Lesbrief. Leerk r ac h te n. Natuurbrug Weerterbergen. ProRail Lesbrief Natuurbrug Weerterbergen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lesbrief. Leerk r ac h te n. Natuurbrug Weerterbergen. ProRail Lesbrief Natuurbrug Weerterbergen"

Transcriptie

1 Lesbrief Leerk r ac h te n Natuurbrug Weerterbergen 1

2 Inhoudsopgave 3. DEEL 1: VOORAF VOOR DE LEERKRACHT 5. DEEL 2: START LESBRIEF IN DE KLAS 5. BLOK 1: NATUUR 5. De Natuurbrug en verbindingen 8. De dieren 9. BLOK 2: GESCHIEDENIS EN ARCHEOLOGISCHE ERFGOEDEDUCATIE 10. BLOK 3: NATUUR- EN CULTUUREDUCATIE 12. BLOK 4 AARDRIJKSKUNDE/TECHNIEK 13. Aardrijkskunde 13. Techniek 14. Afsluiting 2

3 DEEL 1: Vooraf voor de leerkracht Beste leerkracht, Deze lesbrief en het educatief programma Natuurbrug Weerter- en Budelerbergen is ontwikkeld sàmen met jullie, de leerkrachten van groep 5 en/of combigroepen. Het is geen los project, maar een terugkerend, structureel onderdeel in groep 5 (en/of combigroepen). Het uitgangspunt is authentiek leren: iets dat in de directe omgeving te zien is, de natuurbrug, koppelen aan thema s als duurzaamheid en milieu om het zo in de dagelijksheid van leerlingen te betrekken. LESDOELEN - Opzet lesbrief gekoppeld aan onderwijsleerdoelen: leerlijnen n.a.v. kerndoelen: - Concreet: weten wat een natuurbrug is en waarom deze gebouwd wordt (cognitie), de eigen leefomgeving koppelen aan thema s als duurzaamheid en milieu (authentiek leren visie), voelen wat versnippering doet (doe opdracht en beleving van de natuur ter plekke tijdens excursie), positieve houding ten opzichte van milieu/toekomst, bewustzijn (persoonlijk milieu verzamel mapje ), zelf bijdragen aan milieu en bezoek aan natuurbrug; gedrag. - Bij elk onderdeel is de connectie aangegeven met een kerndoel(en) en mogelijk met een ander vak. DIDACTIEK Het educatief programma is gericht op het ervaringsleren als cyclisch proces (Kolb). 1 Hierin passen de volgende activiteiten: het opdoen van ervaringen (in lesbrief en bij excursie), het reflecteren op ervaringen (reageren vanuit verschillende vakken en niveaus van leren), omzetten van ervaringen naar theorie (koppelen aan vakken en terminologie milieu, duurzaamheid etc.) en het actief experimenteren (toepassen in nieuwe situaties, verzamelen van passend materiaal gedurende een periode, eigen vindingrijkheid). Eén van de adviezen vanuit de leerkrachten was dat er keuzemogelijkheden zouden moeten zijn. Daarom is de opzet in blokken. Bijvoorbeeld blok Natuur, blok cultuureducatie of blok geschiedenis en archeologische erfgoed educatie 2 (steeds gekoppeld aan kerndoelen). Leerkrachten kunnen kiezen wat ze aan bod laten komen, of eerst overslaan en later wel behandelen. PRORAIL ProRail is de bouwer van de Natuurbrug Weerterbergen en biedt dit educatieve programma aan vanuit de visie: Een natuurbrug bouwen we niet voor onszelf en voor nu, maar voor de kinderen van de toekomst. ProRail is de bouwer, en doet dit samen met Rijkswaterstaat, vanuit het meerjarenprogramma ontsnippering van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (www.mjpo.nl). Deze visie wordt bevlogen neergezet door Camiel Meijneken en Louis Latorre Geurts van ProRail. 1. Alkema 2011: p Een zeer krachtig aspect van erfgoed binnen het vak geschiedenis is dat erfgoed vaak over de eigen leefomgeving van kinderen gaat: hoe zag vroeger je eigen dorp of stad eruit? Archeologie wordt op dit moment nog niet veel gebruikt in het erfgoedonderwijs. Toch kan archeologie een zeer interessante invulling voor erfgoededucatie en met name het aspect van omgevingsonderw waren. Bij de natuurbrug Weerterbergen zijn belangrijke archeologische vondsten gedaan. 3

4 Beheer door de stichting Limburgs landschap (SLL) Na het bouwen van de Natuurbrug gaat SLL het beheer doen van de Natuurbrug Weerterbergen. De vrijwilligers van SLL gaan de rondleidingen ter plekke voor de leerlingen verzorgen. Door de inzet van Henk Heijligers en Jos Beerends loopt deze samenwerking vol enthousiasme. Ellen Luijks ARK Natuurontwikkeling dank ik voor haar bijdrage aan en de afstemming over de lesbrief. En Jeroen Helmer van ARK Natuurontwikkeling hartelijk dank voor de passende afbeeldingen. Voor het inplannen vanafspraken voor een bezoek aan de Natuurbrug met de klas kunt u mailen met Ellen Luijks: De excursie is (gezien het weer) geschikt in de periode van april tot en met juni en in de periode september tot en met oktober. De afspraken kunnen in afstemming met Ellen Luijks gemaakt worden. DANK Bij deze dank ik de leerkrachten Els Brand,De Uitkijktoren Inge Mackus, Het Dal, Karin Habers, De Kameleon Marie-Jeanne Meulen, De Odaschool Albert Wijen, St. Franciscus Mieke Caris, De Laurentius Anke Snijders, St. Joannes, Peter Stapels en Danielle Aspers, Aan de Bron Roos Visser en Anne Rompa, Brede school Moesel Miek van de Berge en Iris van Mierlo-Janssen, Leuken voor hun waardevolle bijdrage aan deze lesbrief. Riek Klaessen en Wim Truyen (bijdrage aan het blok archeologie) van de gemeente Weert dank voor hun support, gastvrijheid in het Stadhuis Weert en inhoudelijke bijdragen. De bestuurders van de scholen Henk Derks, Henk Jabben en Lex Spee voor hun stimulans van dit programma. Basisschool de Molenakker dank voor het draaien van de pilot in groep 5 door Patrick Bekkers, met uitstekende organisatie van Truus Duijf, en gastvrijheid van Jaques Franssen. Met elkaar dragen we zo bij aan leerlingen die niet alleen leren voor school, maar voor het leven. Edith de Jong Koridon 4

5 DEEL 2: Start lesbrief in de klas - INTRODUCTIE DOOR LEERKRACHT: - Vertellen dat er in de buurt een natuurbrug wordt gebouwd, wie weet daar iets van of wie weet wat een natuurbrug is? - Korte uitleg wat een natuurbrug is. - Omdat er zo dicht bij ons in de buurt een natuurbrug wordt gebouwd, hebben we nu een les over het natuurbrug, en we gaan er ook naar toe, een bezoek brengen. - NU KOMT ER EEN FILM ZODAT JE KUNT ZIEN WAT EEN NATUURBRUG IS EN WAARVOOR DEZE GEBOUWD WORDT. Link naar het filmpje: - Na de film: BLOK 1: NATUUR (kerndoelen oriëntatie op jezelf en de wereld 40-46: natuur en techniek en authentiek leren: iets uit de directe omgeving betrekken op natuur en milieu) De Natuurbrug en verbindingen: LEERKRACHT: LEEST VRAGEN VOOR EN LEERLINGEN HEBBEN DE TIJD DE ANTWOORDEN OP TE SCHRIJVEN: 1. Wat is een natuurbrug? 2. Wat zou er gebeuren als er geen natuurbrug gemaakt zou worden? Kijk ook naar de afbeeldingen. 3. Wat vind je er van dat er een natuurbrug bij Weert wordt gemaakt? LEERKRACHT: SCHRIJF JE ANTWOORD OP IN JE LESBRIEF Een snelweg of spoorrails versnipperen het landschap, dieren kunnen niet meer oversteken, daar is een natuurbrug voor. Zo vinden de dieren elkaar weer en kunnen ze kleintjes maken, of hun ouders en de groep vinden. Je brengt door een natuurbrug al die versnipperde stukken land weer met elkaar in verbinding. 5

6 Uitleg bij de afbeeldingen Afbeelding 1. (Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling) De dieren kunnen hier niet naar elkaar toe gaan, ze leven in een versnipperd landschap. Afbeelding 2. (Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling) Hier kunnen de dieren elkaar wel weer vinden, er zijn natuurbruggen gemaakt: 6

7 Afbeelding 3. (Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling) Doordat er een natuur brug gemaakt is, zoals hier, in het Weerterbos ontstaat er een groen lint aan natuur door het land. 7

8 De dieren: LEERKRACHT: LEEST VRAGEN VOOR EN LEERLINGEN HEBBEN DE TIJD DE ANTWOORDEN OP TE SCHRIJVEN: 4. a. Voor welke dieren wordt een natuurbrug gemaakt? b. Welke dieren zag je in het filmpje? Antwoord: herten, zwijnen, kikkers of padden, insecten en bijen en hommels, konijnen, maar ook vleermuizen, pissebedden. 5. Sporenzoeker. Onder elkaar staan hier 6 dieren en hun 6 sporen. Teken een lijn van het goede dier naar het goede spoor. * Antwoord van de opdracht is bij de leerlingen in de lesbrief op de laatste pagina te vinden. 6. Wat is een paddenpoel? Denk aan het filmpje! 8 Antwoord: Een paddenpoel is een kleine plas water, ongeveer een meter diep, zodat kikkers, padden en salamanders zich kunnen voortplanten. Ook libellen vinden een paddenpoel fijn. Op of bij de natuurbrug Weerterbergen komt een paddenpoel.

9 7. Door een spoorlijn en snelweg kunnen de dieren elkaar niet meer vinden, wat gebeurt er met zaden en pollen? Antwoord: Zaden, pollen en stuifmeel worden ook niet meer verspreid door de komst van een spoorlijn en snelweg. Het overbrengen van zaden, pollen en stuifmeel gebeurt door de wind en door dieren. In de vacht van dieren kunnen ook zaden en pollen zitten die zo naar een volgende plek worden gebracht. Meestal verspreiden insecten dit, maar ook vogels en vleermuizen helpen. Bijen zijn belangrijk voor het in stand houden van planten en bomen, door bestuiving: Optioneel Filmpje bestuiving (0.33 min.): BLOK 2: GESCHIEDENIS EN ARCHEOLOGISCHE ERFGOEDEDUCATIE (kerndoel 52: kenmerkende aspecten van verschillende tijdvakken) LEERKRACHT: Dit stuifmeel wordt door de wind verplaatst of blijft kleven aan het lijfje van een hommel en wordt zo verspreid. Soms zie je in het voorjaar een dun lichtgeel laagje op auto s, het raam of op de tuintafel buiten. Door regen erna verdwijnen stuifmeelkorrels in de bodem en die blijven hier heel lang bewaard. Zo lang dat ze ons wat kunnen vertellen over de geschiedenis. Als er opgravingen zijn en er worden stuifmeel korrels gevonden, kun je iets zeggen over de planten die 100-en jaren geleden in die omgeving leefden. Deze opgravingen worden gedaan door een archeoloog. Op de plek waar nu de natuurbrug in Weert gebouwd is, zijn niet zo lang geleden ook archeologische opgravingen gedaan. En er is veel gevonden! Er zijn scherven aardewerk, hazelnoten, botten en houtskool gevonden. Deze resten laten zien dat er in de prehistorie, jaar voor Christus, in de midden steentijd (Mesolithicum), precies op díe plek van de natuurbrug in Weert, jagers, vissers en verzamelaars leefden, die daar hun kamp opgezet hadden. Een extra bijzondere plek dus, dicht bij ons in de buurt. In die tijd trokken mensen als jagers en verzamelaars door het land, ze hadden niet zoals wij een vaste plek of een huis. De nederzetting die ze maakten vlak bij de natuurbrug was maar voor een tijdje en dan gingen ze weer verder jagen en verzamelen. 9

10 8. Wat doet een archeoloog? Antwoord: Een archeoloog onderzoekt sporen in de grond die mensen die vroeger leefden hebben achtergelaten. 9. Wat vinden archeologen in de grond? * Antwoord van de opdracht is bij de leerlingen in de lesbrief op de laatste pagina te vinden. OMCIRKEL DE GOEDE PLAATJES Antwoord: Archeologen zijn op zoek naar alles wat mensen vroeger hebben achtergelaten. Dit kunnen scherven of stukken steen zijn, maar ook uit afgekloven botten of houtskool. In die tijd werd er nog niet geschreven, dus dit is de enige manier om er achter te komen hoe men toen leefde. OPTIONEEL: Bewerken van vuursteen, film (3.35 min). BLOK 3: NATUUR- EN CULTUUREDUCATIE (KERNDOEL 56: kennis en waardering aspecten cultureel erfgoed) 10. Kijk eens goed naar deze afbeeldingen van schilderijen OP HET DIGIBORD, wat zie je gebeuren? Wat denk je? Wat laten ze zien? Wat wilde de schilder laten zien? Vragen klassikaal laten beantwoorden, doorvragen. Het uitzicht op de trein, , Cezanne. 10

11 De trein van Berlijn naar Potsdam 1847, Adolph von Menzel Antwoord: het zijn schilderijen uit de 19e Eeuw van Cezanne en Von Menzel en je ziet hoe ook toen al de trein het land in tweeën deelde, zelfs werd er in het schilderij van Cezanne een berg doormidden geklieft. Het land wordt versnipperd. DOE OPDRACHTEN Iedereen mag dit komen halen: - Nodig/klaarleggen: de afbeelding uit de film/groene landschap of een vel groen papier van school. 11. Neem de afbeelding uit de film met groen landschap en dieren. Scheur deze zoals in de film 2 of 3 keer door. Het land is nu versnipperd. Plak de delen op een groter wit vel en teken verbindingen, zoals natuurbruggen, zodat de dieren alle delen weer kunnen bereiken (ca. 10 min.). 12. Leg nu het kleine witte vel en de kleurpotloden voor je. Hoe wil jij dat later het milieu, de natuur, in onze omgeving hier er uit zal zien als jullie opa of oma zijn? Maak hier een tekening van. 13. Klassikaal: Wat kun je zelf doen voor een beter milieu? Wat doe je al? Opdracht voor de komende tijd: verzamel ideeën voor een beter milieu en bewaar deze in je Natuurbrug mapje. (uitdelen van de mapjes aan het eind van de les) 11

12 BLOK 4 AARDRIJKSKUNDE/TECHNIEK (KERNDOEL 50: onder meer: eigentijds geografisch wereldbeeld) Natuurbrug Afbeelding 4. (Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling) Ligging Weert en omgeving 12

13 Aardrijkskunde: LEERKRACHT: uitleg bij kaart op bord, aanwijzen plekken en vertellen waar Weerterbos ligt, Weert heeft een bijzondere ligging, grensgebied Nederland België: GrensPark KempenBroek. Het gebied ligt op de grens van Belgisch en Nederlands Limburg en Noord-Brabant, wegen, bruggen, natuurgebieden. Techniek: De bouw van de natuurbrug is gemaakt met gewapende grond. Dat heet in het Frans: Terre armee. Het ziet er zo uit: Schubben: (die zie je als je aan de onderkant van de natuurbrug, als je er met de auto of trein onderdoor gaat). Strips: Van laagjes staal. Laagjes: Grond. LEERKRACHT: Het idee is uitgevonden in 1963 in Frankrijk, vandaar de Franse naam. In Frankrijk lukte dit zo goed dat veel andere landen deze techniek ook gingen gebruiken, in België, Japan en Amerika en ook in Nederland. Bij deze constructie hoef je niet een hele dikke en kostbare betonnen wand te maken die alle kracht van de grond kan tegen houden en dus niet omver geduwd wordt. De strips in de grond zijn geribbeld en doordat ze stevig in de grond zitten, houden ze de wand rechtop. Hoe zwaarder je de grond belast, des te beter dit gaat. De wand zelf hoeft dan maar heel dun te zijn. Dit geeft een hele stevige en stabiele grond waar hele zware machines op kunnen bouwen. Terre Armee wordt vaak gebruikt voor het bouwen van natuurbruggen omdat het wel 100 jaar mee kan en weinig onderhoud vraagt en dus duurzaam is, goed voor het milieu. Ook kan de constructie goed hergebruikt worden. 13

14 14. Kijk naar het plaatje en leg in je eigen woorden uit wat terre armee of gewapende grond is: Afsluiting AFSLUITING LEERKRACHT - We hebben een film van natuurbrug gezien. - Opdrachten gedaan in de klas, denk en doe opdrachten. - We gaan nu over een tijdje de natuurbrug ook bezoeken en kijken of we daar echte sporen, een vleermuishotel of paddenpoelen of nog veel meer gaan zien. - We maken een mapje natuurbrug voor jullie allemaal en de komende tijd mag je alles verzamelen wat te maken heeft met de natuurbrug: stukjes uit de lokale krant of sporen, een foto ervan, een blad uit het bos, een tekening, een oplossing of tip voor een goed milieu of alle andere zaken die met milieu en duurzaamheid te maken hebben! Alles mag als het maar met dit onderwerp te maken heeft! - Uitdelen mapjes Natuurbrug. Optioneel/Algemeen Links: film MAN: over hoe de mens met de natuur om gaat (tekenfilm in Engels, maar goed te begrijpen (3.37 min.): Colofon: Afbeeldingen 1-4: Jeroen Helmer / ARK Natuurontwikkeling Opmaak en vormgeving: Pierre Verhoeven Inhoud en ontwikkeling: Lesbrief als onderdeel van educatief programma Natuurbrug Weerterbergen: Edith de Jong -Koridon voor ProRail. * Het werkboek en lesbrief zijn geprint op milieuvriendelijk papier. Voor het gebruik van de lesbrief graag even overleg, 14 November 2013

15 15

De presentatie rond de trap

De presentatie rond de trap Kijktocht OER! Plus 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de prehistorie; de tijd van de jagers en boeren. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Deze kijktocht helpt je ontdekken

Nadere informatie

1-Kennismaking met archeologie

1-Kennismaking met archeologie UITLEG VOOR DE LEERKRACHT Deze opdracht is de start van de lessenserie. Met deze opdracht introduceert u bij de leerlingen het onderwerp op een leuke manier. U kunt het onderwerp op verschillende manieren

Nadere informatie

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief

Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius. Lesbrief Onder onze voeten Schoolbezoek Min40Celsius Lesbrief Lesbrief Onder onze voeten U gaat met uw klas een bezoek brengen aan Min40Celsius, aan de hand van deze lesbrief kunt het bezoek (kort) voorbereiden.

Nadere informatie

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op?

Aanwijzing: Lees de verhalen op de borden boven de kist goed; er staan aanwijzingen op. Kijk goed in de kist. Valt je daar iets bijzonders op? Ondergronds Opdrachten groepen 5, 6 en 7 In Ondergronds gaan kinderen aan de slag als een echte archeoloog. Ondergronds is een reconstructie van een archeologische opgraving. De leerlingen werken met echte

Nadere informatie

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?...

Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... Munten Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het voorwerp is?... WERKBLAD 1 HET WERK VAN DE ARCHEOLOOG Kruis aan welk materiaal jij met je groepje onderzoekt. Bekijk de film en zoek het antwoord op de vraag. Aardewerken pot Vraag: hoe weet de onderzoeker hoe oud het

Nadere informatie

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE

Verzamelen. Les 1. Verzamelen. Opdracht. Lesbrief groep 7 en 8. Van: Heb jij een verzameling? JA / NEE Regionaal Historisch Centrum Eindhoven Postbus 191, 5600 AD Eindhoven www.rhc-eindhoven.nl Lesbrief groep 7 en 8 Verzamelen Van: Les 1 Verzamelen Heel veel mensen sparen iets. Als je iets spaart, dan krijg

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Rachel van der Pijl P14EhvADT De Springplank. Eindhoven

Nadere informatie

De steentijd Jagers en verzamelaars

De steentijd Jagers en verzamelaars De steentijd Jagers en verzamelaars De prehistorie is de geschiedenis van de mensheid voordat mensen konden lezen en schrijven. We hebben uit de prehistorie daarom geen boeken, dagboeken of andere geschreven

Nadere informatie

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je?

b. Bekijk het laatste deel van de maquette, de kwelders. Waarom staat daar geen dorpje, denk je? Kijktocht OER! basis 6000 jaar geleden woonden er al mensen in dit gebied. Het is de tijd van de jagers en verzamelaars. De mensen noemen we Swifterbantmensen. Hoe ze leefden en hoe hun gebied eruitzag,

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

Bodyclap. Make the Music with your body

Bodyclap. Make the Music with your body Bodyclap Make the Music with your body 1 Colofon Inhoud en samenstelling Patrick Couwenberg van 4XM www.workshopstartpagina.nl info@workshopstartpagina.nl 2 Bodyclap Inleiding In deze leuke en stoere workshop

Nadere informatie

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD IN TWENTE

HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD IN TWENTE COMPLETE DOCENTENINFORMATIE: HIERIN VINDT U DE OPBOUW VAN HET PROGRAMMA EN DE GANG VAN ZAKEN IN DE PRAKTIJK JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE VOOR GROEP 5-6 THEMA: HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD

Nadere informatie

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan)

Doelgroep: groep 5 t/m 8 (vraag 9 is vooral geschikt voor groep 7/8. Groep 5/6 kan deze vraag overslaan) UITLEG VOOR DE LEERKRACHT In deze lessenserie hebben leerlingen van alles geleerd over archeologie en het leven van vroeger. Met deze quiz kunnen ze hun kennis testen. Opmerking: De leerlingen hebben tot

Nadere informatie

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS

STOOM, MACHINES EN ARBEIDERS ERFGOEDEDUCATIE Het zinvol beleven van het erfgoed is een centraal begrip in de didactiek voor erfgoededucatie. Het werken met het erfgoed wordt gestuurd door het stellen van betekenisvolle vragen. De

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGENBESTAND LESBRIEF 2: RAVIJN OVERSTEKEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 2) Het ravijn Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Brainstorm ravijn oversteken Bruggen bouwen

Nadere informatie

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd

een zee Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de van tijd een zee van tijd Werkblad Ω Een tijd geleden... Ω Les : Rendierjagers Rendierjagers De rendierjagers leefden in de prehistorie in ons land. Dat is de tijd voordat de mensen konden schrijven. Ze woonden niet op een vaste

Nadere informatie

DinoLab LIVE Lesbrief websessie

DinoLab LIVE Lesbrief websessie DinoLab LIVE Lesbrief websessie Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 6, 7 en 8 1 DinoLab LIVE lesbrief DinoLab LIVE 1 Introductieles 2 Beschrijving websessie 3 Afsluiting 4 Bijlage:

Nadere informatie

JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE

JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE JAGERS EN VERZAMELAARS IN TWENTE groep 5-6 HET LEVEN VAN EEN STAM IN DE STEENTIJD De 12 leden van een groep jagers en verzamelaars staan centraal in dit onderwijsprogramma. Ieder stamlid heeft een eigen

Nadere informatie

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer

Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer Erfgoed- en cultuureducatie 2015 2016 Stadsmuseum Zoetermeer WIE ERGENS NAAR TOE WIL, MOET WETEN (ONTDEKKEN) WAAR HIJ VANDAAN KOMT Erfgoededucatie is omgevingsonderwijs: het leren in, van omgeving tot

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8

Docentenhandleiding Educatieprogramma. Schilderspraktijken. Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851. Primair Onderwijs groep 7 en 8 Docentenhandleiding Educatieprogramma Schilderspraktijken Ary Lamme, Ary Scheffer aan het werk in het atelier, 1851 Primair Onderwijs groep 7 en 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling

Nadere informatie

Nieuwsbrief lente uitgave, 2012 Werkgroep Archeologie Schijf,

Nieuwsbrief lente uitgave, 2012 Werkgroep Archeologie Schijf, Nieuwsbrief lente uitgave, 2012 Werkgroep Archeologie Schijf, De kinderen maken geschiedenis in Schijf. In de kerstvakantie hebben we op donderdag 5 januari 2012 met 7 personen een harde wind doorstaan

Nadere informatie

Docentenhandleiding Educatieprogramma

Docentenhandleiding Educatieprogramma Docentenhandleiding Educatieprogramma Hoe, wat & waar Primair Onderwijs groep 3 t/m 6 Inhoud Het Dordrechts Museum..p.3 Algemene doelstelling programma...p.3 Aansluiting bij kerndoelen. p.3,4 Programma:Hoe,

Nadere informatie

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje.

1. Van je juf of meester krijg je een plaatje. Bekijk je plaatje goed. 3. Zoek samen nog vier klasgenoten met een ander plaatje. Opdracht 1 Ongeveer 150 jaar geleden stonden er veel steenfabrieken langs de IJssel. De stenen werden van klei gemaakt. Dat kon je langs de IJssel vinden. Als de rivier overstroomde, bleef er een laagje

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Het Amsterdam Museum gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen.

Het Amsterdam Museum gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen. 2 INTRODUCTIE Het programma is gemaakt door het. Het gaat over Amsterdam. In het museum hangen schilderijen. Een schilderij is gemaakt door een schilder. In het museum zijn ook voorwerpen te zien. Het

Nadere informatie

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS

AVONTURENPAKKET DE UITVINDERS LESBRIEVEN LEERLINGEN WERKBLAD LESBRIEF 3: VLIEGEN Verhaal: De Uitvinders en De Verdronken Rivier (deel 3) Vliegen Opdracht 1: Opdracht 2: Opdracht 3: Ontwerp een vliegmachine Proefvliegen: drijven op

Nadere informatie

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur

MOERASBOS IN STADSHAGEN. Thema: natuur DOCENT In het thema Natuur ontdekken de leerlingen van groep 7 en 8 dat er rond de jaartelling een bijzonder bos op de plek stond waar zij nu wonen. Dit moerasbos is in 2000 opgegraven door archeologen.

Nadere informatie

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school

Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Lesbrief Door het stof kruipen Op onderzoek naar je eigen school Inhoud: 1. Inleiding 2. Algemene informatie 3. Opbouw van de les 4. Voorbereiding en lestips 1 Door het stof kruipen De gemeente Hoogezand-Sappemeer

Nadere informatie

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: water DROOG NAAR DE OVERKANT. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen ontdekt dat er veel water in is en hebben ze onderzocht welke dieren in en bij het water leven. In groep 3 en 4 verdiepen de leerlingen hun kennis over het water in

Nadere informatie

Sprekende Portretten

Sprekende Portretten Docentenhandleiding Sprekende Portretten Sprekende Portretten Jacob Cuyp, Michiel Pompe van Slingelandt, 1649 Primair Onderwijs Groep 4 t/m 8 Inhoud Het Dordrechts Museum...p. 3 Algemene doelstelling programma..

Nadere informatie

Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk?

Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk? Doorgaande leerlijnen cultuureducatie, hoe werkt dat in de praktijk? www.kunstedu.nl info@kunstedu.nl 06 11322235 www.kunstedu.nl Cultuureducatie denkkader: VISIE verankering cultuurmenu verankering cultuurmenu

Nadere informatie

VAN VUISTBIJL TOT TRECHTERBEKER

VAN VUISTBIJL TOT TRECHTERBEKER VAN VUISTBIJL TOT TRECHTERBEKER Van vuistbijl tot trechterbeker Thema: Archeologie en prehistorie Doelgroep: groep 5 t/m 8 Duur: 1,5 uur Voorbereiding: 1,5 uur Kosten: 1,50 per leerling Leskoffer: 15,00

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta

Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Lesbrief Op zolder bij oma Aletta Inhoud: Inleiding Algemene informatie Opbouw van de les Voorbereiding en lestips Op zolder bij oma Aletta Iedereen heeft wel eens gehoord van Aletta Jacobs, maar weinig

Nadere informatie

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen

Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Algemene Docentenhandleiding bij de lesmaterialen over de archeologie van Vlaardingen Inhoudsopgave INLEIDING... 3 1 DE LESPAKKETTEN IN HET KORT... 3 2 DE OPBOUW VAN DE LESSEN... 4 3 ACHTEGRONDINFORMATIE

Nadere informatie

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei

HET TRECHTERBEKERVOLK. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei. het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei HET TRECHTERBEKERVOLK HET TRECHTERBEKERVOLK het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei het hunebed de trechterbeker de provincie Drenthe de zwerfkei Vraag: Waar werd een hunebed in de

Nadere informatie

Activiteitenschema Archeologie

Activiteitenschema Archeologie Activiteitenschema Archeologie Soort activiteit: Spullen opgraven uit de zandbak. Tijdsindeling: 5 Minuten de plaatjes in de zandbak verstoppen. 5 Minuten vertellen over hoe de mensen vroeger wat zochten

Nadere informatie

Wijchense Molen. Lesbrief

Wijchense Molen. Lesbrief Wijchense Molen Lesbrief Lesbrief de Wijchense Molen Inleiding In het kader van het bezoek aan Wijchense Molen is deze lessenserie ontwikkeld. Tijdens het project maken de leerlingen kennis met de molen

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een uitbreiding

Nadere informatie

HOFPLEIN EDUCATIE Lesbrief voorstelling Alice in Wonderland

HOFPLEIN EDUCATIE Lesbrief voorstelling Alice in Wonderland HOFPLEIN EDUCATIE d n a rl e d n o W in e c li A g in Lesbrief voorstell 'DE VOORSTELLINGEN VAN HOFPLEIN ROTTERDAM WORDEN GESPEELD MÉT JONGEREN, VÓÓR JONGEREN.' hofplein rotterdam Hofplein Rotterdam richt

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen. van groep 7-8

Lesbrief voor leerlingen. van groep 7-8 Lesbrief voor leerlingen van groep 7-8 SHOW ME A STORY is een lespakket waarin je in kleine stappen gaat werken aan het maken van een stop-motion animatiefilm. Je bedenkt eerst een karakter, dan ontwerp

Nadere informatie

de Westfriese Bibliotheken

de Westfriese Bibliotheken De Westfriese bibliotheken bieden samen met 5 Westfriese culturele instellingen een gezamenlijk educatief programma aan voor de Kinderboekenweek 2015. De thema s natuur, techniek en wetenschap staan centraal,

Nadere informatie

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies

Competentie: Leergebied: Zuid Nederland. Constructies Techniekkit: Domein: Competentie: Leergebied: Zuid Nederland Constructies Ontwerpen Natuur In Nederland vind je verschillende natuurgebieden. Een voorbeeld van een natuurgebied is De Biesbosch. Het gebied

Nadere informatie

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27

2 > Kerndoelen 11. 4 > Aan de slag 15. 5 > Introductie van de manier van werken 22. 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 Inhoud 1 > Uitgangspunten 9 2 > Kerndoelen 11 3 > Materialen 12 4 > Aan de slag 15 5 > Introductie van de manier van werken 22 6 > Mogelijke werkvormen en de plaats op het rooster 27 7 > Waarom samenwerkend

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen

DOCENT. Thema: architectuur WONEN: TERUG IN DE TIJD! groep 5 en 6. Tip. Stadshagen DOCENT In het thema architectuur gaan op onderzoek uit naar de oude huizen die vroeger in en rondom het gebied stonden dat nu is. Ze vergelijken de bouwstijl van verschillende oude huizen met hun eigen

Nadere informatie

Rekeningnummer: BNG, 285001787 Ten name van: Gemeente Delft / Erfgoed Delft Plaats: Delft

Rekeningnummer: BNG, 285001787 Ten name van: Gemeente Delft / Erfgoed Delft Plaats: Delft Aanvraag ICC-stimuleringsregeling 2012 De school: Naam school: OBS De Eglantier Voorhof Contactpersoon m.b.t dit project: Daniëlle Kunz Adres school: I.B-Bakkerstraat 2, 2624 NX Delft Telefoon: 015-2564208

Nadere informatie

Fossielen uit de Noordzee.

Fossielen uit de Noordzee. Lesbrief websessie Fossielen uit de Noordzee. Een kijkje achter de schermen van museum Naturalis voor groep 5, 6, 7 en 8 Inhoud lesbrief 1. Introductieles 2. Beschrijving websessie 3. Afsluiting Tijdbesteding

Nadere informatie

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart

lesbrieven De ontdekking avonturenpakket de uitvinders en het zonnewiel leerlingenbestand Lesbrief 3: Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart lesbrieven leerlingenbestand Lesbrief 3: De ontdekking Verhaal deel 1: De laatste ansichtkaart Opdracht 1: Horizonverfraaiing Verhaal deel 2: De ontdekking Opdracht 2: Laat maar draaien Opdracht 3: Steentjes

Nadere informatie

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs Wordle van respect Duur Materialen een computer met internetverbinding Introductie Op 8 november is het de Dag van Respect. Deze

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort N E L L U P S L O V S O O EEN D Project voor groep 3 en 4 In het kort Er is op school een telefoontje gekomen van Historisch Museum Haarlemmermeer, met de vraag of de leerlingen ergens mee willen helpen.

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht)

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht) MENU Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! In deze bijlage wordt het menu voor het tekenevenement beknopt weergegeven. Per opdracht leest u: - het idee van de opdracht - de duur hiervan - de daarbij

Nadere informatie

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET ECOLOGIE. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET ECOLOGIE VMBO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK SPOREN Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen hier

Nadere informatie

Geschiedenis en Techniek Groep 8

Geschiedenis en Techniek Groep 8 Geschiedenis en Techniek Groep 8 Oude elektriciteit Oudheid Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over oudheid. De

Nadere informatie

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school. Groep 5 & 6 / 7 & 8. Lerarenhandleiding

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school. Groep 5 & 6 / 7 & 8. Lerarenhandleiding Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Ontwerpend leren Natuur rondom de school Groep 5 & 6 / 7 & 8 Lerarenhandleiding Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld

Nadere informatie

EEN VOL. voor de ARCHEOLOOG

EEN VOL. voor de ARCHEOLOOG EEN R E F F O K VOL LEIDRAAD voor de ARCHEOLOOG N E V R E SCH INHOUDSOPGAVE Pagina 1... Inleiding Pagina 3... De leskoffer Pagina 7... Leerlingen op bezoek Achterin... Blad met 4 vondstkaarten Inleiding...

Nadere informatie

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os)

Gedicht over de Loonse en Drunense Duinen (Uit: Bergen Zand met hoedjes op van Elle van Lieshout en Erik van Os) Keutelgedichten Het konijntje Er was eens een konijntje en hij was echt niet dom hij keek wanneer hij drukken moest steeds even achterom Dan telde hij de keuteltjes die vielen in het gras zo wist hij elke

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 1 Toetsvragen Tijdvak 1 Toetsvragen 1 De meeste kennis over de periode waarin de eerste mensen leefden, komt van archeologen. Wat houdt het werk van archeologen in? A Zij bestuderen de verschillende theorieën over de

Nadere informatie

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen?

Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? Met welk werk kunnen kinderen uit groep 5-6 thuiskomen en hoe kunt u uw kind thuis helpen? In groep 5-6 nemen kinderen steeds vaker werk mee naar huis. Vaak vinden kinderen het leuk om thuis aan schooldingen

Nadere informatie

LES 2: HET BODEMARCHIEF 13 - INFORMATIE BIJ LES 2 14 - BIJ LES 2; TEKENINGEN VAN PERIODES 15 - BIJ LES 2: STRIP OVER BODEMLAGEN 20

LES 2: HET BODEMARCHIEF 13 - INFORMATIE BIJ LES 2 14 - BIJ LES 2; TEKENINGEN VAN PERIODES 15 - BIJ LES 2: STRIP OVER BODEMLAGEN 20 INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 3 INLEIDING 4 - WAT IS HET 4 - LEERDOELEN 4 - KERNDOELEN 4 - DIDACTISCHE INSTEEK 4 - LESSTOFVERRIJKEND EN SAMENHANG 5 - PLAATS IN LEERLIJN 5 - OPZET EN TIJDSINVESTERING 5 - LESMATERIAAL

Nadere informatie

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!!

Jouw werkstuk lever je uiterlijk in op donderdag 20 maart 2014!! Hoe maak ik in groep 8 een werkstuk? Jij gaat de komende weken thuis een werkstuk maken. Een werkstuk is een lange weettekst. Het wordt geschreven om iemand iets te leren of te laten weten. Net als in

Nadere informatie

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4

Docentenhandleiding. Nijvere Neeltje groep 3-4 Docentenhandleiding Nijvere Neeltje groep 3-4 1 Inhoud 1. Over deze lesbrief p. 2 2. Over het Zaans Museum p. 3 3. Praktische informatie p. 4 3.1 Verloop van het programma p. 4 3.2 Bereikbaarheid p. 4

Nadere informatie

Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst

Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst Handleiding voor de digitale les Internet in 2025 Kinderen tekenen de toekomst Een digitale les voor groep 6, 7 en 8 van het primair onderwijs waarbij leerlingen nadenken over innovatieve toepassingen

Nadere informatie

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 +

Lesbrief nr 1. Opdracht 1. voor Groep 7 + 8 + Lesbrief nr 1 voor Groep 7 + 8 + ad Downlo ief ook r b deze les.net am op sams Wat is Samsam? Samsam is een cross-mediale methode over mondiaal burgerschap, kinder rechten en duurzaamheid. Het doel van

Nadere informatie

Hoe maak je een werkstuk?

Hoe maak je een werkstuk? Hoe maak je een werkstuk? Je gaat een werkstuk maken. Maar hoe zit een werkstuk nou eigenlijk in elkaar? Hoe moet je beginnen? En hoe kies je nou een onderwerp? Op deze vragen en nog vele anderen krijg

Nadere informatie

Grote Klus Thema : Cultuur

Grote Klus Thema : Cultuur Grote Klus Thema : Cultuur Bij cultuur horen : muziek drama beeldend dans erfgoed foto/film - literatuur Als je 5 opdrachten maakt en laat aftekenen, mag je meedoen met onze speciale cultuur viering. Als

Nadere informatie

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed

Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study. Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed Maasvlakte 2 (Port of Rotterdam) - Hoe werkt Malta op zee? Een case study Andrea Otte Senior Beleidsmedewerker Maritiem Erfgoed 2 3 Maasvlakte 2 Project 2000 hectare nieuw land in zee 240 miljoen m3 zand

Nadere informatie

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen

> In plaats van losse filmpjes of niet-methodische materialen Inleiding Nieuwe zaken koppelt geschiedenis, aardrijkskunde, natuur en techniek aan actualiteit. Met aantrekkelijke en flexibel inzetbare lessen op basis van het laatste nieuws, brengt Nieuwe zaken wekelijks

Nadere informatie

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo

De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo De schaapskudde Een educatief programma voor groep 5 en 6 Handleiding Deel 3 Locatie Hoog-Buurlo Inhoudsopgave Deel 3: De schaapskudde van Hoog-Buurlo 1. Aanmeldgegevens 2. Achtergrondinformatie Hoog-Buurlo

Nadere informatie

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK 1 INHOUDSOPGAVE WERKSTUK I. Keuze. 1 II. Hoe te starten? 2 III. Inhoudsopgave 3 IV. Inleiding 4 V. Indeling 4 VI. Illustraties 7 VII. Taalgebruik 7 VIII.

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO

CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO Let op: dit boekje hoort in de kist 1 1 DRAAIBOEK CKV-VMBO EN CKV1 HAVO/VWO 2 INTRODUCTIE FLIP-OVER: WAT IS EEN MONUMENT? 3 CKV-KAART DRAAIBOEK Dit draaiboek hoort bij de CKV-workshop

Nadere informatie

DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding

DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding DE ROZENTUIN- KAMP AMERSFOORT Docentenhandleiding Door : Priscilla de Kock Joey Larioza Wesley van Vliet Cursus: Minor, Tweede Wereldoorlog Educatie Docent:

Nadere informatie

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum.

Mijn Mokum is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het Amsterdam Museum. 2 INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is gemaakt door het. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het museum. In dit werkboekje

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming

Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Lesbrief Beestjes tekenen naar waarneming Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het kennismaken

Nadere informatie

Spoorzoekers. Herfst Kerst 2012 Jaargang 1, nummer 1. Basisschool de Windroos. Sporen in de natuur. Tip : Organiseer een leuke buitenles.

Spoorzoekers. Herfst Kerst 2012 Jaargang 1, nummer 1. Basisschool de Windroos. Sporen in de natuur. Tip : Organiseer een leuke buitenles. Sporen in de natuur Tip : Organiseer een leuke buitenles. Spoorzoeken tijdens het wandelen Voor veel wandelaars is het per ongeluk tegenkomen van (groot) wild tijdens een wandeltocht een toetje dat de

Nadere informatie

Hunebedden de steentijd

Hunebedden de steentijd Deze les hoort bij het prentenboek Het grote bouwwerk, geschreven door Rian Visser in de serie Terugblikken van Uitgeverij Delubas. Met tekeningen van Irene Goede. Doel: leerlingen bekend maken met hunebedden

Nadere informatie

Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht Groep 5 en 6

Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht Groep 5 en 6 BuitenWijs samen sterk in NME BuitenWijs brengt mensen actief met het buiten in aanraking, zodat zij wijs omgaan met hun eigen leefomgeving Leskist THEMA-handleiding Een weekend in de provincie Utrecht

Nadere informatie

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam

Amsterdam DNA is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam INTRODUCTIE is een project voor NT2 cursisten. Het is ontwikkeld door het Amsterdam Museum. In het wordt de geschiedenis verteld aan de hand van schilderijen en voorwerpen. Je gaat met de groep naar het

Nadere informatie

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: verhalen HIER STOND EEN KASTEEL! groep 3 en 4. Stadshagen Het thema verhalen staat voor groep 3 en 4 in het teken van de Middeleeuwen. De leerlingen ontdekken dat er vroeger een echt kasteel op de plek stond, waar nu hun woonwijk ligt. De eerste stappen tot historisch

Nadere informatie

Rendierjagers. in Westerveld. Leidraad voor de leerkracht. en méér

Rendierjagers. in Westerveld. Leidraad voor de leerkracht. en méér Rendierjagers en méér inwesterveld Leidraadvoordeleerkracht Inleiding Rendierjagers en méér in Westerveld is een educatief erfgoedproject voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs. Het is een project van

Nadere informatie

Werkblad bij de geoquest Vulkanen

Werkblad bij de geoquest Vulkanen Naam: Werkblad bij de geoquest Vulkanen 1. Wat zijn vulkanen? Een vulkaan is een berg opgebouwd uit lava en as. 2. a)hoe ontstaan vulkanen? Vulkanen ontstaan door breuken in de aardkorst. Door de stromingen

Nadere informatie

Lesnummer 22 Titel van de les Ik zoek, ik zoek Eén lesuur met mogelijkheden voor uitloop naar extra lesuren voor route B en C

Lesnummer 22 Titel van de les Ik zoek, ik zoek Eén lesuur met mogelijkheden voor uitloop naar extra lesuren voor route B en C Lesbeschrijving Overzicht Leerjaar 1 Vak Informatiekunde Onderdeel 4 Internetgebruik Subonderdeel 4.2 Informatie zoeken Lesnummer 22 Titel van de les Ik zoek, ik zoek Tijd Eén lesuur met mogelijkheden

Nadere informatie

Sjaan de haan draaiboek

Sjaan de haan draaiboek 1 Inhoud INLEIDING 3 AANGENAAM, DE NAAM IS SJAAN 4 DOELEN 5 HET PROJECT Introductie in de klas 6 De week van dag tot dag: een voorbeeld 7 Opbouw project 8 Onderzoek 9 Dialoog en ontmoeting 9 Creatie 10

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999

De Romeinen. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/40999 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Wassink 16 January 2013 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/40999 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Thema-overzicht Thema-overzicht Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Kern van het thema Het thema Functies

Nadere informatie

Werkboek IJstijden groep 7-8

Werkboek IJstijden groep 7-8 Werkboek IJstijden groep 7-8 Naam Groep Les 1 Groep 7/8 Hoe ontstaat een IJstijd? In het verhaal vertelt Manny over de IJstijd. Wanneer eindigde laatste IJstijd? Voor deze opdracht mag je een atlas gebruiken.

Nadere informatie

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis

Doe-het-zelfpakket: geschiedenis Zelfstandig bezoek groep 3-4 Kunnen de leerlingen de overeenkomsten en verschillen ontdekken met het heden? Wat is er zo bijzonder dat het voor altijd in het museum moet worden bewaard? En wat vinden de

Nadere informatie

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders

De Veluwe Opdrachten en Overzichten voor begeleiders De Opdrachten en Overzichten voor begeleiders Inhoud van de map ALGEMEEN Over Woordvoerders van de natuur Over de opdrachten en voorbereiding Praktisch: 2 vormen van begeleiden Overzicht opdrachten per

Nadere informatie

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten.

Benodigdheden: A. Inleiding: kringgesprek 15 minuten. Handleiding Groep Les Thema Wat zie je en wat vind je ervan? Weet wat je ziet Welkom bij de eerste les van het Nationaal Media paspoort voor uw groep! De kinderen (en u als leerkracht) worden zich in deze

Nadere informatie

Opdrachtkaarten Lente

Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Zandspoor Opdrachtkaarten Lente Je onderzoekt straks in het duingebied allerlei dingen die met zand te maken hebben. De materialen die daarvoor nodig zijn, zitten in de

Nadere informatie