KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof"

Transcriptie

1 KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, Dar, Gemeente Ede en ACV jan 2014 Het Kringloopspel is ontwikkeld door MEC Nijmegen en Het Dijkmagazijn Beuningen, Illustraties Dolf Oosterhoff Het Kringloopspel is voor niet-commerciële doeleinden vrij te downloaden en te gebruiken. Voor elk ander gebruik is schriftelijke toestemming nodig van de ontwikkelaars.

2 SAMENVATTING In het kringloopspel spelen leerlingen de rol van een grondstof. Door enkele leerlingen, die de rol van Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf spelen, worden de grondstoffen gebruikt, weggegooid, gescheiden of hergebruikt. Welke grondstoffen lukt het om met zelfbedachte spelregels zo lang mogelijk in de kringloop te blijven? Spelduur: 1 tot 1,5 uur Niveau: Basisonderwijs groep 7 en 8 en middelbaar onderwijs klas 1 Aantal leerlingen: minimaal 10 en maximaal 30 leerlingen Locatie: gymzaal of leeggeruimd klaslokaal of schoolplein Benodigdheden: drie tafeltjes, 24 pennen of potloden, verzamelde voorbeeldvoorwerpen (minimaal 40 stuks, zie bestand voorbeeldvoorwerpen) dat bestaat uit één soort grondstof en meerdere grondstoffen, geprint lesmateriaal voor de 5 rondes (bestand Instructiekaarten). Doelen: - leerlingen leren wat grondstoffen zijn - leerlingen leren wat een kringloop is en het belang van hergebruik - leerlingen ervaren dat Fabrikanten, Gebruikers en Afvalbedrijven moeten samenwerken om grondstoffen in de kringloop te houden - leerlingen bedenken zelf welke spelregels van belang zijn bij het in stand houden van de kringloop van de grondstoffen Het kringloopspel bestaat uit vijf rondes: 1 introductie - analyse van voorwerpen op grondstoffen, 10 minuten 2 kringloopspel zonder scheiding, 15 minuten 3 analyse van mogelijkheid van scheiden in grondstoffen, 5 minuten 4 kringloopspel met scheiding, 20 minuten, 5 analyse van herbruikbaarheid voor de kringloop - nabespreking, 10 minuten TIP: bekijk voor het lezen van deze handleiding de instructiefilm. De film geeft een beeld met uitleg van het verloop van het spel en maakt snel veel duidelijk. 2

3 TREFWOORDEN/GEBRUIKTE BEGRIPPEN Afvalbedrijf: de verzamelaar en verwerker van de weggegooide voorwerpen en grondstoffen. Fabrikant: de producent van voorwerpen die zijn gemaakt van grondstoffen. Gebruiker: de koper van voorwerpen die na gebruik worden weggegooid. Grondstof: het materiaal waarvan een voorwerp is gemaakt. In dit spel zijn dat metaal, kunststof of een natuurlijke grondstof (zoals hout). Andere soorten grondstoffen blijven buiten beschouwing. Kringloop: grondstoffen terugwinnen uit voorwerpen om opnieuw te gebruiken. Spelregel: een korte beschrijving van hoe een grondstof wel of niet gebruikt wil worden en waar de Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf zich aan moeten houden. Voorwerp: een product dat wordt gekocht en dat als afval wordt weggegooid. Het bestaat uit grondstoffen. VOORBEREIDING 30 tot 40 voorwerpen verzamelen (zie voorbeelden bestand Voorbeeldvoorwerpen ) die uit elkaar gehaald mogen worden. Als alternatief kunnen de kaartjes van het bestand Voorbeeldvoorwerpen worden geprint. Eventueel gereedschap (tangen, scharen) voor het uit elkaar halen van voorwerpen. Bestand Instructiekaarten enkelzijdig printen op wit A4 papier (32 pagina s) en kaarten voor de grondstoffen metaal, kunststof en natuurlijke grondstof snijden. Parcours volgens onderstaande opstelling uitzetten. Leerlingen die Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf spelen staan aan de binnenkant van de kringloop achter hun tafeltje, grondstoffen lopen om de buitenkant. 3

4 RONDE 1: INTRODUCTIE - ANALYSE VAN VOORWERPEN OP GRONDSTOFFEN TIJD: 10 MINUTEN. NODIG: VOORBEELDVOORWERPEN EN INSTRUCTIEKAARTEN RONDE 1 Doel introductie: Leerlingen weten dat ze een spel gaan spelen waarin ze meemaken wat een kringloop van grondstoffen is en dat ze spelregels gaan bedenken om als grondstof zo lang mogelijk in de kringloop te blijven. Activiteit: Laat leerlingen de collectie voorwerpen zien. Geef een korte toelichting. Er gaat een spel gespeeld worden in vijf rondes, waarbij de meeste leerlingen zelf de rol krijgen van de grondstoffen waar deze voorwerpen van gemaakt zijn. Let op: Leerlingen worden op de instructies ook met de term grondstof aangesproken! Het doel van het spel is om zo lang mogelijk in het spel mee te kunnen doen. Doel analyse: Leerlingen kennen het begrip grondstof, de grondstoffen metaal, kunststof en natuurlijke grondstof. Vraag: Wie weet waar de getoonde voorwerpen van gemaakt zijn? Wie kan voorbeelden van de grondstoffen metaal, kunststof en natuurlijke grondstof noemen? Kennen leerlingen de trefwoorden fabrikant, gebruiker (consument), afvalbedrijf, grondstof, metaal, kunststof, natuurlijke kunststof en kringloop en kunnen ze er voorbeelden van geven? Corrigeer misvattingen. In het spel komen deze trefwoorden weer terug en worden dan duidelijker. Activiteit: Vraag leerlingen een deel van de voorwerpen te scheiden (let op: wel veilig slopen) naar de drie soorten grondstoffen waarvan ze zijn gemaakt. Gebruik voor het sorteren de Instructiekaarten Ronde 1. RONDE 2: KRINGLOOPSPEL ZONDER SCHEIDING TIJD: 15 MINUTEN NODIG: VOORBEELDVOORWERPEN EN INSTRUCTIEKAARTEN RONDE 2 Doel: Leerlingen spelen de grondstoffen in de kringloop na en ervaren dat de kringloop stagneert als grondstoffen als zwerfafval of als verbrandingsresten verdwijnen uit de kringloop. Vraag: Wat gebeurt er met grondstoffen die door de Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf gebruikt worden en waar blijven ze? Waardoor stopt het spel op een bepaald moment? Activiteit: Twee leerlingen spelen de rol van Fabrikant, twee leerlingen zijn Gebruiker en twee leerlingen zijn Afvalbedrijf. Zij nemen hun plaats in op het parcours achter hun tafeltje, krijgen vervolgens Instructiekaarten Ronde 2 en lezen hun instructies goed door. Leg de Instructiekaarten Ronde 2 voor Voorraad, Zwerfval en Verbrandingsresten op hun plaats. Alle andere leerlingen spelen een van de drie grondstoffen Kunststof, Metaal en Natuurlijke grondstof. De leerlingen worden gelijkelijk verdeeld over deze drie grondstoffen. Zij krijgen de materiaalkaarten in de hand om te laten zien welke grondstof zij spelen. Zij nemen hun plaats in bij de Voorraad grondstoffen van de Fabrikant. De Fabrikant beslist welke voorwerpen gemaakt worden aan de hand van verzamelde voorwerpen of geprinte kaartjes. Ze lopen daarna buiten de tafeltjes om naar de gebruiker. Docent is de spelleider. 4

5 BELANGRIJK: Oefen eerst met twee voorbeelden zodat leerlingen het spel begrijpen: De Fabrikant maakt van één soort grondstof een voorwerp. Bijvoorbeeld van Metaal een paperclip. Een Metaalleerling loopt naar de Gebruiker met een paperclip in zijn hand als voorbeeld van wat hij is. De Gebruiker beslist volgens de instructie hoe hij de paperclip weggooit. Dat kan op twee manieren. 1) Als zwerfafval: dan gaat de leerling met de paperclip in vak Zwerfafval staan en moet daar ook blijven 2) Als afval: dan gaat de leerling met de paperclip naar het Afvalbedrijf. Het Afvalbedrijf beslist dan volgens de instructie waar de grondstof Metaal (leerling) naar toe moet. In dit geval weer naar grondstoffen van de Fabrikant, die de leerling weer opnieuw kan gebruiken. Bijvoorbeeld voor een fiets of nietje. De Fabrikant maakt nu van twee verschillende grondstoffen een voorwerp. Bijvoorbeeld een pen van Metaal (de leerling die net nog een paperclip was) en Kunststof. De leerlingen lopen gearmd naar de Gebruiker en nemen een pen mee als voorbeeld van wat ze zelf uitbeelden. De Gebruiker koopt het voorwerp en beslist volgens instructie hoe hij de pen na gebruik weggooit. Dat kan op twee manieren 1) Als zwerfafval: dan moeten de twee leerlingen met hun voorwerp in het vak Zwerfafval gaan liggen. 2) Gooit de Gebruiker de pen weg in bak of zak als afval, dan lopen de twee leerlingen gearmd met hun pen naar het Afvalbedrijf. Het Afvalbedrijf beslist volgens de instructie wat het moet doen. In dit geval moet de pen worden verbrand. De twee leerlingen gaan samen in het vak Verbrandingsresten staan en blijven daar. Vraag aan iedereen of de instructies duidelijk zijn. Dan kan het spel beginnen. Als er geen voorwerpen meer zijn als voorbeelden die de grondstoffen kunnen meenemen, kunnen de kaartjes met Voorbeeldvoorwerpen gebruikt worden. Verloop van het spel: Het spel stopt als de Fabrikant niets meer kan maken. Het spel kan ook stoppen na een afgesproken tijd. Nabespreking: Kunnen leerlingen hun ervaringen navertellen? Wie lag al direct uit het spel? Waarom? Wie is twee of meerdere keren voor iets gebruikt door de Fabrikant? Hoe kan dat? Kunnen leerlingen aangeven waarom de kringloop stopt? Antwoord: Na verloop van tijd verdwijnen steeds meer grondstoffen uit de kringloop als zwerfafval of als verbrandingsresten. De Fabrikant kan uiteindelijk weinig of niets meer produceren als hij geen grondstoffen heeft. Welke eigenschap van een voorwerp is gunstig om in de kringloop te blijven? Antwoord: als dit voorwerp van één grondstof is gemaakt. RONDE 3: ANALYSE OP MOGELIJKHEID VAN SCHEIDEN IN GRONDSTOFFEN TIJD: 5 MINUTEN NODIG: VOORBEELDVOORWERPEN EN INSTRUCTIEKAARTEN RONDE 3 Doel: Leerlingen ervaren dat voorwerpen makkelijk, moeilijk of niet te scheiden zijn in grondstoffen. Vraag: Sorteer de voorwerpen (of hun grondstoffen) uit de eerste ronde opnieuw in: makkelijk, moeilijk en niet te scheiden in afzonderlijke grondstoffen. Leg de voorwerpen op deze instructiekaarten. Waardoor zijn sommige voorwerpen wel makkelijk te scheiden zijn en andere niet? 5

6 Activiteit: De al of niet gesplitste voorwerpen uit de eerste ronde worden opnieuw gesorteerd naar makkelijk, moeilijk of niet te scheiden grondstoffen. Gebruik hiervoor de Instructiekaarten Ronde 3. RONDE 4: KRINGLOOPSPEL MET SCHEIDING TIJD: 20 MINUTEN NODIG: VOORBEELDVOORWERPEN, PENNEN EN INSTRUCTIEKAARTEN RONDE 4 Doel: Leerlingen die grondstoffen spelen bedenken oplossingen om zo vaak mogelijk in de kringloop rond te gaan (ofwel: welke grondstof kan zoveel mogelijk voor een nieuw voorwerp gebruikt worden). Vraag: Bedenk als grondstof spelregels voor Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf om steeds weer opnieuw gebruikt te worden voor nieuwe voorwerpen. Activiteit: Voeg bij Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf eventueel een extra leerling toe. Geef hen de Instructiekaarten Ronde 4. Leg de Instructiekaarten voor Voorraad, Zwerfval en Verbrandingsresten op hun plaats (Instructiekaarten Ronde 4). Geef alle grondstoffen een pen/potlood om spelregels op te schrijven. Oefen eerst met een voorbeeld zodat leerlingen het spel begrijpen: De Fabrikant maakt een voorwerp van twee grondstoffen en geeft het voorwerp als voorbeeld mee. Bedenk met de groep een spelregel. Op de kaart schrijven beide grondstoffen (leerlingen) de bedachte spelregel. De Fabrikant beslist welke voorwerpen hij maakt, maar grondstoffen kunnen weigeren (volgens hun spelregels)! De grondstoffen gaan gearmd naar de Gebruiker. Die beslist volgens zijn instructie en de spelregel wat hij het met het voorwerp doet. De leerlingen lopen (eventueel apart van elkaar als ze gescheiden zijn) eventueel naar de Afvalbedrijf. Ook die volgt volgens zijn instructies en de spelregel hoe hij het voorwerp of de grondstoffen verwerkt. Grondstoffen die als zwerfafval of verbrandingsresten op een hoop liggen mogen spelregels bedenken om langer in de kringloop te blijven. Op de Spelregels (ik wil wel.ik wil niet.) kan de leerling zelf beschrijven hoe een Fabrikant, Gebruiker of Afvalbedrijf hem als grondstof wel of niet mag gebruiken. De spelleider beoordeelt of de door de leerling bedachte spelregel voldoende is en geeft aan wanneer grondstoffen weer mee mogen doen in het spel. Die grondstoffen gaan naar de Voorraad grondstoffen van de Fabrikant. Het voorbeeldvoorwerp (of kaartje) laten ze achterin het vak Zwerfafval of Verbrandingsresten. Vraag aan iedereen of de instructies duidelijk zijn. Dan kan het spel beginnen. Als er geen voorwerpen meer zijn als voorbeelden die de grondstoffen kunnen meenemen, kunnen de kaartjes met voorwerpen gebruikt worden. Verloop van het spel: Leerlingen die goede spelregels opstellen kunnen langer in de kringloop blijven. Het spel stopt na een afgesproken tijd of als de Fabrikant niets meer kan maken. 6

7 RONDE 5: ANALYSE OP HERBRUIKBAARHEID VOOR DE KRINGLOOP - NABESPREKING TIJD: 15 MINUTEN NODIG: VOORBEELDVOORWERPEN EN INSTRUCTIEKAARTEN RONDE 5 Doel analyse: Leerlingen weten welke voorwerpen geschikt zijn voor de kringloop en welke niet. Vraag: Welke voorwerpen zijn wel geschikt voor de kringloop en welke niet? Activiteit: De voorwerpen worden opnieuw gesorteerd naar geschikt voor de kringloop en ongeschikt voor de kringloop. Gebruik voor het sorteren de Instructiekaarten Ronde 5. Nabespreking: Aan de hand van uitgetekende situatie op bord (kringlooproute, met Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf, Zwerfafval en Verbrandingsresten) geven leerlingen aan waar de kringloop stil staat, of juist niet. Vraag eerst wat de ervaringen van de Fabrikant, Gebruiker en Afvalbedrijf zijn? Wat zijn de ervaringen van de grondstoffen? Wie is het vaakst gebruikt voor nieuwe voorwerpen? (Metalen: die zijn na verbranding met magneten weer als grondstof terug te winnen.) Hoe is dat gelukt? Welke eigenschappen hebben voorwerpen die geschikt zijn om in de kringloop te blijven? (Ofwel: welke spelregels werken wel om de kringloop in stand te houden en waarom? Welke werken niet en waarom niet?) Antwoord: voorwerpen die geschikt zijn voor de kringloop bestaan uit één soort grondstof, of uit meerdere verschillende grondstoffen die makkelijk uit elkaar te halen zijn. Te strikte gebruiksregels zetten het productieproces stil. Bijvoorbeeld: ik wil nooit gecombineerd worden met een andere grondstof beperkt de Fabrikant enorm. Bepaalde voorwerpen zijn dan niet meer te maken. Of het levert voorwerpen op die onhandig te maken of te gebruiken zijn (bijvoorbeeld een volledig metalen auto is zwaar en duur in energiegebruik). De spelregel Ik wil nooit verbrand worden kan het Afvalbedrijf niet toepassen als een voorwerp niet te scheiden is in de afzonderlijke grondstoffen. Op welke manier kunnen de Fabrikant, Gebruiker of het Afvalbedrijf de kringloop verstoren? Antwoord: door grondstoffen te combineren die niet meer te scheiden zijn, door zwerfafval weg te gooien en door voorwerpen te verbranden. Het Afvalbedrijf wil graag grondstoffen produceren. Waarom? Antwoord: grondstoffen blijven in de kringloop en kunnen dan weer opnieuw gebruikt worden, de grondstoffen worden verkocht aan de Fabrikant. Op welke manier kan het Afvalbedrijf zelf zoveel mogelijk grondstoffen produceren? Antwoord: Het Afvalbedrijf kan technieken toepassen om afval te scheiden in hun grondstoffen (bijvoorbeeld metalen met magneten terugwinnen.) Het Afvalbedrijf kan zwerfafval verzamelen (kost energie) om er grondstoffen uit terug te winnen Op welke manieren kunnen Fabrikant en Gebruiker het Afvalbedrijf helpen om de grondstoffen in de kringloop te houden? Antwoorden: 7

8 De Fabrikant maakt voorwerpen die door de Gebruiker of het Afvalbedrijf gemakkelijk te scheiden zijn in aparte grondstoffen en daardoor herbruikbare grondstoffen kunnen opleveren. De Gebruiker kan weigeren om voorwerpen te kopen die de kringloop verstoren, waardoor de Fabrikant de productie van die voorwerpen zal stoppen. De Gebruiker gooit geen zwerfafval weg. De Gebruiker kan zelf afval gescheiden aanbieden (bijvoorbeeld glas, papier, blik) zodat de Fabrikant er gemakkelijker grondstoffen uit kan terugwinnen Verder kan de Gebruiker voorwerpen hergebruiken (kringloopwinkel, repairshop). Dit vergroot het aantal keren dat iets gebruikt wordt (gaat dan niet vaker door de kringloop, spaart wel energie). 8

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof

KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof KRINGLOOPSPEL Afval=Grondstof Colofon: Het Kringloopspel is ontwikkeld in opdracht van MARN, ARN, DAR, Gemeente Ede en ACV. Mei 2013-05-20 Het Kringloopspel is ontwikkeld door Het Dijkmagazijn Beuningen

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist Inhoudsopgave Inhoud van de leskist... Inleiding... Leerdoelen... Opbouw van de les 1. Voorbereiding voor de leerkracht... 2. Introductie Brief van de jutter... 3. Veldwerk in de schoolomgeving Afval jutten...

Nadere informatie

Hand-out digiboard presentatie

Hand-out digiboard presentatie Hand-out digiboard presentatie Bij werkboekje Groepen 6, 7 en 8 basisonderwijs Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 In Rivierenland zamelt AVRI afval in. Wie weet wat AVRI doet? Opdracht 1 Opdracht 2 Woordweb

Nadere informatie

Wie weet wat Avri doet?

Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 Welkom Wie weet wat Avri doet? Opdracht 1 antwoord Welkom Wie weet wat Avri doet? In Rivierenland zamelt Avri afval in. Opdracht 2 Woordweb Als je het woord afval hoort, waar denk je dan aan?

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Leerjaar 1 Sport & spel Een mondelinge instructie begrijpen Algemene modulegegevens Leerjaar: 1 Taaltaak: Een mondelinge instructie begrijpen Thema: Sport & spel Leerstijlvariant:

Nadere informatie

1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin

1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin 1. Ga naar buiten bij de parkeerplaats en verzamel bij de afvalcontainers. Opdracht: Teken de afvalbakken na en schrijf erbij welk afval erin verzameld wordt. 2. Maak het puzzelblad over afvalscheiding

Nadere informatie

Zeg ook JA tegen afval scheiden.

Zeg ook JA tegen afval scheiden. Zeg ook JA tegen afval scheiden. Elkaar iets beloven. Voor een betere toekomst. Zonder het onnodig verbruiken en weggooien van grondstoffen. Om dat te kunnen realiseren moeten we met elkaar JA zeggen tegen

Nadere informatie

handleiding 1. Inleiding 2. Achtergrondinformatie

handleiding 1. Inleiding 2. Achtergrondinformatie handleiding 1. Inleiding www.twentezonderafval.nl is een website voor groep 1 tot en met 8 over het gescheiden inzamelen van afval in Twente. Op deze website ontdekken de leerlingen hoe ze hun afval zoveel

Nadere informatie

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826

Afval scheiden. Yvonn van de Grootevheen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/75826 Auteur Yvonn van de Grootevheen Laatst gewijzigd 25 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/75826 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase

Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase Onderzoek Omgekeerd Inzamelen tweede fase Duurzaam van Afval naar Grondstof Bewonersonderzoek De vragenlijst bestaat uit verschillende delen. Het eerste deel gaat in op de situatie vóór de proef, het laatste

Nadere informatie

Op weg naar een circulaire economie

Op weg naar een circulaire economie Op weg naar een circulaire economie Agenda Afvalstromen Cijfers De Haarlemse aanpak Naar een circulaire economie Afval = Grondstof Afvalstromen GFT Kunststof Papier Glas Textiel Restafval GFT-stroom Inzameling

Nadere informatie

Samen kunnen meer met afval

Samen kunnen meer met afval Samen we kunnen meer met In 2020 willen we in heel Nederland 75% van ons afval scheiden. Samen kunnen we meer met afval Afval, we hebben er dagelijks mee te maken. Niet alleen thuis, maar ook op het werk,

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist

Inhoudsopgave. Inhoud van de leskist Inhoudsopgave Inhoud van de leskist... Inleiding... Leerdoelen... Opbouw van de les 1. Voorbereiding voor de leerkracht... 2. Introductie Brief van de jutter... 3. Veldwerk in de schoolomgeving Afval jutten...

Nadere informatie

Veel gestelde vragen nieuwe inzamelwijze afval maart 2017

Veel gestelde vragen nieuwe inzamelwijze afval maart 2017 Veel gestelde vragen nieuwe inzamelwijze afval maart 2017 De nieuwe inzamelwijze gaat in vanaf september 2017. Tot die periode gelden de huidige inzamelregels Waarom afval scheiden 1. Ik heb een brief

Nadere informatie

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2.

1 1. Bent u een man of een vrouw? 1 antwoord per respondent. Aantal respondenten: 405. Antwoord Aantal Percentage. 1. Vrouw 238 59% 2. 1 1. Bent u een man of een vrouw? Aantal respondenten: 405 Antwoord Aantal Percentage 1. Vrouw 238 59% 2. Man 167 41% 2 2. Wat is uw leeftijd? Aantal respondenten: 414 1. 20 jaar en jonger 0 0% 2. 20-29

Nadere informatie

Waar blijft m'n blikje

Waar blijft m'n blikje ? Waar blijft m'n blikje JE DOET 'T GOED, ALS JE BLIK BIJ HET HUISVUIL DOET. Hier je b DUS, GEWOON IN DE VUILNISBAK! De blikjes worden gesmolten en er worden weer nieuwe producten van gemaakt. Het blikje

Nadere informatie

BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT

BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT BORDSPEL: PERSOONLIJK TRIVIANT MvE Stappenplan ter voorbereiding van het Stap 1. Verzorg hetzelfde aantal (a5) enveloppen als dat er spelers zijn. Stap 2. Print het stickervel met naam en plak ze op de

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje AFVAL Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig?

Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig? Omgekeerd afval inzamelen. Waar zijn we in Stichtse Vecht mee bezig? 6 november 2017 GroenLinks Stichtse Vecht is al jaren een warm voorstander van omgekeerd inzamelen. Wat is dat eigenlijk en wat zijn

Nadere informatie

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK?

I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? I LOVE AFVAL SCHEIDEN! JIJ OOK? Hoi, ik ben Maarten Milieu. Ik werk voor Cyclus en haal bij jou thuis het afval op. De ene dag leeg ik groene minicontainers met een zijlader. De andere dag zie je me zakken

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland PERSEN DROGEN GLADSTRIJKEN SNIJDEN BEDRUKKEN GEBRUIKEN KRANT KARTON RECLAME KRANT 1 6 5 2 VAN OUD NAAR NIEUW 3 4 PULP WEKEN ONTINKTEN

Nadere informatie

DOCENTEN HANDLEIDING. Groepen 7 & 8 van het basisonderwijs

DOCENTEN HANDLEIDING. Groepen 7 & 8 van het basisonderwijs DOCENTEN HANDLEIDING Groepen 7 & 8 van het basisonderwijs INHOUDSOPGAVE Inleiding... p. 3 Opzet lesprogramma... p. 4 Leerdoelen... p. 5 Les 1 Wat is afval?... p. 6 Les 2 Afvalscheiding en recycling...

Nadere informatie

Papier maken in de klas

Papier maken in de klas Energieneutraal 2040 Aalsmeer - Amstelveen - Diemen - Ouder-Amstel - Uithoorn Groep 5 t/m 8 Informatieblad + Docentenhandleiding De regio zit vol energie! www.natuurmilieuweb.nl Overzicht Colofon COLOFON

Nadere informatie

Handleiding Afvalspel groep 3 en 4

Handleiding Afvalspel groep 3 en 4 Handleiding Afvalspel groep 3 en 4 voor de leerkracht groep 3 en 4 Hoe speel je het spel Verdeel de klas in groepjes van 3 leerlingen. Het spel bestaat uit 5 opdrachten. Elk groepje kan dus, afhankelijk

Nadere informatie

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel

Inleiding Het spel Algemeen doel van het spel Brochure Inleiding Boerenbusiness van grond tot mond, is ontwikkeld door jonge vrijwilligers van verschillende kinderboerderijen in Vlaanderen. Ze verdiepten zich in het thema Voedsel, ontwikkelden er

Nadere informatie

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING LES 2 BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN WERKVORMEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD VOORBEREIDING

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING LES 2 BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN WERKVORMEN LINK ZAAKVAKKENINHOUD VOORBEREIDING SAMENVATTING In deze les wordt het onderwerp uitgediept en komen de leerlingen meer te weten over de verschillende redenen van verspilling. Eén reden van wordt uitgediept, namelijk de manier waarop de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Bijlage:

Inhoudsopgave. Bijlage: Inhoudsopgave Inleiding... Leerdoelen... Opbouw van de les 1. Voorbereiding voor de leerkracht... 2. Introductie AfvalVLOG... 3. Veldwerk in de schoolomgeving Afval jutten... 4. Klassenwerk Mindmappen

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Beestenbende SLODDERVOSSEN

Beestenbende SLODDERVOSSEN Naam: Beestenbende SLODDERVOSSEN Bekijk het clipje: Sloddervossen Groep: LES 7 - WERKBLAD 1 a) Wat heb je in je schooltas om te eten of te drinken? Haal het uit je tas en zet het op je tafeltje. b) Wat

Nadere informatie

recyclage van kunststof

recyclage van kunststof . Mijn naam is professor GOVA en ik ga jullie wat leren over recyclage van kunststof bij het produceren van Govaplast producten. Je kan dit document gratis downloaden op www.govaplast.com School... Naam...

Nadere informatie

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen

Duurzaamheid. De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid De voordelen van blikverpakkingen Duurzaamheid Duurzaamheid is één van de belangrijke aandachtspunten van het bedrijfsleven. Deze brochure is een initiatief van EMPAC, de organisatie van de

Nadere informatie

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket.

Algemene doelen en de link met de vakoverschrijdende eindtermen vind je in de handleiding bij dit lespakket. Doelstelling(en) Vakgebonden eindtermen - De leerlingen bepalen zelfstandig hoe ze in welbepaalde bewegingssituaties eenvoudige leertaken individueel of in groep aanpakken en oplossen. Algemene doelen

Nadere informatie

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst

Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Duik eens in uw afval en ontdek de grond stoffen van de toekomst Bedrijfsafval: een waardevolle grondstof Onze natuurlijke bronnen worden schaarser en duurder. Gelukkig groeit het besef dat we zuiniger

Nadere informatie

Produceren en milieu vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62284

Produceren en milieu vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/62284 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 24 augustus 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/62284 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Zoek de. 10 verschillen

Zoek de. 10 verschillen oek de 10 verschillen 4 Wecycle-woordzoeker Kun jij alle woorden vinden in deze Wecycle-woordzoeker? De woorden staan van links naar rechts, van boven naar benden, schuin en van achter naar voren. Streep

Nadere informatie

Doe-opdrachten Aan de slag met afval. Groep 1-2-3

Doe-opdrachten Aan de slag met afval. Groep 1-2-3 Doe-opdrachten Aan de slag met afval Groep 1-2-3 > Inleiding Onderdeel van de lesmodule Aan de slag met afval zijn drie doe-opdrachten die erop zijn gericht om de thema s zwerfafval en afval scheiden,

Nadere informatie

Vragen en antwoorden

Vragen en antwoorden Ombouw containers Vragen en antwoorden 1. Wat is omgekeerd inzamelen? Bij omgekeerd inzamelen wordt de nadruk gelegd op het inzamelen van grondstoffen (zoals gft en etensresten, papier, plastic, blik en

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Bewonersonderzoek over afvalinzameling in Sliedrecht

Bewonersonderzoek over afvalinzameling in Sliedrecht Bewonersonderzoek over afvalinzameling in Sliedrecht 1. Weet u wat er in de blauwe container aangeboden mag worden en wat niet? (Slechts één antwoord mogelijk) Ja, dat is duidelijk gecommuniceerd 75,1%

Nadere informatie

ACTIEFICHE - BASIS ACTIE DIAMANT: GEEF SCHOOLGERIEF EEN LANGER LEVEN. Wat is er aan de hand? duurzame school straffe school

ACTIEFICHE - BASIS ACTIE DIAMANT: GEEF SCHOOLGERIEF EEN LANGER LEVEN. Wat is er aan de hand? duurzame school straffe school ACTIEFICHE - BASIS ACTIE DIAMANT: GEEF SCHOOLGERIEF EEN LANGER LEVEN Wat is er aan de hand? Elk jaar verdwijnt gerief in de vuilnisbak, hoewel het eigenlijk nog niet versleten is. Vaak is dat gewoon omdat

Nadere informatie

Campagneteksten glas en papier

Campagneteksten glas en papier Campagneteksten glas en papier Voor de glas-en-papier-campagne zijn twee uitgewerkte campagneteksten geschreven in de vorm van: DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER GLAS DE MEEST GESTELDE VRAGEN OVER PAPIER Deze

Nadere informatie

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LEGENDA. Het waarom van voedselverspilling

LESBRIEF LES 2 DE THT-LES SAMENVATTING VOORBEREIDING BENODIGDHEDEN DUUR LESDOELEN LEGENDA. Het waarom van voedselverspilling Het waarom van voedselverspilling SAMENVATTING In deze les wordt het onderwerp voedselverspilling uitgediept en komen de leerlingen meer te weten over de verschillende redenen van verspilling. Eén reden

Nadere informatie

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen

Inhoud Voor de leerling Voor de leraar Algemeen Vogel ABC Inhoud Voor de leerling... 2 Inleiding... 2 Aanpak... 2 Opdracht... 3 Evaluatie-formulier (groep 3-4)... 4 Voor de leraar... 5 Instructie en feedback... 5 Verbinding met hele groep... 5 Beoordeling...

Nadere informatie

HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT

HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT HET NIEUWE INZAMELEN IN SLIEDRECHT Afval? SAMEN HALEN WE ERUIT WAT ERIN ZIT! Gemeentelijk Afvalcongres 19 maart 2015 Ing. D.J.B. Sakko Beleidsadviseur Proef droog en herbruikbaar liep af Bij oud papier

Nadere informatie

Tekenen met Licht. It s your time to shine!

Tekenen met Licht. It s your time to shine! Tekenen met Licht It s your time to shine! 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Tekenen met licht Inleiding Tekenen met

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4

Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Opgeruimd houdt netjes Groep 3 en 4

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2003

Examenopgaven VMBO-BB 2003 Examenopgaven VMBO-BB 2003 tijdvak 1 woensdag vrijdag 28 23 mei 9.00 10.30 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 28 vragen.

Nadere informatie

In de vorige les heeft de docent uitleg gegeven over oligopolie. Leerlingen hebben ook opdrachten gemaakt die klassikaal werden besproken.

In de vorige les heeft de docent uitleg gegeven over oligopolie. Leerlingen hebben ook opdrachten gemaakt die klassikaal werden besproken. Naam docent: Vak: N. Pers Economie Klas: Havo 5 Onderwerp: Experiment op een oligopolistische markt Beginsituatie: In de vorige les heeft de docent uitleg gegeven over oligopolie. Leerlingen hebben ook

Nadere informatie

Jongerentalentenspel als voorbereiding op een maatschappelijke stage of vrijwillige inzet HANDLEIDING

Jongerentalentenspel als voorbereiding op een maatschappelijke stage of vrijwillige inzet HANDLEIDING Jongerentalentenspel als voorbereiding op een maatschappelijke stage of vrijwillige inzet HANDLEIDING Voorwoord Wethouder Hans Versluijs over: Beste maatschappelijke stagiair en toekomstige vrijwilliger,

Nadere informatie

De kringloop van het afval: waar gaat onze vuilniszak naartoe?

De kringloop van het afval: waar gaat onze vuilniszak naartoe? De kringloop van het afval: waar gaat onze vuilniszak naartoe? Een wonderwel onderzoek voor groep 5 over afval, afvalverwerking en het opwekken van elektriciteit met restafval. Inhoudsopgave: Introductie

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief:

Klassengesprek - knutselen. Open de envelop, laat de foto zien en lees samen de brief: Tim eet op Texel 3 en 4 6 Afval Klassengesprek - knutselen Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: beseffen dat er veel voedsel weggegooid wordt. beseffen dat verpakkingsmateriaal van voedsel veel

Nadere informatie

BREEK DE MACHT KORTE OMSCHRIJVING SPEL SPELDOELEN LEERDOELEN AANTAL DEELNEMERS

BREEK DE MACHT KORTE OMSCHRIJVING SPEL SPELDOELEN LEERDOELEN AANTAL DEELNEMERS BREEK DE MACHT KORTE OMSCHRIJVING SPEL Breek de Macht is een spel waarin leerlingen ervaren wat het betekent als er geen rechtsstaat is. Breek de Macht speel je met een hele klas. Aan het begin van elke

Nadere informatie

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart!

Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016. Een folder om te bewaren Hou m apart! Nou jaaaa! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016 Een folder om te bewaren Hou m apart! Een betere wereld begint bij je zelf! Per 1 januari 2016 zal de afvalinzameling in Veenendaal

Nadere informatie

Lesmateriaal. groep 3-4 van het basisonderwijs

Lesmateriaal. groep 3-4 van het basisonderwijs Lesmateriaal groep 3-4 van het basisonderwijs De Afvaljutter is ontwikkeld door De Helderse Vallei ism Rozemond Tentoonstellingen en tot stand gekomen dankzij een bijdrage van de zwerfafvalvergoeding van

Nadere informatie

Hoofdstuk 13. Afval en milieu

Hoofdstuk 13. Afval en milieu Hoofdstuk 13. Afval en milieu Samenvatting Negen op de tien Leidenaren is bekend met de kringloopwinkel Het Warenhuis en bijna vier op de tien is er in het afgelopen jaar geweest. Na een stijging in de

Nadere informatie

Inzamel en recyclingketen kunststof verpakkingsafval. Eindhoven, 8 september 2015

Inzamel en recyclingketen kunststof verpakkingsafval. Eindhoven, 8 september 2015 Inzamel en recyclingketen kunststof verpakkingsafval Eindhoven, 8 september 2015 1 Inhoud 1. Producentenverantwoordelijkheid verpakkingen 2. De inzamel en hergebruikketen 3. Vergoedingen 4. Rapportage

Nadere informatie

taal taal Handleiding.indd 1 19-10-2008 20:16:04

taal taal Handleiding.indd 1 19-10-2008 20:16:04 handleiding taal taal Handleiding.indd 1 19-10-2008 20:16:04 Colofon Concept en tekst: Judith Kat & Marianne Verhallen Eindredactie: Nederlandse Taalunie Grafische ontwerp en productie management: bureau

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt houden over afval, afvalscheiding of recycling. Een super interessant onderwerp

Nadere informatie

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA

Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Doe je spreekbeurt over afval en Attero COLA Kinderen die een spreekbeurt willen geven Waar op de wereld wordt het afval nog verwerkt op de manier van vroeger? Wat een goed idee! Je wilt je spreekbeurt

Nadere informatie

Workshop Wecycle. Benodigdheden. Opstelling. Introductie (5 min) Recyclen doen we samen

Workshop Wecycle. Benodigdheden. Opstelling. Introductie (5 min)  Recyclen doen we samen Workshop Wecycle Benodigdheden - Beamer, scherm, audio - Laptop - Powerpoint presentatie - Wecycle reclamespot 2008 en Wecycle jingle 2009 te downloaden op www.wecycle.nl/rocthegame onder middelen. - Breaklights:

Nadere informatie

PRAKTISCHE HANDLEIDING

PRAKTISCHE HANDLEIDING 2 /8 1. Waarom dit spel? Doel van het spel Het spel Op Stap is bedoeld om gemeentelijke beleidsmakers en aanbieders van zorg en welzijn te helpen bij de voorbereiding op hun nieuwe taken in het kader van

Nadere informatie

PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN

PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN PAGINA 2 PLEINGEIN SPELENDERWIJS IN GESPREK OVER HET SCHOOLPLEIN HANDLEIDING VOOR DE SPELLEIDER PAGINA 2 PLEINGEIN Het SAT is het team van kinderen waarmee jullie gaan samenwerken om een Gezond Schoolplein

Nadere informatie

Van afval naar grondstof

Van afval naar grondstof Van afval naar grondstof 1 Programma 1. Opening door wethouder Jan Steenbergen 2. Afvalinzameling Hoogeveen: huidige situatie 3. Beleid van de gemeente / landelijk beleid 4. Meer grondstoffen, minder restafval:

Nadere informatie

Minder afval, minder CO2, minder kosten

Minder afval, minder CO2, minder kosten Minder afval, minder CO2, minder kosten Nog maar dertig jaar geleden kostte het storten van een ton ongesorteerd afval hooguit iets meer dan 4 euro. Nu is dat bijna vijftig keer zo veel: 200 euro. Het

Nadere informatie

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop

DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop DOE MEE! Afval scheiden. Dat scheelt een hoop Ook u kunt nog veel kilo s scheiden Veel Amsterdammers scheiden hun afval al. De een wat meer, de ander wat minder. Toch komt er nog steeds veel herbruikbaar

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties;

Introductie. De kit bestaat uit verschillende materialen en een DVD. Op de DVD staan de volgende bestanden: Handboek over Gebouwen, met animaties; IUSES Toolkit Introductie Met deze experimentele toolkit kunnen experimenten uitgevoerd worden op het gebied van energie efficiency, energiebesparing en duurzame energie. Hij is ontwikkeld voor docenten

Nadere informatie

Buurtvoorzieningen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52449

Buurtvoorzieningen hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/52449 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 September 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/52449 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1

WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 WERKBOEK AANBIEDERS RONDE 1 2 /16 Beschrijving van het spel Doel van het spel Het spel Op Stap is bedoeld om gemeentelijke beleidsmakers en aanbieders van zorg en welzijn te helpen bij de voorbereiding

Nadere informatie

Architectuur. Naam: Klas:

Architectuur. Naam: Klas: Naam: Klas: inhoud Inhoud Planning Blz. 1 Opdracht 1 - Een eigen huis Blz. 2 Opdracht 2 - Schetsen Blz. 3 Opdracht 3-3D ontwerpen Blz. 4 informatie - Aan de slag met Cura Blz. 5 Opdracht 4 - Dossier &

Nadere informatie

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO

Energie. Docentenhandleiding. Lesmateriaal onderbouw havo/vwo. Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Energie Docentenhandleiding Lesmateriaal onderbouw havo/vwo Dit lesmateriaal is voor gebruik in NEMO Informatie bij dit lesmateriaal NEMO en onderwijs NEMO heeft een uitgebreid gratis educatief aanbod

Nadere informatie

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709)

NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 2015. Figuur 1: Aandeel afval dat nu apart wordt gehouden van het restafval (Nmax=709) NissewaardPanel over grondstoffenbeleid, november 201 Deze nieuwsbrief beschrijft in het kort de resultaten van een peiling over grondstoffenbeleid. Uit de resultaten komt naar voren dat driekwart van

Nadere informatie

Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band.

Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band. Groep 5 & 6 Team van maximaal 4 leerlingen Lesbrief voor leerkracht Uitdaging Scheid zoveel mogelijk afval (ijzer, doppen van petflessen, kranten, restafval) met behulp van een lopende band. Inleiding

Nadere informatie

Zonnevangers met een functie

Zonnevangers met een functie U UNPLUGGED Zonnevangers met een functie Lestijd: 20 minuten Deze basisles omvat alleen oefeningen. Er kunnen inleidende en afrondende suggesties worden gebruikt om dieper op het onderwerp in te gaan als

Nadere informatie

spelregels Paul de Leeuw

spelregels Paul de Leeuw spelregels Paul de Leeuw In onvoorspelbaar strijd je alleen of in teams tegen elkaar. Het spel draait om het verzamelen van bitterballen en bamihapjes. Heb jij aan het eind van het spel de meeste bitterballen

Nadere informatie

Lesbrief: Sporten met een doelgroep Thema: Waar ga ik heen?

Lesbrief: Sporten met een doelgroep Thema: Waar ga ik heen? Lesbrief: Sporten met een doelgroep Thema: Waar ga ik heen? Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Sporten met een doelgroep Inleiding Sporten is goed voor iedereen. Je blijft

Nadere informatie

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4

ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 ACTIVITEITEN GROEP 3 en 4 Wat zegt die grafiek? De indeling van de ochtend is als volgt: Schoolbrede start (15 minuten) Zie hoofdstuk Schoolbrede start. Deel 1 Tellen in een plaatje (20 minuten) De kinderen

Nadere informatie

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Duurzaamheid hv12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 15 July 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52459 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

(Eerlijk) verdelen, breuken (taal), meetkunde, meten

(Eerlijk) verdelen, breuken (taal), meetkunde, meten Titel Strokenstrijd roep / niveau roep 5/6 Leerstofaspecten (Eerlijk) verdelen, breuken (taal), meetkunde, meten Benodigdheden Stroken; A3 in de lengte in vieren (smalle strook), bij voorkeur in verschillende

Nadere informatie

Afval Anne en de Sorteerbrigade

Afval Anne en de Sorteerbrigade Afval Anne en de Sorteerbrigade Verhaal ontwikkeld voor educatieproject Afval groep 3 School en Cultuur Veenendaal 2014 Geschreven door: Sanne Heymann Tekeningen door: Sjoerd Kreijns Dit is Afval Anne.

Nadere informatie

De Chipsfabriek. Bijlage 1

De Chipsfabriek. Bijlage 1 Bijlage 1 De Chipsfabriek Uit het marktonderzoek blijkt dat een chipsfabriek gewenst is, maar hoe begin je nu een chipsfabriek? Je begint met het schrijven van een ondernemingsplan. Een onderdeel is het:

Nadere informatie

Praktische informatie voor de docent bij lessenserie Redactioneel schrijven

Praktische informatie voor de docent bij lessenserie Redactioneel schrijven Praktische informatie voor de docent bij lessenserie Redactioneel schrijven In dit document vindt u praktische informatie over de lessenserie Redactioneel schrijven. Eerst wordt er een algemene beschrijving

Nadere informatie

Cradle to cradle Glas

Cradle to cradle Glas Cradle to cradle Glas Glasafval wordt aan de bron gescheiden. Na het scheiden wordt glas gewassen en fijngemalen door een glasrecycling bedrijf. De fabricage van glasproducten uit glasscherven bespaard

Nadere informatie

goed bezig! Informatiefolder nr. 2 om te bewaren Hou m apart!

goed bezig! Informatiefolder nr. 2 om te bewaren Hou m apart! Dit ziet er prima uit! goed bezig! Wijzigingen afvalinzameling Veenendaal per 1 januari 2016 Informatiefolder nr. 2 om te bewaren Hou m apart! Een betere wereld begint bij jezelf! Het gaat bijna beginnen;

Nadere informatie

Doe-opdrachten Aan de slag met afval. Groep 4-5-6

Doe-opdrachten Aan de slag met afval. Groep 4-5-6 Doe-opdrachten Aan de slag met afval Groep 4-5-6 1 > Inleiding Onderdeel van de lesmodule Aan de slag met afval zijn drie doe-opdrachten die erop zijn gericht om de thema s zwerfafval en afval scheiden,

Nadere informatie

Kopen en milieu vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73704

Kopen en milieu vmbo-b34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/73704 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 March 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/73704 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Langer plezier van karton en papier

Langer plezier van karton en papier Stichting Papier Recycling Nederland Langer plezier van karton en papier www.prn.nl Langer plezier van karton en papier Kranten, tijdschriften, folders, boeken, kopieer- en printpapier en catalogi, we

Nadere informatie

dwrdwrdw Dwars Visiestuk circulaire economie Commissie Energie en grondstoffen zomercongres 2017

dwrdwrdw Dwars Visiestuk circulaire economie Commissie Energie en grondstoffen zomercongres 2017 dwrdwrdw Dwars z Visiestuk circulaire economie Commissie Energie en grondstoffen zomercongres 2017 1. Inleiding Duurzame ontwikkeling is ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het

Nadere informatie

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec

Handleiding. Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Handleiding Naam opdracht De horizon in je eigen omgeving Geschikte tijd uitvoering jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec zeer geschikt ongeschikt Benodigde materialen Pen en papier Opdrachtbladen

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht

en zelfbeeld Lichamelijke ontwikkeling Lesdoelen: Werkvormen: Benodigdheden: Kinderboeken: Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht I Lichamelijke ontwikkeling en zelfbeeld Les 1: Wie ben ik Lesoverzicht Lesdoelen: Kinderen worden zich meer bewust van eigen talenten en eigenschappen en ontwikkelen een positief zelfbeeld. Kinderen kunnen

Nadere informatie

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES

LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES LESPROGRAMMA LES 1. INTRODUCTIELES Inhoud In de introductieles gaat u met de leerlingen aan de slag met het thema duurzaam en eerlijk eten. Samen met de leerlingen bekijkt u drie filmpjes die uitleggen

Nadere informatie

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl

Uitgeverij Schoolsupport www.schoolsupport.nl Sorteren kun je leren Leerinhoud: rubriceren, klanken onderscheiden. Materiaal: allerlei voorwerpen en bordjes. Locatie: klaslokaal (eventueel speelplaats). Groepsindeling: individueel. Tijdsduur: 10 minuten.

Nadere informatie

Introductie Pennenland bv

Introductie Pennenland bv Introductie Pennenland bv Pieter is eigenaar van het bedrijf Pennenland bv. Met deze onderneming maakt hij al sinds 2005 pennen. Het bedrijf staat in Utrecht en er werken 12 mensen. Pennenland verkoopt

Nadere informatie

Zwerfafval. Projecten waaier Gemeente Kollumerland c.a.

Zwerfafval. Projecten waaier Gemeente Kollumerland c.a. Zwerfafval Projecten waaier Gemeente Kollumerland c.a. Inleiding Met deze projectwaaier kunt u eenvoudig projecten uitzoeken voor leerlingen in het kader van het thema zwerfafval, bijvoorbeeld als invulling

Nadere informatie

Weggooiwijzer. Richtlijn voor bedrijven voor het toepassen van weggooi-instructies. Versie december 2014

Weggooiwijzer. Richtlijn voor bedrijven voor het toepassen van weggooi-instructies. Versie december 2014 Weggooiwijzer Richtlijn voor bedrijven voor het toepassen van weggooi-instructies Versie december 2014 Inleiding Als bedrijf dat verpakte producten op de markt brengt, kunt u het afnemers en consumenten

Nadere informatie

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel

Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Klas 4m2 Economie Leerling instructie Koehandel Mollers Inleiding spel koehandel De komende 5 lessen gaan we aan de slag met het spel koehandel. Dit spel speel je met maximaal 5 personen. Met deze vijf

Nadere informatie

Schrijven - Instructie HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52542

Schrijven - Instructie HV 1. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/52542 Schrijven - Instructie HV 1 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 21 July 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52542 Dit lesmateriaal is gemaakt

Nadere informatie

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen

lesprogramma Duurzaamheid les 1: maken Cradle to Cradle uitgelegd voor kinderen lesprogramma les 1: maken lesprogramma 4 lessen over duurzaamheid: Les 1: Maken Les 2: Gebruiken Les 3: Hergebruiken Les 4: Eindopdracht lesprogramma lesprogramma Les 1: Maken Hoe word ik een flesje water?

Nadere informatie