Thuiszorg en GGZ-preventie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Thuiszorg en GGZ-preventie"

Transcriptie

1 Marjan Groefsema en Judith Blekman Thuiszorg en GGZ-preventie s en samenwerkingsmogelijkheden

2 Marjan Groefsema en Judith Blekman Thuiszorg en GGZ-preventie s en samenwerkingsmogelijkheden Trimbos-instituut Utrecht, 2010

3 Colofon Financiering ZonMw Programma Publieke Geestelijke Gezondheid Trimbos-instituut Projectleiding Judith Blekman Auteur Marjan Groefsema Eindredactie en opmaak binnenwerk Gerdie Kienhorst, TextAbility Omslagontwerp Ladenius Communicatie Productie Nuance Print Beeld De publicatie is gemaakt in het kader van het project Landelijk Steunpunt Preventie Thuiszorg ISBN: Artikelnummer: AF0986 Deze uitgave is te bestellen via met artikelnummer AF0986 Trimbos-instituut Da Costakade 45 Postbus AS Utrecht T: F: , Trimbos-instituut, Utrecht. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van het Trimbosinstituut. 2

4 INHOUDSOPGAVE Inhoud Voorwoord Preventie in de thuiszorg Nieuwe visie op de rol van de thuiszorg in GGZ-preventie Mogelijkheden voor uitvoering en samenwerking GGZ-preventie Psychische problematiek Psychische problemen voorkomen Soorten (vormen) van preventie Bereik van GGZ-preventie Onderbouwing van effectiviteit Regionale verschillen in aanbod Overige vormen van GGZ-preventie op de geselecteerde interventies Overzicht beschikbare interventies Indeling overzicht Specifieke rol voor de thuiszorg Signaleren en motiveren Signaleringsinstrumenten Gespreksvoering Referenties Bijlage 1 Overzicht interventies A. s gericht op jeugd Moeder-baby interventie Psycho-educatieve gezinsinterventie KOPP/KVO-groepen voor kinderen en jongeren 8-16 jaar KOPP/KVO-groepen voor jongeren tussen de 16 en 22 jaar Piep zei de Muis Kopstoring Kop op ouders Let op de Kleintjes voor kinderen tussen de 8-16 jaar Plezier op school Vrienden Head Up Grip op je dip: zelf je somberheid overwinnen Grip op je dip online Homeparty

5 INHOUDSOPGAVE 15. Gezin aan bod Drankjewel.nl Triple P B. s gericht op volwassenen In de put, uit de put. Zelf depressiviteit overwinnen Kleur je leven.nl Bibliotherapie met minimale begeleiding Leven met een chronische ziekte Lichte dagen, donkere dagen Liever bewegen dan moe online Geen paniek Met lef! Zelfverzekerd in contact met anderen Angst de baas Gespannen of angstig? Zelf aan de slag! Training werkstress Psychische problemen in de familie DementiedeBaas.nl Voorlichting aan mantelzorgers/familieleden van mensen met psychische problemen MinderDrinken.nl C. s gericht op ouderen In de put, uit de put Op zoek naar zin Het verhaal van je leven Verlies en dan verder Angst de baas Zicht op evenwicht Bezoekdienst weduwen en weduwnaars Informatieve huiskamerbijeenkomsten voor Turkse en Marokkaanse vrouwen Bijlage 2 - Signaleringsinstrumenten Depressie (psychosociale problematiek) bij ouderen Preventieve Ondersteuning Mantelzorgers (POM): voorkomen van overbelasting Signalering alcoholgebruik van jongeren (en volwassenen) Bijlage 3 Gespreksvoering A. Gespreksvoering met kinderen en ouders over KOPP/KVO Wat kunt u doen?

6 VOORWOORD Voorwoord Dit boekje is speciaal geschreven voor medewerkers van de thuiszorg, als kennismaking met preventieve interventies in de geestelijke gezondheidszorg: de GGZ-preventie. Was vroeger het voorkomen van psychische problemen in het algemeen specifiek voorbehouden aan de geestelijke gezondheidszorg, de laatste jaren is het inzicht gerijpt dat iedere partij in de gezondheidszorg, dus ook u in de thuiszorg, er een belangrijke bijdrage aan kan leveren. Zo zijn initiatieven zoals de integrale aanpak van de depressie van preventie tot stand gekomen die werken met een samenwerkingsmodel tussen de lijnen van de eerstelijnszorg en de gespecialiseerde gezondheidszorg. Samen voorkomen is beter dan genezen, en het bespaart ook kosten. Er wordt daarom van overheidswege in geïnvesteerd en ook op lokaal niveau is er ruimte voor preventieprojecten en nieuwe samenwerkingsvormen tussen GGZ en GGD, vaak namens de gemeenten die een specifieke taak in het lokale gezondheidsbeleid en de WMO hebben. Directe aanleiding voor dit boekje is het platform Thuiszorgpreventie dat in 2008 en 2009 heeft gefunctioneerd. Tijdens deze bijeenkomsten bleek dat de onbekendheid met de preventiefunctie van onder andere de GGZ groot was. De preventie binnen de thuiszorg is van oorsprong en in de uitvoering vooral medisch georiënteerd. Daarnaast lopen als vervolg op het ZonMw-programma PreventieKracht Thuiszorg ( ), nu de programma s Zichtbare schakel, wijkverpleegkundige voor een gezonde buurt ( ) en PreventieKracht dicht bij huis ( ) waarin behalve thuiszorgorganisaties ook andere organisaties en samenwerkingsverbanden subsidie hebben gekregen. De gemiddelde thuiszorgmedewerker heeft een goede kans om bij deze projecten betrokken te raken of een rol te krijgen bij vroege signalering van geestelijke problematiek. Thuiszorg en GGZ-preventie: natuurlijke partners Thuiszorg en de GGZ-preventie kunnen samen in de eerste lijn veel meer bieden en meer aan elkaar hebben, dan tot dusver het geval is. En samenwerking begint bij goed geïnformeerd zijn over wat de ander precies doet. De GGZ-preventie heeft zich de laatste 10 jaar sterk ontwikkeld. Anno 2010 staat een scala aan interventies ter beschikking. Zij worden in de meeste GGZ-regio's in Nederland uitgevoerd. De interventies zijn in toenemende mate wetenschappelijk onderbouwd. Dit boekje geeft een overzicht van deze mogelijkheden van de GGZ-preventie voor de cliënten van de thuiszorg. We willen concreet aan thuiszorgprofessionals laten zien wat de GGZ en de verslavingszorg voor hun cliënten te bieden hebben. Zo hopen wij zo veel mogelijk thuiszorgorganisaties te interesseren voor dit aanbod. We lichten een aantal gangbare interventies toe en vertellen waar mogelijkheden tot samenwerking met de GGZ-preventie liggen. Hopelijk gaat u als thuiszorgorganisatie kansen zien om een grotere rol te gaan spelen bij het voorkomen van psychische problematiek. We geven daarvoor een aantal suggesties. 5

7 VOORWOORD De thuiszorg als sector, de medewerker die bij de mensen over de vloer komt, is bij uitstek in de positie om de mogelijkheden die preventie biedt te benutten in het belang van de psychische gezondheid van uw cliënten. Psychische problemen veroorzaken behalve een aanzienlijke ziektelast voor het individu, maatschappelijk en economisch hoge lasten. Preventie is dé manier om deze last te beperken. 6

8 1 PREVENTIE IN DE THUISZORG 1 Preventie in de thuiszorg Thuiszorg biedt hulp en diensten aan, thuis en in de wijk, dichtbij de mensen. Thuiszorg vormt zo een natuurlijke schakel tussen zorg en preventie, met uitstekende kansen voor effectieve preventie. Thuiszorgmedewerkers hebben een groot bereik in alle lagen van de bevolking. Mensen melden zich niet snel uit zichzelf aan voor preventief aanbod, en als vertrouwde zorgverlener met kennis van zaken kunt u vanuit die positie mensen juist de stimulans geven om die stap te zetten. Uit het oogpunt van preventie is dat van onschatbare waarde. 1.1 Nieuwe visie op de rol van de thuiszorg in GGZ-preventie In 2008 en 2009 heeft uw sector zich gebogen over de vraag hoe zij haar eigen preventiefunctie kan uitbouwen. Dat heeft onder meer geleid tot een strategienotitie over preventie in de VVT, uitgebracht door de branche-organisatie ActiZ 1. Het blijkt dat de thuiszorg preventie vooral vorm geeft op het gebied van de somatische gezondheid. Valpreventie, preventie van overgewicht en van diabetes zijn de belangrijkste thema s. Op het gebied van psychische gezondheid voert de thuiszorg zelf weinig interventies uit. Toch is er een grote rol op dit terrein weggelegd voor de thuiszorg. GGZ-preventie richt zich met name op mensen uit risicogroepen voor psychische problematiek of met beginnende problemen. Hun psychische gezondheid er sterk bij gebaat wanneer u hen vanuit uw positie achter de voordeur attendeert op de manieren waarop zij daar iets aan kunnen doen. Zelf of met hulp van anderen. Wanneer u hen de route naar de GGZ-preventie wijst wordt de kans veel groter dat ze die stap ook echt zetten. De thuiszorg zou via deze verwijsfunctie haar bijdrage aan de preventie van psychische problematiek sterk kunnen vergroten. En dat begint met kennis hebben van het preventieaanbod van de GGZ. Dit boekje biedt een up-to-date overzicht met waar nodig doorverwijzing. Die kennis kunt u meteen inzetten voor mensen bij wie een reële kans bestaat dat zij een psychisch probleem gaan ontwikkelen. Dat vraagt van u kennis en vaardigheden om te signaleren en toe te leiden naar een passende interventie, maar vooral en misschien meer dan u gewend bent - een specifieke houding gericht op het motiveren tot gezondheidsbevordering. Uw focus die eerder met name lag op het bijstaan bij ziekten en beperkingen, wordt breder. Signaleren en specifiek toeleiden in een situatie waarin iemand glashelder de kans loopt psychische problematiek te ontwikkelen is niet de enige rol die u in de thuiszorg kunt spelen. In veel gevallen is niet direct duidelijk dat iemand de kans loopt op een psychisch 1 ActiZ (2009). Zorg en preventie, een onlosmakelijke verbinding! Strategienotitie Preventie Verpleging, Verzorging en Thuiszorg. ActiZ, Utrecht. 7

9 1 PREVENTIE IN DE THUISZORG probleem. Vaak wordt dat in uw contact met cliënten pas gaandeweg duidelijk. Dan kunnen extra instrumenten om bij cliënten problemen te signaleren zinvol zijn. Mensen uit de zogenoemde lage SES-groepen hebben het vaak niet over psychische problemen, maar uiten bijvoorbeeld in een veelheid van wat vagere klachten als het niet meer zien zitten, slaapproblemen, er luistert toch niemand naar me. In die gevallen kun je met een signaleringsvragenlijst soms in korte tijd meer duidelijkheid te krijgen over de risico's die iemand loopt. Als thuiszorgmedewerker kunt u dit in een aantal gevallen zelf gebruiken bij uw cliënten. U helpt mensen dan om meer zicht te krijgen op hun eigen situatie. En gezien vanuit de samenhangende keten die preventie en zorg idealiter zijn (zie blz. 10), bouwt u in de thuiszorg de signaleringsfunctie uit in het belangrijke grensgebied tussen risico op klachten en beginnende klachten. Daarmee wil dit boekje u helpen. 1.2 Mogelijkheden voor uitvoering en samenwerking De instelling kan ook overwegen om zelf preventie-interventies voor psychische problemen uit te voeren. Uiteraard wanneer daar de nodige middelen voor beschikbaar komen. Veel interventies die we bespreken in dit boekje zijn in de GGZ met wetenschappelijke ondersteuning ontwikkeld en succesvol (effectief) bevonden. Maar de uitvoering ervan hoeft niet per se binnen deze sector te blijven plaatsvinden. Preventieprofessionals uit de VVT-sector kunnen heel wel bepaalde preventieinterventies op het gebied van psychische gezondheid zelfstandig uitvoeren. Soms kan dat geheel zelfstandig, soms zal ondersteuning of supervisie vanuit de GGZ wenselijk zijn. Het advies is om te overleggen met de GGZ-instelling(en) in uw regio. Ook de GGZ zoekt naar samenwerkingsmogelijkheden. Actief de samenwerking zoeken met andere sectoren is een missie voor alle gezondheidszorgsectoren, en dat geldt zeker op het terrein van de preventie van psychische problemen. Samenwerking tussen lokale en regionale zorgaanbieders, in overleg met GGD en gemeenten, is wenselijk en steeds meer gebruikelijk voor een integrale aanpak van preventie en gezondheidsbevordering. Preventieve activiteiten en interventies sorteren meer effect als er sprake is van afstemming. Bij zo'n integrale aanpak gaat het verder niet alleen om samenwerking met partners in de zorg, zoals de huisarts, de GGZ en de GGD, maar ook om bijvoorbeeld de sportconsulent, het Steunpunt Mantelzorg of de woningbouwcorporatie. Daarnaast is mede-uitvoering van GGZ-preventie een mogelijkheid voor u of uw instelling. Dit maakt de drempel voor uw cliënten om deel te nemen een stuk lager. Veel GGZ-preventie wordt uitgevoerd in de vorm van een cursus of ander groepsaanbod geleid door twee begeleiders. De GGZ heeft al ervaring met het inzetten van mede-begeleiders uit andere instellingen, zoals het maatschappelijk werk, de steunpunten mantelzorg, verslavingszorg, het sociaal-cultureel werk of de vrouwenopvang. Andersom kunt u vanuit de thuiszorg een preventieprofessional beschikbaar stellen als mede-uitvoerder. Samen met een GGZ-preventiewerker kunt u dan onderdelen van de GGZ-preventie uitvoeren. 8

10 2 GGZ-PREVENTIE 2 GGZ-preventie 2.1 Psychische problematiek Psychische problemen veroorzaken, behalve groot individueel lijden, in Nederland een hoge sociale en economische last. Veel mensen lopen risico een psychische aandoening te ontwikkelen. Van deze grote groep krijgt jaarlijks bijna één op de vier mensen ook echt een psychisch probleem. De helft van deze mensen lost de problemen zelf op, al dan niet met behulp van familie en vrienden. De andere helft doet een beroep op de hulpverlening en meldt zich aan voor behandeling. Angststoornissen, depressie en alcoholafhankelijkheid zijn in Nederland de drie psychische aandoeningen die de grootste bijdrage leveren aan de ziektelast onder de bevolking. Psychische problematiek wordt traditioneel vaak aangepakt via behandeling. Uit divers recent wetenschappelijk onderzoek blijkt echter dat met behandeling de ziektelast van de belangrijkste psychische stoornissen onder de bevolking met niet meer dan de helft verminderd kan worden. Daarbij komt dat bijna de helft van de mensen met psychische problemen helemaal niet behandeld wordt (Cuijpers et al., 2003). Deze stand van zaken vereist dat we de hoge prevalentie van psychische problematiek in onze maatschappij behalve met behandeling ook op een andere manier aanpakken, namelijk door de inzet van GGZ-preventie. Een andere aanpak die wij in Nederland nog niet ruim toepassen, is de nadruk leggen op bevorderen van psychische gezondheid, in plaats van op preventie van ziekte. Ook daarin veranderen de accenten op grond van het meest recente wetenschappelijke onderzoek. 2.2 Psychische problemen voorkomen De GGZ heeft succesvolle preventieprogramma s ontwikkeld waarmee we kunnen voorkomen dat psychische problemen ontstaan of verergeren. Preventieve interventies zijn erop gericht om ernstige psychische problemen te voorkomen, of tijdig op te sporen en te behandelen. Daarbij is het doel dat de eerste klachten geen kans krijgen uit te groeien tot volledige psychische stoornissen. De preventieprogramma s zijn gericht op twee doelgroepen: mensen die een verhoogd risico lopen een psychische aandoening te ontwikkelen (risicogroepen) en mensen die al een (onbehandeld) psychisch probleem hebben. De programma s zijn ontwikkeld op basis van de wetenschappelijke kennis over risicofactoren en beschermende factoren voor geestelijke gezondheid. De kennis over het ontstaan van psychische problematiek wordt steeds meer vertaald in effectieve preventieve interventies. Psychische problematiek ontstaat uit een wisselwerking tussen lichamelijke, psychische en sociale factoren. De problematiek krijgt vooral een kans wanneer er een groot aantal risicofactoren bij iemand tegelijkertijd een rol speelt terwijl er een tekort aan beschermende factoren is. Denk bijvoorbeeld aan de combinatie van een genetische aanleg voor psychische problematiek, gecombineerd met traumatische 9

11 2 GGZ-PREVENTIE ervaringen en werkstress zonder compenserende beschermende factoren. Zoals zelfvertrouwen, sociale contacten, voldoende inkomen en een hoge intelligentie. Voor de terreinen van depressie, suïcide en kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO) is deze kennis door het Trimbos-instituut uitgewerkt in Preventie-factsheets. Deze kunt u downloaden van de website of of aanvragen bij het Trimbos-instituut. GGZ-preventie stelt zich concrete doelen. Bijvoorbeeld op het gebied van preventie van verslaving. Het doel is om de gevolgen van middelengebruik te voorkomen, het eerste gebruik van genotmiddelen uit te stellen, de consumptie van genotmiddelen te verminderen en problematisch gebruik te voorkomen. 2.3 Soorten (vormen) van preventie Preventieve interventies in de GGZ worden in vijf soorten ingedeeld en daarmee op vijf verschillende doelgroepen gericht. De preventievormen moeten worden gezien in het licht van de preventie-curatie-keten: een spectrum of continuüm van maatregelen en interventies dat loopt van preventieve maatregelen voor alle mensen via speciale interventies voor risicogroepen tot behandeling van ziekte en zorg als ziekte of handicap chronisch is (zie figuur 1). Figuur 1 De preventie-curatieketen Gezond Risico Risico Vroeg Ziek Chronisch/ Maatregele Voorlichting Signaleren en symptoom handicap n omgeving en adviseren Preventie- Zorg bewustwordi interventies ng Universele Selectieve Geïndiceerd Behandelin Zorggerelateerd preventie preventie e preventie g e preventie Selectieve Cure preventie Een andere manier om ernaar te kijken is om mensen te zien als verkerend in een bepaalde gezondheidstoestand, die dan een overgang (transitie) kunnen maken naar een andere gezondheidstoestand die mogelijk beter, maar misschien slechter is. Met behandeling willen we bewerkstelligen dat iemand naar een betere gezondheidsconditie overgaat. Met preventie willen we voorkomen dat iemand een transitie maakt naar een ongunstige conditie. Zo bezien kunnen we de verschillende vormen van preventie als volgt beschrijven. 10

12 2 GGZ-PREVENTIE 1. Universele preventie Richt zich op de algemene bevolking, ongeacht risico en eventuele aanwezigheid van symptomen, dus los van een stoornis, als onderdeel van de algemene bevordering van de (geestelijke) gezondheid. Voorbeelden: algemene publieksvoorlichting over gezond leven, programma s voor alle scholieren gericht op gezondheidsbevordering of voorkomen van psychische problemen ( De gezonde school en genotmiddelen ) ongeacht hun risico, of het versterken van opvoedingsvaardigheden van ouders. Vier belangrijke elementen worden bij deze geestelijke gezondheidsbevordering onderscheiden: competenties (kennis en kunde), veerkracht, ondersteunende omgeving en empowerment (voor jezelf zorgen en opkomen). 2. Selectieve preventie Richt zich op mensen bij wie het risico op het ontwikkelen van een probleem aanzienlijk groter is dan gemiddeld. Het gaat om groepen die gekenmerkt worden door kwetsbaarheidsfactoren (zoals een lage opleiding, wonen in een achterstandswijk, een lage zelfwaardering) en blootstelling aan risicofactoren (zoals een recente ingrijpende levensgebeurtenis of een chronische stressor zoals zorg voor een ziek familielid, werkloosheid of het hebben van een ouder die verslaafd of psychisch ziek is). Zulke factoren vergroten de kans op het ontstaan van psychische problemen, o.a. depressie. 3. Geïndiceerde preventie Richt zich op mensen die wel klachten of symptomen hebben, maar die niet voldoen aan diagnostische criteria voor een psychische stoornis. Deze vorm van preventie bestaat uit vroegherkenning en het vroegtijdig handelen met als doel de gang van kwaad naar erger tegen te gaan. Het kan ook gaan om mensen die biologische kenmerken hebben die duiden op een aanleg (predispositie) voor een psychiatrische aandoening. In de verslavingspreventie kunnen dat bijvoorbeeld groepsinterventies zijn gericht op verslaafde ouders en hun kinderen. 4. Behandeling Bij voorkeur sluit preventie aan op de behandeling van mensen die aan de diagnostische criteria van een depressieve stoornis beantwoorden. Met behandeling wordt beoogd de ziekteduur te verkorten en herstel te bevorderen. 5. Zorggerelateerde preventie Deze is gericht op mensen die een chronische psychische of somatische aandoening hebben. Het omvat voor de psychische stoornissen ook terugvalpreventie (voorkomen van terugval of voorkomen dat mensen nogmaals een stoornis ontwikkelen, van recidief). Terugvalpreventie kan beschouwd worden als een regulier onderdeel van een behandeling, maar kan ook apart worden aangeboden. Daarnaast omvat deze vorm het voorkomen van verschillende aandoeningen naast elkaar (comorbiditeit) en het verminderen van de consequenties van de aandoening voor mensen in de directe omgeving. Een ander doel is te bevorderen dat mensen met chronische aandoeningen beter in staat zijn zich in de samenleving te handhaven. 11

13 2 GGZ-PREVENTIE Hiervan zijn vriendendiensten of psycho-educatie van familieleden goede voorbeelden. Ketenbenadering Al met al is een ketenbenadering van preventie, behandeling en terugvalpreventie wenselijk. In figuur 2 ziet u die benadering weergegeven. Figuur 2 Preventie in een ketenbenadering (bron: Romijn et al., 2007) 2.4 Bereik van GGZ-preventie Lange tijd werden met de interventies van de GGZ-preventie te weinig mensen uit de doelgroepen bereikt. De GGZ-preventie in Nederland is echter de afgelopen jaren sterk geprofessionaliseerd. Inhoudelijk werkt het Trimbos-instituut hier al jaren aan, en sinds 2005 krijgt preventie in de koepelorganisatie van de geestelijke gezondheidszorg, GGZ Nederland, meer prioriteit in het beleid. Geleidelijk aan nemen steeds meer mensen deel aan de preventieve interventies. Sinds 2005 brengt het Trimbos-instituut het onderzoek Aard en omvang van GGZen verslavingszorgpreventie uit. In deze rapporten worden in opdracht van het ministerie van VWS de ontwikkelingen in de organisatie, omvang en inhoud van de GGZ- en verslavingszorgpreventie beschreven. Kijken we terug vanuit het onderzoek over het jaar 2007 (na vier keer rapportage) dan zien we een ontwikkelingslijn. In 2007 werden mensen bereikt met GGZ-preventieactiviteiten. In 2006 was dat De stijging van 30% is voor een groot deel toe te schrijven aan de inzet van internetinterventies. Voor de thema's depressie, angst, Kinderen van Ouders met psychische problemen (KOPP) en arbeidsgerelateerde problemen zijn de gerapporteerde bereikcijfers ten opzichte van 2006 verdubbeld en voor het thema mantelzorg met de helft gestegen. 2.5 Onderbouwing van effectiviteit Ook de preventiewetenschap heeft zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot een volwaardige wetenschappelijke discipline binnen de GGZ. Zij levert steeds meer inzicht op in de effectiviteit van preventieve interventies. 12

14 2 GGZ-PREVENTIE Bij het Centrum Gezond Leven van het RIVM is inmiddels een database opgericht die een overzicht geeft van goed onderbouwde preventie-interventies. In deze i-database worden veelbelovende of (kosten)effectief gebleken interventies opgenomen op het brede terrein van preventie en gezondheidsbevordering. Hieronder bevinden zich verscheidene op het terrein van psychische gezondheid. De interventies opgenomen in het overzicht in dit boekje zijn gebaseerd op deze database. U kunt haar overigens zelf benaderen via internet en aan de hand van zoekcriteria onderzoeken. Zo kunt u erachter komen welke interventies in welke regio s worden aangeboden. Zie voor meer informatie 2.6 Regionale verschillen in aanbod Het preventieaanbod van GGZ-instellingen verschilt overigens per regio, mede als gevolg van de structuur van de financiering. Deze is momenteel in alle preventiesectoren aan verandering onderhevig en deels regionaal ingevuld. Ook de financiering van de thuiszorg verschilt per regio en wij realiseren ons dat dat gevolgen heeft voor wat wel en niet gedaan kan worden. De regionale verschillen in aanbod hebben behalve met de financiering ook te maken met verschillen in samenstelling van de bevolking, de samenwerkingsverbanden die er zijn, de actieve GGZ-instelling of de invloed van zelf ontwikkeld aanbod van de zorgaanbieders. 2.7 Overige vormen van GGZ-preventie Naast de uitvoering van de rechtstreekse interventies gericht op preventiedoelgroepen zijn er landelijk en regionaal initiatieven waarop dit boekje niet ingaat, zoals de preventie die zich richt op intermediaire doelgroepen, op samenwerkingsprojecten, het bevorderen van een integrale aanpak van psychische problematiek, de massamediale campagnes en de veelbelovende e-health interventies. Voor de volledigheid volgt hier een kort overzicht dat geen aanspraak maakt op volledigheid. Campagnes Het Trimbos-instituut verzorgt een aantal landelijke massamediale campagnes. De campagne Voorkom alcoholschade bij uw opgroeiende kind wordt jaarlijks uitgevoerd en is gericht op bewustwording van ouders. In de campagne staat het feit dat zij zelf een belangrijke rol hebben in het uitstellen van alcoholgebruik van hun kinderen centraal. Daarnaast richt de campagne Drank maakt meer kapot dan je lief is zich (met o.a. een interactieve drinktest) op (binge) drinkende jongeren zelf en op de directe omgeving van (binge) drinkende jongeren. Intermediairen Er bestaan ook programma s gericht op intermediairen voor de doelgroepen die met andere interventies rechtstreeks worden benaderd. De gezonde school en genotmiddelen en Uitgaan en Drugs (gericht op uitgaansgelegenheden en jongerenwerkers) zijn daar goede voorbeelden van. U kunt ook denken aan preventieprojecten gericht op medewerkers van verzorgingshuizen. 13

15 2 GGZ-PREVENTIE E-health interventies O.a. bij het Trimbos-instituut wordt een groot scala aan nieuwe e-health interventies ontwikkeld. Hun bereik is hoog, en eenmaal ontwikkeld, zijn de kosten relatief laag. De meeste daarvan zijn in dit overzicht nog niet opgenomen. In het najaar van 2010 wordt veel nieuw digitaal aanbod gelanceerd vanuit het project Mentaal Vitaal. Vanuit een grote portal zullen lichte interventies en zelftestjes aangeboden worden die het mentaal vermogen of de mentale weerbaarheid moeten versterken, maar ook interventies die gericht zijn op lichte tot subklinische depressieve klachten. Samenwerking en afstemming Op bevolkingsniveau heeft preventie het meeste effect als zij per regio afgestemd door een aantal instellingen gezamenlijk uitgevoerd wordt. In diverse regio's is dit al het geval en het Trimbos-instituut stimuleert zo n integrale aanpak. De projecten Mentaal Vitaal, Partnership Vroegsignalering Alcohol en Partnership Depressiepreventie zijn hiervan voorbeelden. De uitdaging voor preventie in de komende jaren is het verder doorvoeren van deze integrale aanpak, ook in samenwerking met niet-zorgpartners die kunnen bijdragen aan het bevorderen van mentale vitaliteit. In deze aanpak komen alle belanghebbende regionale partijen bijeen om beleid en uitvoering vast te stellen van preventie van psychische problemen en verslaving. De partners realiseren gezamenlijk een mix van effectieve interventies en bieden die gezamenlijk aan. Deze benadering blijkt een goed kader te bieden. De preventieve aanpak van psychische problemen en verslaving in de lokale context vaart er wel bij. En ook de thuiszorg is in deze aanpak een samenwerkingspartner van betekenis. 14

16 3 TOELICHTING OP SELECTIE EN PRESENTATIE INTERVENTIES 3 op de geselecteerde interventies 3.1 Overzicht beschikbare interventies In bijlage 1 vindt u een concreet overzicht van preventieve interventies in de GGZ. Ze behoren in 2010 tot het meest gangbare preventie-aanbod van de GGZ en het zijn interventies die zich goed voor samenwerking met de thuiszorg lenen. Cliënten hebben er soms wel, soms niet een verwijzing van de huisarts voor nodig. Niet in iedere regio zijn alle interventies beschikbaar. Informeer in uw eigen regio of de GGZ de betreffende interventie aanbiedt. Vaak brengt de instelling overzichtsbrochures van preventie-activiteiten en/of cursussen uit en is de informatie op haar website te vinden. De interventies van de GGZ-preventie in dit overzicht richten zich rechtstreeks op leden van preventieve doelgroepen zelf. Ze worden vaak zelfstandig door de GGZ uitgevoerd, maar kunnen ook worden georganiseerd in samenwerking met andere organisaties, zoals GGD'en, scholen, Steunpunten Mantelzorg, het sociaal-cultureel werk, het AMW, verzorgingshuizen of instellingen voor verslavingszorg of thuiszorg. Soms ook voeren deze organisaties zonder participatie van de GGZ gestandaardiseerde interventies uit ter voorkoming van psychische problemen. Herkomst We hebben allereerst interventies opgenomen die landelijk gestandaardiseerd zijn, regelmatig in de praktijk worden uitgevoerd en opgenomen zijn in de i-databank van het Loket Gezond leven van het Centrum voor Gezond Leven (CGL) (en de evidence-based, waarschijnlijk bewezen effectief of theoretisch goed onderbouwd ) hebben. Andere interventies komen uit de voormalige databanken Effectieve jeugdinterventies van het NJI, de sites van het NIGZ en GGZ Nederland, websites van afzonderlijke interventies en databanken binnen het Trimbos-instituut. Via de i- databank is veel aanvullende informatie beschikbaar. Opbouw beschrijving Van iedere interventie in dit overzicht wordt een korte beschrijving gegeven, naast titel, doelgroep, doel, vorm, wetenschappelijke en verwijzing. Aan het eind van iedere beschrijving wordt ingegaan op de rol die de thuiszorg kan spelen. 3.2 Indeling overzicht De interventies zijn per leeftijdsgroep (jeugd, volwassenen en ouderen) geclusterd. Voor kinderen zijn overigens meestal pas interventies beschikbaar vanaf 7 jaar. Binnen de drie leeftijdsgroepen komen, voor zover beschikbaar, interventies aan bod op de volgende acht probleemgebieden (zie volgende pagina): 15

17 3 TOELICHTING OP SELECTIE EN PRESENTATIE INTERVENTIES Depressie Angst Kinderen van Ouders met psychische/verslavingsproblemen (KOPP/KVO) Huiselijk geweld Alcoholverslaving Mantelzorgers/familieleden van mensen met psychische/verslavingsproblemen Valangst Eenzaamheid Een overzicht als dit is uiteraard aan verandering onderhevig. Snel na voorjaar 2010 zullen weer nieuwe interventies ontwikkeld zijn. Het gaat hier om uw eerste kennismaking. Via de i-database van het Loket Gezond Leven kunt u zich gemakkelijk op de hoogte stellen van nieuwe interventies, ook van de nieuwe leefstijlinterventies die dit jaar worden ontwikkeld. 16

18 4 SPECIFIEKE ROL VOOR DE THUISZORG 4 Specifieke rol voor de thuiszorg Vaak wordt bij de besproken interventies in het overzicht in de bijlage hoe u vanuit de thuiszorg een belangrijke rol kunt spelen door signaleren, attenderen, motiveren en verwijzen, juist gezien uw bijzondere positie van vertrouwde zorg- of dienstverlener die over de vloer komt. Soms kunt u participeren in een netwerk rond de cliënt en soms is uitgebreider signaleren een optie. Incidenteel kan de mogelijkheid van mede-uitvoering of zelfstandige uitvoering van een preventieve interventie door de eigen organisatie overwogen worden. Dit korte hoofdstuk gaat in op waarom u dit zou doen en beschrijft enkele instrumenten die u daarbij kunnen ondersteunen. 4.1 Signaleren en motiveren Mensen melden zich uit eigen beweging niet snel aan voor preventieve activiteiten, hoewel zij er volgens onderzoek zelf veel aan kunnen doen om hun (mentale) gezondheid te bevorderen en psychische problemen en leed te voorkomen. Een steuntje in de rug en een vorm van stimulans bij dat aanmelden is dus meer dan welkom! Dit geldt zowel voor mensen die tot risicogroepen behoren voor psychische problemen als voor mensen die al last hebben van beginnende klachten. En juist als thuiszorg komt u bij belangrijke risicogroepen, c.q., individuen die risicofactoren stapelen, gepaard aan een tekort aan beschermende factoren (denk aan een net verweduwde vrouw, met een klein sociaal netwerk en een chronische ziekte) over de vloer. In een aantal gevallen is zonder meer duidelijk dat meedoen aan preventie zin heeft. Bij leden van een duidelijke risicogroep is een vorm van extra signalering niet nodig. Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen bijvoorbeeld of kinderen die huiselijk geweld meegemaakt hebben lopen in vrijwel alle gevallen zelf risico om psychische problematiek te ontwikkelen. Dat geldt ook voor ouderen die net hun partner verloren hebben en zich eenzaam voelen. Screenen of klachten meten is niet nodig, omdat meedoen aan preventie in alle gevallen zin heeft. De vraag is dan natuurlijk wel hoe je hen kunt motiveren (of bij kinderen, hun ouders) om zich aan te melden voor de activiteiten. U zou samen met uw cliënt in zo'n situatie kunnen nagaan of hij of zij baat kan hebben van een groepscursus of een andere preventie-activiteit. In andere gevallen is het lastiger om te merken dat mensen tot een risicogroep behoren of last hebben van beginnende klachten. Bij mantelzorgers is er vaak sprake van een glijdende schaal waarop de draaglijke last van het zorgen voor een zieke naaste in overbelasting verandert. Angst, depressie en alcoholmisbruik zijn psychische problemen die in ons land op grote schaal voorkomen en waarbij vaak schaamte een rol speelt. En een nog grotere groep mensen bevindt zich in de gevarenzone, waar beginnende klachten zich tot een stoornis kunnen gaan ontwikkelen. Juist in die situaties kan het zinvol zijn met behulp van een signaleringsinstrument samen de ernst van de situatie te onderzoeken. 17

19 4 SPECIFIEKE ROL VOOR DE THUISZORG 4.2 Signaleringsinstrumenten Na het overzicht van interventies in bijlage 1 vindt u in bijlage 2 een beschrijving van drie signaleringsinstrumenten die u in de thuiszorg kunt toepassen op het gebied van psychische problemen: Een signaleringsinstrument voor ouderen met depressieve klachten dat speciaal voor gebruik in de thuiszorg en bij huisartsen is ontwikkeld (blz. 69); Een methodiek om bij mantelzorgers overlast op het spoor te komen ( POM : Preventie op maat Mantelzorgers, blz. 72); Een beschrijving hoe jongeren zelf op een website kunnen onderzoeken of hun alcoholconsumptie in de gevarenzone komt: Hier vindt u ook kort informatie over de website waar volwassenen vragen over hun alcoholgebruik kunnen beantwoorden en vervolgens een advies krijgen (blz. 74). 4.3 Gespreksvoering Soms is het gemakkelijk om met mensen in gesprek te komen over het voorkomen van psychische problemen. Wanneer de mate van last die mensen ervaren hen motiveert om aan een cursus mee te doen bijvoorbeeld. U hoeft u hen dan soms alleen maar op het bestaan van de interventie te attenderen en hen de weg te wijzen. Dit kan bijvoorbeeld gelden bij ouderen met valangst en mensen die last hebben van andere angstklachten. In andere gevallen zal naast informeren ook motiveren van belang zijn, en stimuleren dat men zich aanmeldt. Dan is de techniek van gespreksvoering van belang. Bijlage 3 bevat handreikingen voor gespreksvoering, toegespitst op het specifieke gebied van kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO). U krijgt informatie over hoe u met ouders in gesprek kunt komen over preventie van psychische problematiek bij hun kinderen. 18

20 REFERENTIES Referenties ActiZ (2009). Zorg en preventie, een onlosmakelijke verbinding! Strategienotitie Preventie Verpleging, Verzorging en Thuiszorg. Utrecht: ActiZ. Dijkstra M, J Blekman (2009). Preventieonderzoek en preventieprojecten. Utrecht: Trimbos-instituut. Cuijpers P, G Willemse (2005). Preventie van depressie bij ouderen. Een overzicht van interventies. Utrecht: Trimbos-instituut. GGZ Nederland (2005). Preventie biedt perspectief. Preventie-projecten binnen de GGZ. Publicatienr L. Amersfoort: GGZ Nederland. Hosman CMH (2008). Naar een geestelijk gezonde samenleving via preventie en gezondheidsbevordering. In Broucke S van den, M de Herdt, R van Nuffel (eds.) (2008). Geestelijke gezondheid en preventie. Bouwstenen voor beleid en praktijk. Mechelen: Kluwer. Jonge M de, M Ruiter (2008). Aard en Omvang GGZ- en Verslavingspreventie 2008 (basisrapport). Ontwikkelingen in de inhoud, organisatie en omvang van de GGZ- en verslavingspreventie. Utrecht: Trimbos-instituut. Kipizivero (2003). Ouders van de kook. Informatie voor professionals in onderwijs, kinderopvang, jeugdhulpverlening, gezondheidszorg, verslavingszorg en welzijnswerk. Utrecht: Trimbos-instituut. Romijn G, M Ruiter, F Smit (2008). Meer effect met depressiepreventie? Strategieën voor publieksvoorlichting, vroegherkenning en terugvalpreventie. Utrecht: Trimbosinstituut. Stel JC van der (2004). Handboek preventie. Voorkomen van psychische problematiek en bevorderen van geestelijke gezondheid. Assen: Van Gorcum. TNO (2009). Observatielijst voor psychosociale problematiek bij ouderen. Leiden: TNO. Websites en databanken NIGZ: website thuiszorgpreventie NJI: Databank effectieve jeugdinterventies RIVM/Centrum voor Gezond Leven: I-database. RIVM/Nationaal Kompas Volksgezondheid Alle relevante informatie over de lichamelijke en geestelijke volksgezondheid bij elkaar. TNO vroegsignalering ouderen =121 Hier kunt u de Observatielijst voor psychosociale problematiek bij ouderen, de 19

21 REFERENTIES instructie en toelichting erbij, downloaden. Dit signaleringsinstrument wordt toegelicht vanaf blz. 69 van dit boekje. Trimbos-instituut: Algemene website van het Trimbos-instituut met informatie voor belangstellenden en professionals over geestelijke volksgezondheid, GGZ en verslavingszorg. Trimbos-instituut: Vernieuwde website waarin de vroegere site van het Landelijk Steunpunt Preventie is opgegaan. Factsheets Trimbos-instituut: Factsheet Kinderen van ouders met psychische en verslavingsproblemen (2001) Trimbos-instituut: Factsheet Preventie van depressie (2008) Trimbos-instituut: Factsheet Preventie van suïcidaliteit (2010) De gratis te downloaden Factsheets over preventie bij het Trimbos-instituut zijn te benaderen via Via de webwinkel van het Trimbos-instituut zijn de overige tegen kostprijs te bestellen: 20

22 REFERENTIES Bijlage 1 Overzicht interventies A. Jeugd 1. Moeder-baby interventie 2. Psycho-educatieve gezinsinterventie 3. Groep voor kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen (KOPP/KVO) (8-12 of 13-16) 4. KOPP/KVO groep Piep zei de Muis 6. Kopstoring 7. Kop op ouders 8. Let op de Kleintjes 9. Plezier op School 10. Vrienden Angst en Depressie 11. Head-up (depressie 13-17) 12. Grip op je Dip en 13. Grip op je Dip online 14. Home-party 15. Gezin aan bod (Kinderen van verslaafde ouders) 16. Drankjewel.nl 17. Triple P (o.a. training Pubers en Alcohol) B. Volwassenen 1. In de Put, uit de Put 2. Kleur je leven 3. Bibliotherapie depressie 4. Leven met een chronische ziekte 5. Lichte dagen donkere dagen 6. Liever bewegen dan moe online 8. Geen Paniek 9. Met lef 10. Angst de Baas 11. Angstig? Zelf aan de Slag 12. Werkstress training 13. Psychiatrie in de familie (/Omgaan met borderline, schizofrenie etc.) 14. DementiedeBaas 15. Voorlichting mantelzorgersfamilieleden 16. Minder drinken (cursus internet) C. Ouderen 1. In de put, uit de put ouderen 2. Op zoek naar zin 3. Het verhaal van je leven 4. Verlies en dan verder 5. Angst de Baas Zicht op Evenwicht 7. Bezoekdienst weduwen en weduwnaars 8. Huiskamerbijeenkomsten allochtone vrouwen 21

23 BIJLAGE 1A INTERVENTIES GERICHT OP JEUGD A. s gericht op jeugd 1. Moeder-baby interventie groep Inhoud interventie Depressieve moeders met jonge baby's van de Moeder-baby interventie is het stapsgewijs verbeteren van de kwaliteit van de interactie tussen depressieve moeders en hun baby. Met name gaat het er om dat: 1. de moeder een verbeterde sensitieve responsiviteit krijgt; 2. de sociale en emotionele ontwikkeling van het kind verbetert; 3. de veilige gehechtheid bij het kind versterkt wordt. Uiteindelijk doel is het voorkomen dat het kind op latere leeftijd zelf psychosociale problemen ontwikkelt. In een aantal regio's in Nederland wordt deze interventie aangeboden. Meestal gebeurt de uitvoering door preventiewerkers/hulpverleners van de GGZ. Enkele regio s voeren momenteel een pilot uit waarbij deze interventie uitgevoerd wordt in de jeugdgezondheidszorg en wordt onderzocht. Het implementatieproces wordt daarbij geëvalueerd. Depressieve moeders met jonge baby s begeleiden aan huis Een preventiewerker/hulpverlener legt 8-10 wekelijkse huisbezoeken van 1,5 uur bij gezinnen thuis af. Na drie maanden is er een terugkombijeenkomst. In het gezin observeert hij/zij de moeder-kind-interactie, soms met behulp van video-opnamen. Op basis van de resultaten van deze observatie stelt de hulpverlener een individueel begeleidingsplan op, dat gebaseerd is op de hechtingstheorie en de leertheorie. Tijdens de huisbezoeken worden methodieken ingezet als video-hometraining, modeling, praktische pedagogische ondersteuning, cognitieve herstructurering en babymassage. Moeders met psychische problemen reageren vaak niet adequaat op de behoeften van hun jonge kind. Dat leidt tot problemen in de hechtingsrelatie en in de emotionele ontwikkeling van het kind, twee belangrijke risicofactoren bij het ontstaan van psychische problematiek. Van de kinderen van ouders met psychische problemen of een verslaving (KOPP/KVO) krijgt ongeveer één derde later zelf ernstige psychische problemen, zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen en alcoholafhankelijkheid. De kans dat ze die problematiek ontwikkelen is anderhalf keer zo hoog als bij andere kinderen. Het gaat om een grote groep: 1,6 miljoen kinderen onder de 22 jaar hebben ouders waarbij een psychische stoornis is gediagnosticeerd en ongeveer kinderen hebben een vader en/of moeder met een alcoholverslaving (Bool et al., 2001). Van de kinderen van wie beide ouders een psychische stoornis hebben, krijgt 66% ooit zelf een psychische stoornis. In de kinderpsychiatrische klinieken heeft 77% van de kinderen met een ontwikkelingsstoornis en 55% van de kinderen met een gedragsstoornis één of twee ouders met een psychische stoornis. 22

24 BIJLAGE 1A INTERVENTIES GERICHT OP JEUGD De interventie is beoordeeld als waarschijnlijk bewezen effectief (Databank effectieve jeugdinterventies NJI). De makers hebben van 2000 tot 2004 een RCT-onderzoek uitgevoerd naar het effect van deze interventie bij depressieve moeders. Onderzocht is of de interventie effect heeft op de kwaliteit van de moeder-kind-interactie en de moeder-kind-gehechtheidsrelatie. Ook is nagegaan of kinderen in de interventiegroep (n=35) zich cognitief en emotioneel gunstiger ontwikkelen dan kinderen in de controlegroep (n=36). De resultaten wijzen op een significant positief effect op de moeder-kindinteractie, met name, zoals beoogd, op de sensitiviteit van de moeders. Ook het voorspelde positieve effect op de kwaliteit van de moeder-kind- gehechtheidsrelatie is gevonden (Van Doesum et al., 2008). Op dit moment loopt er een implementatieonderzoek om de interventie in te bedden in de jeugdgezondheidszorg. Resultaten zijn eind 2010 te verwachten. Verwijzen naar deze interventie is wenselijk wanneer een moeder met ernstige psychische problemen een baby verwacht of gekregen heeft. De moeder op het aanbod attenderen, motiveren, verwijzen, op achtergrond volgen. 23

25 BIJLAGE 1A INTERVENTIES GERICHT OP JEUGD 2. Psycho-educatieve gezinsinterventie groep Gezinnen met kinderen (8-14 jaar) waar bij de ouders psychische of verslavingsproblemen spelen. Verkleinen van de kans dat kinderen van ouders bij wie psychische of verslavingsproblematiek speelt zelf ook dergelijke problemen gaan ontwikkelen Deze interventie wordt in enkele GGZ-instellingen in Nederland uitgevoerd. Begeleiding voor gezinnen waarin de ouders een psychische probleem hebben Het gezin (alle gezinsleden) krijgt in 6-8 bijeenkomsten begeleiding van een preventiewerker. Deze stimuleert dat de leden van het gezin met elkaar communiceren. Eerst bespreekt hij met de ouders en de kinderen apart en later met het hele gezin de problemen in het gezin, vanuit ieders perspectief. Hij geeft informatie over de ziektebeelden van de ouders en brengt deze informatie in verband met de levenservaringen van de gezinsleden. Hij screent hen en verwijst hen zo nodig naar andere hulpverleningsinstanties. Verder ondersteunt hij gezinsleden als ze toekomstplannen maken. Van de kinderen van ouders met een psychiatrisch probleem of verslavingsproblematiek (KOPP- of KVO) krijgt ongeveer eenderde later zelf ernstige psychische problemen, zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen en alcoholafhankelijkheid. De kans dat ze zo n stoornis ontwikkelen is anderhalf keer zo hoog als bij andere kinderen. Het gaat om een grote groep: 1,6 miljoen kinderen onder de 22 jaar hebben ouders waarbij een psychische stoornis is gediagnosticeerd en ongeveer kinderen hebben een vader en/of moeder met alcoholproblemen (Bool et al., 2001). Van de kinderen van wie beide ouders een psychische stoornis hebben, krijgt 66% ooit zelf een psychische stoornis. In de kinderpsychiatrische klinieken heeft 77% van de kinderen met een ontwikkelingsstoornis en 55% van de kinderen met een gedragsstoornis één of twee ouders met een psychische stoornis. Deze gestandaardiseerde interventie is bewezen effectief, met de volgende resultaten: Kinderen die dit programma volgen, krijgen meer begrip voor de psychische problemen van hun ouders. Ze functioneren in alle opzichten beter dan andere kinderen in een vergelijkbare situatie. De ouders die dit programma volgen, communiceren beter met hun kinderen en tonen meer begrip voor hun ervaringen. Ze vinden dat hun kinderen meer begrip hebben voor hun ziekte en er meer kennis van hebben (Beardslee, 1997). In de Databank effectieve jeugdinterventies (NJI) krijgt de interventie de beoordeling theoretisch goed onderbouwd. Gezinnen met kinderen (8-14 jaar) waar bij de ouders psychische of verslavingsproblemen spelen kunnen zich aanmelden bij de GGZ, wanneer deze in de regio de interventie uitvoert. Ouders op het aanbod attenderen, motiveren, verwijzen, op de achtergrond volgen en zo mogelijk zelf er een vervolg aan geven (na overleg met de uitvoerder). 24

26 BIJLAGE 1A INTERVENTIES GERICHT OP JEUGD 3. KOPP/KVO-groepen voor kinderen en jongeren 8-16 jaar groep Kinderen van ouders met een psychische of verslavingsproblemen (KOPP of KVO) 8-12 jaar, jaar. Voorkomen dat deze kinderen zelf ernstige psychische problemen ontwikkelen Deze cursus wordt door een groot aantal GGZ-instellingen in Nederland uitgevoerd, soms samen met andere organisaties zoals Bureau Jeugdzorg. In een enkele regio is er ook een dergelijk groep voor kinderen jonger dan 8 jaar. Zie verder ook "Piep zei de Muis". Cursus voor kinderen van ouders met psychische problemen of verslavingsproblemen De cursus kent 8 wekelijkse bijeenkomsten van anderhalf uur en een terugkombijeenkomst, plus 2 ouderbijeenkomsten. In een groep zitten 6 tot 8 deelnemers. Er zijn twee soorten KOPP-groepen: een praatgroep voor jongeren van jaar en een doe-praatgroep voor kinderen van 8-12 jaar. De groepen zijn bestemd voor kinderen die opgroeien in een gezin waarvan een of beide ouders psychiatrische problemen of verslavingsproblemen hebben. Op een ontspannen en speelse wijze wordt gerichte informatie gegeven over het ziektebeeld van de ouder(s) en oefenen de kinderen en jongeren met vaardigheden om specifieke situaties te kunnen hanteren, waarmee zij worden geconfronteerd. In de ouderbijeenkomsten staat de ouder-kindrelatie centraal. Van de kinderen van ouders met een psychiatrisch probleem of verslavingsproblematiek (KOPP- of KVO) krijgt ongeveer één derde later zelf ernstige psychische problemen, zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen en alcoholafhankelijkheid. De kans dat ze zo n stoornis ontwikkelen is anderhalf keer zo hoog als bij andere kinderen. Het gaat om een grote groep: 1,6 miljoen kinderen onder de 22 jaar hebben ouders waarbij een psychische stoornis is gediagnosticeerd en ongeveer kinderen hebben een vader en/of moeder met alcoholproblemen (Bool et al., 2001). Van de kinderen van wie beide ouders een psychische stoornis hebben, krijgt 66% ooit zelf een psychische stoornis. In de kinderpsychiatrische klinieken heeft 77% van de kinderen met een ontwikkelingsstoornis en 55% van de kinderen met een gedragsstoornis één of twee ouders met een psychische stoornis. Gestandaardiseerde interventie, met het volgende resultaat: Deelnemers die de cursus hebben gevolgd kunnen beter met de thuissituatie omgaan. Ze voelen zich gelukkiger en hebben een minder negatief zelfbeeld dan voor de cursus (Beurskens & Siebes, 1998; Ince et al., 2004). In 2010 wordt in samenwerking tussen de Radbouduniversiteit en het Trimbos-instituut een Randomnized Trial Control uitgevoerd naar de effecten van de interventie. Ouders kunnen hun kind voor de cursus bij de instelling aanmelden. Ouders met psychische problemen of hun partner attenderen op het aanbod, motiveren en verwijzen. Uitreiken van een folder. 25

27 BIJLAGE 1A INTERVENTIES GERICHT OP JEUGD 4. KOPP/KVO-groepen voor jongeren tussen de 16 en 22 jaar groep Kinderen van ouders met een psychische of verslavingsproblemen (KOPP of KVO)16-22 jaar Voorkomen dat deze kinderen zelf ernstige psychische problemen ontwikkelen Deze interventie wordt door een groot aantal GGZ-instellingen in Nederland uitgevoerd, soms samen met andere organisaties zoals Bureau Jeugdzorg of een familieledenorganisatie als Labyrint-In Perspectief. Gespreksgroep voor jong-volwassen kinderen van ouders met psychische problemen of verslavingsproblemen De gespreksgroep kent 8 wekelijkse of tweewekelijkse bijeenkomsten van minimaal anderhalf uur en een terugkombijeenkomst. In een groep zitten 6 tot 10 deelnemers. De groepen zijn bestemd voor kinderen die opgegroeid zijn in een gezin waarvan een of beide ouders psychische problemen of verslavingsproblemen hebben. Op een ontspannen en speelse wijze wordt gerichte informatie gegeven over het ziektebeeld van de ouder(s) en oefenen de kinderen en jongeren met vaardigheden om specifieke situaties te kunnen hanteren, waarmee zij worden geconfronteerd. Van de kinderen van ouders met een psychiatrisch probleem of verslavingsproblematiek (KOPP- of KVO) krijgt ongeveer één derde later zelf ernstige psychische problemen, zoals stemmingsstoornissen, angststoornissen en alcoholafhankelijkheid. De kans dat ze zo n stoornis ontwikkelen is anderhalf keer zo hoog als bij andere kinderen. Het gaat om een grote groep: 1,6 miljoen kinderen onder de 22 jaar hebben ouders waarbij een psychische stoornis is gediagnosticeerd en ongeveer kinderen hebben een vader en/of moeder met alcoholproblemen (Bool et al., 2001). Van de kinderen van wie beide ouders een psychische stoornis hebben, krijgt 66% ooit zelf een psychische stoornis. In de kinderpsychiatrische klinieken heeft 77% van de kinderen met een ontwikkelingsstoornis en 55% van de kinderen met een gedragsstoornis één of twee ouders met een psychische stoornis. Gestandaardiseerde interventie. Uit gerandomiseerd onderzoek (Beardslee et al., 2003) blijkt dat de interventie wel effecten heeft op risico- en beschermende factoren, maar niet op depressieve klachten bij de kinderen. Jongeren kunnen zichzelf bij de GGZ aanmelden. Soms zonder verwijzing van de huisarts. Ouders met psychische problemen of hun partner attenderen op het aanbod, motiveren en verwijzen. Uitreiken van een folder. 26

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1

en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Depressie bij kinderen en jongeren Oolgaardt lezing 24 juni 2008 Ireen de Graaf Trimbos-instituut 2008 1 Welbevinden ebe van Nederlandse kinderen Nederlandse kinderen het gelukkigst in Europa 92% 12-24

Nadere informatie

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos

Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos Bijlage 2 Onderwerpen/deelprojecten regionaal uitvoeringsprogramma depressiepreventie 2008 t/m 2011 Gelderse Roos A1 Uitbrengen jaarkrant A2 Advertentie huis aan huis bladen A3 Consultatie B1 Brochures

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders

Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders preventieprogramma kopp/kvo zuid-limburg Informatie voor hulpverleners over preventieactiviteiten voor kinderen en ouders Kinderen van Ouders met Psychische Problemen (KOPP) Kinderen van Verslaafde Ouders

Nadere informatie

FACTSHEET KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders

FACTSHEET KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders FACTSHEET KOPP/KVO Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders Deze factsheet biedt informatie aan gemeenten, zorgverzekeraars, hulpverleners en managers over een bijzondere

Nadere informatie

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners

Praten helpt. Informatie voor hulpverleners Praten helpt Informatie voor hulpverleners KOPP/KVO preventie voor ouders en kinderen Jaarlijks krijgen in Nederland 1,6 miljoen kinderen en jongeren onder de 22 jaar te maken met een psychische ziekte

Nadere informatie

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap

Preventieoverzicht depressie Gezondheids winst voor Doelgroep Naam interventie Doelstelling interventie/ boodschap Alle leeftijdscategorieën Alle leeftijdscategorieën Werknemers project Trainen in signaleren alle leeftijden Project Vroegtijdig opsporen Jongeren (6-8) SIMBA Vergroten sociale Jongeren (8-12) KOPP: Doepraatgroep

Nadere informatie

FACTSHEET KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders

FACTSHEET KOPP/KVO. Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders FACTSHEET KOPP/KVO Kinderen van ouders met psychische problemen Kinderen van verslaafde ouders Kinderen van ouders met een psychisch probleem (KOPP) en kinderen van ouders met een verslaving (KVO) lopen

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

Aan de slag. Geestelijk gezond

Aan de slag. Geestelijk gezond Direct aan de slag Geestelijk gezond Iedereen streeft naar een gezond leven. Daarin past de zorg voor lichaam en geest. Niet alleen omdat mensen daar zelf bij gebaat zijn, maar ook omdat onze omgeving

Nadere informatie

Voorbeeldadvies Cijfers

Voorbeeldadvies Cijfers Voorbeeldadvies GGD Twente heeft de taak de gezondheid van de Twentse jeugd, volwassenen en ouderen in kaart te brengen. In dit kader worden diverse gezondheidsmonitoren afgenomen om inzicht te verkrijgen

Nadere informatie

E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1

E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1 E-Mental Health Interventies Bronnen: Robuust, Trimbos Instituut, Lijn1 Doelgroep Inhoud Waar? Type cursus Kosten* Volwassenen Mentaal Vitaal Informatie over psychische gezondheid en overzichtssite met

Nadere informatie

Multi-compenent model

Multi-compenent model Preventie van Kindermishandeling Rianne van der Zanden Trimbos-instituut rzanden@trimbos.nl Preventie kindermishandeling Opzet presentatie Aard, omvang en gevolgen van kindermishandeling Kindermishandeling

Nadere informatie

13 december 2007. Bijlage. Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ. Bestedingsplan. Regio Midden-Holland.

13 december 2007. Bijlage. Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ. Bestedingsplan. Regio Midden-Holland. 13 december 2007 Bestedingsplan Bijlage Regio Midden-Holland Zorgvernieuwingsprojecten GGZ en Collectieve Preventie GGZ Inleiding Op 3 oktober 2007 heeft het portefeuillehoudersoverleg Wmo ingestemd met

Nadere informatie

GGZ aanpak huiselijk geweld

GGZ aanpak huiselijk geweld GGZ aanpak huiselijk geweld Wat is er nodig en wat helpt Jeannette van Borren Mei 2011 Film moeder en zoon van Putten Voorkomen van problemen is beter en goedkoper dan genezen Preventieve GGZ interventies

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Maak kennis. met GGZ Friesland

Maak kennis. met GGZ Friesland Maak kennis met GGZ Friesland Psychische klachten hebben veel invloed op het dagelijks leven. Elke dag is een uitdaging en het is moeilijk om een normaal leven te leiden, contacten te onder houden, naar

Nadere informatie

Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen

Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen Herkennen gevolgen en signalen voor jeugdigen u Eventuele psychische en/of verslavingsproblemen bij de ouders kunnen van invloed zijn op de opvoeding, ontwikkeling en (toekomstige) psychische gezondheid

Nadere informatie

Preventie door de thuiszorg

Preventie door de thuiszorg Preventie door de thuiszorg Analyse van ontwikkelingen en kansen Preventie door de thuiszorg Analyse van ontwikkelingen en kansen De thuiszorg heeft een lange traditie in gezondheidsbevordering en preventie.

Nadere informatie

De stand van zaken. Door de bomen het bos weer zien Meer inzicht in kwaliteit en effectiviteit interventies

De stand van zaken. Door de bomen het bos weer zien Meer inzicht in kwaliteit en effectiviteit interventies Door de bomen het bos weer zien Meer inzicht in kwaliteit en effectiviteit interventies Djoeke van Dale Centrum Gezond Leven Joke van Wieringen Centrum Jeugdgezondheid De stand van zaken Schatting: minstens

Nadere informatie

AMW en GGZ. samen aan de slag. preventie van depressie. met

AMW en GGZ. samen aan de slag. preventie van depressie. met AMW en GGZ samen aan de slag met preventie van depressie I n h o u d s o p g a v e INLEIDING 2 DE CURSUSSEN OMGAAN MET DEPRESSIE 4 AMW EN GGZ-PREVENTIE: HET COMBINEREN VAN KWALITEITEN 5 SAMEN AAN DE SLAG

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding)

4.2.2. Shantala babymassage (individuele begeleiding) 4.2. Aanbod voor ouders van het jonge kind Dit aanbod is veelal gericht op ouders met kinderen tot 4 jaar. Een aantal producten zijn inzetbaar voor een bredere doelgroep. De producten Home-Start, Vroegtijdige

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik

Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Psycho-sociale gezondheid - Bouwstenen voor bereik Verslag van het seminar Depressiepreventie en lage SES: hoe verhogen we het bereik? 16 november 2010 bij Trimbos Inleiding & aanleiding Jaarlijks worden

Nadere informatie

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek

Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Presentatie Stichting Landelijke Koepel Familieraden Kinderen van Ouders met Psychiatrische Problemen en/of Verslavingsproblematiek Ton Bellemakers Preventiewerker VICTAS & Annemiek Baak-Wilbrink Orthopedagoog

Nadere informatie

B&W-Aanbiedingsformulier

B&W-Aanbiedingsformulier B&W.nr. 08.1145, d.d. 25 november 2008 B&W-Aanbiedingsformulier Onderwerp Sluiten samenwerkingsconvenant 'Veerkracht' in het kader van preventie van depressie bij ouderen in Leiden Zuidwest BESLUITEN Behoudens

Nadere informatie

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken

GGD Hollands Noorden. en wijkverpleegkundigen met S1-taken GGD Hollands Noorden en wijkverpleegkundigen met S1-taken Waarom een GGD? Wet Publieke Gezondheidszorg (WPG): Gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende maatregelen voor de bevolking of specifieke

Nadere informatie

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen

KOPPen bij elkaar en schouders eronder. Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen KOPPen bij elkaar en schouders eronder Informatie voor kinderen van ouders met psychiatrische problemen Mama, waarom huil je? Mama, ben je nu weer verdrietig? Papa, gaan we naar het zwembad? Waarom niet?

Nadere informatie

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz

PIEP zei de muis. Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz PIEP zei de muis Martha de Jonge (Trimbos-instituut) Yteke Braaksma (Stichting Welzijn Amersfoort) Petra Havinga (Trimbos-instituut) KOPP-KVO Quizzz Vraag 1: Waar staat KOPP voor? Antwoord 1 : Kids Of

Nadere informatie

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen.

Ons vignet laat zien wat we graag willen bereiken, namelijk mensen tot groei en bloei brengen als persoon en in hun relaties met andere mensen. OptiMent OptiMent is er voor kinderen, jongeren en volwassenen die een steun(tje) in de rug kunnen gebruiken. We helpen om psychische klachten zo goed mogelijk te voorkomen. Wie al problemen heeft, kan

Nadere informatie

Depressiepreventie 2014 05 07 Gezondheids winst voor

Depressiepreventie 2014 05 07 Gezondheids winst voor Doelgroep Pijler Boodschap Soort Naam Setting van de aanbiedt leeftijdsgroepen leeftijdscategorieën leeftijdscategorieë alle hulpvragen mensen met psychische stoornissen, hun sociale omgeving en professionals

Nadere informatie

verslavingspreventie binnen het onderwijs

verslavingspreventie binnen het onderwijs verslavingspreventie binnen het onderwijs In dit overzicht is per type onderwijs en de verschillende leeftijdsfasen te zien welke preventieve interventies er ingezet kunnen worden. De richtlijnen geven

Nadere informatie

Samenvatting 181. Samenvatting

Samenvatting 181. Samenvatting Samenvatting 179 180 Samenvatting 181 Samenvatting Depressie is een veel voorkomende psychische aandoening die leidt tot beperkingen in het sociale, emotionele en fysieke functioneren en een grote invloed

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Improving Mental Health by Sharing Knowledge Effectieve interventies en aanpakken voor opvoeders van adolescenten Alcohol en opvoeding 15 Ouders rond 2008 onderschatten alcoholgebruik van hun kinderen

Nadere informatie

vitaal NIeuwsbrief depressiepreventie Noord Veluwe mentaal Nummer 1 - september 2010 Programma depressiepreventie Regio Noord-Veluwe

vitaal NIeuwsbrief depressiepreventie Noord Veluwe mentaal Nummer 1 - september 2010 Programma depressiepreventie Regio Noord-Veluwe Beginpagina mentaal Nummer 1 - september 2010 Onderwerpen: Programma depressie- preventie Regio Noord- Veluwe Deskundigheidsbevordering medewerkers thuiszorg, vrijwilligers en mantelzorgers Algemene voorlichting

Nadere informatie

Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg

Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg Workshop 10: Het gezin in GGZ en Verslavingszorg Door: - Rianne van der Zanden (Trimbos-instituut) - Froukje Kamstra en Pieter Brunner (De Gelderse Roos) - Peter de Vet (Regionaal Centrum Kinder en Jeugd

Nadere informatie

Aantal deelnemers. Pedagoog. Jeugdverpleegkundige.

Aantal deelnemers. Pedagoog. Jeugdverpleegkundige. Een online cursus waarin per les informatie wordt gegeven over een specifiek onderwerp. Bijvoorbeeld over: borst- en flesvoeding; ouderschap; verzorging van je kind; balans tussen kind en relatie. De lessen

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Preventie van depressie in Fryslân

Preventie van depressie in Fryslân Preventie van depressie in Fryslân Rapportage werkgroep depressie van het platform preventie Fryslân Februari 2008 Samenstelling Werkgroep Mark Dekker, adviseur zorg GGZ Friesland Tryntsje van der Wal,

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GecombinEErde behandeling bij dubbele diagnose Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven

Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Verslag regionale werkconferenties kiezen voor gezond leven Aanleiding voor de werkconferenties Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) brengt in het najaar van 2006 een tweede Preventienota

Nadere informatie

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting

Inleiding. Familiale kwetsbaarheid en geslacht. Samenvatting Inleiding Depressie en angst zijn veel voorkomende psychische stoornissen. Het ontstaan van deze stoornissen is gerelateerd aan een breed scala van risicofactoren, zoals genetische kwetsbaarheid, neurofysiologisch

Nadere informatie

Wegkijken is geen optie

Wegkijken is geen optie Wegkijken is geen optie Lokale paragraaf aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling gemeente Buren 1 Inhoud Inleiding.. 3 1. Oorzaken huiselijk geweld en kindermishandeling.. 4 2. Uitgangspunten....5

Nadere informatie

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen

De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen De beste zorg voor psychische en verslavingsproblemen 3 Parnassia Groep is specialist in geestelijke gezondheid Psychische klachten, een psychische stoornis of ziekte: ze kunnen iedereen treffen en ernstig

Nadere informatie

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus

Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Herstellen doe je zelf; Evaluatie van een cliëntgestuurde cursus Dr. Hanneke van Gestel-Timmermans Dr. Evelien Brouwers Dr. Marcel van Assen Prof. dr. Chijs van Nieuwenhuizen Herstellen doe je zelf Ontwikkeld

Nadere informatie

IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar ik het zoeken moet. Het verwijzerspunt

IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar ik het zoeken moet. Het verwijzerspunt n i e u w s b r i e f v o o r v e r w i j z e r s h a ag l a n d e n - j u n i 2 0 1 6 Op zoek naar tips bij depressie klachten? Ga naar www.geloofjehetselfie.nl IIIk voel me zo rot, dat ik niet weet waar

Nadere informatie

Waarmee helpt Thuisbegeleiding?

Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Waarmee helpt Thuisbegeleiding? Veelzijdig in zorg Verwijzersinformatie Vérian, veelzijdig in zorg Vérian biedt u een breed aanbod aan zorgdiensten, 24 uur per dag, 7 dagen in de week. In elke levensfase

Nadere informatie

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding

Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Wat doet Thuisbegeleiding? Informatie over Thuisbegeleiding Informatie over Thuisbegeleiding Thuisbegeleiding biedt hulp aan multiproblemgezinnen en risicogezinnen, en aan volwassenen met psychiatrische

Nadere informatie

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten

Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten Een oplossing voor uw verslaving én uw psychische klachten GECOMBINEERDE BEHANDELING BIJ DUBBELE DIAGNOSE Onderdeel van Arkin Hebt u, naast een verslavingsprobleem, last van psychische klachten, zoals

Nadere informatie

Business Case depressiepreventie in Zuid- Holland Noord. Nicolette van der Zouwe 29 mei 2012

Business Case depressiepreventie in Zuid- Holland Noord. Nicolette van der Zouwe 29 mei 2012 Business Case depressiepreventie in Zuid- Holland Noord Nicolette van der Zouwe 29 mei 2012 Opzet Business Case depressiepreventie (BC dp) Waarom Hoe Veerkracht initiatieven Hoe nu verder in ZHN? GGD NL,

Nadere informatie

Dementiepoli. Ouderen

Dementiepoli. Ouderen Dementiepoli Ouderen Dementiepoli Informatie voor cliënten, familie en betrokkenen Met deze folder willen we u en uw familieleden en/of verzorgers graag informeren over de gang van zaken bij de dementiepoli.

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Mirro:

Nadere informatie

Preventie en voorlichting

Preventie en voorlichting Preventie Preventie en voorlichting Introductie De afdeling preventie geeft voorlichting en advies over genotmiddelen aan jongeren, ouders en professionals. Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen

Nadere informatie

Algemene informatie over Centrum Maliebaan

Algemene informatie over Centrum Maliebaan Algemene informatie over Centrum Maliebaan Centrum Maliebaan is een instelling voor verslavingspsychiatrie in de provincie Utrecht. Verslavingspsychiatrie is een gespecialiseerde vorm van geestelijke gezondheidszorg.

Nadere informatie

llochtone meiden en vrouwen in-zicht

llochtone meiden en vrouwen in-zicht 2010 PROJECTEN Nieuwsbrief INHOUD Allochtone meiden & vrouwen in-zicht (Vervolg project) Kinderen aan zet (Onderzoek naar de gevolgen voor kinderen van het hebben van een moeder die seksueel misbruikt

Nadere informatie

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009

Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar de speerpuntennotitie lokaal gezondheidsbeleid Boxmeer 2009 2011: Speerpunten voor Boxmeer?? Esther Hendriks 24 september 2009 Op weg naar speerpuntennotitie? Wat doen/deden we al? Welke gezondheidsproblemen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag www.rijksoverheid.nl Bijlage(n)

Nadere informatie

Niek Jaspers. Arts maatschappij en. gezondheid. Sociaal geriater

Niek Jaspers. Arts maatschappij en. gezondheid. Sociaal geriater Gezekerd klimmen met de jaren Niek Jaspers Arts maatschappij en gezondheid Sociaal geriater Themamiddag Public Health en senioren Inleiding Tendensen Demografie Huidige preventie en zorg Geriatrisch paradigma

Nadere informatie

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving?

Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Wat doen zelfhulp en vroeghulp aan verslaving? Dag van de verslaving 12 oktober 2007 Gerard M. Schippers Academisch Medisch Centrum Universiteit van Amsterdam Tijdschrift sinds 2005 Bohn Stafleu Van Loghum

Nadere informatie

Nu is van u. Gespecialiseerde thuisbegeleiding

Nu is van u. Gespecialiseerde thuisbegeleiding Nu is van u. www.vive nt.n l Gespecialiseerde thuisbegeleiding gespecialiseerde thuisbegeleiding Vivent Gespecialiseerde thuisbegeleiding: het verbindt de WMO, jeugden participatiewet De Gespecialiseerde

Nadere informatie

Werkboek voor kinderen en jongeren van ouders met psychiatrische en/of verslavingsproblemen

Werkboek voor kinderen en jongeren van ouders met psychiatrische en/of verslavingsproblemen Werkboek voor kinderen en jongeren van ouders met psychiatrische en/of verslavingsproblemen Kind en Adolescent Praktijkreeks Dit Werkboek voor kinderen en jongeren van ouders met psychiatrische en/of verslavingsproblemen

Nadere informatie

Heeft u ook kinderen? KOPP-zorg in de Huisartsenpraktijk. Janet Miedema, POH GGZ Christine Weenink, kaderhuisarts GGZ Samen Sterker 22 januari 2015

Heeft u ook kinderen? KOPP-zorg in de Huisartsenpraktijk. Janet Miedema, POH GGZ Christine Weenink, kaderhuisarts GGZ Samen Sterker 22 januari 2015 Heeft u ook kinderen? KOPP-zorg in de Huisartsenpraktijk Janet Miedema, POH GGZ Christine Weenink, kaderhuisarts GGZ Samen Sterker 22 januari 2015 https://www.youtube.com/watch?v=s5vxyl9h XiM http://www.youtube.com/watch?v=x-

Nadere informatie

De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid

De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid De rol van GGZ preventie in een integrale benadering van de gezondheid Implicaties voor praktijk, beleid en regie Prof. dr. Clemens M.H. Hosman Prevention Research Centre Maastricht University & Radboud

Nadere informatie

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen

Regionale VTV 2011. WPG / Ouderen. Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Regionale VTV 2011 WPG / Ouderen Regionale Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2011 Hart voor Brabant Deelrapport WPG / Ouderen Auteurs: Drs. L. de Geus, GGD West-Brabant M. Spermon, GGD Brabant-Zuidoost

Nadere informatie

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant

Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Preventie van depressie bij adolescenten: wat is de beste weg? Dr. Daan Creemers Gz-psycholoog i.o./onderzoekscoordinator K&J GGZ Oost Brabant Film: fragmenten Iedereen depressief (VPRO) - Depressie groot

Nadere informatie

Investeren in opvoeden en opgroeien loont!

Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Investeren in opvoeden en opgroeien loont! Kosteneffectiviteit van de preventie van pedagogische, psychosociale en psychosomatische problematiek door de jeugdgezondheidszorg Investeren in opvoeden en opgroeien

Nadere informatie

Agenda. Opwarmer. Voorstellen en Opzet. Waaruit bestaat Triple P: Positief Opvoeden? Wat is Triple P Positief Opvoeden

Agenda. Opwarmer. Voorstellen en Opzet. Waaruit bestaat Triple P: Positief Opvoeden? Wat is Triple P Positief Opvoeden Agenda 1. Voorstellen en Opzet 2. Opwarmer: Triple P en OvTJ: Hand in hand of oog om oog/tand om tand? Congres Triple P 24 april 2012 Workshop Verhouding OvTJ en Triple P Drs. Nita van Veluw, programmaleider

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Inleiding 11. 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt. 2 Elementen van een sociaal- psychiatrische methodiek 45 Ben Venneman

Inleiding 11. 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt. 2 Elementen van een sociaal- psychiatrische methodiek 45 Ben Venneman Inhoud Inleiding 11 1 Sociale psychiatrie 19 Ivonne van der Padt 1.1 Inleiding 19 1.2 Stand houden ondanks golfbewegingen 19 1.3 Uitgangspunten van de sociale psychiatrie 24 1.4 Sociale psychiatrie in

Nadere informatie

Advies en steun voor uw kind en uzelf

Advies en steun voor uw kind en uzelf Advies en steun voor uw kind en uzelf Voor advies en steun aan ouders en hun kinderen Informatie advies cursussen Als u of uw kind psychische klachten heeft of problemen ervaart met alcohol of drugs, heeft

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2016 2017 32 793 Preventief gezondheidsbeleid Nr. 259 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS

PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Informatie voor huisartsen PATIËNTEN VERWIJZEN BIJ PROBLEMEN MET ALCOHOL EN DRUGS Wanneer verwijst u naar de BasisGGZ (Novae) of de Specialistische GGZ (VNN)? WANNEER VERWIJST U NAAR DE BASISGGZ (NOVAE)

Nadere informatie

Verminderen van suïcidaliteit

Verminderen van suïcidaliteit Improving Mental Health by Sharing Knowledge Verminderen van suïcidaliteit Van beleidsadvies naar uitvoering Judith Blekman 11 mei 2010 De aanloop naar nieuw beleid Start buiten de overheid: Ivonne van

Nadere informatie

Mét familie gaat het beter

Mét familie gaat het beter Mét familie gaat het beter GGZ ingeest staat voor een gelijkwaardige samenwerking tussen patiënt, hulpverlener en u. In deze brochure leest u hoe we u als familielid, vriend of andere naaste van de patiënt

Nadere informatie

Mentale Gezondheidsbevordering op school

Mentale Gezondheidsbevordering op school Mentale Gezondheidsbevordering op school Prof. Dr. Clemens Hosman Radboud Universiteit Nijmegen Maastricht University Netwerkbijeenkomst Gezonde School De Refter, 10 mei 2012 Thema s Wat bedoelen we met

Nadere informatie

Auditinstrument. LVB & Middelengebruik

Auditinstrument. LVB & Middelengebruik Auditinstrument LVB & Middelengebruik Trimbos-instituut Organisatie: Organisatie-eenheid / locatie: Datum afname: Auditoren: Versie 9 mei 0 Pagina . Visie & beleid a. Beleid rondom middelengebruik De organisatie(eenheid)

Nadere informatie

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek

Psychiatrie. De Stemmenpolikliniek Psychiatrie De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 0 Stemmen horen 0 Klachten en symptomen 0 Oorzaken De behandeling 0 Doel 0 Voor wie 0 Tijdsduur 0 De inhoud van de behandeling 0 Coping-training 0 Psycho-educatie

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis

Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis Psychiatrie Cognitieve gedragstherapiegroep voor mensen met een bipolaire stoornis www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl PSY002 / Cognitieve gedragstherapiegroep

Nadere informatie

IrisZorg Preventieve wijkgerichte

IrisZorg Preventieve wijkgerichte IrisZorg Preventieve wijkgerichte hulpverlening 1. Wie zijn Bianca Lubbers en Vincent Stijns? 2. Wat is IrisZorg? 3. Wat is IRIS in de Buurt? 4. Wat doet IRIS in de Buurt? casuïstiek 5. Maatschappelijk

Nadere informatie

Inhoud VII. 2 De kaders van verslavingspreventie... 5 2.1 Wettelijk kader... 6 2.2 Typen preventie... 6

Inhoud VII. 2 De kaders van verslavingspreventie... 5 2.1 Wettelijk kader... 6 2.2 Typen preventie... 6 VII Inhoud 1 Inleiding........................................................................... 1 1.1 Gezondheidsbevordering en preventie.............................................. 2 1.2 Verslavingspreventie................................................................

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Dagbehandeling. Ouderen

Dagbehandeling. Ouderen Dagbehandeling Ouderen Dagbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

PARELPRIJS VOOR PETER MEULENBEEK

PARELPRIJS VOOR PETER MEULENBEEK PARELPRIJS VOOR PETER MEULENBEEK (Foto: ZonMw) Peter Meulenbeek, universitair docent geestelijke gezondheidsbevordering bij de faculteit Gedragswetenschappen van de Universiteit Twente, kreeg donderdag

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal Postbus EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Directoraat-Generaal Preventie, Jeugd en Sancties Schedeldoekshaven

Nadere informatie

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers

Cursus en Thema 2015. voor mantelzorgers en vrijwilligers Cursus en Thema 2015 voor mantelzorgers en vrijwilligers VRIJWILLIGERS Basiscursus (voor nieuwe vrijwilligers) Aantal bijeenkomsten: 4 In vier bijeenkomsten maken nieuwe vrijwilligers kennis met diverse

Nadere informatie

Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen

Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen Vroegsignalering bij middelengebruik! En dan? Brijder en Brijder Jeugd Leontien Los & Margriet Katoen Programma Brijder en Brijder Jeugd Wie zit er in de zaal? Middelengebruik en GGZ Wat is verslaving?

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid

DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD. Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid DESKUNDIG AAN HET WERK MET JEUGD Vergroten van kennis over psychiatrie en psychische gezondheid 2 INHOUDSOPGAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij jongeren nodig?! 4 Praktische informatie 5 Het

Nadere informatie

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder!

even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! even VoorSTELLEN Met Cardea kun je verder! Als we over cliënten praten, bedoelen we kinderen, jongeren en hun ouders. Als we over ouders praten, bedoelen we ook eenoudergezinnen, verzorgers, voogden en/of

Nadere informatie

4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen

4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen Alle ouders met kinderen tot 4 jaar die in ons werkgebied wonen. Pedagoog. 4.3. Aanbod voor (ouders van) basisschoolkinderen Dit aanbod is gericht op kinderen die naar de basisschool gaan en hun ouders.

Nadere informatie

Sfeerimpressie netwerkbijeenkomst Preventie in de Buurt 19 maart 2015 in Haarlem

Sfeerimpressie netwerkbijeenkomst Preventie in de Buurt 19 maart 2015 in Haarlem Sfeerimpressie netwerkbijeenkomst Preventie in de Buurt 19 maart 2015 in Haarlem In Haarlem vond de tweede regionale bijeenkomst van het project Preventie in de Buurt plaats. Professionals vanuit de publieke

Nadere informatie

PROGRAMMABEGROTING

PROGRAMMABEGROTING PROGRAMMABEGROTING 2016-2019 Programma 1 : Zorg, Welzijn, Jeugd en Onderwijs 1A Lokale gezondheidszorg Inleiding Op grond van de Wet publieke gezondheid (Wpg) heeft de gemeente de taak door middel van

Nadere informatie

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland

Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland Kortdurende hulpverleningstrajecten Maasland 1. Individuele sociale vaardigheidstraining 2. Sociale vaardigheidstraining groep 12-/12+ 3. Gezinsbegeleiding (6+) 4. Gezinsbegeleiding (0-6 jaar) 5. Individuele

Nadere informatie