Getrouwheidsschaal behandelitems (fidelity)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Getrouwheidsschaal behandelitems (fidelity)"

Transcriptie

1 Score Formulier Getrouwheidsschaal behandelitems (fidelity) Consensus nulmeting Vervolg meting Streef a b Multidisciplinair Team Geïntegreerde verslavingsspecialist Fasegerichte interventies Toegang van IDDT cliënten tot uitgebreide DD behandelvoorzieningen Behandelaanbod ongelimiteerd in tijd a. Outreach ambulant of b. outreach klinisch 6 Motiverende interventies 7 Verslavings counseling (toepassing CGT principes) 8 Dubbele Diagnose Groepsaanbod 9 Familie Psycho-educatie over DD 0 Participatie in Alcohol & Drug Zelfhulp Groepen Farmacologische behandeling Gezondheidsbevorderende interventies Secundaire Interventies voor verslavingsbehandeling bij Non-Responders Gemiddelde totale

2 Score Formulier Algemene Organisatie Index (GOI) Consensus Nulmeting Vervolg meting Streef G G G G G G6 G7 G8 G9 G0 G G Programma visie Toelating/screening van cliënten Bereik Assessment Individueel behandelplan Individuele behandeling Training Supervisie Proces monitoring Uitkomsten monitoring Kwaliteitsbewaking Cliënt keuzemogelijkheden G Transmurale samenwerking G Geïntegreerd ontslagplan Gemiddelde totale

3 Getrouwheidsschaal behandelitems (fidelity) a. Multidisciplinair Team: Alle disciplines zijn in het team vertegenwoordigd: SPV-en Verslavingsdeskundige ervaringsdeskundige psychiater arts-assistenten trajectbegeleider woonbegeleider revalidatiewerker maatschappelijk werkende psycholoog Het team is overwegend monodisciplinair samengesteld, andere disciplines worden niet bij de behandeling betrokken. Het team is monodisciplinair samengesteld, overige disciplines zijn op consultatie basis beschikbaar. Het team is multidisciplinair samengesteld, echter er is weinig functie-differentiatie tussen bijvoorbeeld maatschappelijk werkers en SPVen. De belangrijkste disciplines zijn in het team vertegenwoordigd, en de taken van de verschillende disciplines zijn gedifferentieerd. Overige disciplines zijn op consultatie basis beschikbaar. Vrijwel alle disciplines zijn in het team vertegenwoordigd,en er wordt gelet op goede inzet van specifieke deskundigheden en goede onderlinge communicatie.

4 b Geintegreerde verslavingsspecialist De verslavingsdeskundige werkt samen met het behandelteam, is een rolmodel voor IDDT vaardigheden en traint andere staf in IDDT. Er is geen verslavingsdeskundigheid in het team aanwezig. IDDT-cliënten worden verwezen naar een verslavingsafdeling elders in de instelling of worden verwezen naar een instelling voor verslavingszorg. De verslavingsdeskundige is op consultatiebasis beschikbaar, maar is niet aanwezig op overleggen en besprekingen. Er is een verslavingsdeskundige aan het team verbonden, maar niet in de zin van een rolmodel voor andere teamleden. Evenmin worden trainingen verzorgd door de verslavingsdeskundige. Geen volwaardig teamlid. De verslavingsdeskundige is een volledig geïntegreerd teamlid, is bij alle overleggen aanwezig, is een rolmodel voor IDDT vaardigheden en traint andere staf in IDDT. Item. Fase gerichte behandeling Behandeling is in overeenstemming met de motivatiefase waarin de cliënt/ zich bevindt (engagement, motivation, action, relapse prevention) Het team is niet of nauwelijks bekend met de verschillende motivatiefasen en houdt er geen rekening mee in de behandeling. Het team is op de hoogte van de fasen maar stemt de behandeling minimaal af op de motivatiefase waarin de cliënt zich bevindt. Het team is bekend met de fasen en bijbehorende interventies. Er is een begin gemaakt met het afstemmen van de behandeling op de fasen. Vastleggen in het behandelplan gebeurt nog niet structureel. Het team is goed bekend met de fasen en heeft voor alle cliënten vastgesteld in welke fase zij zitten. Dit wordt vast gelegd in het behandelplan. De afstemming van de behandeling op de fasen en evaluatie hiervan gebeurt echter nog niet consequent. Het team stemt de behandeling maximaal af op de motivatiefase van de cliënt. Dit wordt voor alle cliënten vastgelegd in het behandelplan en regelmatig (tenminste elk half jaar) geëvalueerd.

5 Item. Toegang van IDDT cliënten tot uitgebreide DD behandelvoorzieningen Woonvoorzieningen Arbeidstoeleiding Familie psycho-educatie Ziekte management ACT of ICM Minder dan twee voorzieningen zijn toegankelijk voor DD cliënten OF: er zijn in de regio weinig (specifieke) voorzieningen/diensten voor dubbele diagnosecliënten. Twee voorzieningen worden door de instelling aangeboden en zijn in beperkte mate beschikbaar voor IDDT cliënten. Drie voorzieningen worden door de instelling aangeboden en zijn daadwerkelijk beschikbaar voor IDDT cliënten (toereikend aanbod voor de meerderheid van de IDDT cliënten). Vier voorzieningen worden door de instelling aangeboden en zijn daadwerkelijk beschikbaar voor IDDT cliënten (toereikend aanbod voor een ruime meerderheid van de cliënten). Alle vijf voorzieningen worden door de instelling aangeboden en zijn daadwerkelijk beschikbaar voor IDDT cliënten (toereikend aanbod op alle genoemde terreinen voor vrijwel alle cliënten). Item. Behandelaanbod ongelimiteerd in tijd Verslavings-behandeling Woonbegeleiding Trajectbegeleiding Familie psycho-educatie Ziekte management ACT en ICM Client gerichte psycho-educatie 0% van het beschikbare aanbod diensten wordt ongelimiteerd in tijd aangeboden (bijv. cliënten worden na een bepaalde tijd uit het meeste aanbod uitgeschreven of doorverwezen). %- 0% van het beschikbare aanbod diensten wordt ongelimiteerd in tijd aangeboden. %- 60% van het beschikbare aanbod diensten wordt ongelimiteerd in tijd aangeboden. 6%- 79% van het beschikbare aanbod diensten wordt ongelimiteerd in tijd aangeboden. 80% van het beschikbare aanbod diensten wordt ongelimiteerd in tijd aangeboden met een aan de cliënt aangepaste intensiteit.

6 Item a. Outreach (ambulant item): Het behandelprogramma geeft blijk van wel doordachte strategieën voor outreach en maakt gebruik van deze strategieën wanneer nodig: Hulp bij huisvesting/onderdak Medische zorg Crisis management Juridische bijstand Begeleiding ook in detentie Het programma/team is afwachtend in het benaderen van zorgmijders en verlenen van outreachende zorg; bemoeizorg wordt vrijwel niet toegepast. Het programma/team biedt in beperkte mate outreachende zorg maar richt zich voornamelijk op de meest gemotiveerde cliënten. Het programma/team werkt outreachend en biedt bemoeizorg wanneer dat geboden is voor cliënten die ertoe neigen om contacten met hulpverleners te mijden. Het programma/team werkt outreachend en biedt bemoeizorg wanneer dat geboden is. Het programma/team werkt planmatig om cliënten te benaderen en in zorg te krijgen. Als. Het programma/team hanteert consequent goed doordachte strategieën en biedt outreachende zorg wanneer dat nodig is. Tevens wordt frequent contact onderhouden met cliënten in detentie. Item b. Outreach (klinisch item): Het behandelprogramma geeft blijk van wel doordachte strategieën om dubbel diagnose cliënten actief bij de behandeling te betrekken (cliënten die zich terugtrekken actief opzoeken, inzetten op contactgroei). Het programma/team biedt alleen outreach in crisissituaties. Het programma/team biedt in beperkte mate outreachende zorg, bij crisissituaties en voor medicatie- en symptoommonitoring. Het programma/team biedt outreach bij crisis, medicatie- en symptoommonitoring en voor basale levensbehoeften zoals voeding, zelfzorg e.d.). Het programma/team biedt outreach bij crisis, medicatie- en symptoommonitoring en voor basale levensbehoeften zoals voeding, zelfzorg e.d.), om cliënten te motiveren tot deelname aan therapeutische programma onderdelen, maar er wordt geen outreach toegepast om de behandelrelatie te behouden en verbeteren. Als met als toevoeging dat het team ook outreach toepast om de behandelrelatie te behouden en te verbeteren. 6

7 Item 6. Motiverende Interventies: Behandelaren gebruiken strategieën zoals: Uitdrukken van empathie/begrip Verhelderen van discrepantie tussen doelen en voortgezet (middelen) gebruik Uit de strijd blijven Meebewegen met weerstand Bieden van hoop en perspectief Teamleden zijn slechts in beperkte mate bekend met motivationele interventies. Toepassing van motivationele technieken is erg beperkt. Enige teamleden zijn bekend met motivationele interventies en passen het toe in de behandeling. De meeste teamleden zijn bekend met motivationele interventies maar het wordt nog wisselend en niet structureel toegepast. (geen vast punt van bespreking in het behandeloverleg). Het hele team is bekend met en getraind in motivationele interventies. Deze worden zo veel als mogelijk ingezet wanneer dat nodig is, op alle levensterreinen. Dit krijgt aandacht tijdens het behandeloverleg. Als. Teamleden krijgen jaarlijks een opfriscursus en ontvangen persoonlijke coaching of supervisie om vaardigheden te verbeteren. 7

8 Item 7. Verslavingscounseling Cliënten krijgen op de aangewezen momenten verslavingsbehandeling die het volgende omvat: Voor- en nadelenbalans van middelengebruik Leren omgaan met trek Terugvalpreventie-strategieën Vaardigheidstraining nee zeggen tegen Leren omgaan met risicosituaties Overtuigingen van cliënt m.b.t. middelengebruik uitdagen/ter discussie stellen Copingstrategieën en sociale vaardigheidstraining Individuele (CGT) therapie Er is geen specifiek behandelaanbod voor verslavingsbehandeling. Teamleden zijn niet op de hoogte van methoden en principes van basale verslavingsbehandeling en bieden cliënten geen stimulans hiertoe. Het aanbod voor verslavingsbehandeling is beperkt en weinig gevarieerd (bijvoorbeeld alleen de Liberman-module). Teamleden brengen het aanbod niet gericht onder de aandacht en passen de genoemde onderdelen niet zelf toe. Het aanbod voor verslavingsbehandeling is beperkt en weinig gevarieerd. Enkele teamleden (bijv. verslavingsartsen) zijn op de hoogte van basale verslavingsbehandeling principes en passen dit toe bij hun cliënten. In de praktijk is er nog geen sprake van een gestructureerde aanpak welke terug te vinden is in het behandelplan. Er is een gevarieerd behandelaanbod voor IDDT. Dit aanbod wordt actief onder de aandacht gebracht bij cliënten. De meeste teamleden zijn op hoogte van basale verslavingsbehandeling principes en passen dit toe bij hun cliënten (gestructureerde aanpak die overeenkomt met motivatiefase). Als. Voor alle cliënten staat in het behandelplan omschreven op welke wijze verslavingsbehandeling wordt geboden. Dit wordt regelmatig geëvalueerd. 8

9 Item 8. Dubbel Diagnose Groepsaanbod DD cliënten krijgen groepsaanbod specifiek gericht op de combinatie van psychiatrische- en verslavingsproblemen aangeboden Er is geen groepsaanbod voor dubbele diagnose cliënten. Dubbele diagnose cliënten kunnen deelnemen aan het bestaande groepsaanbod (bijv. Liberman) maar de groepen zijn niet specifiek gericht op IDDT. Het aanbod wordt niet nadrukkelijk onder de aandacht gebracht bij cliënten. Het groepsaanbod voor dubbele diagnose cliënten heeft (recent) al enige vorm gekregen. Er zijn bijvoorbeeld overwegingsgroepen opgezet. Cliënten worden op de hoogte gesteld van het aanbod. Er zijn een aantal groepen beschikbaar voor dubbele diagnose cliënten. Hulpverleners geven voorlichting en stimuleren cliënten om hieraan deel te nemen. Er is een gevarieerd groepsaanbod voor dubbele diagnose cliënten waarbij optimaal wordt ingespeeld op de fasen van motivatie en verandering: vooroverwegings-groepen/ psycho-educatiegroepen dubbele diagnose, overwegingsgroepen, actieve behandelgroepen (Leefstijltraining module, Spiraal naar Boven). Hulpverleners geven voorlichting, stimuleren cliënten om deel te nemen en leiden op actieve wijze toe naar beschikbare groepen. Item 9. Familie betrokkenheid Behandelaren voorzien familieleden en belangrijke anderen uit het systeeem van: Educatie over DD Vaardigheids/coping training Samenwerking met het behandelteam Support Er is geen apart aanbod voor familieleden (of belangrijke anderen) over dubbele diagnose. Het aanbod voor familieleden (of belangrijke anderen) is voornamelijk beperkt tot psychoeducatie over dubbele diagnose. Dit aanbod is niet structureel van aard (bijvoorbeeld eens per jaar een bijeenkomst). Er is een structureel aanbod voor familie psycho-educatie over dubbele diagnose. Tevens is er een familiespreekuur voor support. Familieleden krijgen op diverse manieren ondersteuning: support, psycho-educatie, familiebijeenkomsten en worden geattendeerd op zelfhulpgroepen voor familieleden. Als. Daarnaast is er een trainingsaanbod voor vaardigheidstraining en coping. Er wordt in de regel altijd contact onderhouden met familieleden tenzij er contra-indicaties zijn. 9

10 Item 0. Participatie in Alcohol & Drug Zelf-Hulp Groepen Cliënten maken gebruik van zelfhulpgroepen in de regio, zoals AA en NA of worden actief door de instelling geïnformeerd. Er zijn geen dubbele diagnose cliënten die deelnemen aan zelfhulpgroepen. Evenmin worden cliënten op de hoogte gesteld van het aanbod. Incidenteel worden cliënten geattendeerd op zelfhulpgroepen of overwegingsgroepen. In enkele gevallen nemen cliënten daaraan deel. De instelling/afdeling heeft voorlichting over zelfhulp goed en op structurele wijze georganiseerd. Als. Voorlichting maakt deel uit van het verplichte behandelprogramma. Als. Tijdens behandelplanbespreking wordt standaard besproken of zelfhulp een goede optie kan zijn voor de cliënt. Cliënten worden altijd geattendeerd op de groepen in de regio bijvoorbeeld tijdens overwegingsgroepen. 0

11 Item Farmacologische Behandeling Psychiaters/arts ass. van IDDT clienten: Schrijven psychiatrische medicatie voor ondanks actief middelengebruik Werken nauw samen met het team en de client Focussen op het verbeteren van de therapietrouw Vermijden benzodiazepines en andere verslavende stoffen Gebruiken clozapine, naltrexone, disulfiram Psychiaters/artsen hebben praktisch geen contact met het behandelend team en besteden geen aandacht aan het verbeteren van de therapietrouw. De meeste strategieën blijven onbenut, bijv: psychiaters/artsen hebben minimaal contact met het team; er zijn nauwelijks pogingen om therapietrouw te verbeteren of om het middelengebruik te minderen door medicatie. van de strategieën worden gebruikt, bijv: er zijn aanwijzingen dat psychiaters/artsen input van het team of de cliënt gebruiken, zij proberen de therapietrouw te verbeteren en middelengebruik te verminderen. van de strategieën worden gebruikt, bijv, artsen krijgen in ieder geval goede input van het IDDT team om de therapietrouw van cliënten te verbeteren; artsen proberen verslavende medicijnen af te bouwen en kiezen medicijnen die helpen middelengebruik te verminderen. Er kan aangetoond worden dat alle strategieën gebruikt worden; artsen krijgen voortdurend input van het behandelteam over medicatie en strategieën om de maximale therapietrouw van cliënten te bereiken. Middelengebruik is geen belemmering om antipsychotica voor te schrijven; er wordt medicatie aangeboden waarvan bekend is dat die middelengebruik kan verminderen.

12 Item. Gezondheidsbevorderende interventies Voorbeelden zijn: Informatie over het voorkomen van besmettelijke (geslachts) ziekten Clienten helpen hoog-risico situaties en victimisatie te vermijden Veilige huisvestingsituatie verzekeren Clienten aanmoedigen door te gaan met werk, medische zorg,, gezonde voeding, extra vitaminen. Aandacht voor comorbide somatische problemen Het team besteedt geen aandacht aan gezondheidsbevorderende interventies. Er is geen standaard programma, het team heeft enige kennis over het tegengaan van negatieve consequenties van middelengebruik maar past dat zelden toe. Er is een standaard programma, teamleden hebben ook kennis over gezondheidsbevorderende interventies maar zetten dit niet structureel in. Een minderheid van de cliënten krijgt gezondheids-bevorderende interventies. Er is een standaard programma en alle teamleden zijn bedreven in het toepassen van aangewezen interventies, maar ze zetten dat niet standaard in voor alle cliënten bij wie dat aan de orde is. Alle cliënten bij wie dat nodig is krijgen gezondheidsbevorderende interventies aangeboden, alle teamleden zijn bedreven in het toepassen van aangewezen interventies en krijgen zo nodig training daarin.

13 Item. Secundaire Interventies voor verslavingsbehandeling bij Non- Responders Het programma heeft een protocol voor het identificeren van non-responders in verslavingsbehandeling en biedt geïndividualiseerde secondaire interventies, zoals: Clozapine, naltrexone, disulfiram Langdurige woonvoorzieningen Trauma behandeling Intensieve familie interventies Intensieve monitoring Er is weinig aandacht voor clienten die geen baat lijken te hebben bij IDDT-aanbod. Monitoring vindt niet plaats. Clienten die geen baat lijken te hebben bij IDDT-aanbod kunnen wel in zorg blijven maar alternatieve interventies worden nauwelijks toegepast. Monitoring vindt niet plaats. Clienten die geen baat lijken te hebben bij IDDT-aanbod, blijven in zorg en krijgen specifieke aandacht. Alternatieve interventies worden zo mogelijk uitgeprobeerd. Er is een (bescheiden) monitor op cliëntuitkomsten (bijv.de HoNOS). Als, echter de wijze waarop team alternatieven uitprobeert is zo creatief mogelijk. Er worden bijvoorbeeld deskundigen van buitenaf geconsulteerd over andere behandelmogelijkheden. Er is een (bescheiden) monitor op cliëntuitkomsten (bijv.de HoNOS). Als, echter met een uitgebreide monitor van cliëntuitkomsten (cliënttevredenheid, middelengebruik, kwaliteit van leven).

14 Algemene Organisatie Index (GOI) Item G Programma filosofie Het programma heeft een gedeelde visie op IDDT. De volgende vijf bronnen verwoordden deze visie: Projectleider Klinisch/zorginhoudelijk leidinggevende IDDT behandelaren Cliënten en/of familieleden Geschreven materiaal Niet meer dan van de bronnen toont aan de IDDT uitgangspunten te begrijpen OF alle bronnen hebben talrijke tegenstrijdigheden van de bronnen tonen aan de IDDT uitgangspunten te begrijpen OF alle bronnen hebben talrijke tegenstrijdigheden van de bronnen tonen aan de IDDT uitgangspunten te begrijpen OF de meeste bronnen sluiten zich aan bij de uitgangspunten maar hebben één belangrijke tegenstrijdigheid van de bronnen tonen aan de IDDT uitgangspunten te begrijpen OF de meeste bronnen sluiten zich aan bij de uitgangspunten maar hebben één of twee kleine tegenstrijdigheden Alle de bronnen tonen aan de IDDT uitgangspunten te begrijpen. Team en/of instelling heeft een duidelijk zichtbare IDDT visie (bijv. in beleidsstukken, jaarplannen) Item G Toelating screening van cliënten Alle cliënten met een ernstige psychiatrische stoornis in het team, crisis cliënten en opgenomen cliënten worden gescreend om te bepalen of zij in aanmerking komen voor IDDT. Screening gebeurt door middel van gestandaardiseerde instrumenten (bijv. de CAGE-AID of de MAST) of door een index of suspicion. Geen screening Alleen screening bij cliënten bij wie gebruik vermoed wordt. Wordt Ad hoc uitgevoerd dus niet standaard bij binnenkomst. Keuze van instrumenten verschilt. Bij binnenkomst (binnen een bepaalde termijn) worden cliënten gescreend. Dit is eenmalig (geen cliëntenmonitor) Gestandaardiseerde screening voor alle cliënten bij binnenkomst, terug te vinden in het cliëntdossier en behandelplan, m.b.v. gevalideerde instrumenten. Als. Screening vindt regelmatig plaats a.d.h.v. cliëntenmonitor (bijvoorbeeld jaarlijks).

15 Item Ga Bereik van het team Krijgen alle cliënten in het team die geschikt zijn voor IDDT ook daadwerkelijk geïntegreerde behandeling? Het maximale aantal geschikte cliënten dat IDDT krijgt wordt berekend door: Aantal cliënten in IDDT/ aantal geschikte cliënten voor IDDT. Ratio 0,0 Ratio tussen 0,0 en 0,0 Ratio tussen 0, en 0,60 Ratio tussen 0,6 en 0,80 Ratio > 0,80 Item Gb Bereik van de instelling Krijgen alle cliënten in de instelling die geschikt zijn voor IDDT ook daadwerkelijk geïntegreerde behandeling? Het maximale aantal geschikte cliënten dat IDDT krijgt wordt berekend door: Aantal cliënten in IDDT/ aantal geschikte cliënten voor IDDT. Ratio 0,0 Ratio tussen 0,0 en 0,0 Ratio tussen 0, en 0,60 Ratio tussen 0,6 en 0,80 Ratio > 0,80 Item wordt als volgt berekend: ( a+ b)/

16 Item G Assessment De assessment voldoet aan de volgende kenmerken Alle IDDT cliënten ontvangen volledige gestandaardiseerde assessments. Hiervoor worden bijvoorbeeld de Europasi of de MATE grid, de MINI of de SCID gebruikt. Assessments bevatten de geschiedenis en behandeling van medische en psychiatrische stoornissen, druggebruik, de huidige stand van alle stoornissen, werkgeschiedenis, aanwezig huidig netwerk en evaluatie van de biopsychosociale risicofactoren. De assessment wordt minimaal jaarlijks herhaald en/of herzien. Assessments zijn volledig afwezig of helemaal niet gestandaardiseerd Er zijn wel assessments maar zij voldoen niet aan de volgende kenmerken: standaardisatie, uitgebreid, tijdige assessments. Aanwezige assessments voldoen aan niet aan twee van de volgende kenmerken: standaardisatie, kwaliteit van de assessments, tijdige assessments, uitgebreidheid Aanwezige assessments voldoen niet aan één van de volgende kenmerken:standaardisatie, kwaliteit van de assessments, tijdige assesments, uitgebreidheid. Cliënten van het team ontvangen gestandaardiseerde, kwalitatief hoogwaardige assessments, de informatie over alle kenmerken van assessment is uitgebreid en wordt ten minste elk jaar herzien 6

17 Item G Individueel behandelplan. Elke IDDT cliënt heeft een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen en is gebaseerd op assessments. Het plan wordt elke 6 maanden herzien. 0% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. -0% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan dat samenhangt met IDDT. -60% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan dat samenhangt met IDDT. Deze behandelplannen worden elk jaar herzien. 6-80% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan dat samenhangt met IDDT, gebaseerd op assessments en elk jaar herzien. Alle IDDT cliënten hebben een duidelijk, op het individu afgestemd behandelplan dat samenhangt met IDDT, gebaseerd op assessments en elk half jaar herzien. Item G6 Individuele behandeling Alle IDDT cliënten krijgen een individuele behandeling die aansluit bij de doelen van IDDT. Kenmerken: - behandeling sluit aan op de motivatiefase - inzet van motivationele technieken - gebaseerd op goede assessments - veel aandacht voor minderen met middelengebruik - veel aandacht voor psycho-educatie over dubbele diagnose 0% van de acties en interventies van IDDT cliënten sluiten aan bij de doelen van IDDT Of: er is geen sprake van geïntegreerde behandeling -0% van de acties en interventies van IDDT cliënten sluiten aan bij de doelen van IDDT Of: behandeling is slechts ten dele gebaseerd op kenmerken van IDDT -60% van de acties en interventies van IDDT cliënten sluiten aan bij de doelen van IDDT Of: Behandeling voldoet aan meerdere kenmerken van IDDT 6-80% van de acties en interventies van IDDT cliënten sluiten aan bij de doelen van IDDT Of: behandeling voldoet op vrijwel alle punten aan kenmerken IDDT > 80% van de acties en interventies van IDDT cliënten sluiten aan bij de doelen van IDDT Of: Behandeling is volledig geïntegreerd 7

18 Item G7 Training IDDT behandelaren zijn getraind en krijgen jaarlijks een opfris cursus (een workshop van tenminste dag of iets soortgelijks). Alle nieuwe IDDT behandelaren ontvangen binnen zes maanden een standaard training in IDDT (workshop van tenminste dagen of iets soortgelijks). Behandelaren zijn niet getraind in IDDT Incidenteel wordt een training of workshop gegeven, deelname is vrijblijvend. Geen apart aanbod voor nieuwe behandelaren. IDDT-training wordt jaarlijks georganiseerd, maar is geen verplicht onderdeel voor (nieuwe) behandelaren. Er wordt jaarlijkse gestandaardiseerde IDDT training aangeboden, deelname is verplicht voor dubbele diagnose-teams. Als, nieuwe behandelaren krijgen binnen 6 maanden een introductie over IDDT. G8 Supervisie IDDT behandelaren hebben gestructureerde, tweewekelijkse supervisie met degene die ervaring heeft met IDDT (in de praktijk is dit meestal de projectleider). De supervisie vindt groepsgewijs of individueel plaats. Tijdens de supervisie moet de cliënt centraal staan en de supervisie moet zich expliciet richten op IDDT en de toepassing bij specifieke cliënt situaties. Er is geen IDDT supervisie beschikbaar. IDDT behandelaren krijgen incidenteel supervisie gericht op dubbele diagnose cliënten. IDDT behandelaren krijgen maandelijks supervisie gericht op dubbele diagnose cliënten. Aanwezigheid is niet verplicht. Alle teamleden krijgen maandelijks supervisie gericht op toepassing van IDDT. Aanwezigheid is verplicht. Als, echter supervisie vindt driewekelijks plaats en individuele teamleden krijgen desgewenst coaching on the spot. 8

19 Item G9 Het proces monitoren Supervisors en projectleiders monitoren het implementatieproces van IDDT elk 6 maanden tot jaar en gebruiken de gegevens om het programma te verbeteren. Het monitoren van het proces gebeurt volgens een standaard aanpak, bijvoorbeeld gebruik van de fidelity schaal of een andere uitgebreide set van indicatoren. Er wordt geen poging gedaan om het proces te monitoren Het proces wordt onregelmatig en op een informele manier gemonitord. De uitkomsten hiervan worden niet optimaal vertaald in verbeteringen. Bij het proces monitoren wordt niet voldaan aan van de volgende criteria: ) uitgebreid en gestandaardiseerd, ) tenminste jaarlijks ) gebruikt om het programma te verbeteren. Bij het proces monitoren wordt niet voldaan aan van de volgende criteria: ) uitgebreid en gestandaardiseerd, ) elke 6 maanden, ) gebruikt om het programma te verbeteren. De procesmonitor voldoet aan de volgende criteria: ) uitgebreid en gestandaardiseerd, ) elke 6 maanden, ) gebruikt om het programma te verbeteren. Item G0 Uitkomsten monitoren Supervisors/projectleiders monitoren de uitkomsten van IDDT cliënten elke maanden en koppelen de gegevens terug naar de IDDT behandelaren. Het monitoren gebeurt dmv een standaardaanpak om tot een centrale maat te komen die voldoet overeen komt met de IDDT doelen. Er worden geen uitkomsten gemonitord Uitkomsten worden ten minste eens per jaar gemonitord, maar de resultaten worden niet gedeeld met behandelaren. Uitkomsten worden ten minste eens per jaar gestandaardiseerd gemonitord en de resultaten worden gedeeld met behandelaren Uitkomsten worden ten minste twee keer per jaar gestandaardiseerd gemonitord en de resultaten worden gedeeld met behandelaren Uitkomsten worden drie keer per jaar gestandaardiseerd gemonitord en de resultaten worden gedeeld met de IDDT behandelaren 9

20 Item G Kwaliteitsbewaking De instelling heeft een kwaliteitsfunctionaris of stuurgroep met een duidelijk plan om IDDT of elementen van IDDT elke 6 maanden te beoordelen. Er vindt geen beoordeling plaats OF er is geen kwaliteitsfunctionaris of stuurgroep. Er is een kwaliteitsfunctionaris of stuurgroep maar er heeft nog geen beoordeling plaatsgevonden. Een evaluatie vindt jaarlijks plaats, echter de beoordeling is oppervlakkig. Een evaluatie vindt jaarlijks plaats adhv een jaarverslag (inclusief uitslagen van de cliëntenmonitor) en wordt vertaald in een nieuw jaarplan. Als. Ook tussentijds vindt een beoordeling plaats en worden desgewenst wijzigingen aangebracht. Item G Keuzemogelijkheden voor de cliënt wat betreft de hulpverlening Alle IDDT cliënten krijgen keuzemogelijkheden, de IDDT behandelaren houden rekening met en houden zich aan de voorkeuren van de cliënt bij het aanbieden en verlenen van hulpverlening en begeleiding Zo is er voor iedere cliënt een crisissignalering/terugvalpreventieplan, gericht op middelengebruik en psychopathologie. Hulpverlening waarbij de cliënt centraal staat komt niet voor (of alle IDDT beslissingen worden gemaakt door het personeel) Slechts enkele bronnen zijn het erover eens dat het soort en de frequentie van de IDDT behandeling de keuze van de cliënt weerspiegelt De begeleiding en behandeling sluit redelijk goed aan op de wensen van de cliënt, aldus de meeste bronnen (waaronder de cliënt). Als. Voor alle cliënten is een behandelplan én signaleringsplan beschikbaar dat met de cliënt wordt opgesteld. Als. Genoemde plannen worden regelmatig geëvalueerd met de cliënt. Item G Transmurale samenwerking In IDDT behandeling werken klinische en ambulante teams nauw samen door middel van transmurale zorg om continuïteit van zorg te waarborgen. Transmurale samenwerking houdt in dat klinische- en ambulante hulpverleners overleg en afstemming hebben over de behandeling van hun cliënten bij overgang van klinische- naar ambulante zorg en vice versa. 0

21 Bij 0% van de IDDT cliënten is er sprake van transmurale samenwerking Bij -0% van de IDDT cliënten is er sprake van transmurale samenwerking Bij -60% van de IDDT cliënten is er sprake van transmurale samenwerking Bij 6-80% van de IDDT cliënten is er sprake van transmurale samenwerking Bij alle IDDT cliënten is er sprake van transmurale samenwerking Item G Geïntegreerd ontslag plan Alle IDDT cliënten hebben een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. Dit ontslag plan bevat: Advies over passende motivatiefase Basis zorgbehoeften 0% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. -0% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. -60% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. 6-80% van de IDDT cliënten heeft een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. Alle IDDT cliënten hebben een duidelijk, op het individu afgestemd geïntegreerd ontslagplan waarin zowel verslaving als psychiatrie aan de orde komen. Conclusies en aanbevelingen

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen?

Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Beter geïntegreerd! Wat zeggen de richtlijnen? Richtlijnen Casus IDDT Richtlijnen, wat zeggen ze niet! Richtlijnen Dubbele Diagnose, Dubbele hulp (2003) British

Nadere informatie

10 cliënten/hulpverlener of meer 35-49 21 34 11-20 10% - 36% 37% - 63% 64% - 89% contact met meerdere stafleden per twee weken.

10 cliënten/hulpverlener of meer 35-49 21 34 11-20 10% - 36% 37% - 63% 64% - 89% contact met meerdere stafleden per twee weken. TEAMSAMENSTELLING 1. KLEINE CASELOAD: 50 cliënten/hulpverlener 10 cliënten/hulpverlener Cliënt/hulpverlenerverhouding of meer 35-49 21 34 11-20 of minder van 10:1 2. TEAMBENADERING: de groep functioneert

Nadere informatie

Verbeterproject GGZ NHN Divisie Langdurende Psychiatrie

Verbeterproject GGZ NHN Divisie Langdurende Psychiatrie Verbeterproject GGZ NHN Divisie Langdurende Psychiatrie Anja Reilman en Saskia van Duin Expertverpleegkundigen Projectleiders implementatie zorgprogramma s schizofrenie & dubbele diagnose GGZ Noord Holland

Nadere informatie

Motiveren doe je in fasen. De kunst en kunde van het fasegericht, geïntegreerd behandelen, van dubbele diagnose cliënten

Motiveren doe je in fasen. De kunst en kunde van het fasegericht, geïntegreerd behandelen, van dubbele diagnose cliënten Motiveren doe je in fasen De kunst en kunde van het fasegericht, geïntegreerd behandelen, van dubbele diagnose cliënten Cliënten met een dubbele diagnose Ernstige meervoudige problematiek Sterke verwevenheid

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik

Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Geïntegreerde behandeling van patiënten met schizofrenie en middelengebruik Saskia van Duin - verpleegkundig specialist GGZ Melchiord Ricardo - ervaringsdeskundige Ellen Struik teamleider DD kliniek GGZ

Nadere informatie

Dit is de eerste Nederlandse vertaling van de The Dual Diagnosis Capability in Addiction Treatment (DDCAT) Index. De DDCAT Index is een trouwheids

Dit is de eerste Nederlandse vertaling van de The Dual Diagnosis Capability in Addiction Treatment (DDCAT) Index. De DDCAT Index is een trouwheids Dit is de eerste Nederlandse vertaling van de The Dual Diagnosis Capability in Addiction Treatment (DDCAT) Index. De DDCAT Index is een trouwheids instrument voor het meten van het programma aanbod aan

Nadere informatie

Informatiefolder voor cliënten: Dubbele Diagnose Meer informatie:

Informatiefolder voor cliënten: Dubbele Diagnose Meer informatie: DUBBELE DIAGNOSE RVE FACT/WOZ Bergen op Zoom INLEIDING Deze folder is bestemd om informatie te geven over behandeling op afdeling Dubbele Diagnose (DD), Schelde 5 GGZ WNB. U vindt in deze folder informatie

Nadere informatie

Visiedocument FACT GGZ Friesland

Visiedocument FACT GGZ Friesland Visiedocument FACT GGZ Friesland Soort document: Visiedocument Versie: 02 Visie Rehabilitatie begint bij de voordeur! Vanaf het eerste behandelcontact staat het individuele herstelproces van de patiënt

Nadere informatie

Langdurige Forensische Psychiatrie

Langdurige Forensische Psychiatrie Risicomanagement Checklijst Langdurige Forensische Psychiatrie Drs. Peter C. Braun, Dr. Erik Bulten Persoonlijke gegevens van de patiënt: Naam tbs-gestelde: Geboortedatum: TBS nummer: Verblijfplaats ten

Nadere informatie

Vergelijking ACT teams op de Noordoever, Rotterdam. ACT congres Leiden 27 september 2007 Bert Jan Roosenschoon Arina van der Kwaak

Vergelijking ACT teams op de Noordoever, Rotterdam. ACT congres Leiden 27 september 2007 Bert Jan Roosenschoon Arina van der Kwaak Vergelijking ACT teams op de Noordoever, Rotterdam ACT congres Leiden 27 september 2007 Bert Jan Roosenschoon Arina van der Kwaak Benamingen zorg-aan-huis projecten (What s in a name?) Transmuraal Zorgteam

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

De inrichting van wijkgerichte zorg in een innovatieve GGZ

De inrichting van wijkgerichte zorg in een innovatieve GGZ Workshop De inrichting van wijkgerichte zorg in een innovatieve GGZ Philippe Delespaul FACT Couleur Locale: Op weg naar een regionaal model in de GGZ Evoluon Eindhoven, 28 maart 2013 GGZ gemeente 1ste

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg

IrisZorg. verslavingszorg. en maatschappelijke opvang. dicht bij mensen, ver in zorg IrisZorg verslavingszorg en maatschappelijke opvang dicht bij mensen, ver in zorg > IrisZorg: dicht bij mensen, ver in zorg Bij IrisZorg kan iedereen rekenen op de deskundigheid en betrokkenheid van onze

Nadere informatie

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst!

Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! Staat uw leven in het teken van drank en drugs? Een opname biedt uitkomst! KLINISCHE BEHANDELING: ALS U DE CONTROLE OVER UW LEVEN TERUG WILT Onderdeel van Arkin Stoppen met alcohol of drugs en uw manier

Nadere informatie

(Forensische) ACT en FACT voor verslaafden

(Forensische) ACT en FACT voor verslaafden Improving Mental Health by Sharing Knowledge (Forensische) ACT en FACT voor verslaafden Congres sociale verslavingszorg 12 juni 2013 Laura Neijmeijer Doelgroep: mensen met langdurende of blijvende ernstige

Nadere informatie

Protocol ADHD bij verslaving 139

Protocol ADHD bij verslaving 139 Bijlage 12 Checklist Coaching Protocol ADHD bij verslaving 139 CHECKLIST ADHD-COACH Naam Cliënt: Naam Coach: Geboortedatum cliënt dag maand jaar De start van dit coordinerende coachingstraject vindt plaats

Nadere informatie

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving

Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Behandelprogramma psychiatrie en verslaving Keuze voor beheerst gebruik Egbert Meeter, 28-5-2013 Hoe begon het De eerste vergadering 21-07-2010 Bronnen Bronnen Bronnen Bronnen Inhoud Veiligiheid Toetsing

Nadere informatie

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad

3. Hoeveel klinische locaties heeft uw organisatie? 4. Ligging van de hoofdlocatie: a) Adres: b) Type ligging: Platteland / Dorp / Kleine stad / Stad Vragenlijst mate van bereidheid van de organisatie van een organisatie Deze vragenlijst is een bewerking van de General Organisational Index (ontwikkeld door Dartmouth Psychiatric Research Centre 1 ) die

Nadere informatie

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel

Diagnostiek fase. Behandelfase. Resocialisatiefase. Psychosociale behandeling. Medicamenteuze behandeling. Terugvalpreventie Herstel Diagnostiek fase Samenvattingskaart WANNEER, HOE? 1. Diagnostiek middelengebruik 2. Vaststellen problematisch middelengebruik en relatie met delict Aandacht voor interacties psychische problemen en middelengebruik

Nadere informatie

FACT GGZ NOORD HOLLAND NOORD

FACT GGZ NOORD HOLLAND NOORD FACT GGZ NOORD HOLLAND NOORD 1. De lokale context Geografisch GGZ NHN is werkzaam in de zorgkantoorregio Noord-Holland-Noord. Dit is globaal het gebied boven de lijn Hoorn-Alkmaar, inclusief Texel. De

Nadere informatie

Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009. HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert

Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009. HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert Centrum voor ouderenpsychiatrie Regio Apeldoorn 2009 HONOS 65+ Maart 2009 Gerda Rötert Doelstelling: Het doel is het evalueren van het effect van de behandeling of begeleiding zowel op individueel- als

Nadere informatie

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik'

'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' 'Integrale zorg voor mensen met een licht verstandelijke beperking en problematisch middelengebruik' Toelichting en handreiking bij het Auditinstrument Het verbeterproject LVB & Verslaving Het Trimbos-instituut

Nadere informatie

Inventarisatie van het zorgaanbod voor dubbele diagnose cliënten in de GGZ en verslavingszorg in Nederland

Inventarisatie van het zorgaanbod voor dubbele diagnose cliënten in de GGZ en verslavingszorg in Nederland Inventarisatie van het zorgaanbod voor dubbele diagnose cliënten in de GGZ en verslavingszorg in Nederland Publicatie in het kader van de Monitor Langdurige GGZ Michel Planije Sonja van Rooijen Hans Kroon

Nadere informatie

Behandelprogramma. Dwarslaesie

Behandelprogramma. Dwarslaesie Behandelprogramma Dwarslaesie Iedereen is anders. Elke situatie is anders en elk herstelproces verloopt anders. Dat realiseren wij ons heel goed. Om u voorafgaand aan uw opname en/of behandeling bij Adelante

Nadere informatie

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers

Topklinisch Centrum voor Korsakov. en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen. Informatie voor verwijzers Topklinisch Centrum voor Korsakov en alcoholgerelateerde cognitieve stoornissen Informatie voor verwijzers Via deze folder willen wij u graag nader kennis laten maken met de behandelmogelijkheden van het

Nadere informatie

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden

Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden Als er meer nodig is om uw verslaving de baas te worden DAGBEHANDELING: DRIE DAGEN PER WEEK, TWAALF WEKEN LANG Onderdeel van Arkin De intensieve behandeling tijdens de Dagbehandeling helpt om uw verslaving

Nadere informatie

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies

InFoP 2. Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. Inhoud. Behandeling van psychose De rol van andere interventies Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Therapietrouw (bij DIABETES)

Therapietrouw (bij DIABETES) Therapietrouw (bij DIABETES) S.J. Fischer; Klinisch Psycholoog, Slotervaartziekenhuis Amsterdam Therapietrouw Mate waarin het gedrag van een patiënt overeenkomt met het medische of gezondheidsadvies dat

Nadere informatie

Infobrochure. Het Psychiatrische Aanbod in het Algemeen Ziekenhuis

Infobrochure. Het Psychiatrische Aanbod in het Algemeen Ziekenhuis Infobrochure Het Psychiatrische Aanbod in het Algemeen Ziekenhuis Welkom Het PAAZ Het PAAZ staat voor enerzijds de Psychiatrische Afdeling in het Algemeen Ziekenhuis en anderzijds voor het ruimere aanbod

Nadere informatie

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag

Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater. Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Cannabis en alcohol in de praktijk van de psychiater Arjen Neven, psychiater a.neven@palier.nl Centrum voor Dubbele Problematiek Palier, Den Haag Disclosure (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

FA10A. FACT (Functie ACT) Basisopleiding. mensenkennis

FA10A. FACT (Functie ACT) Basisopleiding. mensenkennis FA10A Basisopleiding FACT (Functie ACT) mensenkennis Basisopleiding FACT (Functie ACT) FACT-casemanager Het werken als casemanager in multidisciplinaire FACT-wijkteams stelt hoge eisen aan kennis, vaardigheden

Nadere informatie

De zorgvignetten EPA nader onderzocht Met data uit meerdere patiëntgebonden regionale registratiebronnen

De zorgvignetten EPA nader onderzocht Met data uit meerdere patiëntgebonden regionale registratiebronnen De zorgvignetten EPA nader onderzocht Met data uit meerdere patiëntgebonden regionale registratiebronnen Wilma Swildens (Altrecht) Jan Theunissen (GGZinGeest/Vumc) Gerard de Valk (Altrecht) De zorgvignetten

Nadere informatie

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol

Korsakov. Kliniek. Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol > Divisie Verslavingszorg Korsakov Kliniek Centrum voor cognitieve stoornissen bij alcohol Informatie voor CLIËNTEN EN FAMILIE < > ALGEMENE INFORMATIE Met deze brochure willen wij u nader kennis laten

Nadere informatie

Klinische opname. Algemene informatie

Klinische opname. Algemene informatie Klinische opname Algemene informatie In deze brochure van SymforaMeander centrum voor psychiatrie, vindt u algemene en praktische informatie over de behandeling en de gang van zaken in de kliniek. Leest

Nadere informatie

Manual: handleiding opstarten Skills Lab

Manual: handleiding opstarten Skills Lab Manual: handleiding opstarten Skills Lab Dit is een handleiding voor professionals die zelf een Skills Lab willen starten. Skills Lab wil de werkmogelijkheden voor mensen met ASS vergroten door hen te

Nadere informatie

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010. Bijlage 7. Behandeling

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2010. Bijlage 7. Behandeling 2010 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstelling functie 4 2.1 Algemeen 4 2.2 Aanvullende functionele diagnostiek 5 2.3 Kortdurende behandeling gericht op herstel en/of het aanleren van vaardigheden of

Nadere informatie

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid

Volwassenen. Mondriaan. voor geestelijke gezondheid Volwassenen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Verslavingszorg Introductie Verslavingszorg verleent hulp aan volwassenen met problematisch gebruik van alcohol, drugs, medicijnen, gameverslaving en met

Nadere informatie

Zorgnormen voor mensen met reumatoïde artritis

Zorgnormen voor mensen met reumatoïde artritis Zorgnormen voor mensen met reumatoïde artritis Vertaling in het: Ingevuld door: E mail: SOC 1 Mensen met symptomen van RA moeten tijdig toegang hebben tot een klinisch specialist/zorgprofessional die bekwaam

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Algemene informatie >> GGzE centrum psychotische stoornissen GGzE centrum psychotische stoornissen Algemene informatie >> We zijn er zowel voor mensen met een eerste psychose als voor mensen met langer durende psychotische klachten.

Nadere informatie

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray

GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Regionaal Centrum GGZ Venlo Regionaal Centrum GGZ Venray GGZ Centrum Roermond Informatie voor de cliënt 2 De Regionale Centra GGZ Venray, Venlo en Roermond Lichamelijke klachten heeft

Nadere informatie

Een stap verder in forensische en intensieve zorg

Een stap verder in forensische en intensieve zorg Een stap verder in forensische en intensieve zorg Palier bundelt intensieve en forensische zorg. Het is zorg die net een stapje verder gaat. Dat vraagt om een intensieve aanpak. Want onze doelgroep kampt

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

Vier zorgprogramma s ingezet vanuit het veiligheidshuis. [ontwikkeld door Palier]

Vier zorgprogramma s ingezet vanuit het veiligheidshuis. [ontwikkeld door Palier] Vier zorgprogramma s ingezet vanuit het veiligheidshuis [ontwikkeld door Palier] Palier, enkele kenmerken Begonnen als Forensische & Intensieve zorg Parnassia (2004). Omvang nu 175 bedden nu 513 medewerkers

Nadere informatie

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling

Beleidsregels indicatiestelling AWBZ 2011. Bijlage 7. Behandeling 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Doelstelling functie 4 2.1 Algemeen 4 2.2 Continue, systematische, langdurige en multidisciplinaire zorg (CSLM) 5 2.3 gericht op herstel en/of het aanleren van vaardigheden

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Ouderen

Deeltijdbehandeling. Ouderen Deeltijdbehandeling Ouderen Deeltijdbehandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling, ondersteuning en begeleiding aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan

Nadere informatie

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt

Middelen, delictgedrag en leefstijltraining. Marscha Mansvelt Middelen, delictgedrag en leefstijltraining Marscha Mansvelt Inhoud Hoe gaat de Waag om met middelengebruik als risicofactor voor delictgedrag? Leefstijltraining 1. Alcohol is de meest sociaal geaccepteerde

Nadere informatie

Inhoud. Persoonlijk-professionele hulpverlening. Een integrale rehabilitatiebenadering. Ten geleide...11. Voorwoord...15.

Inhoud. Persoonlijk-professionele hulpverlening. Een integrale rehabilitatiebenadering. Ten geleide...11. Voorwoord...15. Inhoud Ten geleide...11 Voorwoord...15 Hoofdstuk 1 Een integrale rehabilitatiebenadering 1.1 Een korte historie...19 1.2 De rehabilitatiebenadering: een rijke vijver...21 1.3 Definities en richtingen...23

Nadere informatie

Behandeling bij angsten stemmingsstoornissen

Behandeling bij angsten stemmingsstoornissen Heeft u opmerkingen of suggesties i.v.m. deze brochure? Geef ons gerust een seintje! Behandeling bij angsten stemmingsstoornissen Dienst kwaliteit E-mail: info@jessazh.be Tel: 011 33 55 11 Jessa Ziekenhuis

Nadere informatie

Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen

Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen Velasquez: Motiveren tot verandering in groepen Marc Bosma Psycholoog, Novadic-Kentron, dubbele diagnose programma Vught Senior beleidsmedewerker Novadic-Kentron, R&D Johan van Zanten Psycholoog, Novadic-Kentron,

Nadere informatie

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.)

Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) www.ambiq.nl Integraal samenwerkingsproject Tactus Ambiq (2010-2012, e.v.) Februari 2013 Inhoud Geschiedenis samenwerking Ambiq-Tactus Visie en uitgangspunten Beleid Plannen 2013 e.v. Vragen Geschiedenis

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

WORK SHOPS [ [ [ [ [ VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD

WORK SHOPS [ [ [ [ [ VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD WORK SHOPS VOOR PROFESSIONALS WERKZAAM IN DE FORENSISCHE PSYCHIATRIE [ [ [ [ [ DOOR DR. RUUD H. J. HORNSVELD 1 WORKSHOP GROEPSBEHANDELING VAN (SEKSUEEL) GEWELDDADIGE FORENSISCH PSYCHIATRISCHE PATIËNTEN

Nadere informatie

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten

Kliniek Nijmegen. Informatie voor patiënten Kliniek Nijmegen Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking

Minder Drank of Drugs. Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Minder Drank of Drugs Module voor cliënten met een lichte verstandelijke beperking Voorstellen Willy Ron Marion Agenda Uitleg over Minder Drank of Drugs Willy en Ron spelen een sessie na Uitleg over de

Nadere informatie

Onderscheid door Kwaliteit

Onderscheid door Kwaliteit Onderscheid door Kwaliteit 2010 Algemeen Binnen de intensieve overeenkomst fysiotherapie 2010 verwachten wij van u 1, en de fysiotherapeuten vallend onder uw overeenkomst, een succesvol afgeronde toets

Nadere informatie

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ

INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ INDIGO HET ANTWOORD OP DE BASIS GGZ Inhoudsopgave Indigo Brabant 2 Wat is de Basis GGZ? 2 Wat kan Indigo mij bieden? 4 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ Specialistische GGZ 7 Heeft u vragen? 7 Contact

Nadere informatie

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen

Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Zorgpad Autisme Spectrum Stoornissen Wanneer u autisme heeft, ondervindt u problemen in het contact met anderen. Het kan zijn dat u geen contact maakt of juist veel aandacht vraagt. U kunt zich moeilijk

Nadere informatie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie

Wier. Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen. Patiënten & familie Wier Behandelcentrum voor mensen die moeilijk leren, met gedragsproblemen en/of psychiatrische problemen Patiënten & familie 2 Voor wie is Wier? Wier is er voor mensen vanaf achttien jaar (en soms jonger)

Nadere informatie

Kunnen we de tekst nog iets vereenvoudigen. Hij is wel erg compleet. Geen onnodige / onduidelijke afkortingen. dick; 27-2-2013

Kunnen we de tekst nog iets vereenvoudigen. Hij is wel erg compleet. Geen onnodige / onduidelijke afkortingen. dick; 27-2-2013 Verzorgingsgebied Een leuke uitdaging of een mer-à-boire? Het organiseren van de zorg voor bipolaire stoornissen in een fusie-organisatie. Kaspar Ditters en Dick Brouwer Expertkring Bipolaire Stoornissen

Nadere informatie

Zorgnormen voor mensen met osteoartritis

Zorgnormen voor mensen met osteoartritis Vertaling in het: Ingevuld door: E mail: 1 1 2 3 4 Zorgnormen voor mensen met osteoartritis Mensen met symptomen van OA moeten toegang hebben tot een zorgprofessional die bekwaam is in het stellen van

Nadere informatie

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig

maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Zelf maar niet alleen! Persoonlijk Toekomstgericht Deskundig Gastenhof biedt Onze jeugdigen horen erbij Hoe doe je mee in een maatschappij waar het tempo vaak hoog ligt? 2 perspectief Inhoud 4 Voor wie

Nadere informatie

Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak!

Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak! Al onze behandelvormen voor kinderen met autisme onder één dak! Behandelcentrum Kinderen Verder met autisme Het Behandelcentrum Kinderen In ons Behandelcentrum Kinderen bieden wij een gespecialiseerd en

Nadere informatie

Werkgroep bedrijfsvoering KenBiS

Werkgroep bedrijfsvoering KenBiS Werkgroep bedrijfsvoering KenBiS K E N B I S, 1 2-12- 2 0 1 4 U M C G, G R O N I N G E N B A R T G E E R L I N G, H O O F D B E D R I J F S V O E R I N G / V E R P L E E G K U N D I G S P E C I A L I S

Nadere informatie

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud

Informatie voor Familieleden omtrent Psychose. InFoP 2. Inhoud Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Project achtergrond Project Ontwerp

Project achtergrond Project Ontwerp PI project zoetermeer, een project gericht op intensieve samenwerking binnen de keten ten bate van justitiabelen en het verminderen van recidive door continuïteit van zorg, drang en dwang te bewerkstelligen.

Nadere informatie

GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie

GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie GGzE Centrum Ouderenpsychiatrie Centrum voor diagnostiek en behandeling van ouderen met psychiatrische problemen Algemene informatie >> 1 Het centrum betrekt vanaf het begin

Nadere informatie

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid

Deeltijdbehandeling. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Ouderen. voor geestelijke gezondheid Deeltijdbehandeling Informatie voor cliënten Ouderen Mondriaan voor geestelijke gezondheid Ouderen Deeltijdbehandeling De Divisie Ouderen is een onderdeel van Mondriaan. We verlenen hulp aan mensen van

Nadere informatie

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios

Verdiepingsstage Dubbele diagnose. Loodds. informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds informatie voor aios Verdiepingsstage Dubbele diagnose Loodds Gaat je interesse uit naar psychiatrie in combinatie met een verslaving? Dan biedt Delta een verdiepingsstage

Nadere informatie

De Stemmenpolikliniek

De Stemmenpolikliniek Universitair Centrum Psychiatrie (UCP) De Stemmenpolikliniek Inhoud Inleiding 1 Stemmen horen 1 De behandeling 2 Kennismaking 3 De inhoud van de behandeling 3 Behandelaars 4 Vragen 4 Belangrijke adressen

Nadere informatie

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken

Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Ondersteuningsaanbod op het terrein van mensen met een licht verstandelijke beperking die middelen gebruiken Interventies 2 Meetinstrument SumiD-Q 2 Open en Alert 2 Kennis 2 Kennisplein gehandicaptensector

Nadere informatie

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater

Angst & Verslaving. Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Angst & Verslaving Angst en verslaving 10 oktober 2014 Bouwe Pieterse, psychiater Inhoudsopgave Achtergrond Etiologie Epidemiologie Diagnostiek Behandeling Kushner ea Multidisciplinaire Richtlijn alcohol

Nadere informatie

Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet

Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet Polikliniek ADHD voor volwassenen GGNet Vragen Prevalentie ADHD bij volwassenen Kernsymptomen van ADHD Stelling: Rustig zitten tijdens het onderzoeksgesprek sluit hyperactiviteit uit. Stelling: Als iemand

Nadere informatie

Polikliniek stemming en stabiliteit

Polikliniek stemming en stabiliteit Polikliniek stemming en stabiliteit Irene Tolner, MANP-GGz F. Verlinden, ouderenpsychiater 1 september 2015 Best Practice project 2006-2007 Realiseren van polikliniek voor ouderen (=60+) met een stemmingsstoornis

Nadere informatie

Klinische behandeling

Klinische behandeling Klinische behandeling voor kinderen met ASS informatie voor cliënten, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Klinische behandeling voor kinderen

Nadere informatie

EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK

EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK EERSTELIJN EN DE MIDDELENGEBRUIK: DE ROL VAN EEN HUISARTS IN EEN REGIONAAL NETWERK Van een kijk als solist naar interdisciplinair samenwerken Rita Verrando, huisarts Brussel, 14 november 2014 De rol van

Nadere informatie

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme

Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme Onderzoek naar zorgvragen en behoeften van patiënten met een verslaving en ADHD of Autisme dr. L.M. Kronenberg Prof. dr. van Achterberg Prof. dr. W. van den Brink Prof. dr. P. Goossens K. Slager-Visscher,

Nadere informatie

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >>

GGzE centrum psychotische stoornissen. Act. Zorg bij de eerste psychose. Informatie voor cliënten >> GGzE centrum psychotische stoornissen Act Zorg bij de eerste psychose Informatie voor cliënten >> Uw klachten de baas en het dagelijks leven weer oppakken GGzE centrum psychotische stoornissen geeft behandeling

Nadere informatie

Informatieleaflet voor werkgevers

Informatieleaflet voor werkgevers Informatieleaflet voor werkgevers Werk en verslaving Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze mensen heeft een baan en kampt met de verslaving

Nadere informatie

Systematische scholing van personeel

Systematische scholing van personeel Systematische scholing van personeel GGZ Nederland 19 juni 2009 Jos de Keijser Klinisch psycholoog Projectleider Voorkom suïcide Opbouw Suïcidepreventie in Friesland Training van systematisch risico-onderzoek

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Workshop Klinisch FACT Duurzaam Wonen. GGZ Breburg Groep 23 september 2010 Marij de Roos, Tom van Mierlo en Linda Peeters

Workshop Klinisch FACT Duurzaam Wonen. GGZ Breburg Groep 23 september 2010 Marij de Roos, Tom van Mierlo en Linda Peeters Workshop Klinisch FACT Duurzaam Wonen GGZ Breburg Groep 23 september 2010 Marij de Roos, Tom van Mierlo en Linda Peeters Agenda Inventariseren van de vragen die u heeft bij deze workshop. Presentatie Klinisch

Nadere informatie

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten

Kliniek Wolfheze. Informatie voor patiënten Kliniek Wolfheze Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Soms lukt het niet om daar zelf uit te komen. Bij

Nadere informatie

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid

Algemene Informatie. Mondriaan. Informatie voor cliënten. Verslavingszorg. voor geestelijke gezondheid Algemene Informatie Informatie voor cliënten Verslavingszorg Mondriaan voor geestelijke gezondheid Uw hulpvraag staat bij ons centraal. Wie zijn wij? De Divisie Verslavingszorg is één van de vijf divisies

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin

Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN. Onderdeel van Arkin Mentrum SAMEN WERKEN AAN HERSTEL EN EEN WAARDEVOL LEVEN Onderdeel van Arkin Ieder mens is waardevol. Mentrum behandelt mensen met langerdurende ernstige problemen op het gebied van psychiatrie en/of verslaving.

Nadere informatie

Ervaren problemen door professionals

Ervaren problemen door professionals LVG en Verslaving Lectoraat GGZ-Verpleegkunde Ervaren problemen door professionals Kennisdeling 11 november 2010, Koos de Haan, deel 2 1 Wat komt aan bod? Onderzoek naar problemen door professionals ervaren

Nadere informatie

Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven. ACT voor jongeren

Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven. ACT voor jongeren Nationaal (F)ACT congres Gewoon Leven 23 september 2010 ACT voor jongeren Edith ten Hoopen Kobi Bosma You Tube filmpje Locaties Zorgaanbod Divisie Preventie en Ambulante zorg Voorlichting en preventie

Nadere informatie

het antwoord op de Basis GGZ

het antwoord op de Basis GGZ het antwoord op de Basis GGZ mentale ondersteuning direct en dichtbij 2 Inhoudsopgave Indigo Wat is de Basis GGZ? Verwijscriteria Wat kan Indigo mij bieden? 1. POH-GGZ 2. Generalistische Basis GGZ 3. mirro:

Nadere informatie

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek

Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Geïntegreerde behandeling voor patiënten met Autisme spectrum stoornisen (ASS) en comorbide verslavingsproblematiek Een innovatieve behandeling met TOPGGZ erkenning Linda Kronenberg & Hendrikje Bloemert

Nadere informatie

Bedrijfsmaatschappelijk werker

Bedrijfsmaatschappelijk werker Bedrijfsmaatschappelijk werker Doel Verlenen van hulp aan werknemers met (dreigende) (psycho)sociale moeilijkheden, alsmede adviseren van leidinggevenden over (psycho)sociale vraagstukken, binnen het sociaal

Nadere informatie

De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond

De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond De Meander is er voor mensen die een vraag hebben naar informatie, ondersteuning of begeleiding rond alcohol, illegale drugs, medicatie en gokken. Doelgroep Meander: Iedereen met problemen in verband met

Nadere informatie

Stoppen met drank of drugs en gewoon blijven werken

Stoppen met drank of drugs en gewoon blijven werken Stoppen met drank of drugs en gewoon blijven werken AVONDPROGRAMMA Onderdeel van Arkin U wilt uw leven niet meer laten overheersen door uw verslaving. Maar tijdens de behandeling wel blijven werken. Met

Nadere informatie

DEEL 1 PROTOCOL SCREENING EN DIAGNOSTIEK VAN ADHD BIJ VERSLAVING

DEEL 1 PROTOCOL SCREENING EN DIAGNOSTIEK VAN ADHD BIJ VERSLAVING DEEL 1 PROTOCOL SCREENING EN DIAGNOSTIEK VAN ADHD BIJ VERSLAVING 1 Het protocol screening en diagnostiek 1.1 Algemene toelichting Attention-deficit/hyperactivity disorder (aandachtstekortstoornis met

Nadere informatie

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten

Kliniek Zevenaar. Informatie voor patiënten Kliniek Zevenaar Informatie voor patiënten We spreken van een verslaving wanneer bepaald gedrag zoals middelengebruik of gokken uw leven gaat beheersen. Steeds meer tijd en energie gaan op aan de verslaving.

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie