ASYMMETRISCHE INFORMATIE

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ASYMMETRISCHE INFORMATIE"

Transcriptie

1 K L A S L O K A A L E X P E R I M E N T Risico en Informatie ASYMMETRISCHE INFORMATIE EN HET ONTSTAAN VAN AVERECHTSE SELECTIE L i d y P o t t e r s. M a s t e r A l g e m e n e E c o n o m i e. H v A

2 K L A S L O K A A L E X P E R I M E N T E e n e x p e r i m e n t w a a r b i j l e e r l i n g e n a v e r e c h t s e s e l e c t i e z u l l e n e r v a r e n a l s e f f e c t v a n a s y m m e t r i s c h e i n f o r m a t i e L i d y P o t t e r s H v A O n d e r w i j s e n O p v o e d i n g M a s t e r o p l e i d i n g e n A l g e m e n e E c o n o m i e Va k d i d a k t i e k I n o p d r a c h t v a n d h r. P. H. Vo o r e n d

3 Inhoudsopgave Inleiding 1 Docentenhandleiding 2 Korte beschrijving van het experiment 2 Benodigdheden 2 Instructie 2 Uitvoering van het experiment 4 Nabespreking van het experiment 4 Transfer/Verwerkingsopdracht 5 Tijdpad Experiment 6 BIJLAGE 1 8 KOPIEERBLADEN TWEEDEHANDS AUTO S 8 BIJLAGE 2 10 KOPIEERBLAD VRAAGPRIJZEN 10 BIJLAGE 3 11 KOPIEERBLAD REGISTRATIEFORMULIER 11 BIJLAGE 4 12 KOPIEERBLAD VERWERKINGSOPDRACHT 12 BIJLAGE 5 13 DIAPRESENTATIE 13 i

4 Inleiding Één van de acht concepten van het nieuwe examenprogramma economie is het concept Risico en Informatie. Dit concept bevat de onderdelen 1 1 Risico en verzekeren 2 Effecten van asymmetrische informatie 3 Risico en Beleggen 4 Risico in bedrijf 5 Instituties Dit klaslokaalexperiment is bedoeld om de leerlingen averechtse selectie als effect van asymmetrische informatie te laten ervaren en is gebaseerd op Akerlofs (1970) beroemde studie The market for Lemons : Qualitiy uncertainty and te market mechanism. 2 In deze studie wordt duidelijk hoe averechtse selectie kan leiden tot het disfunctioneren van de markt. Akerlof gebruikt hiervoor het voorbeeld van een markt met goede en slechte auto s en laat zien dat de markt tot stilstand kan komen als niemand de kwaliteit van de auto s kent. Bij het ontwikkelen van dit experiment heb ik gebruik gemaakt van bovenstaande studie en het klaslokaalexperimenten dat over dit onderwerp al is ontwikkeld door het Landelijke Expertisecentrum Economie en Handel 3. Hoewel dit experiment bedoeld is als inleiding op Hoofdstuk 4 van de lesbrief Jong en Oud van de LWEO methode in een 4H klas, kan dit experiment m.i. naast ieder andere methode en/of in ieder andere bovenbouwklas worden uitgevoerd. Het experiment en de verwerking daarvan neemt minimaal één lesuur van 45 minuten in beslag. Ik ga uit van de volgende beginsituatie: * De leerlingen hebben nog niet veel ervaring opgedaan met het doen van klaslokaalexperimenten. * De leerlingen zijn nog niet bekend met de economische begrippen risico, goede risico s, slechte risico s,asymmetrische informatie, averechtse selectie en marktfalen. * De leerlingen zijn bekend met de economische betekenis van een markt en het berekenen van het surplus. 1 SLO, Stichting Leerplanontwikkeling, 2 George Akerlof, 1970, The Market for Lemons: Quality Uncertainty and the Market Mechanism, The Quarterly Journal of Economics 84(3), pp

5 Docentenhandleiding Korte beschrijving van het experiment Dit "experiment is een verkoopspel aan de hand waarvan geïllustreerd wordt, dat als gevolg van asymmetrische informatie, alleen nog maar slechte kwaliteit (lemons) producten op een markt worden verkocht. Gedurende een "korte periode "mogen de "kopers en verkopers door de klas lopen om tot een deal te komen. De kopers kopen een auto van de verkopers. De prijs is niet onderhandelbaar. Afhankelijk van de ronde is de kwaliteit bekend of onbekend bij de koper als de auto wordt gekocht. Voor de verkoper geldt dat per ronde de kwaliteit wordt gegeven of dat hij/zij deze zelf mag bepalen. Benodigdheden 4 * Powerpoint waarin het experiment wordt uitgelegd. * Bedrukte kaartjes met daarop auto s. * Bedrukte kaartjes met daarop auto s van hoge en lage kwaliteit. * Kaartjes waarop de vraagprijs genoteerd kan worden. * Registratieformulier waarop de leerlingen hun surplus kunnen bijhouden. * Tijdwaarneming. * Een lokaal dat zo is ingericht dat kopers en verkopers vrij kunnen rondlopen op de markt en elkaar, in principe, allemaal kunnen ontmoeten. * Prijs voor de winnaar. Instructie De factor, die bepalend is voor het verloop van het experiment, is de instructie. Deze moet voor iedereen volstrekt helder zijn. Het uitschrijven en uitdelen van de instructie is zeer wenselijk. Bij het hardop voorlezen van de instructies kunnen leerlingen meelezen en vragen stellen indien nodig. Leerlingen zelf een lange instructie laten lezen om direct daarna het klaslokaalexperiment uit te voeren is bij voorbaat gedoemd te mislukken (Welp en van Arkel, 2009) 5 4 Het aantal is afhankelijk van de groepsgrootte. Zorg dat er evenveel kopers als verkopers zijn. 5 Welp, E en Arkel, C. van, 2009, Klaslokaalexperimenten, Games en Simulaties in het economieonderwijs, p.9, Landelijk Expertisecentrum Economie en Handel, Amsterdam 2

6 Vanwege het belang van een goede en heldere instructie wordt deze met de leerlingen klassikaal doorgenomen. Hiervoor wordt de, bij dit experiment behorende, presentatie gebruikt. (Dia 1 t/m dia 11) Het experiment wordt in drie rondes gespeeld en iedere ronde duurt drie minuten. Ronde 1 De verkopers krijgen allemaal een kaartje met daarop een auto. Iedere verkoper vult voor zich zelf de kwaliteit van de auto in. Voor een slechte kwaliteit, wordt de L gebruikt en voor een goede kwaliteit, de letter H. De verkopers bepalen tevens de verkoopprijs. De eerste ronde wordt gespeeld met de kaarten open. Het is duidelijk wat er wordt aangeboden en tegen welke prijs en er is dus geen asymmetrische informatie. De kopers en verkopers schrijven na de eerste ronde de behaalde winst, het surplus, op het registratieformulier. Ronde 2 Deze ronde wordt gespeeld met asymmetrisch informatie. De eigenaren krijgen van de docent een kaartje met daarop de kwaliteit van de auto. De verdeling is 50% goede kwaliteit en 50% slechte kwaliteit, maar dat wordt de leerlingen niet medegedeeld. De verkopers bepalen weer zelf de verkoopprijs. De kopers en verkopers schrijven na de tweede ronde de behaalde winst op het registratieformulier. Ronde 3 Deze ronde is vergelijkbaar met ronde twee met dat verschil dat de eigenaren van de auto s de kwaliteit zelf mogen kiezen. Zij schrijven weer zelf eerst een L of een H op de auto en bepalen de verkoopprijs. Uiteraard is de kwaliteit (en de verdeling) bij de kopers niet bekend. De kopers en verkopers schrijven na de derde ronde de behaalde winst weer op het registratieformulier. Indien er voldoende tijd is kan er een extra ronde worden gespeeld. Deze ronde wordt dan na de tweede ronde gespeeld Extra ronde (ronde 3) Gelijk aan ronde twee maar de leerlingen wordt bij het begin van ronde drie verteld dat er in ronde twee 50% goede kwaliteit auto s op de markt waren en 50% slecht kwaliteit auto s en dat nu in ronde drie de verdeling 70% lage kwaliteit auto s en 30% hoge kwaliteit auto s zal zijn.. De ronde wordt gespeeld en de kopers en verkopers schrijven na deze ronde de behaalde winst op het registratieformulier. 3

7 Uitvoering van het experiment Het uitvoeren van het experiment bestaat uit het voor ronde 1 uitdelen van de registratieformulieren aan zowel koper als verkoper. Tevens krijgen de verkopers iedere ronde opnieuw een kaartje waarop de verkoopprijs genoteerd kan worden en een kaartje met daarop de auto; in ronde 1 en ronde 3 zonder een letter erop en in ronde 2 met een letter. 6 In iedere ronde worden auto s verkocht. Na iedere ronde worden de registratieformulieren ingevuld en volgt de instructie voor de volgende ronde. (Dia 12 t/m 17) Nabespreking van het experiment Na afloop van het experiment is het wenselijk dat leerlingen de ervaringen die zij hebben opgedaan met elkaar kunnen delen en dat er een koppeling gemaakt wordt naar de theorie. (Dia 18 t/m 22). Achteraf moet er worden geanalyseerd wat er is gebeurd en welke economische lessen uit het experiment kunnen worden getrokken..... Het inzichtelijk maken van de koppeling tussen experiment en leerdoel is dus van wezenlijk belang. 7 Echter, omdat ook blijkt dat een discussie alleen in een volle klas met dertig leerlingen niet voor alle leerlingen even effectief is is het goed om naast het nagesprek ook individueel of in groepjes een verwerkingsopdracht te laten uitvoeren. In de vele publicaties die zijn verschenen op gebied van klaslokaalexperimenten komt dit laatste aspect vaak aan de orde via discussies. In het voortgezet onderwijs leent deze benadering zich niet goed. In een volle klas met dertig leerlingen zal niet iedereen actief participeren en valt het te betwijfelen of iedereen de strekking van het klaslokaalexperiment heeft begrepen. Hiervoor zijn weer andere verwerkings-en reflectieopdrachten nodig die individueel of in groepjes gemaakt kunnen worden en naderhand besproken. 8 6 Zorg ervoor dat er een even aantal verkopers als kopers zijn om in ronde 2 de kwaliteit 50/50 te kunnen verdelen 7 Welp, E en Arkel, C. van, 2009, Klaslokaalexperimenten, Games en Simulaties in het economieonderwijs, p.6, Landelijk Expertisecentrum Economie en Handel, Amsterdam 8 Welp, E en Arkel, C. van, 2009, Klaslokaalexperimenten, Games en Simulaties in het economieonderwijs, p.6, Landelijk Expertisecentrum Economie en Handel, Amsterdam 4

8 Transfer/Verwerkingsopdracht Nadat de ervaringen zijn uitgewisseld en er een koppeling is gemaakt met de economische begrippen gaan de leerlingen in groepen van vier aan de slag met een aantal verwerkingsvragen die opgenomen kunnen worden in het experimentenverslag. 9 In iedere groep zitten twee kopers en twee verkopers. Indien er tijd over is gaan de leerlingen starten met de opdrachten uit de LWEO lesbrief Jong en Oud Hoofdstuk 4. (Dia 23) 1 In ronde 1 kwamen de meeste deals tot stand. Bespreek met elkaar wat daar de verklaring voor is? Gebruik in het antwoord de economische begrippen risico en asymmetrische in- formatie. 2 a Hoeveel deals met een hoge kwaliteit zijn er in ronde 2, in jullie groep tot stand gekomen en hoeveel deals met een lage kwaliteit? b Wie, koper of verkoper, was tevreden, met de deal? Wie, koper of verkoper, was niet tevreden met de deal? Geef ook de verklaring. c Bespreek met elkaar waardoor de ontevredenheid is veroorzaakt en hoe deze voor een eventuele volgende keer voorkomen zou kunnen worden. Schrijf kort de con clusie van deze bespreking op. 3 Welke kwaliteit auto s zijn er voornamelijk (of alleen maar) in de laatste ronde verkocht? Wat is daar de economische verklaring voor? Gebruik in je antwoord de economische be- grip averechtse selectie en marktfalen? 4 Wat kan, met het oog op de ervaringen die jullie nu hebben opgedaan op markt voor twee de hands auto s, de verklaring zijn dat er voor veel producten en diensten keurmerken worden ingevoerd? 5 De effecten van asymmetrische informatie komen niet alleen op de tweedehands automarkt voor maar ook op iedere andere markt waar er ongelijkheid van informatie is. Een goed voorbeeld daarvan is de verzekeringsmarkt. a Wie heeft op een verzekeringsmarkt de meeste informatie? b Hoe probeert de andere partij deze ongelijkheid op te lossen? c Leg mbv de begrippen asymmetrische informatie, averechtse selectie, goede risico s, slechte risico s en marktfalen uit waarom de Nederlandse overheid de ziektekosten- verzekering (ZVW) voor alle inwoners van Nederland verplicht heeft gesteld? 9 De leerlingen zijn in het bezit van een mapje waarin zij verslag doen van de ervaringen met experimenten 5

9 Tijdpad Experiment Tijdpad Experiment Lesfase Activiteit Organisatie Tijdsduur Inleiding Start experiment Benodigdheden staan 10 min Leerlingen krijgen instructie via dia 1 t/m 11 van de diapresentatie. klaar en de klas wordt in twee gelijke groepen verdeeld. Ronde 1 Leerlingen handelen 3 minuten Leerlingen lopen vrij 5 min volgens de instructie van dia 12 door elkaar op zoek en 13 naar een partner om Nadat de deals rond zijn wordt mee te handelen. het registratieformulier ingevuld. Ronde 2 Leerlingen handelen 3 minuten Leerlingen lopen vrij 5 min volgens de instructie van dia 14 door elkaar op zoek en 15 naar een partner om Nadat de deals rond zijn wordt mee te handelen. het registratieformulier ingevuld. Ronde 3 Leerlingen handelen 3 minuten Leerlingen lopen vrij 5 min volgens de instructie van dia 16 door elkaar op zoek en 17 naar een partner om Nadat de deals rond zijn wordt mee te handelen. het registratieformulier ingevuld. Nagesprek Adhv van de dia s 18 t/m 22 worden ervaringen uitgewisseld, gekozen strategieën besproken en de economische theorie gekoppeld. Klassegesprek 7 min 6

10 Tijdpad Experiment Lesfase Activiteit Organisatie Tijdsduur Verwer- De leerlingen maken in groepen Groepswerk 10 min. king van vier de verwerkingsopdracht en voegen deze toe in het experimentenverslag. Afsluiting De leerlingen leveren het expe- Klassikaal 3 min. rimentenverslag bij de docent in. Groepen/leerlingen die nog niet klaar zijn leveren het verslag begin van de volgende les in. 7

11 BIJLAGE 1 K O P I E E R B L A D E N T W E E D E H A N D S A U T O S 8

12 9

13 BIJLAGE 2 KOPIEERBLAD VRAAGPRIJZEN 10

14 BIJLAGE 3 K O P I E E R B L A D R E G I S T R AT I E F O R M U L I E R VERKOPER Naam: AUTO KWALITEIT WAARDE VERKOCHT VOOR WINST (SURPLUS) RONDE 1 RONDE 2 RONDE 3 TOTAAL BEHAALD SURPLUS KOPER Naam: AUTO KWALITEIT WAARDE GEKOCHT VOOR WINST (SURPLUS) RONDE 1 RONDE 2 RONDE 3 TOTAAL BEHAALD SURPLUS 11

15 BIJLAGE 4 K O P I E E R B L A D V E RW E R K I N G S O P D R A C H T VERWERKINGSOPDRACHT EXPERIMENT TWEEDE HANDS AUTOMARKT 1 In ronde 1 kwamen de meeste deals tot stand. Bespreek met elkaar wat daar de verklaring voor is? Gebruik in het antwoord de economische begrippen risico en asymmetrische in- formatie. 2 a Hoeveel deals met een hoge kwaliteit zijn er in ronde 2, in jullie groep tot stand gekomen en hoeveel deals met een lage kwaliteit? b Wie, koper of verkoper, was tevreden, met de deal? Wie, koper of verkoper, was niet tevreden met de deal? Geef ook de verklaring. c Bespreek met elkaar waardoor de ontevredenheid is veroorzaakt en hoe deze voor een eventuele volgende keer voorkomen zou kunnen worden. Schrijf kort de con clusie van deze bespreking op. 3 Welke kwaliteit auto s zijn er voornamelijk (of alleen maar) in de laatste ronde verkocht? Wat is daar de economische verklaring voor? Gebruik in je antwoord de economische be- grip averechtse selectie en marktfalen? 4 Wat kan, met het oog op de ervaringen die jullie nu hebben opgedaan op markt voor twee de hands auto s, de verklaring zijn dat er voor veel producten en diensten keurmerken worden ingevoerd? 5 De effecten van asymmetrische informatie komen niet alleen op de tweedehands automarkt voor maar ook op iedere andere markt waar er ongelijkheid van informatie is. Een goed voorbeeld daarvan is de verzekeringsmarkt. a Wie heeft op een verzekeringsmarkt de meeste informatie? b Hoe probeert de andere partij deze ongelijkheid op te lossen? c Leg mbv de begrippen asymmetrische informatie, averechtse selectie, goede risico s, slechte risico s en marktfalen uit waarom de Nederlandse overheid de ziektekosten- verzekering (ZVW) voor alle inwoners van Nederland verplicht heeft gesteld? 12

16 BIJLAGE 5 D I A P R E S E N TAT I E 13

17 14

18 15

19 16

Averechtse selectie & marktfalen Een Experiment. Spelregels. Formeer een tweedehands automarkt

Averechtse selectie & marktfalen Een Experiment. Spelregels. Formeer een tweedehands automarkt Module 11 Averechtse selectie & marktfalen Een Experiment Spelregels Formeer een tweedehands automarkt De klas bestaat uit 2 groepen: Bezitters van tweedehands auto s Auto kopers 1 Instructies voor eigenaren

Nadere informatie

Gevangenenprobleem. Samenwerken en onderhandelen

Gevangenenprobleem. Samenwerken en onderhandelen Gevangenenprobleem Samenwerken en onderhandelen 10 20 30 40 50 60 HAVO VWO Dit experiment illustreert het gevangenenprobleem door middel van een kaartspel in groepjes van twee. In iedere ronde kiezen deelnemers

Nadere informatie

Introductie Serious Gaming

Introductie Serious Gaming Introductie Serious Gaming Programma Introductie: de kracht van games Prijzenoorlog Serious Gaming: de theorie Spelbundel klaslokaalexperimenten Zelf ervaren 2 Eind 2010: 72 miljoen actieve spelers Groter

Nadere informatie

HET VOORKOMEN VAN EEN MISCONCEPT

HET VOORKOMEN VAN EEN MISCONCEPT M I S C O N C E P T E N Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt HET VOORKOMEN VAN EEN MISCONCEPT VRAAG EN AANBOD OP DE ARBEIDSMARKT L i d y P o t t e r s. M a t e r a l g e m e n e e c o n o m i e. Va k d i

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

Verboden om te zeggen

Verboden om te zeggen Verboden om te zeggen Wat is het? Met deze oefening leert de leerling beredeneren en argumenteren door begrippen toe te passen en in een bepaalde context te plaatsen. Kennis van het onderwerp waarmee wordt

Nadere informatie

LOB Lessen in combinatie met Handel & Administratie R. Timmermans - 2110441

LOB Lessen in combinatie met Handel & Administratie R. Timmermans - 2110441 LOB Lessen in combinatie met Handel & Administratie R. Timmermans - 2110441 Inhoudsopgave Inleiding LOB lessen in combinatie met Handel & Administratie... 2 LVF LOB les 1... 3 Aan welke persoonlijke leerdoelen

Nadere informatie

Dia 1 Introductie max. 2 minuten!

Dia 1 Introductie max. 2 minuten! 1 Dia 1 Introductie max. 2 minuten! Vertel: Deze les gaat vooral over het gebruik van sociale media. Maar: wat weten jullie eigenlijk zelf al over sociale media? Laat de leerlingen in maximaal een minuut

Nadere informatie

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po.

Vincent-stripverhaal MAKEN VOELEN SAMENWERKEN KIJKEN. Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs www.expertisecentrum-kunsttheorie-po. Vincent-stripverhaal Expertisecentrum Kunsttheorie Primair Onderwijs Vincent-stripverhaal Een opdracht voor groep 5 of 6 gericht op inleven en maken. Leerlingen maken samen een stripverhaal, gebaseerd

Nadere informatie

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld

Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Nationaal Gevangenismuseum Gevangen in beeld Groep 8 Les 1. Boeven in beeld Les 1. Boeven in beeld Nationaal Gevangenismuseum Groep 8 120 minuten Samenvatting van de les De les begint met een klassikaal

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2010-2011

Sectorwerkstuk 2010-2011 Sectorwerkstuk 2010-2011 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

in de klas Opzet lesbrief

in de klas Opzet lesbrief in de klas lesbrief Opzet lesbrief De lesbrief Alleen op de wereld sluit aan bij de voorstelling van Maas theater en dans en nummer #92 van het BoekieBoekietijdschrift. Alle lessen zijn ook geschikt voor

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? Docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 HAVO-VWO Docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding

Integratie. Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO. docentenhandleiding Integratie Wat weten we over nieuwkomers? 3 VMBO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving

1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving 1 e lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving student(e) :... stagecoach :... studiejaar: : 1 2 3 4 (LiO) school :... I Lesdoelstellingen en leerdoelen (in leerling-eindgedrag)

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding

Migratie. Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO. docentenhandleiding Migratie Ik vertrek - Zij vertrokken 2 HAVO\VWO docentenhandleiding Colofon Deze lessen zijn gemaakt in opdracht van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Realisatie: Codename Future: www.codenamefuture.nl

Nadere informatie

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit.

Randvoorwaarden In les 2 hebben leerlingen individueel een computer met internet nodig. Alternatief: leerling voert les 2 thuis uit. Brief over Annie M.G. Schmidt Schrijf een overtuigende brief aan een basisschool Korte lesomschrijving De lessen Advies over Annie M.G. Schmidt gaan over Nederlands bekendste kinderboekenschrijfster. Leerlingen

Nadere informatie

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA

Kwartet Hofcultuur. Willemien Cuijpers en Marie Thérèse van de Kamp, Interfacultaire Lerarenopleiding, UvA Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Kwartet Hofcultuur Middels deze opdracht vatten de leerlingen eerst voor henzelf een aantal belangrijke aspecten omtrent de kunst en

Nadere informatie

PGO Les Groep 4: Over Mengen, Ontmengen en Primaire Kleuren

PGO Les Groep 4: Over Mengen, Ontmengen en Primaire Kleuren PGO Les Groep 4: Over Mengen, Ontmengen en Primaire Kleuren Introductie In twee lessen met als thema kleuren gaan basisschoolleerlingen uit groep 4 nadenken over primaire & secundaire kleuren en over het

Nadere informatie

Lesplannen Filosofie - filosofische tekst schrijven

Lesplannen Filosofie - filosofische tekst schrijven Lesplannen Filosofie - filosofische tekst schrijven Datum: 2 maart van 14.20u tot 15.10u (7 e lesuur) (interventiegroep) (KUJ) 5 maart van 14.20u tot 15.10u (7 e lesuur) (controlegroep) (VEJ) Les in reeks

Nadere informatie

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Mollers Inleiding spel koehandel De komende 5 lessen gaan we aan de slag met het spel koehandel. Dit spel speel je met maximaal 5 personen. Met deze vijf

Nadere informatie

(Docentenhandleiding) Rollenspel

(Docentenhandleiding) Rollenspel (Docentenhandleiding) Rollenspel Een rollenspel is als het ware een klein toneelstukje. In een rollenspel komen personages aan bod die bepaalde eigenschappen of een doel in het verhaal hebben. De bedoeling

Nadere informatie

Rollenspel centraal akkoord (2x)

Rollenspel centraal akkoord (2x) Rollenspel centraal akkoord (2x) 1 Algemeen Een zestal leerlingen spelen tijdens dit rollenspel het onderhandelingsproces voor een centraal akkoord na. Zij moeten hierbij rekening houden met een gegeven

Nadere informatie

Algemene Economie. LWEO Markt en Overheid. Onderwerp: Monopolistische concurrentie en oligopolie. Klas: Havo 5

Algemene Economie. LWEO Markt en Overheid. Onderwerp: Monopolistische concurrentie en oligopolie. Klas: Havo 5 Vak: Methode: Algemene Economie LWEO Markt en Overheid Onderwerp: Klas: Havo 5 Economische begrippen Monopolistische concurrentie Oligopolie 1. Monopolistische concurrentie Oligopolie 2. Productdifferentiatie

Nadere informatie

SCHRIJF HET VERVOLG SCHRIJF HET VERVOLG KIJKEN, VOELEN, MAKEN KIJKEN VOELEN NADENKEN MAKEN WETEN

SCHRIJF HET VERVOLG SCHRIJF HET VERVOLG KIJKEN, VOELEN, MAKEN KIJKEN VOELEN NADENKEN MAKEN WETEN Een opdracht voor groep 6, 7 of 8 gericht op het kijken naar kunst en creatieve ontwikkeling. De leerlingen schrijven een scène gebaseerd op een kunstwerk uit de zeventiende eeuw naar keuze. De leerlingen

Nadere informatie

Algemene gegevens Safrien van de Leemkolk Montessori Lyceum Herman Jordan Leerlingen leren correct formuleren in het genre vergelijken

Algemene gegevens Safrien van de Leemkolk Montessori Lyceum Herman Jordan Leerlingen leren correct formuleren in het genre vergelijken LESPLANNEN AK: Vergelijking twee Europese landen in de brugklas Algemene gegevens Docent Safrien van de Leemkolk School Montessori Lyceum Herman Jordan Titel lessenserie Leerlingen leren correct formuleren

Nadere informatie

Technisch gesproken reken ik daarop. Taal, techniek en rekenen-wiskunde bij jonge kinderen.

Technisch gesproken reken ik daarop. Taal, techniek en rekenen-wiskunde bij jonge kinderen. Technisch gesproken reken ik daarop. Taal, techniek en rekenen-wiskunde bij jonge kinderen. In dit document lees je wat het beroepsproduct Technisch gesproken reken ik daarop inhoudt. De vakken rekenen-wiskunde,

Nadere informatie

webadres: www.milieueducatiedenhaag.nl/site/leven+met+water via www.google.nl met zoekopdracht keuzekist leven met water

webadres: www.milieueducatiedenhaag.nl/site/leven+met+water via www.google.nl met zoekopdracht keuzekist leven met water levenmetwater KEUZEKISTENWEBSITE voor het uivoeren van de opdrachten webadres: www.milieueducatiedenhaag.nl/site/leven+met+water of via www.google.nl met zoekopdracht keuzekist leven met water levenmetwater

Nadere informatie

Online lesfilm over nieuws

Online lesfilm over nieuws Docentenhandleiding: Mediamatch The Movie groep 7 en 8 Online lesfilm over nieuws nl Het Mediamatch netwerk heeft deze digitale les ontworpen in samenwerking met Buro Le. De les geeft uw leerlingen inzicht

Nadere informatie

Leerjaar 2: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 2: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 2: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 1: : Thema 1 1. Introles De leerling vertelt ervaringen over het bijwonen van een leuke activiteit VOx Sociale competentie

Nadere informatie

Activiteit: Leerlingen bekijken propaganda posters. Ze delen de posters in onder verschillende categorieën.

Activiteit: Leerlingen bekijken propaganda posters. Ze delen de posters in onder verschillende categorieën. Onderwerp: Propaganda In Nazi Duitsland Inleiding: Je kunt op You Tube verschillende filmpjes vinden de een sterk gekleurd karakter hebben propaganda. Stel b.v. de vraag wat er nu werkelijk inhoudelijk

Nadere informatie

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les:

Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen. Introductiefase bij de eerste les: Algemene instructies voor de strategie: Vragen stellen "Welkom,." Introductiefase bij de eerste les: 1. "Vandaag gaan we weer een tekst lezen. Daarbij gaan we een nieuwe strategie leren. Deze strategie

Nadere informatie

Kansrekenen. Lesbrief kansexperimenten Havo 4 wiskunde A Maart 2012 Versie 3: Dobbelstenen

Kansrekenen. Lesbrief kansexperimenten Havo 4 wiskunde A Maart 2012 Versie 3: Dobbelstenen Kansrekenen Lesbrief kansexperimenten Havo 4 wiskunde A Maart 2012 Versie 3: Dobbelstenen Inhoud Inleiding...3 Doel van het experiment...3 Organisatie van het experiment...3 Voorkennis...4 Uitvoeren van

Nadere informatie

ANIMATIE-FILM-DOMINO KIJKEN, WETEN, SAMENWERKEN

ANIMATIE-FILM-DOMINO KIJKEN, WETEN, SAMENWERKEN ANIMATIE-FILM-DOMINO ANIMATIE-FILM-DOMINO Een opdracht voor groep 6,7 of 8 gericht op goed leren kijken Leerlingen spelen in groepjes van 4 een filmdominospel waarmee zij begrippen voor kunstanalyse actief

Nadere informatie

4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen

4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen 4h economie module 5 samenwerken en onderhandelen Vb. werknemers en werkgevers CAO-onderhandelingen via vakbonden Stel: vakbond van werknemers eist arbeidstijdverkorting van 4 uur per week; van 40 uur

Nadere informatie

Module 12: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie

Module 12: docentenhandleiding. Experimenteel lesprogramma nieuwe economie Module 12: docentenhandleiding Experimenteel lesprogramma nieuwe economie Verantwoording 2010 Stichting leerplanontwikkeling (SLO), Enschede Het auteursrecht op de modules voor Economie berust bij SLO.

Nadere informatie

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo

Programma van toetsing en afsluiting. Vak: Economie 2 f vwo Programma van toetsing en afsluiting Vak: Economie 2 f vwo Inleiding Bij de samenstelling van het nieuwe 2FVWO programma is rekening gehouden met de mogelijkheid om eind 2015-2016, voor de leerlingen die

Nadere informatie

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A

Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Leerjaar 4: Lesopbouw en suggesties (incl. bewijzenblad) voor leerroute A Thema 12: Het vinden van werk c: Kiezen en solliciteren naar passende stageplek Thema 1 Introles De leerling oriënteert zich op

Nadere informatie

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE

WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE WIE GOED ONTMOET DISCUSSIELES OVER EEN MAATSCHAPPELIJK DILEMMA DAT GEPAARD GAAT MET DIEPE HERSENSTIMULATIE 1 INLEIDING Ontwikkelingen in wetenschap en techniek leiden soms tot maatschappelijke vraagstukken

Nadere informatie

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST

LESPLANNEN GS-HOLOCAUST LESPLANNEN GS-HOLOCAUST 1. ophalen kennis Jodenvervolging / Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog / pers in oorlogstijd 2. ophalen kennis argumenteren Les in reeks (nr): 1 Vooraf: uitdelen leerlingen

Nadere informatie

Sire Filmpjes maken - Docent

Sire Filmpjes maken - Docent Mediawijsheid lessen Juli 2013 Sire Filmpjes maken - Docent Sociale Media als Facebook/Twitter/Instagram is het medium waar veel pubers zich op begeven. Ouders zeggen wel eens dat de smartphone aan de

Nadere informatie

3.2 De wereld van transacties

3.2 De wereld van transacties 3.2 De wereld van transacties Voorbeeld: Henk gaat een brommer kopen. Hij heeft hiervoor twee mogelijkheden: 1) Hij koopt een tweedehands brommer via Marktplaats.nl; 2) Hij koopt een tweedehands brommer

Nadere informatie

LWEO. De lesbrieven. Levensloop Kleding Mobiliteit Arbeidsmarkt Economische Crisis Wereldeconomie

LWEO. De lesbrieven. Levensloop Kleding Mobiliteit Arbeidsmarkt Economische Crisis Wereldeconomie Nieuwe Vwomethode LWEO De lesbrieven Levensloop Kleding Mobiliteit Arbeidsmarkt Economische Crisis Wereldeconomie 1 2 1 Verdeling over en SE Schema studielasturen en lessen LESBRIEF SE/ lessen slu Levensloop

Nadere informatie

Aantal groepjes 2 3 3 3 Leerlingen per groepje 9 8 9 10. Werkgevers: 3 Werknemers: 3 Kabinet: 2

Aantal groepjes 2 3 3 3 Leerlingen per groepje 9 8 9 10. Werkgevers: 3 Werknemers: 3 Kabinet: 2 Belangen: Polderspel Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen spelen in groepen een onderhandelingsspel. De onderhandelingen rondom een nieuw sociaal akkoord nemen vaak veel tijd in beslag. Er ontstaat

Nadere informatie

Uitdeler Basisspelvormen voor een touw

Uitdeler Basisspelvormen voor een touw Uitdeler Basisspelvormen voor een touw Naar de andere kant Span een touw op 1 meter hoogte of gebruik 2 mensen om het touw vast te houden. De groep staat aan een kant van het touw, hand in hand. Opdracht:

Nadere informatie

Meer specifieke informatie kunt u vinden in de desbetreffende praktijkoefeningen en in de Rond af van deze box bij de taak Het Warenhuisspel.

Meer specifieke informatie kunt u vinden in de desbetreffende praktijkoefeningen en in de Rond af van deze box bij de taak Het Warenhuisspel. PP02 Elk product op de juiste plek (Thema Presentatie en Promotie) Omschrijving Deze box bevat twee praktijkoefeningen waarbij de leerlingen meer leren over de plaats van producten in de winkel. Ze gaan

Nadere informatie

Taalgericht vakonderwijs

Taalgericht vakonderwijs Taalgericht vakonderwijs Publicatie: Taalgericht vakonderwijs in de Mens- en Maatschappijvakken. Handreiking voor opleiders en docenten, Landelijk Expertisecentrum Mens- en Maatschappijvakken en Landelijk

Nadere informatie

Iglo s bouwen. Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 6. Algemeen

Iglo s bouwen. Uitdager van de maand. Natuur & Techniek, Groep 6. Algemeen Uitdager van de maand Iglo s bouwen Natuur & Techniek, Groep 6 Algemeen Titel Bouw je eigen iglo Cognitieve doelen en vaardigheden voor excellente leerlingen Inzicht in de stevige constructie van een ronde

Nadere informatie

Culturele hoofdstad van Europa

Culturele hoofdstad van Europa Expertisecentrum Kunsttheorie www.expertisecentrum-kunsttheorie.nl. Het initiatief Het Europese Parlement roept jaarlijks 1 of 2 Europese steden uit tot culturele hoofdstad. Het is bedoeld om zowel de

Nadere informatie

GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT

GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT HANDEL & ADMINISTRATIE en TRACK KLAS 4 SCHOOLJAAR 2011/2012 POWERPOINT WORDPRESS FOLDER INLEIDING Ook dit schooljaar moet je weer een Grote Praktische Opdracht oftewel GPO maken.

Nadere informatie

Bijlage 2: Klachten regelement Klachten regelement Autstekend

Bijlage 2: Klachten regelement Klachten regelement Autstekend Bijlage 2: Klachten regelement Klachten regelement Autstekend 1 Inhoud 1. Doelstelling... 3 2. Verantwoordelijkheden... 3 3. Beschrijving procedure... 3 3.1 Interne klachten... 4 3.2.Vertrouwenspersoon...

Nadere informatie

Ik en Geld en 200% Economie

Ik en Geld en 200% Economie Ik en Geld en 200% Economie Codename Future verbindt het open domein met de methode. Kernpunten: actualisatie, regionalisatie, variatie We vertalen de maatschappelijke boodschap naar het onderwijs. Thema

Nadere informatie

GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT

GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT GROTE PRAKTISCHE OPDRACHT TRACK 2012 POWERPOINT DREAMWEAVER FOLDER INLEIDING Ook dit schooljaar moet je weer een Grote Praktische Opdracht oftewel GPO maken. Deze GPO telt één keer mee voor je schoolexamen

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo

Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Lesvoorbereiding Tumult Kunst!? CKV 3-4 vmbo Hoofdstuk Vaardigheid: Leerdoel: Inleiding Reflecteren op de eigen ervaringen met kunst en cultuur. De leerling kan: uitleggen wat cultuur is; uitleggen wat

Nadere informatie

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding

Business Ondernemingsplan opstellen en uitvoeren. Inleiding Inleiding Nederland heeft meer ondernemers nodig, zeker nu met de economische crises. Jongeren worden in Nederland vooral opgeleid om te werken voor een baas, maar in werkelijkheid wordt 1 op de 8 jongeren

Nadere informatie

Lesvoorbereiding Onderbouw (groep 1/2/3)

Lesvoorbereiding Onderbouw (groep 1/2/3) Lesvoorbereiding Onderbouw (groep 1/2/3) Zakelijke gegevens naam student: Bente Veenstra stageschool: De Ontdekking Didam Iselinge klas: VR2C mentor/mentrix: Hetty Bennink datum: 12-12-2014 aantal leerlingen:

Nadere informatie

Ik beweeg! Lessenserie: Ik beweeg!

Ik beweeg! Lessenserie: Ik beweeg! Ik beweeg! Lessenserie over de invloed van sport en beweging op lichaamsprocessen voor groep 5/6 Gebaseerd op de didactiek van onderzoekend en ontwerpend leren 1 Inhoudsopgave bladzijde Organisatie 3 Context

Nadere informatie

17. Geldbingo. (Afbeelding) Tijdsduur: 20-25 minuten (filmpje duurt 15 minuten) Soort opdracht: Spel

17. Geldbingo. (Afbeelding) Tijdsduur: 20-25 minuten (filmpje duurt 15 minuten) Soort opdracht: Spel 17. Geldbingo Het herkennen van begrippen in filmpjes kan helpen bij het leren van begrippen. Wat is dan nog leuker dan een ouderwets spelletje bingo? Om het wat moeilijker te maken is het ook mogelijk

Nadere informatie

Werkvormen Vooraf aan EduMedia

Werkvormen Vooraf aan EduMedia Werkvormen Vooraf aan EduMedia 0 Deze inspiratiekaartjes bevatten werkvormen voorafgaand aan EduMedia te gebruiken 0 Doelen zijn: 0 Voorkennis te activeren 0 Het leereffect te vergroten 0 21st century

Nadere informatie

Instructies voor de testafname Groep 5

Instructies voor de testafname Groep 5 Groep 5 Instructies voor de testafname Groep 5 5 De test voor groep 5 bestaat uit vijf taken. Elke taak begint met een nieuwe voorbeeldopgave. Deze voorbeelden staan in de testboekjes en moeten klassikaal

Nadere informatie

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8

Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8 Lespakket over verantwoorde voeding voor mens, dier en milieu. Lerarenhandleiding Groep 7 & 8 kunnen de definitie van voeding benoemen. weten wat de vier hoofdbestanddelen van voeding zijn en wat de functie

Nadere informatie

3. Delen oefenen: De groepjes van 2 verzinnen een eigen melodie en noteren deze op de melodiekaartjes. Ze oefenen dit op hun instrument.

3. Delen oefenen: De groepjes van 2 verzinnen een eigen melodie en noteren deze op de melodiekaartjes. Ze oefenen dit op hun instrument. spel melodie grafisch notatie Groep Groep 5/6 en 7/8 afhankelijk van niveau Eindproduct De kinderen maken in groepjes van 2 x 2 een samenspel van hun eigen melodieimprovisatie Onderdeel O Zingen X Muziek

Nadere informatie

Al doende leren Een module voor trainers

Al doende leren Een module voor trainers Al doende leren Een module voor trainers Bijlagen: Powerpoint Een module voor trainers Handouts: Stappenplan internetgebruik (De Strategiekaart) Print van Powerpoint prestaties geld Parktijkopdrachten

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2012-2013

Sectorwerkstuk 2012-2013 Sectorwerkstuk 2012-2013 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF)

LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) LESVOORBEREIDINGSFORMULIER (LVF) Stationsstraat 36 3590 Diepenbeek tel 011 350429 fax 011 350428 e-mail info@cvolimlo.be www.cvolimlo.be Naam en voornaam student Onderwijsvorm, afdeling, graad, leerjaar,

Nadere informatie

Groep 5. 1. Inleiding. 2. Het invullen van leerling informatie. 3. Maken van voorbeelden voor de testafname

Groep 5. 1. Inleiding. 2. Het invullen van leerling informatie. 3. Maken van voorbeelden voor de testafname Groep 5 1. Inleiding De test voor groep 5 bestaat uit vijf onderdelen. Elk onderdeel begint met een nieuwe instructie. Deze instructies staan weliswaar in de testboekjes, maar moeten klassikaal behandeld

Nadere informatie

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6

LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 LES 1: VOORLEZEN met STRATEGIE WEEK 1.1 0, 1, 4 en 6 Lesdoel: De kinderen vergroten hun tekstbegrip door interactie over het verhaal en hun metacognitieve vaardigheden door het oefenen en toepassen van

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, DAR, Gemeente Ede en ACV. Mei 2013-05-20 Het Kringloopspel is ontwikkeld door Het Dijkmagazijn Beuningen

Nadere informatie

DOCENT HANDLEIDING. Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008.

DOCENT HANDLEIDING. Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008. DOCENT HANDLEIDING WebQuest Energie uit gft-afval R. HEINEN N.N. VAN HERP A.H. PEUSHER P.J. SMITS ENSCHEDE UNIVERSITEIT TWENTE JUNI 2008 Pagina 1 van 5 INHOUD Een WebQuest Doel Doelgroep Voorkennis Organisatie

Nadere informatie

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING HAVO/VWO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING De mens maakt op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen. Dit zijn bijvoorbeeld aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

de instellingen van het bureaublad veranderen; datum en tijd, volumeinstellingen,

de instellingen van het bureaublad veranderen; datum en tijd, volumeinstellingen, Lesbeschrijving Overzicht Leerjaar 1 Vak Informatiekunde Onderdeel 1 Algemene Computervaardigheden Subonderdeel 1.1 Bureaublad Lesnummer 1 Titel van de les De computer en het bureaublad: aan de slag met

Nadere informatie

lesformulier en -planning

lesformulier en -planning lesformulier en -planning opleiding docent Beeldende Kunst en Vormgeving student(e) :.Danique Voorthuijzen stagecoach : meneer Arends studiejaar: : 1 2 3 4 (LiO) school : van Heemskerkschool RENN 4 VSO

Nadere informatie

Instructies voor de testafname Groep 6

Instructies voor de testafname Groep 6 Groep 6 Instructies voor de testafname Groep 6 6 De test voor groep 6 bestaat uit vijf taken. Elke taak begint met een nieuwe voorbeeldopgave. Deze voorbeelden staan in de testboekjes en moeten klassikaal

Nadere informatie

Steekkaart: nummer 1Ne

Steekkaart: nummer 1Ne Steekkaart: nummer 1Ne Onderwerp Het herkennen en discrimineren van aangeleerde woorden met behulp van woordkaartjes en het digitaal fototoestel Leeftijd/Doelgroep 1 e leerjaar Leergebied Nederlands Organisatie

Nadere informatie

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit

Introductie. Onzichtbaar op internet. GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect. ONDERWERP: Communiceren. DOEL: Spelen met identiteit Onzichtbaar op internet introductie GEMAAKT DOOR: Redactie i-respect ONDERWERP: Communiceren DOEL: Spelen met identiteit DOELGROEP: 13-14 jaar, onderbouw voortgezet onderwijs KORTE BESCHRIJVING: Deze les

Nadere informatie

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps

Titanpad. Answergarden. Wordle. Tricider. Resultaten Workshop ICT & Aps Titanpad Answergarden Wordle Tricider Resultaten Workshop ICT & Aps Rotterdam, Landelijke Lio-dag 9 februari 2012 Beste student van de lerarenopleidingen economie. Jullie hebben op 9 februari 2012 een

Nadere informatie

Instructies voor de testafname Groep 4

Instructies voor de testafname Groep 4 Instructies voor de testafname Groep 4 4 De test voor groep 4 bestaat uit vijf taken. Elke taak begint met een nieuwe voorbeeldopgave. Deze voorbeelden staan in de testboekjes en moeten klassikaal behandeld

Nadere informatie

Docentenhandleiding PO Schoolkamp

Docentenhandleiding PO Schoolkamp Docentenhandleiding PO Schoolkamp Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Wat maakt deze opdracht 21 e eeuws?... 1 2.1 Lesdoelstellingen... 2 2.2 Leerdoelen... 2 3 Opzet van de opdracht... 2 3.1 Indeling van

Nadere informatie

Onderwijssociologie & Diversiteit

Onderwijssociologie & Diversiteit Onderwijssociologie & Diversiteit Hoorcollege 1: inleiding sociologie en burgerschap IVL Leike van der Leun Om deze presentatie te kunnen volgen op je mobiele telefoon, tablet of laptom, ga je naar: www.presentain.com

Nadere informatie

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1

Lesbrief Assenstelsels. Versie 1 Versie 1 Datum: 11 juni 2011 Cursus: Docent: Taal in alle vakken Radha Gangaram Panday Door: Mario Hummeling, 1597628 Shafi Ilahibaks, 1540943 Cyril Bouwman, 1581806 Herman Hofmeijer, 1058201 Nico van

Nadere informatie

Dit stappenplan is ingevuld door:

Dit stappenplan is ingevuld door: STAPPENPLAN Dit stappenplan is ingevuld door: Dit is jullie opdracht: Bekijk de kranten en/of nieuwssites die je toegewezen krijgt. Ga op zoek naar een nieuwsartikel waarin techniek een belangrijke rol

Nadere informatie

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES

INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES INTERACTIEVE WERKVORMEN IN DE WISKUNDELES WAAROM DEZE BIJSCHOLING? DE LEERDRIEHOEK Luisteren 5 tot 8% Lezen 11% Zien / horen (avm) 22% Leerkracht: docent Leerkracht: mediator Zien / horen (demo) 32% Erover

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Ik bied. Voortgezet Onderwijs Alle niveaus Docentenhandleiding Educatieprogramma Ik bied Voortgezet Onderwijs Alle niveaus 1 Inhoud Het Dordrechts Museum p. 3 Algemene doelstelling programma p. 3 Aansluiting bij kerndoelen p. 3-4 Programma Ik Bied.

Nadere informatie

Competentie Gericht Leren

Competentie Gericht Leren Competentie Gericht Leren Hoe en op welk moment worden de verschillende competenties aangeboden. 1 Competentie Gericht Leren Zijn eigen werkzaamheden voorbereiden Van de 9 basiscompetenties is dit de competentie

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH

DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH VOOR RG 2.3 en 2.4 DOOR NELE VANHEX EN ADRIANE LEILICH INHOUD Woordje van het Huis van het Nederlands en het Red Star Line Museum Doelgroep Doelstelling Lespakket DEEL 1 DEEL 2 INTRODUCTIE: DE GROTE MEERPAAL

Nadere informatie

Herinrichting Schoolplein mavo 3

Herinrichting Schoolplein mavo 3 Herinrichting Schoolplein mavo 3 Pagina 1 van 7 Inleiding Binnenkort ga je aan de slag met het project Herinrichting van het schoolplein. Alle leerlingen van het derde leerjaar gaan ervoor zorgen dat ons

Nadere informatie

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK

WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK WIJ BESLISSEN MEE: KINDEREN EN INSPRAAK VOORBESPREKING Een kinderreglement Kinderen laten nadenken over de rechten van het kind. Verzamel samen met de kinderen materiaal uit de media waarin kinderen betrokken

Nadere informatie

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint

Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Werkblad 13C Presentaties: presenteer jezelf met PowerPoint Leerjaar 1 Presentaties maken Presentaties algemeen Stappenplan: wat gaan we deze week doen? Praten over presentaties en presenteren Een PowerPoint-presentatie

Nadere informatie

Vingertwister. Spelvariant met drie vingers

Vingertwister. Spelvariant met drie vingers Vingertwister Spelvariant met drie vingers Materiaal Speelbord Twaalf - en opdrachtkaartjes Twaalf fiches (u kunt hiervoor ook pasta, bonen of blokjes gebruiken ) Video Vingertwister met drie vingers-

Nadere informatie

Dag van Respect & PABO. DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012

Dag van Respect & PABO. DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012 Dag van Respect & PABO DOE MEE met de Dag van Respect 8 November 2012 Beste Pabo-studenten, Elk jaar ontwikkelt Stichting Dag van Respect nieuw lesmateriaal over respect. Respect voor jezelf, Respect voor

Nadere informatie

Systeem Makelaardij - Wilhelminasingel 64-6221BK - Maastricht - 043 352 66 64 - info@systeemmakelaardij.nl

Systeem Makelaardij - Wilhelminasingel 64-6221BK - Maastricht - 043 352 66 64 - info@systeemmakelaardij.nl Systeem Makelaardij - Wilhelminasingel 64-6221BK - Maastricht - 043 352 66 64 - info@systeemmakelaardij.nl Veiling Voorwaarden Veiling Regels - Hoe Het Werkt... 3 Verkoop Voorwaarden.......... 5 Veel Gestelde

Nadere informatie