Inleiding Wat is ouderen mishandeling Definitie ouderenmishandeling Het ontstaan van ouderen mishandeling 2. 1.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding 1. 1. Wat is ouderen mishandeling 2. 1.1 Definitie ouderenmishandeling 2. 1.2 Het ontstaan van ouderen mishandeling 2. 1."

Transcriptie

1 Inhoudsopgave Blz Inleiding 1 1. Wat is ouderen mishandeling Definitie ouderenmishandeling Het ontstaan van ouderen mishandeling Risicogroepen Zes vormen van ouderenmishandeling 4 2. Wat te doen bij ouderenmishandeling Wat doet u wanneer u te maken krijgt met een vermoeden van ouderenmishandeling? Signalen die mogelijk op ouderenmishandeling wijzen Hoe gebruik je deze lijst Ik heb een vermoeden, en dan Wat maakt signaleren moeilijk Tien stappenplan Samenvatting 8 3. Interventies bij ouderenmishandeling Hoe nu verder na constatering ouderenmishandeling, vermoeden van ouderenmishandeling en / of ontspoorde zorg? Interventies bij een vermoedelijke mis-be-handeling Mogelijke begeleiding Samenvatting 10 1

2 4. Preventie AIV Voorlichting Casus Uitwerking van het stappenplan Samenvatting 14 5 De Gevolgen Juridische aspecten Wetboek Verschonen Wilsonbekwaamheid Curatele, bewind en mentorschap 16 7 Gezondheidspatronen van Gordon 18 8 Ethiek en gezondheidszorg 20 9 De presentatie Evaluatie Reflectie Transfer De competenties Met dank aan Bibliografie 26 2

3 Inleiding Deze scriptie in het kader van mijn afstuderen in de Verpleegkunde op kwalificatie niveau 4 bij het ROC in Tilburg is geen standaard verpleegkundig werk. Het is een verpleegkundige scriptie die ook veel raakvlakken met de ethiek en mensenrechten heeft. Naar schatting krijgen jaarlijks meer dan ouderen in Nederland te maken met ouderenmishandeling. Ouderenmishandeling is een relatief onbekend maatschappelijk probleem waar nog steeds een taboe op rust. Vaak zijn bewuste mishandeling, seksueel misbruik en financiële uitbuiting in het spel. Vaak gaat het om uit de hand gelopen mantelzorg. In ruim driekwart van de gevallen is ouderenmishandeling gericht op vrouwen rond de tachtig jaar 1. Plegers zijn vooral familieleden, met name partners, kinderen, kleinkinderen, neven en nichten. Volgens onderzoek zouden ongeveer ouderen in Brabant in meer of mindere mate te maken hebben met de verschillende verschijningsvormen van ouderenmishandeling. Volgens de statistieken stijgt dit aantal in 2030 tot ouderen die mishandeld worden 2. Bij dementerende ouderen ligt dit aantal hoger, ongeveer 30%. De oorzaak ligt vaak in het ontsporen van de zorg rondom een oudere door onkunde, wanhoop en of persoonlijke problemen van de pleger. De titel van dit werkstuk luidt dan delen we de pijn naar de liedtekst van A. May. Ik wil alles met je delen, ik wil alles voor je zijn, en als jij je durft te geven, dan delen we de pijn: hier spreekt volgens mij uit dat er sprake van een onderlinge relatie moet zijn wil je de ander helpen. Er spreekt zorg uit, zorg voor je zelf maar ook zorg voor je naaste. Maar stelt ook eisen aan jezelf, ze moet het lijden van de ander kúnnen en wíllen zien maar ook dat er sprake is van een mate van wederkerige vraagstelling, ik help jou maar je moet ook jezelf willen helpen. Om die rol en de titel kracht bij te zetten ga ik in deze scriptie in op de rol van de verpleegkundige ten aanzien van de zorgvrager of slachtoffer van mishandeling. Mishandeling roept een gevoel van opzettelijkheid op, hetgeen soms niet overeenstemt met de werkelijkheid. Vandaar dat GGD hart van Brabant liever spreekt van mis-be-handeling of ontspoorde zorg. Mijn belangstelling voor de ethische kant van ons werk kwam tijdens mijn verpleegkunde opleiding steeds duidelijker naar voren. Mogelijk ligt de basis hiervoor in mijn studie theologie. Waarbij de mens in relatie tot elkaar in religieus perspectief vraagt om een heldere ethiek om een goed leven te kunnen leiden. Daarom heb ik gekozen voor de volgende probleemstelling voor mijn scriptie. Is ouderen mishandeling een noodkreet om hulp van de mantelzorger of professional? Door het gestaag groeiende aantal meldingen van ouderen mishandeling en de groeiende vergrijzing in onze maatschappij heeft mijns inziens het onderwerp een grote actuele waarde en is hierdoor een groeiend probleem. Ik realiseer mij dat ik, door de beladenheid van het onderwerp geen eenvoudig onderwerp heb gekozen. Echter door de loop van mijn stage bij Thebe thuiszorg begreep ik dat het mishandelen of liever mis-be-handelen van ouderen een probleem is. Met name het omgaan met immers is er geen pasklaar antwoord op. Ook voor het slachtoffer en pleger laat dit probleem zich niet makkelijk oplossen. Door gevoelens van schaamte, loyaliteit aan de pleger en afhankelijkheid van het slachtoffer worden er maar weinig meldingen gedaan. Mijn scriptie zal ik beginnen met in het eerste hoofdstukken de begrippen rondom ouderen mishandeling te verduidelijken. Wat is het? En wat zijn de symptomen? Wat kun je er mogelijk tegen doen? Na verheldering van deze begrippen moet duidelijk zijn waar ouderenmishandeling en de verschillende vormen van mishandeling en ouderenmishandeling zich bevinden. Daarna wil ik de mogelijk de te ondernemen stappen en juridische aspecten van een ingrijpen verduidelijken. Het juridische kader en het ethische kader komen in dit hoofdstuk aan bod. En tot slot hoe de verpleegkundige en ouderenmishandeling zich verhouden tot kwaliteitszorg in relatie tot het ontwikkelen van een gezondere verstandhouding tussen de pleger en het slachtoffer. In de evaluatie treft men de meer persoonlijke noten aan. 1 Brochure ouderenmishandeling NIZW 2 Cornijs ea

4 Vincent Sterring, verpleegkundige io. 4

5 1. WAT IS OUDERENMISHANDELING 1.1 Definitie ouderenmishandeling Onder mishandeling van een oudere persoon (iemand van 55 jaar of ouder)wordt verstaan: Al het handelen of het nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke of professionele relatie met de oudere staan, waardoor de oudere persoon (herhaaldelijk) lichamelijke en/of psychische en/of materiële schade lijdt, dan wel vermoedelijk lijden zal, en waarbij van de kant van de oudere sprake is ven een vorm van gedeeltelijke of volledige afhankelijkheid Het ontstaan van ouderenmishandeling We kunnen een onderscheid maken tussen gedrag dat voorkomt uit onmacht en gedrag dat plaats vind vanuit een berekenende houding en gedrag dat op sociaal culturele gronden plaats vind. Uiteraard zijn niet alle situaties van ouderenmishandeling precies een van de drie onder te brengen. Ook ontspoorde zorg kan een culturele achtergrond hebben en opzettelijke mishandeling voortkomt uit ontspoorde zorg. Ouderenmishandeling vind vaak plaats in een context van persoonlijke problemen bijvoorbeeld alcohol en drugs problematiek maar bijvoorbeeld omdat geweld als uitingsvorm in de familie reeds voorkomt. Men heeft bijvoorbeeld geen adequate manieren van omgaan met frustratie of conflicten geleerd. Hieronder ga ik in op de verschillende vormen van ouderenmishandeling vanuit de benoemde verschijningsvormen Drie vormen van ouderen mishandeling opzettelijke mishandeling In het ergste geval is de dader zich bewust van zijn handelen en zich tevens bewust van de gevolgen van diens handelen of het nalaten van handelen. Soms is het verdriet van het slachtoffer het doel van de dader, maar er kan ook sprake zijn van onverschilligheid over de toegebrachte schade. Boosheid om wat vroeger is voorgevallen is wordt verrekend, er wordt wrak genomen. Ook kan het zijn dat de dader een persoonlijkheidsstoornis heeft. Hierdoor kan hij/ zij plezier beleven aan het mishandelen. Ook kan persoonlijk gewin een reden zijn. Dit kan samen gaan met verslavingsproblematiek, waarbij op kosten van het slachtoffer de kosten worden betaald ontspoorde zorg Een kenmerk van ouderenmishandeling is het vaak ontbreken van opzet of moedwil. In de meeste gevallen zijn zowel de mantelzorger als de oudere slachtoffer van deze situatie. Het gebeurt uit onmacht, onkunde of onwetendheid. De zorg kan te zwaar worden, door achteruitgang van de cliënt of omdat de zorgende partner steeds meer overbelast raakt. Degene die het slachtoffer tekort doet kan zwaar gebukt gaan onder schuldgevoel. Veel overbelaste mantelzorgers zijn zich bewust van de grensoverschrijding. Ze kunnen het negatieve gedrag niet zomaar laten, ze voelen zich in een hoek gedreven en weten niet meer hoe het anders kan. Voor een voorbeeld verwijs ik naar de casus in hoofdstuk culturele factoren Ik betracht enige voorzichtigheid bij het aanstippen van dit onderwerp. Vanuit sociaal historisch oogpunt hebben allochtone Nederlanders een hardere houding en wederzijdse bejegening. Doordat in patriarchale samenlevingen de vrouw het onderspit delft moeten vrouwen vaker ploeteren om de eindjes aan elkaar te knopen, zelfredzaam te zijn en een gezin draaiende te houden. Vrouwen krijgen op jonge leeftijd vaak kinderen vaak meer dan ze willen. Aangezien vaders komen een gaan naar believen, of buitenhuis hun verantwoordelijkheden hebben staan vrouwen er ook vaak alleen voor. Daardoor kunnen ze de neiging hebben autoritair op te treden 4. In de Somalische cultuur heeft de vrouw de plicht de huwelijkse staat te laten consumeren wanneer het de man uit komt. Dat wordt uit gelegd dat de man het recht op seks met zijn vrouw heeft. Met uitzondering van de maandelijkse stonde zal doorgaans een vrouw hieraan voldoen. Mij staat een verhaal bij van mijn moeder die het volgende verhaal eens vertelde: toen er een Somalische vrouw eens geweigerd had om seks met haar man te hebben (immers ze was 3 Stop ouderenmishandeling, pp 2 4 In de wachtkamer van de dood pp.212 5

6 anderhalve week tevoren bevallen) heeft de echtgenoot gevraagd aan zijn broers en neven te vrouw te temmen. De vrouw werd herhaaldelijk verkracht en geslagen tot zij welwillend was ten opzichte van haar man. Nu gaat dit niet precies over ouderen mishandeling maar het huwelijks recht van de man blijft wel in de jaren staan. Alleen de luwte van zijn eigen jaren doet dat recht afzwakken. Bij chinezen is bezit niet particulier, maar gemeenschappelijk 5. Dat houdt in dat bezittingen aan de gehele familie toekomen en daar ook aanspraak kan maken. In de video achter gesloten deuren gebruikt men dát uitgangspunt om een casus te beschrijven. Een zoon haalt de spullen uit zijn moeders huis. Ook wordt er regelmatig geld gepind terwijl de zoon een dure auto rijdt en regelmatig geld uitgeeft. In onze cultuur zou dit ongehoord zijn, je neemt niet zomaar spullen weg! Het zou in onze samenleving als uitbuiting kunnen worden beschouwd. De vraag is dan natuurlijk of je de culturele achtergronden intact dient te laten of niet, maar dat is een discussie waar ik mij niet aan waag in dit werkstuk mogelijke achtergronden Hieronder staan een aantal mogelijke achtergronden waarom een mantelzorger zou over gaan tot mishandeling of verwaarlozing. Toegenomen afhankelijkheid; Grote (over-) belasting van de centrale verzorger; Er is geen aanvullende hulp of Er is financiële of emotionele problematiek Bij een gezinslid. Sociaal isolement Loyaliteitsgevoelens voor de dader Machtsverschuivingen (bijv. een kind moet gaan zorgen voor de ouder, die vroeger voor hem/ haar zorgde) Dementie bij de oudere en gebrek van kennis over het ziekteproces Een voorgeschiedenis van geweld (in de familie) Problemen bij de dader zoals alcohol, drugs of gokken of financiële-, relationele- of psychische problemen Enzovoort 1.3 Risicogroepen Cliënten boven de 55 jaar lopen een verhoogd risico om mishandeld of misbruikt te worden wanneer er sprake is van een chronische aandoening. Echter ook het bereiken van een hoge leeftijd of alleen komen te staan (na overlijden van een partner) kan als risicofactor worden benoemd, dit hangt samen met de mate van afhankelijkheid van de oudere. hieronder een opsomming van de risicogroepen: o Ouderen met probleemgedrag boven de 65 jaar zijn oa.: ouderen die lijden aan vroegtijdige dementie (6%van de ouderen is dementerend), CVApatiënten, chronische zieken, chronische psychiatrische patiënten, ouderen met verstandelijke beperking of handicap, niet chronische psychiatrische patiënten, (depressiviteit, gedragsstoornissen, angststoornissen ed), Als extra risico groep worden cliënten met een hoge leeftijd genoemd (hoe afhankelijker des te groter de kans op mishandeling), Ouderen in een overgangssituatie zoals na het overlijden van een partner, verhuizing, opname in verzorgingshuis. Alleen wonende ouderen worden minder vaak mishandelt dan ouderen die samenwonen. 1.4 Zes vormen van ouderenmishandeling 5 Casus; Achter gesloten deuren, video 6

7 Er zijn zes vormen van ouderenmishandeling. Vaak komt echter een combinatie van onderstaande vormen voor: Lichamelijke mishandeling Slaan, schoppen, krabben, knijpen, aan de haren trekken, duwen, snijden, brandwonden maken, vastbinden, de mond afplakken of drogeren met medicijnen. Psychische mishandeling Schelden, dreigen (met uithuisplaatsing), pesten, intimideren, treiteren, vernederen, zelfgevoel ondermijnen of de oudere psychisch onder druk zetten. Verwaarlozing Niet voor voldoende voedsel, drinken, persoonlijke of huiselijke hygiëne zorgen, niet voldoende emotionele zorg, aandacht liefde en respect bieden. Seksueel misbruik Seksuele handelingen verrichten met of in het bijzijn van de oudere die door de oudere niet worden gewenst. Financiële uitbuiting Geld stelen, waardevolle spullen meenemen of omruilen, met een bankpas geld voor zichzelf pinnen, beloven rekeningen te betalen en dat dan niet doen of afpersen. Schending van de rechten De post lezen of achterhouden, opsluiten, bezoek of telefoon verbieden, iemand nooit alleen laten of iemand onnodig eigen beslissingen onthouden. 1.5 Samenvatting In het eerste hoofdstuk van deze scriptie beschrijf ik wat ouderen mishandeling is. Het uitgangspunt van de stelling is de ingang om de oorzaken, de risicogroepen en de verschillende verschijningsvormen van ouderenmishandeling te beschrijven. de verschijningsvormen zijn lichamelijke mishandeling, psychische mishandeling, verwaarlozing, seksueel misbruik, financiële uitbuiting en schenden van rechten. 7

8 2. WAT TE DOEN BIJ OUDERENMISHANDELING 2.1 Wat doet u wanneer u te maken krijgt met een vermoeden van ouderenmishandeling? Er zijn doorgaans drie momenten waarbij de verpleegkundige in aanraking komt met ouderenmishandeling; er wordt tevoren gemeld dat er sprake is van mishandeling of er ontstaat een vermoeden tijdens een intake gesprek dat er sprake van mishandeling is of ten derde er is sprake van mishandeling en tijdens de zorgverlening komt men hier achter. Belangrijkste in alle gevallen is te komen tot het maken van bewuste keuzes in het begeleidingsproces en je tevens af te vragen of jij de aangewezen persoon bent om iets te ondernemen. Aan de hand van een 10 stappenplan kan je tot deze bewuste keuze komen. Dit stappenplan wordt later behandeld. 2.2 Signalen die mogelijk op ouderenmishandeling wijzen Meestal staan ze niet op zich zelf en is het een combinatie van signalen. De context van de signalen is belangrijk; is er combinatie van signalen, is er sprake van een risicosituatie? Verder is het zo dat de signalen niet naar de verschillende verschijningsvormen zijn in te delen. Bepaalde signalen kunnen bij meerdere verschijningsvormen voorkomen. Iemand die een blauw oog heeft hoeft niet perse geslagen te zijn maar kan bijvoorbeeld door verwaarlozing ( alleen achter gelaten te zijn ) zijn gevallen oid. Soms kunnen sommige gebeurtenissen in de praktijk voorkomen die niks met mishandeling te maken hebben. Soms worden signalen ook niet afgegeven, maar is er wel sprake van ouderenmishandeling. Bij het signaleren is het met name belangrijk dat mensen die regelmatig met ouderen werken een gevoeligheid ontwikkelen voor het herkennen van situaties die afwijken van het normale. Hiervoor is het belangrijk de volgende vormen van ouderenmishandeling te kennen. Een andere collega van Pearl heeft tijdens het wassen tegen een bewoonster gezegd dat haar kut stinkt. Die mevrouw was daar erg overstuur van en heeft het huilend tegen een andere verzorgster verteld. Deze heeft haar collega daarop aan gesproken. Die ontkende alles. Vervolgens is ze naar de bewoonster toegegaan en heeft haar flink de les gegeven. Die houdt voortaan wel haar mond, zegt Pearl. Fragment uit in de wachtkamer van de dood, Anne Mei The, Hoe gebruik je deze lijst? Onderstaande lijst is geen checklist, die naast een vermoeden van ouderenmishandeling gelegd kan worden om te beoordelen of er sprake is van ouderenmishandeling. Gebruik de lijst als indicatie van mogelijke signalen om op te letten. Ga na of meerdere signalen naast elkaar voorkomen. Maar neem het één signaal is geen signaal beginsel niet te letterlijk. Soms is er wel degelijk slechts een enkel signaal. De lijst is niet uitputtend. Er kunnen ook andere signalen zijn en signalen die bij één vorm van mishandeling zijn genoemd kunnen ook wijzen op andere vormen. Ga er in eerste instantie van uit dat er geen moedwil in het spel is; zie beiden als slachtoffer. Beide personen hebben hulp nodig. Algemeen, Schichtig gedrag, teruggetrokken gedrag, Angstvallig binnen blijven, De klant niet alleen kunnen spreken, Verandering in gedrag, plotseling niets meer zeggen, contact vermijden, Verandering van gedrag of onwel worden als de pleger binnenkomt, Bedekte toespelingen door de oudere als de dader/pleger/familie er niet is. Sociale signalen, Bezoek wordt geweerd, Ruzie in bijzijn van hulpverleners, zichtbare spanning binnen de familie, Familie weigert de nodige hulp, Buren vertellen dat zij geschreeuw horen of zien dat de oudere ruw behandeld wordt. Lichamelijk, Blauwe plekken, snij-, schaaf-, of brandwonden, zwellingen, kneuzingen, botbreuken, Striemen op het lichaam ( van bijv. vastbinden), Versuffing en apathie als gevolg van 8

9 overdosering medicijnen, Verhoogde bloeddruk of hartkloppingen, Zelfverminking, De oudere of verzorger geeft onsamenhangende en tegenstrijdige verklaringen van lichamelijke verwondingen. Psychisch, Onverklaarbare angst, woede of verdriet, Verwardheid, schuchterheid, weinig reactie, Overdreven schrikreacties bij plotselinge geluiden of gebeurtenissen, Depressiviteit, moedeloosheid, Slaapproblemen, eetproblemen, Minder actief worden, apathie, Vraag naar medicatie, Wantrouwen, Uiten van suïcidegedachten door de oudere. Signalen van lichamelijke verwaarlozing, Ondervoeding, uitdroging, Een slechte persoonlijke hygiëne, Stank van bijvoorbeeld urine, feces in huis of op de persoon, Doorligwonden of andere onverzorgde wonden, Sterke lichamelijke achteruitgang, Plotselinge vermagering, Lichamelijke schade of gedragsverandering door slechte medicatietoediening, Geen of onvoldoende eten of drinken in huis, Ontbreken van goede of passende kleding, Vervuiling van zichzelf en/of kleding en/of huis. Signalen van psychische verwaarlozing, Depressie, Frustratie, Apathie, Klampgedrag, De verzorger toont zich onverschillig voor het wel en wee van de oudere, Verdriet, Wanhoop, Woede, Slaap en eetproblemen. Financiële uitbuiting, Plotselinge of onverklaarbare geldopnames bij de bank, Weigeren van informatie over financiële situatie, Grote belangstelling van familie voor geld of bezittingen van de oudere, Verdwijnen van waardevolle spullen uit huis, Onvoldoende voorzieningen in huis, Onverklaarbaar tekort aan geld, Ontstaan van schulden, huurachterstand. Seksueel misbruik, Beschadiging of irritatie aan de borsten, genitaliën of anus, terugkerende genitale of rectale infecties, aantreffen vreemde voorwerpen in vagina of rectum, Bloedvlekken in kleding of beddengoed, Moeite met zitten of lopen, Geslachtsziekten, Kneuzingen aan de binnenkant van de dijen, Onrustig of bang bij ontkleden of wassen, Nachtmerries, slaapproblemen, Angst voor (intern) lichamelijk onderzoek, Plotselinge verwardheid, depressie, angst, Gesprek op seksuele onderwerpen brengen. Schending van de grondrechten, Deuren zijn op slot, Overname van zaken die iemand best zelf kan, Geen kennis van persoonlijk post, Geen toegang van vrienden of bekenden, Geen toestemming het huis te verlaten of zich vrij te bewegen, Geen privacy bij bezoek, Geen zelfbeschikking bijvoorbeeld in dagindeling. 2.4 Ik heb een vermoeden en dan: Als je een vermoeden hebt dat een oudere in jou omgeving wordt mis (be-) handeld let dan eerst op het volgende: Neem jou er is iets niet pluis gevoel serieus. Raadpleeg eerst je collega s of leidinggevende, is het hen ook opgevallen dat Trek niet te snel conclusies, onderzoek je vermoeden, maar ga in de omgeving van de oudere vragen stellen om jouw vermoeden te staven en check bij de oudere zelf. Stuur des gewenst een collega in deze zorgsituatie om een eventuele andere visie te creëren Zorg dat je inzicht in de situatie krijgt, leg een schaduw rapportage aan met data, tijden, of wat je merkt en jou bevindingen zijn. Wees hierin zo objectief mogelijk. Houdt je emoties onder controle en wees neutraal in jouw contacten, kost dit je moeite vraag om ondersteuning via een collega en neem contact op met de vertrouwenspersoon. Voor verzorgenden stopt het hier: je hebt een vermoeden, en dit kan je staven met een duidelijke rapportage, Geef jou rapportage aan je leidinggevende. Je leidinggevende is er dan van op de hoogte en vanaf dit punt neemt de organisatie het over. Vraag aan het slachtoffer of hulp wenselijk is. Benoem de hulp die van jou verwacht kan worden. En welke hulp er eventueel geboden kan worden door anderen. Ja, je moet ze leren aanpakken, knikt Veronica. Anders zijn ze je de baas. Dat doe ik ook bij mijn kinderen. Als ze niet willen luisteren, zet ik ze op het balkon. Het kan me niet schelen of het regent of vriest, dan leren ze hunstreken wel af. Leontien knikt; een bewoner die zegt dat hij niet gewassen wil worden, zet ik m als eerste onder de douche, onder een lekkere koude douche. Je moet ze leren wie de baas is. Fragment uit in de wachtkamer van de dood, Anne Mei The,

10 Breng je leidinggevende op de hoogte en bespreek wat je gaat doen en/ of welke instanties worden betrokken. Blijf in contact met je leidinggevende en collega s en zorg voor voldoende emotionele ondersteuning. Sta er voor open dat je je vergist hebt, maar ook voor de mogelijkheid dat het ernstig is. Iedere situatie is uniek en moet apart bekeken worden, aan de hand van een tien stappenplan volg je de geldende procedure binnen Thebe. 2.5 Wat maakt signaleren moeilijk het betreft een verborgen problematiek gebrek aan kennis bij de signaleerder te weinig gevoeligheid voor signalen te grote betrokkenheid van de hulpverlening (deze komt er al jaren) niet openstaan dat ouderenmishandeling voorkomt (ook in de eigen omgeving) andere waarden van de zorgverlener signalen zijn niet duidelijk angst voor de gevolgen van signaleren, liever ontkennen met weet niet wat men met die informatie moet doen Veel situaties bevinden zich op de grens, waar ligt de norm? 2.6 Tien stappenplan 6 Om duidelijk inzicht te verkrijgen in een situatie (diagnose) waar mogelijk sprake is van mishandeling is een model ontwikkeld, een zgn. tien stappenplan om je hierbij te helpen. In dit tien stappenplan word je geholpen om een doelstelling te formuleren. 1. ANALYSE SITUATIE Openstaan voor de signalen Is de situatie je duidelijk? Heb je voldoende signalen? Wat weet je van leden uit dit gezin? Wat weten collega's van je over deze oudere? Moet je nog langer observeren? ("turven")je hoeft het niet te bewijzen! 2. GEVOELENS Uiten/ bespreken van je vermoedens Hoe sta je er in qua gevoelens? Wat roept het bij je op? Met betrekking tot jezelf (bijvoorbeeld zelf meegemaakt?) o De "dader" (bijvoorbeeld ken je hem/haar?) o Het slachtoffer (bijvoorbeeld irriteert hij/zij?) o Overige gezinsleden (bijvoorbeeld zijn zij veel leuker? 3. HULPVERLENING Wat vind je dat er zou moeten gebeuren? Bijvoorbeeld hulp van ouders/ kinderen, aangifte, wel/niet melden, wat voor soort hulp? 4. ROL/ TAAKOPVATTING Vind je dat jezelf een rol hierin hebt en welke rol dan? Hoort het tot je taak? Ken je voldoende je grenzen als verpleegkundige / verzorgende en als privé-persoon? Behoort het tot de taak van een collega, bijvoorbeeld van een hoger deskundigheidsniveau? 5. DOEL VERHELDEREN Wat wil je concreet ondernemen? Bijvoorbeeld huisbezoek, wel of niet een gesprek met de klant en/of partner, doorverwijzen? Naar wie? 6 Dit protocol is gebaseerd op het protocol ouderenmishandeling en ontspoorde zorg, GGD Hart voor Brabant, 2005, en het protocol Ouderenmishandeling, Thebe Thuiszorg,

11 6. ALLEEN OF MET ANDEREN Ga je dit in je eentje doen of heb je er anderen bij nodig? Of wil je taken verdelen? Wil je anderen consulteren? 7. STRATEGIE Hoe ga je het concreet aanpakken? Bijvoorbeeld nodig je de klant/partner uit voor een gesprek, of probeer je "toevallig" in gesprek te raken? Waar en Hoe? 8. INLEVEN/BENOEMEN Wat lijkt je moeilijk? (ook in het te volgen "beleid") 9. DOORPRATEN/ OEFENEN Hoe ga je met deze moeilijke aspecten om? Consulteer je iemand? Oefen je een gesprek van tevoren, bijvoorbeeld met een collega? 10. SYNTHESE/CONCLUSIE Wat betekent een en ander voor je aanpak? Moet je het juist wel doen ("het valt mee") of juist niet (het is nog te moeilijk om te hanteren)? 2.7 samenvatting Bij het nemen van interventies, welke voorbehouden zijn aan de verpleegkundige, onderneem je een aantal stappen. In het voortraject, het daadwerkelijk signaleren van mishandeling van een oudere, heeft de huishoudelijk medewerker, de verzorgende of ziekenverzorgende ook een rol. Hij of zij signaleert en geeft zijn of haar vermoeden door aan de leidinggevende of expert. Dat signaleren gebeurt op 3 verschillende momenten, bij de melding, intake of tijdens de zorgverlening. Ik ga hierna in op de mogelijke signalen die de oudere geeft zoals angst, pijn, blauwe plekken of kneuzingen, verwardheid etc etc. Daarna volgt de te volgen route om ouderenmishandeling aanhangig te maken binnen het team en de leidinggevende. Er zijn factoren die het moeilijker maken om ouderenmishandeling te herkennen. Persoonlijke en professionele factoren. Schaamte, loyaliteit aan de pleger zijn persoonlijke factoren. Professionele factoren zijn het niet willen zien van mishandeling of afstomping van de zorgverlener. Tot slot van dit hoofdstuk geef ik het protocol weer zoals dat gebruikt wordt door de GGD in Tilburg en door Thebe thuiszorg. 11

12 3. INTERVENTIES BIJ OUDERENMISHANDELING 3.1 Hoe nu verder na constatering ouderenmishandeling, vermoeden van ouderenmishandeling? Neem contact op met je zorgmanager, vertrouwenspersoon of aandachtfunctionaris bespreek je onderstaande: Is continuering van de zorgverlening door huidige hulpverlener mogelijk en is begeleiding gewenst? Bespreek deze vraag met je zorgmanager. Constatering van ouderenmishandeling, vermoeden van ouderenmishandeling en/of ouderenmishandeling moet worden gemeld bij het meldpunt Huiselijk Geweld. Ook wanneer de klant niet op de hoogte is. Bespreek de melding vooraf met je zorgmanager, aandachtsfunctionaris of vertrouwenspersoon. 3.2 Interventies bij vermoedelijke mis-be-handeling Ik vraag wat er precies is gebeurd. Christa heeft gezien dat Leontien mevrouw Grasberg aan haar haar omhoog trok en vervolgens twee keer in haar gezicht spuugde. Of beter; terugspuugde. Want mevrouw Grasberg begon met spugen. Dat doet ze bij alle verzorgenden. Christa was erbij. Zij vroeg aan Leontien: waar ben je mee bezig? Leontien zou hebben gezegd: je gaat het toch niet opnemen voor een witte? Leontien ging er van uit dat Christa niks zou zeggen, weet Darah. Maar Christa was klaarblijkelijk zo geschrokken dat ze het aan iemand kwijt moest. Ze heeft Justine gebeld en het haar vertelt. Justine heeft het vervolgens tegen Anna gezegd. Niet om te klikken, zegt Darah erbij. Maar om Anna te waarschuwen, dat ze Leontien in de gaten moest houden. Nu zijn Christa en Justine de pineut, verteld Darah. Ze worden door een aantal collega s genegeerd. Surinamers mogen elkaar niet verraden, legt Darah uit. Zoiets doe je niet. Fragment uit in de wachtkamer van de dood, Anne Mei The,2005. Je wordt geleid door een er-is-iets-niet-pluis-gevoel, bespreek je gevoel met een collega en zoek naar fysiek bewijs om jouw niet pluis gevoel te staven. Als je denkt bewijs te hebben, ook van andere collega s maak je bevindingen bekend in het team en leidinggevende. Hierdoor draag je nooit alleen de verantwoordelijkheid en ben je breed gesteund door je team en leidinggevende. Mocht er een incident plaatsvinden, dan is het essentieel om een goed en zorgvuldig dossier op te gaan bouwen. Dit geldt vooral voor ernstige situaties, maar ook voor de minder ernstige gebeurtenissen. Immers een veelvuldige herhaling van minder ernstige gebeurtenissen is ook een ernstig feit. Het dossier is met name belangrijk in het geval er een interventieprocedure opgestart gaat worden via juridische wegen. Deze zorgvuldigheid en alle genomen stappen moeten in het dossier terug te vinden zijn. De beschrijving van de aanpak van het probleem aangevuld met alle schriftelijke correspondentie met de klant en eventueel ingeschakelde externen bied een goede basis voor toetsing. Daarnaast kan het opgebouwde dossier van onschatbare waarde zijn bij de verdediging in klachtenprocedures van bijvoorbeeld de pleger. Neem tijd om het bespreekbaar maken van mogelijke mishandeling, vaak door het alleen bespreekbaar maken, zodat bijvoorbeeld de pleger weet dat het gesignaleerd is, is voldoende om het te laten stoppen. Vermijdt het gebruik van het woord ouderenmishandeling, dit komt erg bedreigend over. Hierdoor kunnen mensen dichtklappen of indien er geen sprake is van ouderenmishandeling, zich onheus behandeld voelen. Probeer mogelijke knelpunten in de zorgverlening op te lossen bijvoorbeeld door zorguitbreiding aan te vragen of dagopvang oid. 3.3 Mogelijke begeleiding Vanwege schaamtegevoel, loyaliteitsgevoelens voor de dader, dementie, toegenomen afhankelijkheid, machtsverschuivingen en een geschiedenis van geweld in de familie wordt er bijna nooit voor uit gekomen en melding gedaan van ouderenmishandeling. Met andere woorden het is 12

13 moeilijk bij ouderenmishandeling een goede therapie te geven, of te begeleiden. Het grootste belang ligt daarom bij de verpleegkundige als hulpverlener. De hulpverlener moet goed kunnen signaleren en ook tact hebben tijdens het bespreken van bepaalde vermoedens bij ouderenmishandeling. Tact heb je nodig omdat ouderenmishandeling nogal in de taboe sfeer verkeert. Maar wat dan wel? De thuiszorg kan proberen een ingang te vinden bij de familie, meer of andere zorg bieden, steun zoeken bij collega s en overleggen met de huisarts. De huisarts kan een praatje gaan maken en als bijvoorbeeld een overbelaste mantelzorger zijn partner slaat, omdat hij haar s-nachts wakker houdt, slaap medicatie voorschrijven. De huisarts en eigenlijk meer hulpverleners kunnen elkaar om raad vragen en de betrokkenen helpen. De thuiszorg, GGZ, de GGD s, CIZ, slachtofferhulp en CAD, de politie sociaal maatschappelijk werk en het meldpunt ouderenmishandeling, al deze organisaties kunnen de betrokkenen bijstaan en advies geven, zonder iemand af te wijzen en direct een schuldige aan te wijzen. Ook kan bij relatie problemen een relatietherapeut raadplegen of een assertiviteitstraining aanbieden. Voor deze laatste kan men terecht bij een gezins- of relatie counselor. Grijp niet te snel naar juridische middelen want deze maatregelen hebben vaak verstrekkende gevolgen en leiden meestal tot het verbreken van de familieband. Men dient binnen teamverband of na raadplegen van andere hulpverleningsinstanties eerst te bekijken of met reguliere hulpverlening de situatie verbeterd kan worden. Tijdens de gesprekken die je voert met de cliënt of pleger kun je wel de financiële situatie benoemen: wie beheert het geld, heeft cliënt schulden, is er voldoende geld voor aanschaf van de levensbehoeften ed. Of je kunt ook de relatie tussen de vermoedelijke dader bespreken; wat voor soort relatie is het? En hoe vaak komt deze langs (als deze er niet in woont) heeft de vermoedelijke dader problemen en welke zijn dat? Bespreek, alleen als dat kan en de cliënt hiervoor openstaat, de aard van de mishandeling, hoe vaak het gebeurt en zijn er al andere hulpverleners betrokken? Schrijf je bevindingen op in je schaduw rapportage. Trek niet te snel conclusies. Ga na of er werkelijk sprake is van ouderenmishandeling. Als het goed is onderzocht, wees er dan van bewust dat door vragen en acties je ingrijpt in een bestaande problematische situatie. Ga niet solistisch te werk, maar raadpleeg collega s, leidinggevende, huisarts en eventuele andere hulpverleners. Houdt je beroepsgeheim in de gaten, bespreek daarom je casus (zo mogelijk) anoniem! 3.4 samenvatting Als er vervolgens daadwerkelijk interventies plaatsvinden is het belangrijk om de mogelijke gevolgen van je handelen te overzien. Dit hoofdstuk gaat in op de mogelijkheden en de gevolgen van het doen van interventies. Eerst ga ik in op welke stappen er genomen kunnen worden. Ik geef hier tips om een zo volledig mogelijk beeld te formuleren bijvoorbeeld door het aanleggen van een schaduwrapportage, welke rol de leidinggevende heeft en je collega s. Dit alles hoort nog in het voortraject van ingrijpen in een situatie. Ik ga daarna in op de interventies zelf zoals het bespreekbaar maken van de problematiek die je waarneemt zonder het woord ouderenmishandeling zelf te gebruiken. Tot slot plaats ik onze interventie in multidisciplinair kader. Het nemen van interventies is nimmer een soloactie van de verpleegkundige of de thuiszorg. Huisarts en maatschappelijk werk hebben hier ook een rol in volgens mij. 13

14 4 Preventie en AIV 4.1 Voorlichting Goede voorlichting is prima preventie maar biedt geen pasklare antwoorden. Iedere situatie is uniek. Het is wel belangrijk om een concrete zorgvraag te kunnen vernemen alvorens men overgaat op het geven van gezondheidsvoorlichting. Men kan dan bijvoorbeeld al aanvang nemen bij het geven van voorlichting en scholing. Scholing van mantelzorgers is een belangrijke bijdrage in het voorkomen van het ontsporen van de zorg of het laten ophouden ervan. In de regio Tilburg geeft Thebe thuiszorg zogenaamde mantelzorgcursussen. De cursus geeft handige tips en handreikingen om de dementerende naaste verantwoordt te ondersteunen in bijvoorbeeld de ADL. Daarnaast maak je kennis met lotgenoten. Hierdoor is de mantelzorger in staat om haar gevoelens van onmacht te ventileren. Ook geeft deze cursus ondersteuning en voorlichting over mogelijk wegen om zorguitbreiding aan te vragen of het inschakelen van een netwerk van mantelzorgers anders dan de overbelaste zorger. Maar de verpleegkundige heeft hierin een zogenaamde snelhulp rol. Naast het geven van directe voorlichting, instructie en adviezen ten aanzien van de hulp verlening is de verpleegkundige in staat om te constateren of een huis bijvoorbeeld wel geschikt is om iemand adequaat te ondersteunen. Wellicht is het van belang om aanpassingen in huis te laten plaats vinden (drempels weg, handgrepen plaatsen, traplift ed.). De verpleegkundige is in staat via CIZ een aanvraag te doen bij de WVG, welke aanpassingen middels sociale zaken van de gemeente vergoeden. 4.2 Casus Het geven van voorlichting vind plaats volgens een stappenplan: als verpleegkundige wil je vooral de mantelzorger voorlichten, maar misschien ook kinderen, ouders, buren of andere potentiële mantelzorgers. Aan de hand van een bedachte casus wil ik graag een toepassing maken op het stappen plan hieronder volgt de casus: Meneer de Boer (68) woont op een flat samen met zijn vrouw (66) en de tekkel Woefdram. Meneer de Boer heeft gewerkt bij de spoorwegen als conducteur en is bijna 10 jaar met de VUT. Tot vorig jaar heeft mevrouw nog regelmatig op enkele poetsadressen schoongemaakt. Hier is ze mee gestopt toen ze merkte dat haar man vergeetachtig en in de war was. Op een nacht heeft hij kaartjes geknipt op haar cyclamen. De blaadjes van de cyclaam vertoonden verschillende kleine gaatjes en stempels van de conducteur. Op een nacht gaf meneer sein voor vertrek en heeft een halfuur op zijn fluitje staan blazen. Ook de zelfzorg gaat niet meer zo goed, meneer heeft regelmatig vies ondergoed aan en trekt uit zichzelf geen schone kleren aan. En als mevrouw de Boer er niets van zegt wil meneer zich eigenlijk ook niet meer wassen. Mevrouw helpt hem hierbij iedere ochtend maar meneer vind dat hij het allemaal nog best zelf kan. Meneer de Boer weet ook niet meer de volgorde van het wassen en trekt soms een schoon onderhemd aan en begint dan driftig te poetsen met een kletsnatte washand over zijn hemd. Mevrouw verliest dan wel eens haar geduld en trekt hardhandig het natte hemd weer uit. Als meneer niet snel genoeg komt staan, pakt ze hem bij zijn arm en begint dan te trekken en de sjorren tot dat hij staat. Als meneer geïrriteerd is of pijn heeft wil hij nog wel eens uithalen en zijn vrouw weg duwen. De eerste keren schrok ze hiervan, maar na een paar keer geeft ze hem een klap terug. Toen ze op een dag geen geldig plaatsbewijs kon laten zien heeft meneer haar op de galerij buitengesloten. De buurvrouw ving haar op. Op aanraden van de buurvrouw wordt de thuiszorg ingeschakeld. Ja, zegt ze snikkend tijdens een intakegesprek met de thuiszorg, die blauwe plekken kan ik niks aan doen, hij komt ook zo moeilijk staan. 4.3 Uitwerking van het stappenplan Stap 1 verzamelen van gegevens Mevrouw de Boer staat er alleen voor, ze is de hele dag samen met een mogelijk (niet vastgesteld) dementerende partner, het huishouden moet gebeuren, hij moet verzorgd worden en de hond moet ook uitgelaten worden. Haar nachten zijn kort door nachtelijke onrust. Door haar leeftijd en het niet precies weten hoe ze met meneer om moet gaan is ze ook lichamelijk minder sterk. Ze 14

15 sjort en trekt aan meneer om iets voor elkaar te krijgen en voelt zich verdrietig en boos en machteloos als ze weer en klap of duw van haar man krijgt. Tijdens het gesprek geeft ze aan dat het allemaal te veel is. Ze geeft ook aan dat het zorgen niet het ergste is maar dat ze geslagen is, op de galerij is gezet en dat hij niet begrijpt dat ze alleen het beste met hem voor heeft. Om een kort ogenblik rust te hebben neemt ze wel eens een extra rondje met de hond, maar naar de kinderen die uit de buurt wonen, naar buren of vriendinnen gaan durft ze niet meer want wie weet wat hij dan weer doet? Stap 2 Vaststellen van de voorlichtingsbehoefte Wat weet mevrouw: ze weet dat haar man dementerend is, dat heeft ze op tv wel eens gezien. Ze weet ook dat het zo niet langer gaat, ze is moe en overvraagd. Ze zou graag wel eens met iemand willen praten die haar écht begrijpt Stap 3 Vaststellen van de voorlichtingsdoelen o o o Cognitieve doelen - mevrouw geeft aan het prettig te ervaren dat zij gesteund wordt in de verzorging van haar man. - mevrouw ken het belang om was tijd en ruimte voor zichzelf te hebben Affectieve doelen - mevrouw is in staat om kritisch naar de zorg van haar man te kijken en te bepalen wat nodig is en wat niet Vaardigheden - mevrouw is in staat om gerichte vragen met betrekking tot de zorg te stellen aan de thuiszorg. Zij geeft hierbij aan wat ze moeilijk vindt en wat ze goed kan Stap 4 Vaststellen van de inhoud, de methode en het gebruik van hulpmiddelen o o o Inhoud - ik vertel waar mogelijke lotgenoten groepen zich bevinden - ik leg uit welke rol de thuiszorg kan hebben - ik vertel dat mevrouw structuur moet aanbrengen in haar dag waardoor ze tijd voor zichzelf creëert. Methode - ik maak gebruik van mondeling informatie ondersteund met folders - ik maak gebruik van motiverende voorbeelden uit de praktijk. Hulpmiddelen - folder mantelzorg van Thebe - folders over lotgenotengroepen - informatie over mantelzorg cursus van Thebe thuiszorg Stap 5 Uitvoeren van de voorlichting Ik maak een concrete afspraak, bij voorkeur in de middag omdat ik dan ruimere tijd heb. Ik stel tevoren vast dat ik voor dit gesprek een uur de tijd heb. Mocht ik meer tijd nodig hebben kan ik een vervolg afspraak maken en ik behoud het recht om het gesprek na een uur af te breken op correcte wijze en een daadwerkelijke vervolg afspraak te maken. Daarnaast geef ik het doel van mijn gesprek weer, het komen tot een goede oplossing bij de zorg van meneer. Dit helpt mevrouw om gerichte vragen te stellen en zich voor te bereiden op het gesprek. Ik maak gebruik van het samenwerkingsmodel 7 dat ervan uitgaat dat de persoon met wie ik spreek een eigen verantwoordelijkheid heeft en voelt en voor de oplossingen die ik aandraag. Ik maak daarnaast gebruik van het gespreksmodel van Rogers dat uitgaat van het beleven en ervaringsproces van de informatievrager 8. Ik zorg ervoor dat mevrouw op haar gemak is, ik kan een eventueel minder 7 Psychologische gespreksvoering, pp Psychologische gespreksvoering, pp

16 moeilijk gespreksonderwerp als ingang gebruiken. Tijdens het gesprek spreek ik uit dat ik vermoed dat zij een sterk plichtgevoel heeft. Ze moet overal voor zorgen in huis, haar man, de hond, het huishouden, gezellige huisvrouw, het iedereen naar de zin maken. Toch zitten er barstjes in haar overtuiging. Ik heb de irritatie gemerkt naar haar man, de wanhoop als ze uit dat ze weinig tijd meer voor zichzelf heeft. Door het toepassen van nuancerende vaardigheden (doorvragen, concretiseren en samenvatten) tijdens het gesprek ben ik in staat om duidelijk te maken dat hulp écht nodig is. Na dat ik mogelijke problemen aan de orde heb gebracht wil ik de problemen concretiseren in twee subdoelen; 1, gebrek aan kennis over de verpleging van haar echtgenoot, 2 te weinig tijd en zorg voor zichzelf. Ik stel voor om mevrouw te ondersteunen in de zorg van haar man door het aanvragen van een indicatie van het CIZ zodat hij door ons gedoucht wordt door de weeks. Daarnaast stel ik voor om haar man gedurende twee dagdelen in de week naar de dagopvang te verwijzen. Ik laat daar de folder dagopvang zien, op een van de foto s zit een klein groepje oudere mensen aan tafel en ze aarzelt. Als ik haar aarzeling zie, stel ik voor om eerst een keer te gaan kijken, met z n tweeën. Ik stel voor dat ik zorg voor een afspraak met de dagopvang. Dat vindt ze een goed idee. Maar ik stel ook criteria aan mevrouw, ik vraag haar om een liefhebberij op te pakken op één van de dagdelen dat haar man er niet is. Als tweede criterium vraag ik om na een maand een evaluatie gesprek te voeren, ik prik meteen een datum. De uitvoering lijkt simpel, maar de ik ben er niet gerust op, gezien de aarzeling die mevrouw liet zien. Wat regelmatig voorkomt is dat we de ander niet naar zijn gevoelens durven vragen, wanneer hij of zij iets vertelt, maar dat we deze voor hem invullen 9. Ik besluit wel op haar - in dit geval - non-verbale uitingen van gevoel in te gaan omdat ik de ander geen gevoelens wil toeschrijven. Hoe kan ik de krachten versterken die het bereiken van het doel bevorderen? Ik neem opnieuw de situatie met mevrouw door, ze kan dus één ochtend of als ze wil zelfs twee ochtenden of middagen de deur uit; ik laat haar dit bevestigen ik probeer haar te laten zeggen dat ze dat zelf ook prettig zou vinden. Ik probeer ook de krachten die belemmerend werken te ontkrachten door haar zelf voorstellen te laten doen, koffie drinken bij een kennis of vriendin, ze kan een cursus of hobby gaan uitvoeren. Gedurende het gesprek laat ik mevrouw regelmatig bekennen of ontkennen. Ik maak haar duidelijk dat zij ook zelf de mogelijkheid heeft om activiteiten te ontplooien, iemand uit te nodigen zoals de buurvrouw, voor een kopje koffie. Mevrouw pakt het goed op en stelt voor dat ik een en ander in gang ga zetten. Ik vraag tot slot hoe mevrouw het gesprek heeft ervaren; ze heeft voor het eerst in meer dan een jaar een écht gesprek gehad, zegt ze. Ze heeft haar hart kunnen luchten en er zijn oplossingen onderweg. Mevrouw geeft aan dat ze het een prettig gesprek vond en hoopt dat alles nu goed komt Stap 6 Evaluatie Een maand later heb ik met mevrouw een gesprek om de situatie nog eens door te nemen. Ik vat kort de oude situatie samen en vraag hoe het nu is. Meneer gaat met de taxi nu één ochtend en één middag naar het verzorgingshuis waar het activiteitencentrum zit. Meneer heeft het er redelijk naar zijn zin, er heen gaan is soms een probleem immers de treinen kunnen dan niet op tijd rijden, maar als meneer er eenmaal is gaat het goed. Mevrouw geeft aan dat ze één ochtend gebruikt voor het huishouden en de middag om te bridgen. Via de buurvrouw heeft ze kennisgemaakt met dit kaartgezelschap en hoewel ze de spelregels nog niet helemaal kent vindt ze het leuk om eens iets nieuws te doen. Ze oogt meer ontspannen. Ook verteld ze dat het prettig is dat de thuiszorg langs komt om te helpen bij de douchebeurt. In het begin was het wat moeilijk, al die nieuwe mensen en de administratie viel haar ook niet mee. Maar ze krijgt hierbij hulp van de buurvrouw. Ik stel vast dat beide doelen die mevrouw heeft gesteld behaald zijn. Ze geeft me gelijk, ze verteld aan dat ze zich nu stom voelt dat ze niet eerder om hulp heeft gevraagd maar ja, hoe kon ik dat nu weten? zegt ze met een scheef lachje. Ik prik opnieuw een evaluatie maar nu voor over zes maanden. Op die manier kunnen we eventuele doelen bijstellen of andere formuleren. Productevaluatie: - Ik heb mevrouw zelf kunnen laten vertellen waar de zorg rond haar man het meest moeilijk werd. - ik heb mevrouw zinvolle voorlichting kunnen geven - Ik heb haar laten vertellen waar zij zelf behoefte aan had. 9 Elementaire sociale vaardigheden, pp

17 - De mishandeling is gestopt - Meneer krijgt goede zorg, heeft een warme, liefdevolle en respectvolle omgeving Procesevaluatie - mevrouw kreeg zinvolle informatie middels gesprek en folder materiaal - Ik heb het gesprek geëvalueerd - Ik heb concrete afspraken kunnen maken - Meneer krijgt goede zorg Stap 7 Afsluiten van de zorg Als de zorg goed op de rails staat en ik opnieuw een gesprek na zes maanden met mevrouw heb gehad besluit ik dat ik het dossier over deze situatie afsluit. Mevrouw mag bij problemen altijd contact opnemen, maar mag ook de verzorgenden aanspreken die haar man komen helpen. 4.4 Samenvatting Welke rol heeft AIV in dit geheel? Goede voorlichting is prima preventie maar biedt geen pasklare antwoorden. Iedere situatie is uniek. Stel ik in het begin van dit hoofdstuk. Maar kan een duidelijke houvast bieden. Ik beschrijf een casus en de te nemen stappen om in een gespreksvorm een oplossing te bieden bij ouderenmishandeling of ontspoorde zorg. Middels stappen probeer ik de casus uit te werken om tot een bevredigend antwoord te komen op mis-be-handeling. Uitgangspunt van deze vorm is dat er een oplossing geboden wordt en de mishandeling stopt. 17

18 5 De gevolgen Als betrokken wel geholpen willen worden, dan krijgt de oudere die slachtoffer is en veilige respectvolle omgeving, dat is het doel wat uiteindelijk behaald moet worden. Echter als betrokkenen niet geholpen willen worden, men ontkent het, men gooit de deur dicht, dan blijft de situatie doorgaan, of de situatie verslechtert en kan escaleren. Men heeft drie opties, men kan zo goed en kwaad als het gaat hulp blijven bieden met betrekking tot bijvoorbeeld ADL of huishoudelijke zorg, zodat er in ieder geval een voet tussen de deur blijft. Men kan de hele zaak vergeten en negeren of men kan besluiten om de hulpverlening te forceren. Om de hulpverlening te forceren heeft men bewijzen nodig. Immers de wils bekwaamheid van het slachtoffer is erg belangrijk en volgens de wet is toestemming van de patiënt nodig. Als het écht niets anders meer kan, dan moet er ingegrepen worden door derden ook al geeft de oudere geen toestemming of kan deze geen toestemming geven bijvoorbeeld bij dementie. Men doet aller eerst aangifte bij politie. De politie zal gestraft worden en een oplossing voor het slachtoffer zoeken. Het is raadzaam dat wanneer er een aangifte gedaan wordt om dit goed te plannen, nodig de politie uit op kantoor en doe met het gehele team aangifte in bijzijn van je leidinggevende. Beter zou het zijn wanneer de huisarts aangifte doet of tenminste hier ook bij aanwezig is. Stel de leidinggevende of de EEV-er of cliëntmanager aan als eerste aanspreekpunt en overleg de verzamelde bewijzen. 18

19 6. JURIDISCHE ASPECTEN Tot vervolging van de dader (aangifte van mishandeling), gedwongen opname van het slachtoffer, uithuisplaatsing van een meerderjarig kind (dader) en maatregelen als curatele, bewind of mentorschap dient niet snel te worden overgegaan, tenzij het slachtoffer dit zelf wenst. De gevolgen zijn vaak erg ingrijpend en de familieband kan hierdoor blijvend verbroken worden. Het is niet wenselijk juridische procedures te starten in gevallen waarin een minder ingrijpende oplossing voorhanden is, zoals het maken van afspraken met de dader of andere familieleden omtrent materiele of immateriële zaken. Bij ernstige lichamelijke mishandeling is soms crisisinterventie nodig. Afhankelijk van de ernst van de situatie en de achterliggende problematiek kan hiervoor de huisarts of de GGZ ingeschakeld worden. Soms is acute opname van het slachtoffer in een ziekenhuis of andere instelling noodzakelijk. Soms is blijvende opname van het slachtoffer in een verpleeg- of verzorgingshuis de enige mogelijkheid om de situatie te verbeteren. Dit is vaak het geval als de dader hulpverlening weigert. Daarom is het van belang dat je rechtspositie als verzorgende of verpleegkundige kent. 6.1 Wetboek In het wetboek van strafrecht wordt ouderenmishandeling omschreven als het opzettelijk toebrengen van pijn en lichamelijk letsel of het benadelen van de gezondheid. Diefstal wordt elders in het wetboek beschreven. 6.2 Verschonen Epiphany in the library, Yurica 1983 Er bestaat een wettelijke verplichting om aangifte te doen van sommige strafbare feiten. Van de verschillende vormen van ouderenmishandeling, zoals mishandeling, diefstal en belediging, is men niet verplicht aangifte te doen. Wel van verkrachting, tenzij een hulpverlener zich kan verschonen. Zowel huisartsen en verpleegkundigen hebben verschoningsrecht, verzorgenden en ziekenverzorgenden niet. Het verschoningsrecht houdt in dat men niet hoeft op te optreden als getuige in een rechtszaak en men behoeft in een politie onderzoek of in onderzoek van het openbaarministerie geen verklaring af te leggen. 6.3 Wilsonbekwaamheid In het algemeen geldt dat voor het uitvoeren van hulp (van het onderzoeken van een vermoeden tot aan het daadwerkelijke melden) de toestemming van de cliënt vereist is. Dit is op genomen in de WGBO. De cliënt heeft recht op informatie. Die heeft hij nodig om een goede keuze te maken ten aanzien van de hulpverlening. Bij iedere beslissing die de cliënt moet nemen, beoordeelt de hulpverlener of de cliënt daartoe instaat is. Blijkt een cliënt wilsonbekwaam door psychische ziekte of bij bijvoorbeeld dementie of na een CVA dan dient een vertegenwoordiger te worden gezocht. Deze is in geval van ouderenmishandeling de gesprekspartner van de hulpverlening. De hulpverlener blijft een eigen verantwoordelijkheid houden. Hij kan niet door een vertegenwoordiger gedwongen worden tot een handeling of het nalaten van handelen die hij/ zij niet juist acht. 6.4 Curatele, bewind en mentorschap In het geval van mishandeling bij financiële uitbuiting kan je verschillende stappen ondernemen. Een curatele stelling, onder bewindvoering of een wettelijk mentoraat. Deze worden schriftelijk aangevraagd bij het kantongerecht. Na invulling van de formulieren die hiervoor worden gevraagd 19

20 worden curator/ bewindvoerder/ mentor en de aanvrager uitgenodigd om tekst en uitleg te geven aan de kantonrechter. Om een correcte aanvraag te doen heb je een kopie van paspoort. ID-kaart nodig en een uittreksel gemeentelijke basisgegevens samen met het aanvraagformulier. 20

Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015

Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015 Ouderenmishandeling Workshop 15 oktober 2015 Marieke Zelissen GZ-psycholoog MetGGZ Esther Stoffers Programmaleider Huis voor de Zorg Programma vanmiddag Informatie over ouderenmishandeling Wat verstaan

Nadere informatie

Ouderenmishandeling. Relatie slachtoffer pleger

Ouderenmishandeling. Relatie slachtoffer pleger Ouderenmishandeling Naar schatting worden jaarlijks 200.000 ouderen slachtoffer van ouderenmishandeling. Ouderenmishandeling is het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een terugkerende

Nadere informatie

Ouderen. Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling. Stichting

Ouderen. Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling. Stichting Vrijwilligers en studenten tegen ouderenmishandeling Stichting Definitie ouderenmishandeling Al het handelen of nalaten van handelen jegens (geheel of gedeeltelijk) afhankelijke ouderen, door diegene(n)

Nadere informatie

Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen

Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen Gemeentelijke aanpak van ouderenmishandeling: beter begrijpen en besturen Masterclass Verwey-Jonker Instituut, 12 december 2012 Marian van der Klein & Jessica van den Toorn Lopende zaken Actieplan Ouderen

Nadere informatie

Interactieve presentatie door:

Interactieve presentatie door: Interactieve presentatie door: Even voorstellen: Annette van Delft Projectleider specialistische thema's Veilig Thuis Brabant Noordoost Akkie de Rouw-Janssens Mantelzorgmakelaar Steunpunt Mantelzorg Welzijn

Nadere informatie

Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling

Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling Bijlage 3 7. BESCHERMING TEGEN MISHANDELING EN MISBRUIK Handelen bij (vermoedens van) ouderenmishandeling Bron: De informatie achter dit tabblad is opgesteld door Lies Roeleveld, projectmedewerker Mentorschap

Nadere informatie

Ouderenmis(be)handeling. Zwijgen biedt geen uitkomst

Ouderenmis(be)handeling. Zwijgen biedt geen uitkomst Ouderenmis(be)handeling Zwijgen biedt geen uitkomst Wat is ouderenmis(be)handeling? Definitie Onder mishandeling van een ouder persoon (iemand vanaf 55 jaar) verstaan we al het handelen of nalaten van

Nadere informatie

7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling

7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK. Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling 7. BESCHERMING BIJ MISHANDELING EN MISBRUIK Handelen bij signalen van geweld in afhankelijkheidsrelaties en ouderenmishandeling Bron: De informatie achter dit tabblad is opgesteld door Lies Roeleveld,

Nadere informatie

Meldcode Ouderenmishandeling

Meldcode Ouderenmishandeling Meldcode Ouderenmishandeling Wat is ouderenmishandeling? Boven 65 jaar Blijft vaak geheim Ontspoorde mantelzorg Overbelaste mantelzorger, uit onmacht, onwetendheid Glijdende schaal van adequate zorg naar

Nadere informatie

Psychosociale klachten - schuldgevoelens - concentratiegebrek - relatieproblemen - schaamte - negatief zelfbeeld - wantrouwen - sociaal isolement

Psychosociale klachten - schuldgevoelens - concentratiegebrek - relatieproblemen - schaamte - negatief zelfbeeld - wantrouwen - sociaal isolement Signalen van huiselijk geweld Bij het gebruik van deze informatie is enige voorzichtigheid geboden. Het opmerken van één of enkele signalen betekent niet direct dat er sprake is van huiselijk geweld, een

Nadere informatie

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten?

Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Screening van oudermishandeling; wat betekent dit voor de zorgverlener en voor de samenwerking in de keten? Trudy Jacobs, Sociaal Psychiatrisch Verpleegkundige Radboudumc, afdeling geriatrie. Trudy.Jacobs@radboudumc.nl

Nadere informatie

Quiz Als mantelzorg ontspoort...

Quiz Als mantelzorg ontspoort... Quiz Als mantelzorg ontspoort... Antwoorden en toelichting De quiz Als mantelzorg ontspoort... bestaat uit tien vragen: vier basisvragen en zes extra vragen voor verdere verdieping. Bij elke vraag worden

Nadere informatie

Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling

Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling Meldcode Excellent Leven Stappenplan Ouderenmishandeling, Huiselijk geweld, Kindermishandeling Stap 1 Vermoeden van mishandeling klik hier Stap 2 Overleg Stap 3 Informatie verzamelen Stap 4 Actie Stap

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Programma 0900-1231230 050-3180011. Advies & Meldpunt kindermishandeling. Hoe Wie Tijd. Gevolgen van kindermishandeling Power point Anne 20 min

Programma 0900-1231230 050-3180011. Advies & Meldpunt kindermishandeling. Hoe Wie Tijd. Gevolgen van kindermishandeling Power point Anne 20 min 050-3180011 Programma Voorstellen Hoe Wie Tijd Anne Vogt (AMK) Advies & Meldpunt kindermishandeling 0900-1231230 Gevolgen van kindermishandeling Power point Anne 20 min Voorstellen Karen Jelier (SHG) Wat

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding

Grensoverschrijdend gedrag. Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf. Woonzorg en dagbesteding Grensoverschrijdend gedrag Sociale veiligheid binnen Lang Verblijf Woonzorg en dagbesteding Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Wat is grensoverschrijdend gedrag? 4 2.1 Verschillende vormen 5 2.2 Verschillende

Nadere informatie

Ouderenmishandeling. Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr

Ouderenmishandeling. Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr Ouderenmishandeling Adriaan van Es, huisarts IFHHRO secr Definitie al het handelen of nalaten van handelen van al degenen die in een persoonlijke en/of professionele relatie met de oudere staan, waardoor

Nadere informatie

Welzijn Ouderen. Ouderenmishandeling. Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD

Welzijn Ouderen. Ouderenmishandeling. Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD Welzijn Ouderen Ouderenmishandeling Maatschappelijke dienstverlening AMSTERDAM-NOORD Welzijn Ouderen Ouderenmishandeling Ouderenmishandeling, wat is dat? Onder mishandeling van een oudere persoon (iemand

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren

Mishandeling en seksueel. Laat het niet zomaar gebeuren Mishandeling en seksueel geweld Laat het niet zomaar gebeuren Alles over mishandeling en seksueel geweld Meldpunt Geweld, Misbruik en Kindermishandeling tel. 1712 elke werkdag van 9 tot 17 uur Dit nummer

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis

Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Woningoverval Babbeltruc Inbraak Ouderenmishandeling Voorlichtingsbijeenkomst Veilig thuis Babbeltruc: Afleidingsmanoeuvre om een diefstal ongemerkt te laten plaatsvinden

Nadere informatie

Probleemgedrag bij ouderen

Probleemgedrag bij ouderen Probleemgedrag bij ouderen Machteloos, bang of geïrriteerd. Zo kunnen medewerkers en cliënten in de thuiszorg zich voelen in situaties waarin sprake is van probleemgedrag. Bijvoorbeeld als een cliënt alleen

Nadere informatie

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang

af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang Grensoverschrijdend gedrag Klik Kinderopvang wijst alle vormen van grensoverschrijdend gedrag af. Met dit protocol, in haar handelen en in haar beleid wil Klik Kinderopvang grensoverschrijdend gedrag voorkomen

Nadere informatie

Samenvatting, informatie en verwijzingen

Samenvatting, informatie en verwijzingen HAND-OUT Samenvatting, informatie en verwijzingen In deze handout vatten we de belangrijkste informatie uit de bijeenkomst over veilig jeugdwerk samen. Deze handout is niet uitputtend en in veel gevallen

Nadere informatie

Werktitel: Kindermishandeling.signaleren vermoedens en dan?

Werktitel: Kindermishandeling.signaleren vermoedens en dan? Werktitel: Kindermishandeling.signaleren vermoedens en dan? Door: Drs. A.M.J.M. Donkers, orthopedagoog en docent bij Opleidingscentrum Speciale Onderwijszorg (Fontys/OSO) te Tilburg. Eerder werkzaam geweest

Nadere informatie

NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013. De verschilllende vormen van kindermishandeling:

NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013. De verschilllende vormen van kindermishandeling: NASLAGWERK THEMA AVOND SIGNALEREN EN PREVENTIE KINDERMISHANDELING 25 JUNI 2013 De verschilllende vormen van kindermishandeling: 1) Lichamelijke mishandeling: het toebrengen van verwondingen zoals kneuzingen,

Nadere informatie

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan

Logopedie en Kindermishandeling. Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Logopedie en Kindermishandeling Toelichting op de Meldcode en het Stappenplan Nederlandse Vereniging voor Logopedie en Foniatrie (NVLF) Juni 2009 Inleiding Omgaan met (vermoedens van) kindermishandeling

Nadere informatie

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk

Voorbeeld meldprotocol. Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld meldprotocol Preventie Seksueel Misbruik Vrijwillig Jeugdwerk Voorbeeld Meldprotocol Dit protocol beschrijft hoe je moet handelen bij situaties waarin sprake is van (vermoedens van) seksueel

Nadere informatie

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft

Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Gezinsinterventie Gezinsgesprekken voor gezinnen waarbij de ouder psychische problemen heeft Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Zorgen en vragen 1 Gezinsinterventie 2 Tien praktische

Nadere informatie

Workshop 17-11-2008. Programma. Systeemgerichte aanpak bij Ouderenmishandeling

Workshop 17-11-2008. Programma. Systeemgerichte aanpak bij Ouderenmishandeling Workshop 17-11-2008 Systeemgerichte aanpak bij Ouderenmishandeling Seaske Verbeek Theo Royers Programma Kennismaken Beeldvorming Ouderenmishandeling Systeemaanpak Casuïstiek Evaluatie Twee groepen 5,6

Nadere informatie

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

SOVOR. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling SOVOR Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Maart 2014 1 Inleiding Het bevoegd gezag van de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Roosendaal (SOVOR) overwegende dat a. SOVOR verantwoordelijk

Nadere informatie

Ouderenmis(be)handeling. meer dan lichamelijk geweld alleen. Informatiebrochure voor hulp- en dienstverleners

Ouderenmis(be)handeling. meer dan lichamelijk geweld alleen. Informatiebrochure voor hulp- en dienstverleners Ouderenmis(be)handeling meer dan lichamelijk geweld alleen Informatiebrochure voor hulp- en dienstverleners Inhoudsopgave pag. 1 Voorwoord pag. 2 Hoofdstuk 1: Informatie over ouderenmishandeling pag. 3

Nadere informatie

Meldcode Huiselijk Geweld / Ouderenmishandeling

Meldcode Huiselijk Geweld / Ouderenmishandeling Meldcode Huiselijk Geweld / Ouderenmishandeling Inleiding Naar schatting is er jaarlijks bij 200.000 ouderen boven de 65 jaar sprake van een vorm van ouderenmishandeling, bijvoorbeeld door partners, familie,

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Datum vaststelling : 12-11-2007 Eigenaar : Beleidsmedewerker Vastgesteld door : MT Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Doel meldcode Begeleiders een stappenplan

Nadere informatie

Dat als aandachtsfunctionarissen door het gemeentebestuur worden aangewezen de procesmanagers die voor de gemeente Hengelo werkzaam zijn;

Dat als aandachtsfunctionarissen door het gemeentebestuur worden aangewezen de procesmanagers die voor de gemeente Hengelo werkzaam zijn; 1 Meldcode Kindermishandeling en Huiselijk Geweld Gemeente Hengelo Het gemeentebestuur van de gemeente Hengelo, Overwegende: dat het gemeentebestuur van Hengelo het, in verband met een effectieve en zorgvuldige

Nadere informatie

Meldcode Cibap Vakschool

Meldcode Cibap Vakschool Meldcode Cibap Vakschool Breng de signalen in kaart Vraag advies aan BSS en eventueel het Steunpunt Veilig Thuis Bespreek de signalen met de student Weeg het risico op gevaar voor de student: terugkoppeling

Nadere informatie

Presentatie Huiselijk Geweld

Presentatie Huiselijk Geweld Definitie: Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke- of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd. Hieronder vallen lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging

Nadere informatie

Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Hoogeveen meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling voorlopig vastgesteld door directeur-bestuurder 9 februari 2012 instemming PGMR 8 maart 2012 definitief

Nadere informatie

Meldcode Cibap Vakschool

Meldcode Cibap Vakschool Meldcode Cibap Vakschool Breng de signalen in kaart Vraag advies aan STB/TTC en eventueel het SHG/AMK Bespreek de signalen met de student Weeg het risico op gevaar voor de student: terugkoppeling STB Melding

Nadere informatie

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele

Ouderen in veilige handen. voor Lize. 17 maart 2013 Yvonne Heygele Ouderen in veilige handen voor Lize 17 maart 2013 Yvonne Heygele Wat komt bij u op bij het begrip: ouderenmishandeling? Wat is ouderenmishandeling? Ouderenmishandeling is het handelen of het nalaten van

Nadere informatie

1 Triage aan de voordeur op basis van de binnengekomen melding

1 Triage aan de voordeur op basis van de binnengekomen melding TRIAGE-INSTRUMENT VEILIG THUIS 0.6 - WERKDOCUMENT (voor de instructie zie de handleiding van het triage-instrument) 1 Triage aan de voordeur op basis van de binnengekomen melding Beschrijf de zorg die

Nadere informatie

Pestprotocol BS de Kersenboom

Pestprotocol BS de Kersenboom Pestprotocol BS de Kersenboom Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Senas-zorg

Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Senas-zorg Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Senas-zorg Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling maart 2016 Pagina 1 Inhoud 1. Informatie over het document... 3 2. Inleiding en doel... 4 3. Beleid...

Nadere informatie

De draad weer oppakken

De draad weer oppakken De draad weer oppakken na een ingrijpende gebeurtenis 0900-0101 (lokaal tarief) Slachtofferhulp N e d e r l a n d Een ingrijpende gebeurtenis, zoals een misdrijf of verkeersongeluk, zet uw leven in meer

Nadere informatie

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen.

Mishandeling en seksueel. Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Mishandeling en seksueel misbruik Geweld is niet oké. Het kan stoppen. Alles over mishandeling en seksueel misbruik Hulplijn 1712 www.1712.be tel. 1712 Voor geweld, misbruik en kindermishandeling. Elke

Nadere informatie

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING

MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING MELDCODE HUISHOUDELIJK GEWELD EN KINDERMISHANDELING Inhoud Inhoud... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Voorwoord... 2 Enkele begrippen... 3 Stappenplan bij signalen van huiselijk geweld en kindermishandeling...

Nadere informatie

Vrijwilligers tegen ouderenmishandeling

Vrijwilligers tegen ouderenmishandeling Vrijwilligers tegen ouderenmishandeling Pakket 1 Praktijkhulp voor vrijwilligers 1 Vrijwilligers tegen ouderenmishandeling Pakket 1 Praktijkhulp Inhoud 1. Inleiding praktijkhulp voor vrijwilligers 3 2.

Nadere informatie

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren.

- Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt geschreven. - Je hebt aanmoediging nodig om je huiswerk te noteren. Schoolse competenties Competentie 1: Agendagebruik - Je schrijft je huiswerk in je agenda als dit wordt opgegeven. - Je agenda ziet er verzorgd uit. - Een docent controleert of jij je huiswerk op hebt

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier)

Patiënteninformatie. Acuut optredende verwardheid. (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) Patiënteninformatie Acuut optredende verwardheid (delier) Acuut optredende verwardheid (delier) 1 Acuut optredende verwardheid (delier) Intensive Care, route 3.3 Telefoon (050) 524 6540 Inleiding Uw familielid

Nadere informatie

Kindermishandeling en Huiselijk Geweld

Kindermishandeling en Huiselijk Geweld V&VN Meldcode Kindermishandeling en Huiselijk Geweld Stappenplan voor verpleegkundigen en verzorgenden Samenvatting V&VN Samenvatting Meldcode Kindermishandeling en Huiselijk Geweld Pagina 1 Inhoud pag.

Nadere informatie

Rotterdamse Meldcode. huiselijk geweld en kindermishandeling

Rotterdamse Meldcode. huiselijk geweld en kindermishandeling Rotterdamse Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Waarom een meldcode? De Rotterdamse Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling is een stappenplan voor professionals en instellingen bij

Nadere informatie

Partner. Werk en opleiding. Ik wil graag: Ik wil graag:

Partner. Werk en opleiding. Ik wil graag: Ik wil graag: Werk en opleiding Partner Werk gaan zoeken Ander werk vinden Een vaste baan vinden Beter op kunnen schieten met mijn collega s Geen ruzie hebben met mijn baas Werkervaring krijgen (Vaker) vrij nemen Leren

Nadere informatie

Doel Het signaleren, onderkennen, bespreekbaar maken en oplossen van ouderenmishandeling.

Doel Het signaleren, onderkennen, bespreekbaar maken en oplossen van ouderenmishandeling. Geriatrisch probleem: Ouderenmishandeling Doel Het signaleren, onderkennen, bespreekbaar maken en oplossen van ouderenmishandeling. Achtergrond Definitie probleem Onder mishandeling van een ouder persoon

Nadere informatie

Informatie en advies voor ouders

Informatie en advies voor ouders Geweld in huis raakt kinderen Informatie en advies voor ouders 1 2 Wist u dat de gevolgen van het zien of horen van geweld in het gezin net zo groot zijn als zelf geslagen worden? Ook als het geweld gestopt

Nadere informatie

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast:

stelt de volgende Meldcode Huiselijk Geweld en Kindermishandeling, uitgewerkt in een stappenplan en geldend voor alle agogische medewerkers, vast: Het bevoegd gezag van Stichting Welzijnswerk Hoogeveen, overwegende, - dat Stichting Welzijnswerk Hoogeveen verantwoordelijk is voor een goede kwaliteit van de dienstverlening aan zijn cliënten en dat

Nadere informatie

Inhoudsopgave pag. 1. Voorwoord pag. 2. Hoofdstuk 1: Informatie over ouderenmishandeling pag. 3. Hoofdstuk 2: Risicofactoren en signalen pag.

Inhoudsopgave pag. 1. Voorwoord pag. 2. Hoofdstuk 1: Informatie over ouderenmishandeling pag. 3. Hoofdstuk 2: Risicofactoren en signalen pag. 1 Inhoudsopgave pag. 1 Voorwoord pag. 2 Hoofdstuk 1: Informatie over ouderenmishandeling pag. 3 Hoe vaak komt ouderenmishandeling voor? Welke soorten mishandeling bestaan er? Hoofdstuk 2: Risicofactoren

Nadere informatie

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling

Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling Inhoudsopgave Overeenkomst meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 2 Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling 3 Toelichting meldcode huiselijk

Nadere informatie

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012

Psychisch of Psychiatrie? 12-06-2012 Wat is een psychische stoornis? Een psychische stoornis is een patroon van denken, voelen en gedrag dat binnen de geldende cultuur ongebruikelijk is. Het patroon veroorzaakt last bij de persoon zelf en/of

Nadere informatie

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling

Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling Meldcode bij een vermoeden van kindermishandeling Versie februari 2012 Je huilde Logisch, je was nog zo klein En wat kon je anders Wanneer er niemand voor je kon zijn? Ik heb het geprobeerd Maar ik was

Nadere informatie

Protocol Hulp aan leerling en personeel

Protocol Hulp aan leerling en personeel Protocol Hulp aan leerling en personeel IV PROTOCOL Agressie, geweld, seksuele intimidatie, discriminatie en pesten binnen de school (Dit protocol is gebaseerd op het beleidsplan in bijlage I) Hieronder

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

Bijlage 5. Casuïstiekvoorbeelden

Bijlage 5. Casuïstiekvoorbeelden Bijlage 5 Casuïstiekvoorbeelden In het kader van de monitoring van casuïstiek gedurende het project Met mentorschap in veilige handen zijn een groot aantal praktijksituaties van ouderenmishandeling gerapporteerd.

Nadere informatie

Algemeen directeur Directeur sociale zaken

Algemeen directeur Directeur sociale zaken VOORWOORD Wanneer je aan je collega s zou vragen waarom zij naar het werk gaan, dan geven zij vast verschillende antwoorden. De één wil bijvoorbeeld veel geld verdienen, terwijl de ander het juist belangrijk

Nadere informatie

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag.

bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. bs Den Krommen Hoek Pestprotocol Protocol gewenst gedrag. Ontwikkeling. Met dit protocol geven wij aan, hoe wij aankijken tegen pestgedrag en hoe wij er op een positieve manier om gaan. Vanaf augustus

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Meldcode Kindermishandeling Stichting Speelzaal Rozenstraat

Meldcode Kindermishandeling Stichting Speelzaal Rozenstraat Meldcode Kindermishandeling Stichting Speelzaal Rozenstraat Voorwoord Stichting Speelzaal Rozenstraat werkt met de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Als de leidster zich zorgen maakt over

Nadere informatie

De mantelzorg DER LIEFDE

De mantelzorg DER LIEFDE De mantelzorg DER LIEFDE Ongeveer 3,5 miljoen Nederlanders zorgen onbetaald en langdurig voor een chronisch zieke, gehandicapte of hulpbehoevende partner of familielid. Ook op de HAN zijn veel medewerkers

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties

Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Veiligheid en bescherming bij geweld in relaties Arosa biedt veiligheid en bescherming bij geweld in relaties. Vrouwen, mannen en hun kinderen kunnen bij Arosa terecht voor opvang en begeleiding. Arosa

Nadere informatie

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO)

Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO) Meldcode bij vermoeden van kindermishandeling en huiselijk geweld (KDV/BSO) Relatie ander beleid: Zorgkinderen Protocol seksueel misbruik door beroepskracht Route bij grensoverschrijdend gedrag tussen

Nadere informatie

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline

Borderline. Als gevoelens en gedrag snel veranderen. Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline ggz voor doven & slechthorenden Borderline Als gevoelens en gedrag snel veranderen Deze folder is voor doven en slechthorenden die meer willen weten over borderline Herkent u dit? Bij iedereen gaat wel

Nadere informatie

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling

Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Protocol Huiselijk geweld en Kindermishandeling Onderstaand protocol is opgesteld in verband met de wet meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling die met ingang van 1 juli 2013 van kracht is geworden.

Nadere informatie

Huiselijk geweld en kindermishandeling: horen, zien en handelen

Huiselijk geweld en kindermishandeling: horen, zien en handelen Voor advies of melding: 088-3083636 Huiselijk geweld en kindermishandeling: horen, zien en handelen Informatie voor mensen die met kinderen van 0 tot 12 werken Signalen van jongeren? Horen, Zien en Handelen

Nadere informatie

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt;

dat MENS De Bilt in deze code ook vastlegt op welke wijze zij de beroepskrachten en vrijwilligers bij deze stappen ondersteunt; Inleiding Een Meldcode voor huiselijk geweld en kindermishandeling helpt professionals goed te reageren bij signalen van dit soort geweld. Sinds 1 juli 2013 zijn beroepskrachten verplicht zo'n Meldcode

Nadere informatie

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg

Omgaan met ongewenst gedrag in de thuiszorg Inleiding: Ongewenst gedrag, zoals in dit document beschreven wordt, is een veel voorkomend verschijnsel geworden in onze samenleving. Het veroorzaakt in het algemeen gevoelens van onveiligheid en machteloosheid.

Nadere informatie

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente

Ouderenmishandeling De rol van de gemeente Ouderenmishandeling De rol van de gemeente 11/21/2013 Congres huiselijk geweld 18 november 2013 Programma: Opening Inleiding landelijke aanpak ouderenmishandeling; de meldcode De rol van de gemeente: s-hertogenbosch

Nadere informatie

uitgave december 2007

uitgave december 2007 ... als je mishandeld wordt uitgave december 2007 ... als je mishandeld wordt Wat is kindermishandeling? Kindermishandeling is elke vorm van geweld 1 op een minderjarige (= een persoon jonger dan 18 jaar),

Nadere informatie

Notitie. Onderwerp. Van: Diana Piek Aan: College van B&W Datum: 29-1-2014 Doorkiesnummer: (0411) 65 5590

Notitie. Onderwerp. Van: Diana Piek Aan: College van B&W Datum: 29-1-2014 Doorkiesnummer: (0411) 65 5590 Van: Diana Piek Aan: College van B&W Datum: 29-1-2014 Doorkiesnummer: (0411) 65 5590 Onderwerp Bijlage 1: Model- Meldcode Huiselijk geweld en Kindermishandeling gemeente Boxtel Het College van Burgemeester

Nadere informatie

Kinderen, ouderen en het huisverbod

Kinderen, ouderen en het huisverbod Een korte introductie Bureau voor beleidsonderzoek, advies en detachering Kinderen, ouderen en het huisverbod Alle relevante beleidsthema s, van arbeid, onderwijs en zorg tot criminaliteit & veiligheid

Nadere informatie

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde

Info. Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten. Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Info Aanraken, knuffelen en meer... Informatie voor cliënten Expertisecentrum voor epilepsie en slaapgeneeskunde Inhoud INHOUD 1. Waar gaat het over 3 2. Aanraken 4 3. Hoe noem jij dat? 5 4. Baas over

Nadere informatie

SKOEM e.o. Stichting Katholiek Onderwijs Echt-Maasbracht e.o.

SKOEM e.o. Stichting Katholiek Onderwijs Echt-Maasbracht e.o. SKOEM e.o. Stichting Katholiek Onderwijs Echt-Maasbracht e.o. Ingrijpende gebeurtenissen Geldig t/m 31/07/2017 INHOUD Samenvatting : Protocol ingrijpende gebeurtenissen Stichting Katholiek Onderwijs Echt

Nadere informatie

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling

Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling Cijfers huiselijk geweld en kindermishandeling In Nederland heeft 40% van de bevolking ooit te maken gehad met huiselijk geweld Jaarlijks 200.000 mensen in Nederland slachtoffer van huiselijk geweld In

Nadere informatie

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014

Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Pestprotocol Christelijk Gymnasium Utrecht Versie 15 oktober 2014 Het pestprotocol vormt de verklaring van de vertegenwoordiging van de school en de ouders waarin is vastgelegd dat we pestgedrag op school

Nadere informatie

Leer uw kind De Ondergoedregel.

Leer uw kind De Ondergoedregel. 1. Leer uw kind De Ondergoedregel. Ongeveer één op de vijf kinderen is slachtoffer van seksueel geweld, waaronder seksueel misbruik. U kunt helpen voorkomen dat het uw kind overkomt. Leer uw kind De Ondergoedregel.

Nadere informatie

Mentorschap Midden Nederland

Mentorschap Midden Nederland D Mentorschap Midden Nederland Gemeente UlyM 140020157 2 5 AUG 2014 / Gemeente Lelystad Kopie aan: Aan het College van B&W In kopie aan: De gemeenteraad Datum Onderwerp Bijlagen 20 augustus 2014 Handvatten

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn

Inhoudsopgave Inhoudsopgave Inleiding Meldcode Meldcode/Richtlijn Inhoudsopgave Inhoudsopgave 2 Inleiding 3 Wat is misbruik en mishandeling? 3 Wat is huiselijk geweld? 4 Meldcode 5 Meldcode/Richtlijn 6 Wie gaat het gesprek voeren? 6 Mogelijke gevolgen Fout! Bladwijzer

Nadere informatie

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool

Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl. Protocol voor opvang bij ernstige incidenten. Sint Clemensschool Molenstraat 25 8331 HP Steenwijk Tel/fax 0521-512820 directie@clemensschool.nl Protocol voor opvang bij ernstige incidenten Sint Clemensschool School Sint Clemensschool Bevoegd gezag Stichting Catent Bestuursnummer

Nadere informatie

Emoties, wat is het signaal?

Emoties, wat is het signaal? Emoties, wat is het signaal? Over interpretatie en actieplan dr Frits Winter Functie van Emoties Katalysator, motor achter gedrag Geen emoties, geen betrokkenheid, geen relaties Te veel emoties, te veel

Nadere informatie

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor!

Directe Hulp bij Huiselijk. U staat er niet alleen voor! Directe Hulp bij Huiselijk Geweld U staat er niet alleen voor! U krijgt hulp Wat nu? U bent in contact geweest met de politie of u heeft zelf om hulp gevraagd. Daarom krijgt u nu Directe Hulp bij Huiselijk

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie