenen Connect College (opdrachtgever) Kennisnet (subsidie onderzoek) Technische Universiteit Eindhoven

Nadere informatie

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl

Samen. stevige. ambities. werken aan. www.schoolaanzet.nl Samen werken aan stevige ambities www.schoolaanzet.nl School aan Zet biedt ons kennis en inspiratie > bestuurder primair onderwijs Maak kennis met School aan Zet School aan Zet is de verbinding tussen

Nadere informatie

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict?

Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Het ITS maakt deel uit van de Radboud Universiteit Nijmegen Voldoende voorbereid op leren van de toekomst en ict? Onderzoek onder pas-afgestudeerden van en lerarenopleiding Marjolijn Hovius Nico van Kessel

Nadere informatie

NME en Digitale Media

NME en Digitale Media NME en Digitale Media Een goeie combinatie! Workshop voor de Wisselwerkdag van het NME op 22 juni 2010 in Zeist Kennismaken Christel Otto en Anneke Groen Geen digitale media experts, wel enthousiast over

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

Vier in balans. Verkenning stand van zaken met het oog op effectief en efficiënt gebruik van ICT in het onderwijs

Vier in balans. Verkenning stand van zaken met het oog op effectief en efficiënt gebruik van ICT in het onderwijs Vier in balans Verkenning stand van zaken met het oog op effectief en efficiënt gebruik van ICT in het onderwijs Stichting Ict op School voor samenwerking en kennisuitwisseling Versie: augustus 2001 2001

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89

Inhoud. Inleiding 9. 5 Planning 83 5.1 Leerdoelen en persoonlijke doelen 84 5.2 Het ontwerpen van het leerproces 87 5.3 Planning in de tijd 89 Inhoud Inleiding 9 1 Zelfsturend leren 13 1.1 Zelfsturing 13 1.2 Leren 16 1.3 Leeractiviteiten 19 1.4 Sturingsactiviteiten 22 1.5 Aspecten van zelfsturing 25 1.6 Leerproces vastleggen 30 2 Oriëntatie op

Nadere informatie

APPLE VIDEO BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? Video met Apple in het onderwijs

APPLE VIDEO BESCHRIJVING. Wat is het? Voor wie is het? Hoe werkt het? Video met Apple in het onderwijs BESCHRIJVING APPLE VIDEO Wat is het? Een ipod nano is een muziekspeler (mp3) met daarin ook een videocamera. De filmpjes die hiermee gemaakt worden, kunnen op allerlei computers bewerkt worden. In dit

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school.

Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. 88 Inzetten van technologie biedt grote mogelijkheden bij het innoveren van onderwijs, maar is niet eenvoudig en vraagt veel van een school. Er bestaat geen vaste innovatieformule, elke school heeft te

Nadere informatie

KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL FLORENCIUS

KWALITEITSONDERZOEK BASISSCHOOL FLORENCIUS DEFINITIEF RAPPORT KWALITEITSONDERZOEK NIET BEKOSTIGDE INSTELLING VOOR PRIMAIR ONDERWIJS BASISSCHOOL FLORENCIUS School/vestiging: Basisschool Florencius Plaats: Naarden Brin: 29ZZ Datum uitvoering onderzoek:

Nadere informatie

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw

Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Lerarenopleidingen voor de 21 ste eeuw Eindkwalificaties Leren en lesgeven met ict en beginmeting Anne-Marieke van Loon Dana Uerz Aanleiding Lerarenopleiding voor de 21e eeuw; Stand van zaken / beginmeting;

Nadere informatie

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V.

Beoordelingsrapport. Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport Keimaat is een product van b&t begeleiding en training B.V. Beoordelingsrapport van: mevr. K. Rozegeur Dit beoordelingsrapport is gemaakt op: 8 juli 2010 Beoordelingsperiode: augustus

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT

Cursus Onderwijs en ICT. Remediëren met ICT Cursus Onderwijs en ICT Jaargang 2, deel 19 (versie 1.0 NL 25-02-2011) Remediëren met ICT door Serge de Beer Inleiding Niet voor elke leerling is het makkelijk leren even vanzelfsprekend. Een klein beetje

Nadere informatie

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1

FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1 FUWA-VO Voorbeeldfunctie docent LC Type 1 Functie-informatie Functienaam Docent LC Type 1 Salarisschaal 11 Functiebeschrijving Context De werkzaamheden worden uitgevoerd binnen een instelling voor voortgezet

Nadere informatie

LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013

LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013 LITERATUUR EN MEDIA QUEST 2013 Woensdag 13 maart 2013 Joyce Veldman 488195 Inhoudsopgave Inhoudsopgave Bladzijde 1 Vraag 1 Bladzijde 2 Vraag 2 Bladzijde 3 Vraag 3 Bladzijde 5 Vraag 4 Bladzijde 6 Vraag

Nadere informatie

2. Waar staat de school voor?

2. Waar staat de school voor? 2. Waar staat de school voor? Missie en Visie Het Rondeel gaat uit van de Wet op het Basisonderwijs. Het onderwijs omvat de kerndoelen en vakgebieden die daarin zijn voorgeschreven. Daarnaast zijn ook

Nadere informatie