Provincie Noord-Brabant Dhr. H. Wiegel Postbus MC 's-hertogenbosch. Geachte heer Wiegel,

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Provincie Noord-Brabant Dhr. H. Wiegel Postbus 90151 5200 MC 's-hertogenbosch. Geachte heer Wiegel,"

Transcriptie

1 Tilburg Provincie Noord-Brabant Dhr. H. Wiegel Postbus MC 's-hertogenbosch ons kenmerk CvB contactpersoon R. Hoogenboom datum 17 maart 2011 telefoon (013) onderwerp Hoger Onderwijsplan Brabant Geachte heer Wiegel, Het gezamenlijke hoger onderwijs in Brabant heeft zijn krachten onlangs gebundeld en een hogeronderwijsplan aan Gedeputeerde Staten aangeboden. In dat plan wordt aangegeven hoe door een krachtenbundeling van overheid, bedrijfsleven en het onderwijs de innovatiekracht van de provincie verbeterd kan worden. Vanuit het voorbeeld van Brainport waar de triple helix zijn meerwaarde heeft bewezen, sluiten we aan bij de regionale sterktes zoals beschreven door SER-Brabant en onlangs ook aangegeven in de bedrijvenbeleidsbrief van het ministerie van Economische Zaken,Landbouw en Innovatie. Dat betekent voor West-Brabant een inzet op maintenance, logistics en bio-based economy, voor Midden-Brabant Social Innovation, logistics en leisure en voor Noord-Oost food, pharma en health. De nadruk in Zuid-Oost ligt op automotive, high tech systems en life science. Wij kunnen met onze onderwijs- en onderzoeksprogramma s hier naadloos bij aansluiten en via valorisatieprogramma s meerwaarde creëren. Sterke regio s ontstaan daar waar overheid, bedrijfsleven en onderwijs gezamenlijk investeren. Het hoger onderwijs heeft zijn zaken op een rijtje. Belangrijk is dat ook de provincie in het komende bestuursakkoord middelen reserveert voor valorisatieprogramma s, beurzen die gericht zijn op het trekken danwel behouden van talenten en randvoorwaardelijke investeringen in onderzoeksfaciliteiten in de breedste zin van het woord. Prof. Cobbenhagenlaan DA Tilburg Postbus BB Tilburg Telefoon (013) Telefax (013)

2 ons kenmerk CvB datum 18 maart 2011 pagina 2 van 2 Vanzelfsprekend zijn wij bereid een en ander toe te lichten danwel verder met de provincie uit te werken. Het oormerken van het gezamenlijk streven om zo ook rijks- en Europese gelden te committeren is op dit moment het belangrijkste. Wij wensen u succes bij uw werk als (in)formateur. Met de meeste hoogachting, mede namens de samenwerkende Brabantse hoger onderwijsinstellingen, Drs. Paul Rüpp Voorzitter College van Bestuur Avans Hogeschool Prof. Philip Eijlander Rector Magnificus Tilburg University cc Lijsttrekkers Provincie Noord-Brabant Prof. Cobbenhagenlaan DA Tilburg Postbus BB Tilburg Telefoon (013) Telefax (013)

3 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT!

4 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Eerste tranche van een investeringsplan in Brabant als kennis- en innovatieregio van Avans Hogeschool, Fontys Hogescholen, NHTV Internationaal Hoger onderwijs Breda, Technische Universiteit Eindhoven, Universiteit van Tilburg 1 20 oktober Een provincie en een sector die er toe doen; samen sterk De provincie Brabant kenmerkt zich als een kenniseconomie van betekenis. Versterking van haar sterke krachten leidt tot een regio die er in nationaal en Europees verband toe doet. Een provincie die klaar is voor de toekomst. En dat doet door het het beste uit het verleden te vertalen naar een eigentijdse context en door te innoveren op belangwekkende terreinen. De provincie kent een sterke onderwijs- en onderzoekssector. Zes grote (hbo-)instellingen en twee universiteiten op een relatief kleine oppervlakte. Dit document is opgesteld door de vijf bovenstaande instellingen, De overige drie, De Kempel, de Design Academy en de HAS volgen de ontwikkelingen en sluiten waar mogelijk aan. De sector hoger onderwijs speelt een rol van betekenis in de economie van Brabant, door fundamenteel en toegepast onderzoek op complementaire terreinen van technologie en socio-economics, door het aanbieden van toponderwijs en door allerlei vormen van innovatie. Het fundamentele onderzoek scoort hoog in de rankings en behoort in de vakdisciplines tot de top van Europa, en ook het onderwijs staat nationaal en internationaal hoog aangeschreven. De sector levert kennis, zet in op de economische en maatschappelijke valorisatie daarvan, trekt bedrijvigheid aan en stimuleert startende ondernemers. De sector verzorgt onderwijs aan studenten en biedt werkgelegenheid aan medewerkers. 2. Brabant als kennis- en innovatieregio Brabant kenmerkt zich als een regio die rap transformeert van een productie- naar een kenniseconomie. De provincie heeft grote internationale bedrijven binnen haar grenzen gesteund door een hoog innovatief MKB -, kenmerkt zich door veel beginnende bedrijvigheid, trekt internationaal talent aan en de uitstekende hoger onderwijsinstellingen leveren een groot aandeel van hoogopgeleiden. De provincie heeft een landschap van krachtige complementaire thema s, waaronder technologie, logistics, maintenance, energy, biobased economy en social innovation. En zij heeft met de Brainportregio een nationaal erkende economische positie. 1 In dit document zijn voor de officiële instellingsnamen de volgende afkortingen gebruikt: Avans, Fontys, NHTV, TU/e, UvT. 1

5 De provincie kent echter ook zwakke schakels. Het rendement en de doorstroom van MBO naar het hoger onderwijs is nog te gering. Het afbreukrisico onder startende ondernemers is redelijk groot. Het landschap van diverse campussen ontwikkelt zich onevenredig en te geïsoleerd. En ook de diverse onderwijsportfolio s zijn onvoldoende op elkaar afgestemd, Internationaal talent komt naar Brabant, maar onvoldoende en vele internationale talenten en kenniswerkers ontwikkelen slechts een geringe binding met de regio. 3. Duurzame samenwerking De instellingen voor hoger onderwijs hebben met dit stuk de eerste tranche van een investeringsagenda samengesteld om met elkaar en met de provincie de economische groei van Brabant als kennis- en innovatieregio een impuls te geven. Waar nog te veel versnippering is worden krachten gebundeld, waar onevenredige ontwikkeling waarneembaar is, wordt samenwerking gestimuleerd, waar meerwaarde mogelijk is, wordt die gerealiseerd. Een duurzame samenwerking binnen de provincie en voor de provincie Brabant, dat is waar het om gaat. De instellingen hebben hoge ambities, die passen bij de ambitie van de Provincie. Om die ambities te realiseren zijn aanzienlijke investeringen noodzakelijk die de instellingen niet zelf kunnen opbrengen. Gezamenlijk met de provincie, maar ook met andere overheden en het bedrijfsleven waarmee intensieve relaties onderhouden worden - willen we de komende jaren zoeken naar mogelijkheden om deze plannen te realiseren en blijvend te excelleren. 4. Aansluiting bij andere programma s Dit Hoger Onderwijsdocument Brabant staat niet op zichzelf. Het sluit direct aan bij de ontwikkelingen die zich voordoen in de Brainportregio, met name ook in de visie Brainport Krachtige impulsen zoals die van energietransitie zijn niet alleen voorbeeld voor dit Hoger Onderwijsdocument, het bouwt tevens voort op die initiatieven. Het Hoger Onderwijsdocument wil daarnaast ook de sterke economische aspecten elders in Brabant in nauw overleg met de lokale overheden - benutten, om de provincie in zijn geheel als kennis- en innovatieregio te versterken. De provincie als landschap van diverse campussen, sterke kenniscentra met complementaire samenwerking, een nationaal en internationaal erkende regio, dat is waar de kennis- en onderwijsinstellingen in Brabant naar streven. Dit streven past uitstekend bij de adviezen die de SER Brabant heeft uitgebracht in haar rapport Kennisinvesteringen en world class onderwijs (juli 2010) op die terreinen waarin de provincie kan excelleren. Als voorbeelden van Innovatieclusters worden genoemd Automotive en Maintenance. De hoger onderwijsinstellingen participeren samen met de MBO-instellingen in deze initiatieven. 5. De investeringsprogramma s De vijf kennis- en onderwijsinstellingen hebben vier investeringsterreinen gedefinieerd, waarbinnen de komende jaren de samenwerking wordt geoptimaliseerd. Hierna wordt de inhoud van elk programma kort omschreven en worden concrete voorstellen gepresenteerd als eerste resultaat van het overleg tussen de instellingen. Deze concrete voorstellen geven de eerste invulling aan elk van de programma s. Deze voorstellen zullen in de tijd worden gevolgd door aanvullende voorstellen om de samenwerking ook op andere thema s provinciebreed vorm te geven. De verwachting is dat voor het totale investeringsprogramma een totaalbedrag van m 250 nodig is. 2

6 5.1 Investeringsprogramma 1: Campusontwikkeling De provincie Noord-Brabant herbergt inmiddels drie research campussen: Automotive campus in Helmond, waar top Automotive onderwijs aan toegevoegd moet gaan worden, de High Tech Campus in Eindhoven, de campus Logistics & Maintenance in Breda. De UvT heeft de ambitie daarnaast een topinstituut Social Innovation te ontwikkelen binnen de agenda Midden-Brabant, met een wenselijke ontwikkeling in de richting van een research campus op het gebied van de gamma-wetenschappen. Ook zijn er plannen voor een TU/e Science Park, een sportcampus in Eindhoven en een Green Campus (Bio Based Energy) in West-Brabant. De hogescholen willen met hun expertisecentra via onderwijs, toegepast onderzoek, stages en projecten voor en met het bedrijfsleven een toppositie gaan innemen. De inrichting van research campussen en expertisecentra heeft een duidelijke aantrekkingskracht op het bedrijfsleven en daarmee een positieve invloed op de ontwikkeling van R&D, innovaties, economische groei en de beschikbaarheid van toekomstige, hoogwaardige kenniswerkers. Het hierboven geschetste toekomstige onderwijs- en onderzoekslandschap van de provincie Brabant leidt tot investering op de volgende terreinen. o ontwikkeling en versterking van gemeenschappelijke multidisciplinaire expertisecentra op het kruispunt van onderwijs en (toegepast en fundamenteel) onderzoek; o versterking van de bestaande campussen en inrichting van nieuwe campussen; o stimulering van een innovatieklimaat om kwalitatief goed R&D mogelijk te maken. Projecten Campusontwikkeling, eerste tranche De eerste projecten die binnen dit programma worden opgepakt zijn de volgende. 1. Techniek i.h.a. en Automotive i.h.b., partners TU/e en Fontys; Projectbeschrijving in bijlage 1 2. Social Innovation, partner UvT, Fontys, Avans, NHTV; Projectbeschrijving in bijlage 2 3. Green Campus, aanvraag bij EZ loopt met Avans, WUR, TU/e, Cargill, Cosun en Sabic; Projectbeschrijving in bijlage Investeringsprogramma 2: Toponderwijs University College Het topsegment van de wetenschappelijke en economische work force in Brabant wordt structureel versterkt door te investeren in onderzoek en door in de kern van het kennisecosysteem van Noord-Brabant met de samenwerkende Brabantse hogeonderwijsinstellingen een opleidingsfaciliteit van internationaal topniveau te creëren: een International University College met afdelingen in Tilburg en Eindhoven. We zien dat in het veld van nieuwe opleidingen steeds vaker gekozen wordt voor een multidisciplinair concept: naast specialisatie ook verdieping, kleinschalig onderwijs met aandacht voor de verbinding tussen technologische en maatschappelijke excellentie 3

7 ProjectenToponderwijs, eerste tranche Het eerste project dat binnen dit programma wordt opgepakt, is het volgende. 4. Vincent van Gogh University College, partners TU/e en UvT; Projectbeschrijving in bijlage Investeringsprogramma 3: Internationalisering en jong talent Internationale werving van studenten en onderzoekers is van groot belang om het topniveau in onderwijs en onderzoek te kunnen handhaven c.q. te kunnen vergroten en ook te kunnen voorzien in de behoeften van de arbeidsmarkt. Investering in jong talent is daarnaast van groot belang om op korte termijn de continuïteit in werkgelegenheid en in de onderzoekskwaliteit te kunnen handhaven en daarmee de (inter)nationale concurrentiepositie van Noord-Brabant. Voor een succesvolle internationale werving is een internationaal vestigingsklimaat onontbeerlijk. Internationaliseringsbeleid zal dan ook gericht moeten zijn op - het verhogen van de braingain door bijv. beurzenprogramma s voor internationale studenten in te stellen; - het verbeteren van het internationale vestigingsklimaat; - het stimuleren van inkomende en uitgaande mobiliteit onder studenten; - het vergroten van de werving van internationale toponderzoekers - het bieden van career opportunities in Noord-Brabant aan internationale studenten Projecten internationalisering en jong talent, eerste tranche De eerste projecten die binnen dit programma worden opgepakt, zijn de volgende. 5. Beurzenprogramma, partners TU/e,, UvT, Avans, Fontys, NHTV. Voorlopige projectbeschrijving in bijlage Investeringsprogramma 4: Valorisatie en ondernemerschap Ondernemerschap is een thema dat bij de diverse instellingen terugkomt in de opleidingen of als dienstverlening voor studenten. Het dienstenpalet op dit terrein is echter onvoldoende zichtbaar. Er is geen portal 2.0 via welke de diverse diensten kunnen worden gevonden en aangeboden. Het is daarnaast onduidelijk of de dienstverlening voldoende is voor de ontwikkeling van het MKB van de regio Brabant. Versterking van dit thema is noodzakelijk, al is een verdere verkenning van dit terrein nodig om de juiste wegen in de toekomst te kunnen inslaan. Daarnaast is valorisatie een belangrijk thema, dat ook voor de ontwikkeling van Noord-Brabant als kennis- en innovatieregio onontbeerlijk is. Op verschillende terreinen, met name op die van de technologie, is de economische valorisatie goed ontwikkeld. De gamma- en alphawetenschappen lopen op dit terrein achter. Kennisvalorisatie in meer communicatieve zin is van belang om ook in deze disciplines valorisatie tot een volwassen vorm te kunnen laten groeien. Een Brabant liaison office dat de onderzoeksresultaten vertaalt naar toepassing in diverse maatschappelijke velden, zoals zorg, onderwijs, veiligheid en arbeidsmarkt is een eerste stap in die richting. Het hbo onderhoudt een intensieve relatie met het bedrijfsleven waardoor kennis, kunde en kassa nauw met elkaar verweven zijn, waar het toegepast onderzoek betreft. Die relatie tussen hbo s en bedrijfsleven moet verder worden versterkt om zo ook het effect op de economie van Noord-Brabant te kunnen garanderen. 4

8 Investering op het terrein van valorisatie zal zich dan ook richten op - de versterking van de relatie met het MKB - de verbinding aan activiteiten in stimuleren van ondernemerschap - de inrichting van de Brabantse liaison functie tussen kennis, maatschappij en bedrijfsleven. Projecten Valorisatie en ondernemerschap, eerste tranche Het eerste project dat binnen dit programma wordt opgepakt is het volgende. 6. Valorisatieplan West- en Midden-Brabant; partners UvT, NHTV, Avans. Projectbeschrijving in bijlage 6 5

9 Bijlage 1 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 1: Campusontwikkeling Techniek i.h.a. en Automotive i.h.b., partners TU/e en Fontys Het terrein van de TU/e wordt op termijn het (TU/e) Science Park. De TU/e concentreert haar activiteiten aan de Zuidkant van het terrein. Onder de noemer Campus 2020 worden de TU/e-faculteiten en diensten, in de periode tot 2020 geherhuisvest, in dit gebied. Op deze wijze komt ruimte beschikbaar voor ondermeer wonen en bedrijfsleven. Fontys Hogescholen wil graag op termijn haar technische opleidingen concentreren op het Science Park. Met name om te komen tot verdere synergie en samenwerking van het brede palet van technische opleidingen en onderzoeksfaciliteiten over de volle breedte van het hoger onderwijs. De samenwerking wordt vooral gezocht in gelijksoortige opleidingsrichtingen. Momenteel worden aantal concrete samenwerkingsmogelijkheden uitgewerkt en getoetst voor de opleidingen ICT en Automotive. Op termijn geldt dit ook voor de andere technische opleidingen van Toegepaste Natuurwetenschappen, Engineering, Mechatronica en Technische Bedrijfskunde. Beide onderwijsorganisaties hebben er een groot belang bij, mede gezien de grote en groeiende behoefte van de Brainport regio aan technisch afgestudeerden op alle niveau s, dat zo veel mogelijk studenten kiezen voor een technische studie ( in Zuid-Oost Brabant) en dat zo veel mogelijk studenten de studie in een hoog tempo afronden, op het voor hen meest geschikte niveau. Beide organisaties hebben de intentie om derhalve deels samen optrekken bij het werven van studenten. Een directe samenwerking tussen de Fontys Junior Academy en Pre University College staat borg voor een breed palet van activiteiten op het gebied van PR, aansluiting en instroom. Door middel van studiekeuzegesprekken, gezamenlijke voorlichting, studievoortgangsevaluaties wordt bekeken waar studenten het beste kunnen starten en eventueel door- cq retourstromen naar een van de twee onderwijsinstellingen. Voorlopige kostenraming is M 2,5 mio In het vervolg van deze notitie wordt dit algemene beeld verder uitgewerkt voor het gebied Automotive, waarop beide organisaties in nauw overleg bezig zijn te komen tot een doorlopende leerlijn van MBO via HBO tot doctoraten in het WO. Dit in nauwe samenwerking met het relevante bedrijfsleven en de betrokken overheden. In deze notitie concentreren we ons op de Fontys-TU/e mogelijkheden. De High Tech Automotive Campus (HTAC) in de Brainport regio is de campus waar met veel ambitie gewerkt wordt aan een ecosysteem op het gebied van high tech auto-mobiliteit. Hier 6

10 worden in de toekomst de meer praktijkgerichte onderdelen van een aantal reeds bestaande opleidingen verzorgd. Het betreft een aantal opleidingsonderdelen van een viertal MBOautomotive-opleidingen, alsmede delen van de recent opgestarte Automotive-bachelor van Fontys, als onderdeel van een landelijk Centre of Expertise alsmede delen van de TU/e masteropleiding Automotive Technology. Deze opleidingen zullen gebruik gaan maken van het centrale lab Automotive Facilities Brainport dat een viertal deel-labs kent. De HTAC is de plek waar een van de twee nieuwe TU/e-opleidingen gehuisvest moet worden die het bestaande palet moeten completeren: de ontwerpersopleiding Automotive Systems Design. Deze opleiding bouwt voort op de bestaande master. PDEng-trainees voeren na een jaar cursorisch onderwijs een concrete ontwerpopdracht uit bij een bedrijf uit de sector. Op deze wijze vormen zij een innovatie-brug tussen de kennis uit de TU/e en het bedrijfsleven. De opleiding zou jaarlijks 20 PDEng-trainees moeten aannemen. Voorlopige kostenraming is M 4. Afgestudeerden van deze opleiding ontvangen een professional doctorate in engineering. Daarnaast zullen onderzoeksopdrachten voor het bedrijfsleven worden gedaan door promovendi. Voor de master, de ontwerpersopleiding en promotieplaatsen zal de TU/e nationaal en internationaal werven onder de noemer Graduate Program Automotive. De combinatie van een master en een betaalde ontwerpersopleiding of promotie die mogelijk wordt is zowel voor Nederlandse en buitenlandse studenten aantrekkelijk, zeker als er uitzicht kan worden geboden op een aansluitende baan. Om de doorlopende leerlijn te sluiten is ook een bachelor-opleidingen op WO-niveau nodig. De TU/e wil deze starten onder de naam Automotive Systems Engineering (ASE). Deze opleiding zou deels verzorgd kunnen worden bij het HTAC en deels op de Campus in Eindhoven. De opleiding zal elementen ontlenen aan een aantal andere bacheloropleidingen, waaronder Werktuigbouwkunde, Electrical Engineering en Technische Informatica. Overwogen wordt om het eerste kwartiel van het eerste collegejaar ook te geven aan de VWO-instromers van de Fontys-bachelor Automotive. Studenten kunnen na deze brug-periode dan aangeven of zij in het HBO of het WO hun studie willen vervolgen. Overigens kan na een pilot fase eenzelfde constructie ook bij andere opleidingen overwogen worden. De opleiding ASE is te vergelijken met de brede bachelor Lucht- en Ruimtevaart aan de TUD. Verwacht wordt dat de opleidingen jaarlijks zo n 200 studenten kan trekken, uit het hele land. Voorlopige kostenraming is M 20. De lokaties Eindhoven en Helmond liggen hemelsbreed 10 kilometer uit elkaar. De verbinding tussen beiden wordt gevormd door de A 270, een autosnelweg die ook al wordt gebruikt als testomgeving voor contact tussen auto s onderling en hun omgeving (Smart Mobility: de brug tussen logistiek en automotive). Voor het vervoer van studenten tussen de locaties Helmond en Eindhoven zal een creatieve openbaar vervoer oplossing worden aangedragen. Een testbaan voor (elektrisch) geleid vervoer is een van de mogelijkheden, die zowel aan de onderzoekskant alsook aan de uistraling sterk positief zal bijdragen. Voorlopige kostenraming is M 10 7

11 TU/e en Fontys zullen op het gebied van onderzoek de krachten bundelen om tot een gezamenlijke onderzoeks-agenda te komen. Een intensieve samenwerking tussen hoogleraren en lectoren waarbij relevante kennis wordt gedeeld en gebruikt in het onderwijs. Er wordt hierbij ook een gezamenlijk automotive loket gecreeerd voor het bedrijfsleven. Via dit loket wordt door het bedrijfsleven betaald onderzoek uitgezet bij de deelnemende partijen. Voor de opzet is een aanvullend budget nodig van 2,5 mio. Voorlopige kostenraming is M 2,5 mio Onderdeel van de samenwerking op het HTAC van TU/e, Fontys, maar ook het MBO zouden studententeams moeten zijn bestaande uit deelnemers op MBO, HBO en WO-niveau die zich gezamenlijk over een probleem buigen, zoals dat ook in de latere beroepspraktijk aan de orde zal zijn. Voorbeelden zijn : racing team, connected driving challenge, solar driving, electric driving challenge etc. Voorlopige kostenraming is M 5. De sterke maatschappelijke nadruk op bedrijfsrelevant onderzoek in samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheid vereist focus. Het unieke in de Automotive sector (zie ook innovatieprogrammas HTAS) is dat deze focus is gekozen in gemeenschappelijkheid van de sector, en dat deze focus is vertaald in bijbehorende onderwijsinitiatieven op alle niveaus (MBO, HBO, WO). Deze focus richt zich daarmee onder andere op werving van studenten, inhoud en roadmap van onderzoek, financiering, samenwerkings-partners en valorisatie. Het is bewust beleid om in toenemende mate een belangrijk deel van de industriële R&D activiteiten te outsourcen aan de kennisinstellingen in de Brainport regio. De manier waarop we dit organiseren is, mede gevoed door de succesvolle KWR periode, nu in een stadium van verdere intensifering van de relaties tussen kennisinstellingen en bedrijven. Wij hopen dat we met onze ambitieuze plannen een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de realisatie van de Brainport ambitie en de provincie Noord-Brabant m.b.t groei en economische welvaart. 8

12 Bijlage 2 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 1: Campusontwikkeling Social Innovation, Partners UvT, Fontys, Avans, NHTV Brabant excelleert in technologische innovatie en kennisontwikkeling. De kunst is om dit ook om te zetten in nieuwe diensten of producten. Daardoor ontstaat immers de economische of maatschappelijke winst. Grootschalig onderzoek wijst uit dat innovatiesucces voor 75% wordt bepaald door de human side of innovation. Het gaat om overtuiging en de beïnvloeding van het gedrag van mensen, flexibel organiseren, slimmer (samen)werken, kennisallianties, lerend vermogen en de verspreiding van best practices. Verzilvering van kennis heeft alles te maken met inzichten en onderzoek uit de mens- en maatschappijwetenschappen. Essentieel is ook dat ondernemerschap en bedrijvigheid op een maatschappelijk verantwoorde wijze (dus duurzaam) worden ingezet en ingericht, ook in het kader van het publiek belang. Dit vereist dat ondernemers, overheid en kennisinstellingen vitale coalities sluiten. In de agenda van het Hart van Brabant, regio voor social innovation is voorzien in de vormgeving van een topinstituut. Dit instituut bundelt de bestaande krachten en verbanden op dit terrein, vormt een platform voor kennisdeling en stimuleert de verdere ontwikkeling en samenwerking, bijvoorbeeld door de oprichting van academische werkplaatsen en de organisatie van lezingen voor ondernemers en bestuurders. Inzichten op het gebied van innovatie, ondernemerschap, duurzaamheid, arbeid, veiligheid en bestuur en leiderschap worden in verband gebracht met de perspectiefrijke sectoren in het Hart van Brabant,: life sciences/healthy ageing, leisure, logistics en commerciële dienstverlening. De ligging van de Universiteit van Tilburg en de verbinding met onderdelen van NHTV, Fontysen Avans Hogescholen in Tilburg biedt goede perspectieven voor de ontwikkeling van een campus op het vlak van Social Innovation. De kern van dit concept is de combinatie en verbinding van hoogwaardige onderzoek- en onderwijsvoorzieningen (op masterniveau) met de vestiging van bedrijvigheid. Zo wordt ook de ruimtelijke inrichting dienstbaar aan de verdere ontwikkeling van kennis en innovatie in het Hart van Brabant. Voorlopige kostenraming bedraagt 10 miljoen euro. 9

13 Bijlage 3 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 1: Campusontwikkeling Green Campus en Biobased Economy, partners Avans, WUR, TU/e, Cargill, Cosun en Sabic; Brabant op weg naar een Biobased Economy Een kwestie van ambitie, actie én investeren Verpakkingen vervaardigd van aardappelen, natuurvezels in dashboards en bietenloof als brandstof voor auto s. Het zijn slechts enkele voorbeelden van nieuwe producten op basis van nieuwe technologieën. Die nieuwe producten en productiemethoden zijn onlosmakelijk verbonden met een nieuw economisch tijdperk dat zich aandient: Biobased Economy Biobased Economy is de economische toekomst van Brabant. En die toekomst is al begonnen. Een nieuwe economie dient zich aan en vormt een van de belangrijke pijlers onder de economische transitie van Brabant. In West-Brabant hebben ondernemers, onderwijs en overheid de afgelopen jaren al een eerste fundament gelegd onder die nieuwe economische pijler. Het is nu tijd om door te pakken, partijen te binden en te investeren. De aanleiding: nieuwe kansen voor chemie en agrofood Wie West-Brabant zegt, zegt onder andere chemie en agrarische- en foodindustrie (agrofood). Twee sectoren die mede het economisch palet van de regio bepalen met zelfs een aantal wereldspelers van formaat. Maar ook twee sectoren die onder druk staan. Beide hebben behoefte aan versterking van hun concurrentiekracht. Beide sectoren worden ook geconfronteerd met duurzaamheidvraagstukken. Dat fossiele brandstofbronnen eindig zijn, is daarbij een van de feiten. Van deze bedreiging een kans maken, is de uitdaging die chemische bedrijven en de agrofoodindustrie samen willen aangaan. En kunnen aangaan, zo is al gebleken. Eenvoudig gezegd komt het er op neer dat bedrijven in de foodsector hun collega s in de chemie kunnen helpen bij het vervaardigen van nieuwe, groene producten waarnaar in de internationale markt steeds meer vraag is. Door de toepassing van nieuwe, hoogwaardige technologieën ontstaan zogeheten biobased innovations. Dankzij deze innovaties kan de Nederlandse chemiesector zich vervolgens wereldwijd onderscheiden en zal de investeringsbereid van de sector in Nederland alleen maar toenemen. De foodbedrijven op hun beurt zijn in staat om van hun reststoffen waardevolle producten te maken. Met het oog op de voorziene afbouw van landbouwsubsidies in de komende jaren, is dat voor deze sector een welkome nieuwe inkomstenbron. Het ontstaan van biobased producten en productiemethoden zal leiden tot substantiële energiebesparingen en belangrijk bijdragen aan de klimaatdoelstellingen. Biobased Economy kan van Brabant ook een Biobased Society maken. De meerwaarde aangetoond 10

14 West-Brabant is de afgelopen drie jaar intensief aan de slag geweest om de werkelijke meerwaarde van biobased innovations boven tafel te krijgen. Bedrijven in de chemie en agrofood, innovatie MKB ers, Hogeschool Avans, gemeenten, BOM, Rewin en andere partijen hebben eendrachtig samengewerkt in het Pieken in de Delta project Biobased Innovations. Ze wisten zich daarbij gesteund door het Ministerie van (voorheen) EZ (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) en de provincies Noord-Brabant en Zeeland. De conclusie luidt dat die meerwaarde niet gering is. De intensieve samenwerking tussen chemie en agrofood biedt tal van mogelijkheden voor innovatieve producten waarmee nieuwe, ook internationale markten kunnen worden aangeboord. In beide sectoren zien bedrijven hun concurrentiekracht en toekomstmogelijkheden daardoor groeien. Hun vertrouwen in die toekomst zal ertoe bijdragen dat ze zich dieper in West-Brabant zullen verankeren. De nieuwe productontwikkeling heeft alleen kans van slagen met de inzet en aanwezigheid van hoogwaardig technologische, vaak kleinere bedrijven. En die bedrijven zijn er, blijkt uit eerste verkenningen. Biobased Innovations doet een nieuwe keten van bedrijvigheid ontstaan, levert alle deelnemende bedrijven new (bio) business op en leidt tot behoud van bestaande en het ontstaan van nieuwe bedrijvigheid en werkgelegenheid. En wel in die mate dat Biobased Economy in Brabant een begrip wordt. West-Brabant kan daarvoor zorgen. Waarom in West-Brabant? West-Brabant is in staat om in Brabant het biobased voortouw te nemen. Liever gezegd, West- Brabant en Zeeland doen dat samen voor Zuid-West Nederland. Sowieso door de prominente aanwezigheid van vooraanstaande chemische en agrofood bedrijven. Maar ook de logistieke kwaliteiten, met de nabijheid van de wereldhavens Rotterdam en Antwerpen, spelen de regio in de kaart. Het onderwijs kan en wil bij de toekomstige ontwikkelingen een belangrijke en onmisbare rol vervullen. Er blijkt een groot potentieel aan innovatieve bedrijven en bedrijfjes die de noodzakelijke, nieuwe technologieën kunnen leveren. Last but not least heeft West-Brabant de ambitie en het bewezen vermogen tot samenwerken om van biobased business een groot succes te maken en op dat gebied uit te groeien tot een Europese topregio. Daarbij onderscheidt West-Brabant zich van andere biobased regio s in Nederland door zich daadwerkelijk te richten op producten waar in de internationale markt vraag naar is en die bovendien een hoge toegevoegde waarde hebben. Wat gaan we doen? Uiteraard staat het optimaliseren van de match tussen chemische en agrofood bedrijven en de leveranciers van nieuwe technologieën centraal. Die moet op allerlei manieren gestalte krijgen, ook fysiek. Dat je gezamenlijk aan Research & Development (R&D) werkt om met nieuwe producten succesvol te zijn op nieuwe markten, spreekt voor zich. De inbreng van het onderwijs en andere kennisinstellingen is keihard nodig. West-Brabant zal zich als biobased regio nationaal en internationaal op de kaart moeten zetten. En er is geld nodig in de vorm van investeringen en subsidies. De fysieke basis: Centre of Open Chemical Innovation Het is een bekend gegeven dat grote bedrijven zich veelal toeleggen op hun core business en innovatieve productontwikkeling liever overlaten aan kleinere bedrijven. Met de chemische en agrofood industrie is dat al niet anders. Maar deze bedrijven hebben die technologische ontwikkelaars dan wel graag naast zich zitten. Dan komt de beoogde samenwerking het best tot zijn recht. We hebben het dan over een Centre of Open Chemical Innovation (COCI). De formule daarvoor, die ook elders met succes wordt toegepast, is afkomstig van de Nederlandse chemiesector. Ook het onderwijs zou binnen zo n COCI een plaats moeten hebben. In fysieke zin betekent dit het ontstaan van een soort campus naar analogie van de High Tech Campus in Eindhoven en de Automotive Campus in Helmond. West-Brabant heeft de mogelijkheden om met een dergelijke campus de deur voor verdere biobased ontwikkelingen wagenwijd open te zetten. Op bedrijventerrein Theodorushaven in Bergen op Zoom biedt de locatie van het chemieconcern Sabic de beoogde ruimte. Ook andere aanwezige bedrijven willen meewerken 11

15 aan en investeren in een groene chemie COCI in Bergen op Zoom. Van daaruit zouden tevens verbindingen worden gelegd met andere locaties in West-Brabant zoals Nieuw Prinsenland, Moerdijk en Roosendaal. Het COCI als fysieke basis maakt het mogelijk om alle deelnemende partijen maximaal te faciliteren en zou tevens het biobased visitekaartje van West-Brabant worden. R&D: doorgaan op de ingeslagen weg Het project Biobased Innovations heeft de afgelopen jaren al de nodige productontwikkelingen opgeleverd. Het spreekt voor zich dat de deelnemende bedrijven, kennisinstellingen en andere partijen op deze ingeslagen weg willen voortgaan. Onderwijs en kennis als extra motor De motor van de Biobased Economy wordt natuurlijk in de eerste plaats gevormd door de bedrijven zelf. Maar onderwijs en kennisinstellingen kunnen daarbij voor extra vermogen zorgen. Dat zeggen ook de Ministeries van OC&W en (voorheen) EZ (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) die onder meer substantieel willen investeren in een COCI zoals die in Bergen op Zoom gerealiseerd kan worden. Ook het onderwijs zelf staat op alle niveaus in de startblokken. Avans Hogeschool wil een Centre of Expertise op het gebied van groene chemie opzetten, dat straks een plek krijgt op de beoogde COCI in Bergen op Zoom. Ook met andere onderwijsinstellingen (van MBO t/m universitair) wordt samenwerking gezocht. Het planvormingsproces daarvoor is in een vergevorderd stadium. Biobased West-Brabant als sterk merk De met veel succes gerealiseerde samenwerking in West-Brabant moet een permanent karakter krijgen en verdient daarom een organisatorische setting die staat als een huis. BOM, Rewin, Impuls Zeeland en andere partijen kunnen dit vormgeven en op die manier de samenhang bewaken, nieuwe initiatieven van de grond tillen en extra middelen verwerven. Bovendien kan een dergelijke organisatie West-Brabant als biobased regio bij uiteenlopende partijen nationaal en internationaal op de kaart zetten. Investeren dus in regiobranding om op die manier te acquireren en bedrijven te enthousiasmeren. Een investeringsfonds In West-Brabant bestaat bij ondernemers, onderwijs en overheid een grote bereidheid tot investeren in Biobased Economy. Er is geld nodig voor een COCI, R&D activiteiten, kenniscentra en promotie. Maar de grootste financieringsbehoefte ligt nu en straks bij de kleinschalige, innovatieve bedrijven die nodig zijn om productontwikkeling, productie en dus de bio business tot een waar succes te maken. Deze zogeheten start-ups en vaak snelgroeiende bedrijven hebben behoefte aan kapitaal voor hun ontwikkel- en groeiplannen. De totale financieringsbehoefte wordt geschat op circa 80 miljoen. Uiteraard zullen bedrijven, onder meer via het COCI, terecht kunnen bij uiteenlopende kapitaalverstrekkers. Daarnaast is het in het leven roepen van een robuust Biobased Investment Fund onmisbaar. Businessplan Biobased (West-)Brabant: resultaatgericht investeren.. Provincie Noord-Brabant, BOM, Rewin, Avans Hogeschool en de bedrijven Sabic en Cargill hebben gezamenlijk een businessplan Biobased (West-)Brabant opgesteld. Daarin wordt becijferd dat met de plannen voor de komende 10 jaar een investering is gemoeid van circa 250 miljoen. Het bedrijfsleven en de onderwijs- en kennisinstellingen nemen hiervan ongeveer 50% voor hun rekening. Voor de overige 50% worden bijdragen gevraagd van verschillende regionale, provinciale en (inter)nationale overheden. De opstellers van het businessplan hebben tevens een berekening gemaakt van de te verwachten resultaten. Volgens voorzichtige schattingen kan Biobased Economy West-Brabant 12

16 het komende decennium een omzettoename van 500 miljoen en 2000 nieuwe arbeidsplaatsen opleveren. Dit is nog exclusief de omvangrijke, indirecte omzet en werkgelegenheid die zal ontstaan bij toeleverende bedrijfstakken als logistiek en maintenance. ook door de provincie Biobased Economy is een nieuwe economische realiteit, ook in Brabant. West-Brabant heeft de potentie én de ambitie om die realiteit tot stand te brengen. De plannen omvatten een forse uitdaging voor diverse partijen. Een uitdaging om in actie te komen en om te investeren. Het is evident dat ook de Provincie Noord-Brabant die actiebereidheid én investeringsbereidheid aan de dag legt. Voor de benodigde investeringen doet West-Brabant dan ook verwachtingsvol een beroep op de middelen uit de Energie Investeringsagenda. En wel voor een bedrag van 5,2 miljoen tot 2010 en 41 miljoen voor de periode Deze totale bijdrage van 46 miljoen omvat 20% van het totale investeringsprogramma. Biobased Economy: wat anderen zeggen en becijferen De perspectieven die nationaal en internationaal worden geschetst op het gebied van Biobased Economy, zijn niet mis te verstaan. Het onderwerp staat dan ook hoog op de nationale en internationale beleidsagenda. Voor Europa is becijferd dat de biobased industrie goed is voor een omzet van 31 miljard en voor 1 miljoen nieuwe arbeidsplaatsen. In Nederland noemt het (voormalige) Ministerie van LNV Biobased Economy onomkeerbaar en investeren de Ministeries van (voorheen) EZ (Economische Zaken, Landbouw en Innovatie) en OC&W in de infrastructuur die nodig is om de ontwikkeling van deze bedrijfstak alle ruimte te geven. LTO Nederland, de Nederlandse Chemie, VNO-NCW en MKB Nederland dichten de transitie naar een Biobased Economy belangrijke kansen toe. 13

17 Bijlage 4 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 2: Toponderwijs University College Vincent van Gogh University College, Partners TU/e en UvT De Technische Universiteit Eindhoven (TU/e) en de Universiteit van Tilburg (UvT) nemen het initiatief tot een gezamenlijk University College (UC) in Noord-Brabant. Het beoogde College zal een brede internationale (en dus Engelstalige) bacheloropleiding in Liberal Arts & Sciences gaan verzorgen in een uitdagende academische vormingscontext. Het zal zowel inhoudelijk als onderwijskundig sterk innovatief van aard zijn en de creativiteit van de individuele student bevorderen. Uitstraling en reputatie zullen zodanig zijn dat het tot ver buiten de eigen regio studenten kan aantrekken, ook uit het buitenland. De afgestudeerden zullen voor een groot deel instromen in aansluitende graduate programs van de TU/e en de UvT en uiteindelijk voor de regionale en nationale kenniseconomie (in brede zin) beschikbaar komen. Vanwege de inzet op creativiteit in onderzoeken, ontwerpen en ondernemen geven wij in overweging het UC de naam te geven van de Brabander die internationaal in dit opzicht het meest bekend is: Vincent van Gogh. 2 Om zo goed mogelijk gebruik te maken van bestaande voorzieningen is het UC in beide universiteitssteden gevestigd. Studenten en docenten krijgen en geven onderwijs op beide locaties. De kwaliteit van instroom en uitstroom, alsook de opbouw en samenhang worden door beide universiteiten in gezamenlijk overleg bepaald en bewaakt. TU/e en UvT doen een beroep op ondersteuning van de kosten door de Provincie Noord-Brabant ten bedrage van 50 miljoen. Verworvenheden, problemen en kansen De provincie Noord-Brabant heeft de ambitie tot de top van de kennis- en innovatieregio s in Europa te behoren en volgt een daartoe leidende, toekomstgerichte investeringsstrategie. De provincie beseft dat dit de juiste weg is om duurzaam welzijn en welvaart te verzekeren in economisch/ecologisch, sociaal en cultureel opzicht. Deze investeringsstrategie kan vruchtbaar samengaan met de innoverende initiatieven van de twee kenniscentra bij uitstek in de provincie: de beide universiteiten TU/e en UvT. Het onderwijs aan beide instellingen (relatief kleinschalig en intensief) behoort tot al jaren tot de Nederlandse top, getuige academische visitatie- en accreditatie-resultaten en nationale rankings (bv. Elsevier). Het onderzoek op nagenoeg alle gebieden van beider profielen staat internationaal hoog aangeschreven. De voorzieningen zijn op beide campussen gelden internationaal als uitstekend. Aan TU/e zijde worstelt men reeds geruime tijd met het internationaal bekende probleem dat de studenteninstroom in (met name) de harde technologische richtingen achterblijft bij de 2 Wij achten het minder gelukkig (opnieuw) de naam Brabant te gaan voeren, gezien de nog verse ervaringen met de naam KUB. Ook als voorlopig werklabel kan deze benaming beter achterwege te blijven. De wervende kracht voor de regio dient langs andere wegen bereikt te worden. 14

18 verwachtingen, en de uitstroom (door lage rendementen en uitval) onvoldoende tegemoet komt aan de steeds sterkere behoefte van de arbeidsmarkt aan afgestudeerden met een gevarieerd ingenieursprofiel. Deze opleidingen zijn overwegend monodisciplinair en eigenlijk alleen voldoende aantrekkelijk voor de slinkende groep intrinsiek in science & technology geïnteresseerde studenten (met name jongens). Daarmee mist de TU/e de aanzienlijke doelgroep bèta-talenten (met name meisjes) die vooral op basis van extrinsiek (maatschappelijk en loopbaangebonden) motieven voor science & technology zijn te interesseren. Daarnaast mist de TU/e potentiële studenten die wel in brede zin interesse hebben voor science & technology maar hun definitieve keuze voor een bepaalde richting nog even willen uitstellen. Dit laatste uitstel van disciplinaire specialisatiekeuze is een verschijnsel dat algemeen in de Nederlandse samenleving (en daarbuiten) wordt vastgesteld. Tegelijkertijd klinkt de roep om heracademisering van het universitaire onderwijs na een periode van toenemende verschraling. Beide ontwikkelingen tezamen hebben in het laatste decennium geleid tot een aantal University Colleges in Nederland. 3 Deze programma s zijn zonder uitzondering succesvol en voorzien duidelijk in een (Europees 4 ) gevoelde behoefte. Door brede bacheloropleidingen blijkt voorzien te kunnen worden in de behoefte van een aanzienlijk deel van de potentiële studenten dat de definitieve studiekeuze bij voorkeur uitstelt. Het multidisciplinaire karakter van brede bacheloropleidingen trekt een nieuw type studenten aan en leidt tot breder inzetbare afgestudeerden. In de huidige University Colleges blijken studenten meer uitgedaagd te worden dan in de reguliere opleidingen. De studenten worden geselecteerd, krijgen veel contacturen en een intensief en uitdagend onderwijsprogramma. Rendementen van 85% zijn haalbaar gebleken. University Colleges leveren bovendien een positieve onderwijskundige vernieuwingsimpuls op voor de reguliere opleidingen. De ervaringen met het BA programma Liberal Arts & Sciences in Tilburg (nu in zijn 3 e jaar) wijzen in dezelfde richting. In Tilburg worstelt men echter met andere problemen. Ten eerste is de sciences component van dit programma nog niet zo sterk ontwikkeld als de humanities kant. 5 Ten tweede dient dit programma nog tot een werkelijk college te worden uitgebouwd, met dienovereenkomstige verblijfs- en vormingsvoorzieningen. Ondanks de succesvolle inspanningen tot nu toe, dreigt de concurrentieslag met andere regio s (met name de Randstad) te worden verloren. Het is dan ook wenselijk om de bestaande verworvenheden bij beide instellingen te combineren in een Vincent van Gogh University College. Er kan snel gestart worden met het College, op basis van de Tilburgse accreditatie, met adequate verrekening tussen de instellingen in anticipatie op een volwaardige gezamenlijke, c.q. tweevoudige accreditatie (voor een BA en een 3 Zie onderstaande tabel: Name University College Utrecht (UCU) Roosevelt Academy (initiatief UU) University College Maastricht (UCM) Amsterdam University College (AUC) Leiden University College The Hague (LUCTH) Bachelor Liberal Arts and Sciences (UvT) Disciplines Liberal arts and sciences Offering courses in humanities, science and social science Liberal arts and sciences Offering courses in Arts & Humanities, Social Sciences, and Science. Liberal arts and sciences Offering courses in humanities, social sciences and life sciences. Liberal arts and sciences Offering courses in natural sciences, humanities and social sciences. Liberal arts and sciences Students can major in: Global Justice, Governance, Human Interaction, Sustainability and Global Politics Liberal arts and sciences Students can major in: Business & Management, Law in Europe, Social Sciences, and Humanities: European History and Culture. 4 De UvT is vanwege Liberal Arts & Sciences vertegenwoordigd in een netwerk van 22 Europese Liberal Arts & Sciences programma s (ECOLAS). 5 Dat geldt feitelijk voor meer Colleges, ook enkele die beide typen disciplines in hun vaandel voeren. 15

19 BSc programma) en de uitbouw van verblijfsvoorzieningen. Het gehanteerde model is één College met twee vestigingsplaatsen (TU/e en UvT) die elk hun specifieke inkleuring hebben: science / engineering aan de TU/e en social sciences / humanities aan de UvT. Hierdoor wordt optimaal gebruik gemaakt van bestaande faciliteiten (voor practica, sport, ICT, bibliotheek, studie/studentenverenigingen, Studium Generale, etc.) terwijl daarnaast de interactie van het UC met de twee betrokken universiteiten het grootst is (dit zou niet het geval zijn bij een aparte, derde vestigingsplaats). Bij de vestiging aan de TU/e wordt een substantieel deel besteed aan de social sciences en humanities, bij de vestiging aan de UvT een substantieel deel aan de sciences en engineering. Hierdoor zal inbreng van beide universiteiten in de beide programma s gegarandeerd zijn en wordt voor studenten een intellectuele uitdaging van formaat gecreëerd. Visie Inhoudelijk waarborgt het UC inzicht in de grondslagen van de wetenschappen en in de samenhang tussen wetenschappen en samenleving. In plaats van zo vroeg en zo ver mogelijk te specialiseren in een bepaalde discipline en haar toepassingen biedt het UC aan breed getalenteerde, sterk gemotiveerde en international georiënteerde studenten de kans om de brug te slaan tussen arts, humanities, social sciences en natural sciences, door het ontwerpen van technologische mogelijkheden, publieke ruimten en sociale infrastructuren. 6 Het geeft gestalte aan het credo van Nussbaum 7 dat (a) deze typen van weten en wetenschap door één en dezelfde kritische geest bepaald worden en dat (b) deze uiteindelijk zelf weer bepalend is voor duurzame sociaal-economische zowel als democratische en culturele ontwikkelingen. 8 Onderwijskundig is er - naast op kennisverwerving gerichte werkvormen - veel ruimte voor werkvormen die gericht zijn op intellectuele en professionele competenties in een internationale context; veel teamwerk (inclusief team teaching door docenten van verschillende disciplines), veel interactie, veel ontwerp gerichte groepsopdrachten. Ontwerp is het didactische kernwoord, opgevat in intellectuele, vormgevende, technologische, bedrijfskundige, enz. zin. Het curriculum waarborgt integratie van natuur-, mens- en maatschappijwetenschappen en geleidelijke differentiatie in een aantal afstudeerstromen. Deze vormen een uitstekende voorbereiding op instroom in een brede waaier van masteropleidingen c.q. graduate programs, ook in het buitenland. Qua persoonlijkheidsvorming is het UC veeleisend en intensief (hoge ambities, inzet en prestaties als norm; nominaal studeren verplicht) in een klimaat van persoonlijke aandacht. Het is mondiaal georiënteerd (gericht op wereldburgerschap en functioneren in een internationale, multiculturele context; internationale studentenpopulatie; voertaal Engels; inbreng van vooraanstaande visiting scientists van buitenlandse topuniversiteiten). Het biedt een geïntegreerde studie- én leefgemeenschap (on campus residential services) met een evenwichtige M/V-verhouding (minimaal 40% vrouwen). IJkpunten Uit bovenstaande visie kunnen reeds een aantal ijkpunten voor beoordeling op middellange termijn afgeleid worden. Daaraan valt het onderstaande toe te voegen. Uitstraling en reputatie zullen zodanig zijn dat het UC tot ver buiten de eigen regio studenten kan aantrekken, ook uit het buitenland. Idealiter is er een 50-50% verhouding tussen Nederlandse en 6 Met de noemer ontwerpen wordt teruggegrepen op de oorspronkelijke betekenis van arts (technai), waarin het ambachtelijke aspect verweven is met het creatieve. Men kan spreken van zowel technological engineering (gangbaar), als social engineering (Roscoe Pound), van the art of engineering en art as engineering. 7 Martha Nussbaum, Not for Profit. Princeton Oxford, 2010, p Vgl. Ook Herman Wijffels, Diesrede UvT, 19 nov

20 buitenlandse studenten. Een specifieke doelgroep wordt gevormd door kinderen van buitenlanders in hoge posities in het Nederlandse bedrijfsleven. Dat veronderstelt nauwe banden met de international schools voor vwo in ons land en met de zogenaamde English streams binnen vwo-scholen. De ambitie aan TU/e-zijde is een jaarlijkse instroom van 175 studenten en een rendement van 85% binnen vier jaar (dus een jaarlijkse uitstroom van 150 hoogwaardige bachelors). Het streefgetal aan UvT-zijde ligt intussen op 175 bekostigde studenten per jaar in 2012 (break-even points?). 9 Het UC zal sterk maatschappelijk verankerd zijn in de regio. Men denke met name aan het ecosysteem Brainport (wisselwerking tussen kenniscentra en internationaal georiënteerde high tech bedrijfsleven); stadsontwikkeling en natuurontwikkeling, mede in het kader van BrabantStad en de ecologische hoofdstructuur in Noord-Brabant; het regionale VWO onderwijs ; valorisatie via de publieke sector en de dienstensector. Deze maatschappelijke stakeholders worden in een Adviesraad vertegenwoordigd. Voorts biedt het UC topvoorzieningen voor studenten (on campus woon- en verblijfsfaciliteiten, state-of-the-art ICT-faciliteiten, bibliotheek, laboratoria, sportvoorzieningen, culturele en uitgaansvoorzieningen). De werving voor het UC (publiciteit, selectieprocedure, etc.) wordt tussen beide instellingen sterk gecoördineerd. Omvang investeringen Met de totstandbrenging van het beoogde UC (inclusief bijbehorende woon- en verblijfsaccommodaties) dat concurrerend is met Amsterdam, Utrecht, enz. zijn zeer omvangrijke investeringen gemoeid. Bovendien zal er gedurende meerdere jaren sprake zijn van forse aanloopverliezen als gevolg van het feit dat de reguliere eerstegeldstroombekostiging voor de bacheloropleiding binnen het College pas na jaren haar volle omvang bereikt. Verder zullen er blijvend extra middelen nodig zijn, bijvoorbeeld om een staf-studentratio van 1:15 te kunnen realiseren en om talentvolle jongeren door middel van beurzen of een leenstelsel te helpen hun opleiding (hoog collegegeld) en verblijf binnen het College te financieren. Al met al gaat het bij de TU/e om circa 25 miljoen euro start- en aanloopkosten, gespreid over een periode van circa vijf jaren, en structureel circa 1,5 miljoen euro op jaarbasis. Aan de UvT wordt momenteel reeds ongeveer 1,2 mln op jaarbasis geinvesteerd in het programma Liberal Arts & Sciences. Voor adekwate huisvesting van een volwaardige UC locatie wordt thans gedacht aan de aankoop van een representatief gebouw uit het Brabants erfgoed, waarvoor met een investering van 25 mln wordt gerekend te verbinden aan actielijn 1 uit de provinciale investeringsstrategie: grootschalige cultuurhistorische complexen. Het gaat daarbij om de ingebruikname van het gebouw Potentiaal op TU/e-terrein, en het herontwikkelen resp. aankopen van een kloostergebouw in Tilburg. Zonder extra overheidssteun op regionaal, provinciaal en landelijk niveau zal het College dan ook niet tot stand kunnen worden gebracht. Het College verdient die steun omdat het naadloos 9 Oorspronkelijk werd 130 geraamd. Dit is niet realistisch gebleken, mede door de sterke toename van het aantal beschikbaar gekomen plaatsen in Nederland. 17

21 aansluit bij de ambities van de overheden op de diverse niveaus met betrekking tot versterking van de kenniseconomie Bij alle ons bekende UC s zijn met name de aanloop-investeringen in zeer aanzienlijke mate gedragen door overheden en bedrijfsleven. Dikwijls worden ook de structurele investeringen (b.v. de kosten van huisvesting voor studenten) gesubsidieerd voor een groot aantal jaren. 18

22 . Bijlage 5 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 3: Internationalisering en jong talent Beurzenprogramma, Partners TU/e, UvT, Avans, Fontys, NHTV De opstellers van het Hoger onderwijsdocument zien allen het belang van internationalisering. Ten eerste is het voor de regio Noord-Brabant erg belangrijk dat er voldoende gekwalificeerde werknemers zijn en blijven. De vraag naar deze werknemers is echter groter dan het aanbod vanuit de Nederlandse markt, waardoor een tekort is ontstaan. Een belangrijke doelstelling van de Provincie Noord-Brabant in het programma Dynamisch Brabant is het behoud van kenniswerkers ten behoeve van het bedrijfsleven in de regio. Daarnaast hechten de onderwijsinstellingen veel belang aan een internationale onderwijsomgeving, ook voor hun Nederlandse studenten, zodat de studenten al tijdens hun studie leren om in een internationale setting te werken. Beurzen en liaisons De provincie heeft eerder middelen ter beschikking gesteld aan de TU/e en UvT voor beurzen en voor liaisons. Voor beide betrof het een bedrag van K 650, waarvan K 500 voor beurzen en K 150 voor liaisons, die bemiddelen bij het aantrekken en werven van internationaal toptalent. Inmiddels heeft de TU/e 14 beurzen beschikbaar zijn gesteld voor internationaal top-talent, waarvan de helft is betaald door de financiering van de provincie en de helft door het bedrijfsleven (ASML). Alle 14 bursalen commiteren zich aan het tekenen van een 3-jarig arbeidscontract bij het beursbedrijf, waardoor ze na hun studie voor de regio behouden worden. De kosten per beurs per student voor een 2-jarige masteropleiding zijn Daarnaast heeft de TU/e door de inzet van een liaison officer in China de instroom van Chinese studenten kunnen vergroten en de contacten in China kunnen verstevigen. Ook zijn de middelen ingezet om de relaties met nieuwe doellanden India en Mexico te verstevigen. De TU/e zag de afgelopen jaren een forse toename van de instroom van buitenlandse masterstudenten. In het collegejaar startten er 106 internationale masterstudenten. In september 2010 zijn er 229 buitenlandse studenten aan hun masteropleiding begonnen. De UvT heeft 120 beurzen voor nationale toptalenten beschikbaar gesteld. De overige subsidie is besteed aan internationale marketing en werving. Op basis van deze eerdere succesvolle resultaten zouden de instellingen dit project graag uitbreiden met meer middelen die op dezelfde manier als hierboven wordt beschreven worden ingezet. 19

23 De instellingen vragen daarom jaarlijks beurzen voor internationaal top-talent beschikbaar te stellen voor een periode van vijf jaar. De instellingen matchen deze beurzen zo mogelijk met bedrijfsbeurzen. De TU/e zou met M 3.4 over een periode van vijf jaar 100 beurzen kunnen verstrekken, die bestaan uit een waiver voor het collegegeld en een bijdrage voor het levensonderhoud. Voor het inzetten van liaisons wordt uitgegaan van het aanstellen van één of meerdere personen per doelland / regio, afhankelijk van de mate van belang. Gedacht wordt hierbij aan het aanstellen van eigen alumni als liaison in hun thuisland op contractbasis (bijv. betaling per aangetrokken en toegelaten student bij een van de Nederlandse instellingen). Kosten voor één liaison voor een periode van 5 jaar zijn ongeveer K 400. De instellingen zullen bezien voor welke landen een liaison wenselijk is en verder bezien hoe hier gezamenlijk opgetrokken kan worden. Voorlopige kostenraming M 10 Career Center Middels een Career Center worden de uitstromende internationale studenten bij de start van hun loopbaan ondersteund. Hierdoor weten zij beter wat de mogelijkheden op de arbeidsmarkt in de regio zijn en welke bedrijven bij hen zouden passen. De kans is daardoor groter dat ze goed bemiddeld kunnen worden, waardoor top-talent voor de regio wordt behouden. Een Career Center bestaat dus uit twee onderdelen: Goede voorbereiding op de arbeidsmarkt: workshops, trainingen, individuele coaching en oefensollicitatiegesprekken, kiezen van een carrièreprofiel, speeddating met bedrijven. Daadwerkelijke plaatsing in de arbeidsmarkt: cv databank en een vacaturebank Voorstel is om te komen tot gezamenlijke Career Centers van de gezamenlijke instellingen in Eindhoven, Tilburg en Breda, om de beschikbare expertise zo optimaal mogelijk te in te zetten. Studenten van alle vijf instellingen uit Noord-Brabant kunnen op deze manier ondersteund worden en behouden blijven voor het regionale bedrijfsleven. Hiervoor is in totaal M 1 per Center nodig voor een periode van vijf jaar. Dit geld is nodig voor de inrichting van het Career Center, extra personeel voor het organiseren van workshops en begeleiding richting de arbeidsmarkt, organisatie van (netwerk)activiteiten, upgraden van de website en promotie van het Career Center. Uiteraard moeten de activiteiten van de verschillende Career Centers op elkaar worden afgestemd en moet zoveel mogelijk worden samengewerkt tussen de Centers. Nanjing De instellingen willen hiernaast specifiek de samenwerking met Nanjing versterken. Nanjing University en de TU/e zien voldoende basis zien samenwerking op het gebied van energie met een outreach naar de industrie in beide regio s. Het voorstel is dat de TU/e deze samenwerking als volgt voor de komende vijf jaar vormgeeft: - Exchange: 5 exchange studenten van Nanjing University per jaar komen voor een half jaar naar de TU/e en 5 exchange studenten van TU/e per jaar gaan een half jaar naar Nanjing University - Diploma-mobiliteit: 5 studenten van Nanjing University per jaar ontvangen een beurs om een masterprogramma aan de TU/e te komen doen, waarna het career center van de TU/e ze bemiddelt voor een baan in de regio. Deze beurzen worden, net als bij het voorstel hierboven, gematcht met beurzen van het bedrijfsleven, waardoor in totaal 10 studenten van Nanjing 20

24 University naar de TU/e zullen komen en bemiddeld worden voor een baan in de regio na hun afstuderen. - Staf-uitwisseling: 5 medewerkers van Nanjing University per jaar bezoeken TU/e voor een maand en 5 medewerkers van TU/e per jaar bezoeken Nanjing University voor een maand De UvT en de hogescholen gaan onderzoeken op welke manier zij bij deze samenwerking aan kunnen sluiten. De voorgestelde samenwerking tussen Nanjing University en TU/e kost M 1.25 voor een periode van vijf jaar. 21

25 Bijlage 6 HOGER ONDERWIJSDOCUMENT BRABANT: SAMEN EXCELLEREN VOOR DE TOEKOMST VAN BRABANT! Investeringsprogramma 4: Valorisatie en ondernemerschap Valorisatieplan West- en Midden-Brabant, Partners UvT, NHTV, Avans De partners 11 van het Valorisatieplan West- en Midden-Brabant zien het realiseren van nieuwe bedrijvigheid als één van de belangrijkste middelen om hun bijdrage te leveren aan de ambitie van Brabant om in 2020 dé innovatieve topregio van Europa te zijn. Om nieuwe bedrijvigheid te realiseren dient er een excellent ondernemersklimaat te worden gecreëerd waarin ondernemerschap wordt gestimuleerd en ondersteund. Om een excellent klimaat voor nieuwe bedrijvigheid te realiseren worden vele activiteiten en faciliteiten ontwikkeld die zijn verdeeld in een viertal pijlers. De vier pijlers vormen samen een keten die start bij het stimuleren van ondernemerschap tot en met het ondersteunen van groeiende ondernemingen. Pijler 1 richt zich op het stimuleren van ondernemerschap. In deze pijler wordt voorlichting gegeven aan studenten van de deelnemende kennisinstellingen, maar ook aan andere geïnteresseerden uit de regio. Bovendien worden er door de drie deelnemende kennisinstellingen gemeenschappelijk onderwijsprogramma s ontwikkeld en uitgevoerd. In pijler 2 worden startende ondernemers met een innovatief idee dat de potentie heeft om uit te groeien tot een volwaardige onderneming ondersteund. Deze ondersteuning bestaat uit faciliteiten en acties zoals huisvesting, pre-seedkapitaal, coaching, opleiding, individuele begeleiding en toegang tot kennis en faciliteiten. De activiteiten die in pijler 3 worden ontwikkeld zijn het meest in het oog springend van dit Valorisatieplan. Binnen deze pijler wordt namelijk een organisatie opgericht (Transfer Office) die zich bezig gaat houden met het scouten, screenen en vercommercialiseren van producten, diensten en concepten die binnen de deelnemende kennisinstellingen zijn ontwikkeld. Hiertoe worden zaken als intellectueel eigendombeleid, proof of conceptfonds, octrooifonds en businessdevelopment ontwikkeld en uitgevoerd. 11 Universiteit van Tilburg, Avans Hogeschool, NHTV internationaal hoger onderwijs Breda, NV Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij, NV REWIN West-Brabant, Kamer van Koophandel Zuidwest-Nederland, Bosch Security Systems BV, Ericsson Telecommunicatie BV, Rabobank Breda 22

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading

Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven. Plaats voor een heading Succesvol samenwerken in de Regio Eindhoven Plaats voor een heading Jean Paul Kroese 26 april 2012 Opbouw presentatie 1. Kenmerken Regio Eindhoven 2. Regionale ambitie en inhoudelijke opgave 3. Governance

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt. 14 okt. 2011

Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt. 14 okt. 2011 Netwerkbijeenkomst Brabant verbindt 14 okt. 2011 Programma Welkom door Ad van der Heijden 1e spreker Vragen vanuit de zaal Pauze en tweede netwerkmoment 2e spreker Vragen vanuit de zaal 3e spreker Vragen

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue)

Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Brainport Eindhoven/ A2-zone (Brainport Avenue) Nota Ruimte budget 75 miljoen euro voor Brainport Eindhoven en 6,8 miljoen voor ontwikkeling A2-zone Planoppervlak 3250 hectare (Brainport Eindhoven) Trekker

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl

Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria. Jeff Gielen, 28 oktober 2014. www.biofacilities.nl Nieuwe kansen in de verhouding tussen huurder en verhuurder van laboratoria Jeff Gielen, 28 oktober 2014 www.biofacilities.nl Inhoud 1. Kadans Biofacilities 2. Expertise en support + services 3. Lessons

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

ScaleUp Dashboard 2015

ScaleUp Dashboard 2015 Rapportage ScaleUp Dashboard 2015 ScaleUp Dashboard 2015 Prof. dr. Justin Jansen Lotte de Vos Rotterdam School of Management Erasmus Centre for Entrepreneurship Conclusies Nederland staat aan de Europese

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Amsterdamse haven en innovatie

Amsterdamse haven en innovatie Amsterdamse haven en innovatie 26 september 2011, Hoge School van Amsterdam Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Oostelijke handelskade (huidige situatie) Oostelijke handelskade (oude

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

De motor van de lerende organisatie

De motor van de lerende organisatie De motor van de lerende organisatie Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn

Nadere informatie

Universitaire Campus Venlo

Universitaire Campus Venlo Universitaire Campus Venlo Kennis/As Limburg Noordelijkste campus in de kennis/as plannen Ook de kleinste Universitaire campus binnen brede Greenport campus Universitaire Campus Venlo Doel bij te dragen

Nadere informatie

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties

Sociale innovatie. Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties Sociale innovatie Integraal op weg naar topprestaties in teams en organisaties DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1. Wat is sociale

Nadere informatie

ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A)

ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A) College van Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch ONS KENMERK BIJLAGE(N) ONDERWERP DATUM ld/avdw/br.010.077 - Investeringen 1 e tranche Agenda van Brabant (PS 61/10A)

Nadere informatie

Milieuwetenschappen in Leiden

Milieuwetenschappen in Leiden Milieuwetenschappen in Leiden Combineer je opleiding met milieu en duurzaamheid leiden.edu.nl Universiteit Leiden. Universiteit om te ontdekken. Waarom milieu en duurzaamheid? Thema s als gezondheid, armoedebeschrijving,

Nadere informatie

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht

Brainport Monitor 2010 Samenvatting. Van crisis naar kracht Brainport Monitor 2010 Samenvatting Van crisis naar kracht People De effecten van de crisis laten zien dat de arbeidsmarkt in Brainport conjunctuurgevoelig is. Technology Brainport blijft goed presteren

Nadere informatie

Energizing the city: Almere energy axis

Energizing the city: Almere energy axis Inhoud Energizing the city: Almere energy axis... 3 Van Noord/West naar Zuid/Ooost... 4 Energie die stroomt door de as... 5 Focus on knowledge & education... 6 Focus on innovation & experiments... 7 Focus

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013

Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Factsheet Almeerse arbeidsmarkt Juni 2013 Snel een beeld van de Almeerse arbeidsmarkt Werkgevers krijgen de komende jaren in toenemende mate te maken met een tekort aan gekwalificeerde medewerkers. Zij

Nadere informatie

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13

Infrastructuur landsdeel Zuidoost. 3 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 38 scholen en 13 Facts & Figures 24 Deel II LANDSDEEL zuidoost De Human Capital Agenda Brainport 2 vormt de basis voor het regionaal Techniekpact van het landsdeel Zuidoost, bestaande uit de provincies Noord-Brabant en

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business

AVANS HOGESCHOOL. Nies Rijnders Manager of Centre of Expertise for Sustainable Business Economische opgave Internationalisering - Kennis: wat gebeurt daar? - Verzoek van het bedrijfsleven uit de Osse Haven: logistieke hub - Internationale bedrijven naar Oss - Platform om andere partijen te

Nadere informatie

AANTEKENEN. Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch

AANTEKENEN. Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch AANTEKENEN Provinciale Staten van Noord-Brabant Prof. Dr. W.B.H.J. van de Donk Postbus 90151 5200 MC s-hertogenbosch referentie doorkiesnummer datum CS/bhe (013) 594 47 28 16 maart 2015 onderwerp Position

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17

zuidwest Infrastructuur landsdeel Zuidwest 6 hogescholen met bètatechniek 3 universiteiten Jet-Net: 53 scholen en 17 LANDSDEEL zuidwest De regio West-Brabant is samen met de provincies Zeeland en Zuid-Holland verenigd in het landsdeel Zuidwest. In de Techniekpact-samenwerking op landsdeelniveau verbinden de zes subregio

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs

middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs middelbaar beroepsonderwijs Brainport regio Eindhoven Onderwijsvisie Onze kijk op onderwijs Summa College maart 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: De vijf onderwijspijlers 4 Hoofdstuk 2: De vijf onderwijspijlers

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012

CVO Groningen. Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 CVO Groningen Annemieke Galema en Jan Sikkema 18 september 2012 Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap Stimuleren van kennisintensief ondernemerschap Drijvende krachten Valorisatie en Ondernemerschap

Nadere informatie

BEAGLE BRABANT BRIEFING COMMUNICATIE

BEAGLE BRABANT BRIEFING COMMUNICATIE BEAGLE BRABANT BRIEFING COMMUNICATIE Wat is BEAGLE BRABANT? BEAGLE is een beweging die erop gericht is om innovatie in Brabant, vooral binnen het bestaande MKB, structureel en op een vernieuwende manier

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs.

TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen. VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. TU/e Bachelor College Herontwerp bacheloropleidingen VSNU Conferentie Studiesucces 13 juni 2012 dr. Diana Vinke en drs. Jim Bergmans Inhoud presentatie Grote veranderingen in het TU/e bacheloronderwijs

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014

Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 S AMENVATTI NG Ok t ober2015 Aanvraagformulier Nieuwe opleiding macrodoelmatigheidstoets beleidsregel 2014 Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe opleiding Nieuw Ad programma

Nadere informatie

llll lllliiii III! INI 3782773

llll lllliiii III! INI 3782773 Strategic Board Delta Region llll lllliiii III! INI 3782773 Boschstraat 35 4811GB BREDA T 076-5200247 KVK 56676328 IBAN NL07RABO0178996939 info@deltaregion.eu www.deltareeion.eu Aan Provincie Noord-Brabant

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie

Tabel 1 Aanbevelingen om de relatie met FoodValley te versterken. Overige betrokkenen ICT bedrijven, ICT Valley, BKV. situatie Samenvatting De gemeente maakt sinds 2011 onderdeel uit van de bestuurlijke regio FoodValley. In de regio FoodValley heeft elke gemeente een economisch profiel gekozen dat moet bijdragen aan de doelstelling

Nadere informatie

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden

PROJECT PRESENTATIE TIM-15. Project-B: Verbinden PROJECT PRESENTATIE TIM-15 Project-B: Verbinden 1 INTRODUCTIE Team: Louis Derks zelfstandig consultant Toon Kleinhout Koninklijke Landmacht Hans Slotema DSM Resolve René Verhoeven KvK Limburg Opdracht:

Nadere informatie

Understanding Society

Understanding Society Understanding Society Understanding Society Onze onderwijsprogramma s voor excellente en ambitieuze studenten Joop Vianen Conferentie Studiesucces in het hoger onderwijs 3 maart 2010 Onze onderwijsprogramma

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 -

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel. Aan Provinciale Staten, PS2008MME13-1 - PS2008MME13-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 6 mei 2008 Nummer PS : PS2008MME13 Afdeling : ECV Commissie : MME Registratienummer : 2008int221948 Portefeuillehouder : Ekkers Titel

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding

Heijmans Avans Minor 2010-2011. Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Heijmans Avans Minor 2010-2011 Infrastructuur: van knelpunt tot aanbesteding Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en

Nadere informatie

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels

Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst. René Wijffels Een Groene Generatie met Energie voor de Toekomst René Wijffels Inhoud Wat is Biobased Economy? De bio-economy in de VS Behoefte aan professionals in bio-based economy Een groene generatie met energie

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G.

Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 26 oktober 2004 Nummer PS : PS2004IME11 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2004MEC001993i Portefeuillehouder : G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Quickscan ICT 2012 samenvatting

Quickscan ICT 2012 samenvatting Quickscan ICT 2012 samenvatting Vraag & aanbod personeel in de ICT sector KBB 2012.25 Curaçao, november 2013 Kenniscentrum Beroepsonderwijs Bedrijfsleven Curaçao kenniscentrum beroepsonderwijs bedrijfsleven

Nadere informatie

Werken in en aan de praktijk

Werken in en aan de praktijk Werken in en aan de praktijk Avans Hogeschool is een topinstituut dat toekomstige beroepsoefenaren opleidt tot excellente professionals, die zichzelf en hun beroep voortdurend blijven ontwikkelen. Daarnaast

Nadere informatie

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs

Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Duurzaamheid: speerpunt voor industrie en onderwijs Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie Nelo Emerencia, Speerpuntmanager Onderwijs & Innovatie Utrecht, 9 februari 2012 DAS Docentenconferentie

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE

Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: ONZE VISIE Over ons - 2016 Onze visie WAT WIJ UITDRAGEN: VRIJHEID VAN GEEST, DENKEN EN MENINGSUITING ONGEBONDEN ONTWIKKELING VAN DE WETENSCHAP VERANTWOORDELIJKHEID JEGENS DE SAMENLEVING INTEGRITEIT IN WERK EN GEDRAG

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

G100 TERUGBLIK G100. 28 maart 2011

G100 TERUGBLIK G100. 28 maart 2011 G100 28-03-2011 Thema: Industriebeleid TERUGBLIK G100 28 maart 2011 Programma 17.00 uur Ontvangst deelnemers 17.30 uur Openingswoord en inleidingen Rob de Wijk en Peter Swinkels 18.15 uur Discussie onder

Nadere informatie

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg

Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Samen realiseren we de koers van Zuid-Limburg Ambitie programma Toegevoegde waarde/bijdrage aan BNP: 40 miljard euro op ZON niveau 8,5 miljard op het niveau van Zuid- Limburg Complete werkgelegenheid:

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013,

Ontwikkelingen. in zorg en welzijn. Wij houden daarbij onverkort vast aan de Koers 2010-2013, KOERS 2014-2015 3 Het (zorg)landschap waarin wij opereren verandert ingrijpend. De kern hiervan is de Kanteling, wat inhoudt dat de eigen kracht van burgers over de hele breedte van de samenleving uitgangspunt

Nadere informatie

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE

Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Prof.dr. Henk W. Volberda Rotterdam School of Management, Erasmus University Wetenschappelijk directeur INSCOPE Bevindingen Erasmus Innovatiemonitor Zorg Eindhoven, 5 oktober 2012 TOP INSTITUTE INSCOPE

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020

Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie. Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Noord-Brabant, de meest innovatieve en gastvrije provincie Beleidskader en Uitvoeringsagenda vrijetijdseconomie 2013-2020 Aanleiding Agenda van Brabant Topregio kennis en innovatie Leef- en vestigingsklimaat

Nadere informatie

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014 Hilversum, 26 juni 2014 Mediapact MEDIAPACT De Nederlandse mediasector heeft een naam hoog te houden. Niet voor niets is Media & ICT een apart netwerk binnen de Nederlandse topsector creatieve industrie.

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap

De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap De chemie tussen onderwijs en bedrijfsleven; een natuurlijk bondgenootschap Kwaliteitscentrum Examinering (KCE) Het Kwaliteitscentrum Examinering beoordeelt de kwaliteit van de examens van alle beroepsopleidingen

Nadere informatie

Aan: Het college van Gedeputeerde Staten Provincie Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC s HERTOGENBOSCH. Geachte college,

Aan: Het college van Gedeputeerde Staten Provincie Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC s HERTOGENBOSCH. Geachte college, Aan: Het college van Gedeputeerde Staten Provincie Noord-Brabant Postbus 90151 5200 MC s HERTOGENBOSCH Uw kenmerk : Datum : 13 oktober 2011 Ons kenmerk : DZH/RO/Wonen 2011-668 Contactpersoon : P. Vermeulen

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

dit* doorpakken in topsectoren

dit* doorpakken in topsectoren dit* doorpakken in topsectoren dit*doorpakken in topsectoren dit* is een prioriteitenprogramma. dit* zijn de maatregelen die nodig zijn om de groei van de Brabants-Zeeuwse economie te stimuleren, als voortrekker

Nadere informatie

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2.

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 31 oktober 2006 Nummer PS : PS2006IME05 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2006MEC002172i Portefeuillehouder: Dr. G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie