svl Correct samenvatten en verslag leggen Uitwerkingen en richtlijnen J.H.M. Mol drs. W.A. t Hart

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "svl Correct samenvatten en verslag leggen Uitwerkingen en richtlijnen J.H.M. Mol drs. W.A. t Hart"

Transcriptie

1 svl Correct samenvatten en verslag leggen Uitwerkingen en richtlijnen J.H.M. Mol drs. W.A. t Hart

2 De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die desondanks menen rechten te kunnen doen gelden, kunnen zich alsnog tot de uitgever wenden. ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor primair onderwijs, algemeen voortgezet onderwijs, beroepsonderwijs en volwasseneneducatie en hoger beroepsonderwijs. Voor meer informatie over ThiemeMeulenhoff en een overzicht van onze leermiddelen: ISBN Eerste druk, eerste oplage ThiemeMeulenhoff, Utrecht/Zutphen, 2007 Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikel 16B Auteurswet 1912 j o het Besluit van 20 juni 1974, Stb. 351, zoals gewijzigd bij het Besluit van 23 augustus 1985, Stb. 471 en artikel 17 Auteurswet 1912, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoedingen te voldoen aan Stichting Publicatie- en Reproductierechten Organisatie (PRO), Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp (www.cedar.nl/pro). Voor het overnemen van gedeelte(n) uit deze uitgave in bloemlezingen, readers en andere compilatiewerken (artikel 16 Auteurswet 1912) dient men zich tot de uitgever te wenden.

3 Woord vooraf Met Correct samenvatten en verslag leggen trainen uw studenten de verschillende vormen van samenvatten en verslag leggen. Samenvatten en verslag leggen zijn bepalend voor de vaardigheden lezen, spreken en schrijven. In dit boek oefenen zij die vaardigheden op niveau van de taalprofielen B2 en C1 (Raamwerk Nederlands/Common European Framework). Dit boek is bestemd voor opleidingen en beroepen waarin samenvatten en verslag leggen op die niveaus nodig zijn: in de bovenbouw van havo en vwo, in de propedeuse van het hbo en in veel mbo-opleidingen (met name in de mbo-opleidingen tot secretariële, juridische, toeristische en sociaalpedagogische beroepen en de opleidingen tot beroepen in de mobiliteitsbranche). Correct samenvatten en verslag leggen is vooral een opdrachtenboek. Het kan naast elke andere methode gebruikt worden 1. De meeste opdrachten zijn zelfstandig te maken. In schoolsituaties is het goed de uitwerkingen van de opdrachten met die van de medestudenten te vergelijken, voordat ze worden gecorrigeerd met de uitwerkingen op de site van ThiemeMeulenhoff. Een onderdeel vormt het samenstellen van een woorddossier. Het doel hiervan is dat zowel de receptieve als de productieve woordenschat wordt vergroot. Correct samenvatten en verslag leggen heeft vier hoofdstukken. In hoofdstuk 1, Tekst verkennen, wordt met korte teksten gewerkt. Het doel van dit hoofdstuk is dat begrippen worden geleerd die voor het samenvatten en verslag leggen van belang zijn. Daarna worden de opdrachten uit de vervolghoofdstukken gemakkelijker gemaakt. In hoofdstuk 2, Samenvatten, staan opdrachten die stap voor stap de verschillende vormen van samenvatten behandelen. In hoofdstuk 3 maken de studenten uitsluitend tekstvervangende samenvattingen die ze tevens gebruiken voor mondelinge verslaglegging. Hoofdstuk 4, Schriftelijk verslag leggen, bevat opdrachten die gekoppeld zijn aan eerdere teksten, en opdrachten die ze kunnen gebruiken voor het zelf maken van een verslag. De bijlagen geven informatie over het maken van een verslag en aanwijzingen over hoe de verslaglegging zowel schriftelijk als mondeling verbeterd kunnen worden. We wensen u en uw studenten veel succes. J.H.M. Mol Drs. W.A. t Hart 1 Mol, J.H.M. en W.A. t Hart, Traject Theorieboek. ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen ISBN EAN

4 Inhoudsopgave 1 Lesaanwijzingen Verantwoording indeling Correct samenvatten en verslag leggen Aandachtspunten Correct samenvatten en verslag leggen Werken met het woorddossier 7 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie Tekst verkennen: opdrachten 1 tot en met 15; uitwerkingen en richtlijnen Samenvatten: opdrachten 16 tot en met 31; uitwerkingen en richtlijnen Tekstvervangend samenvatten en mondeling verslag leggen: opdrachten 32 tot en met 42; uitwerkingen en richtlijnen Schriftelijk verslag leggen: opdrachten 43 tot en met 72; uitwerkingen en richtlijnen 47

5 1 Lesaanwijzingen In dit hoofdstuk ziet u aanwijzingen waarmee u uw lessen kunt voorbereiden. In 1.1 staan de achtergronden die geleid hebben tot de indeling van Correct samenvatten en verslag leggen. In 1.2 staan aandachtspunten die een rol kunnen spelen tijdens uw lessen. Deze paragraaf bevat diverse adviezen waarvan u en uw studenten gebruik kunnen maken. 1.1 Verantwoording indeling Correct samenvatten en verslag leggen In hoofdstuk 1, Tekst verkennen, werkt de student aan de hand van kleinere teksten met begrippen die voor het samenvatten en verslag leggen van belang zijn. Het doel van dit hoofdstuk is dat de student vertrouwd raakt met deze begrippen en dat hij hiermee de opdrachten uit de vervolghoofdstukken gemakkelijker kan maken. Vanaf opdracht 10 stellen uw studenten een woorddossier samen. Het doel hiervan is dat studenten zowel hun receptieve als hun productieve woordenschat vergroten. In 1.3 geven we aan hoe met het woorddossier gewerkt kan worden. In hoofdstuk 2, Samenvatten, staan opdrachten die de verschillende vormen van samenvatten behandelen. Dit gebeurt stap voor stap aan de hand van tekstvragen. Na een aantal van deze voorbereidende opdrachten kunnen uw studenten de beoogde vorm van samenvatten in één keer maken. Voor de beknopte samenvatting is dat opdracht 21. De indicatieve samenvatting wordt afgerond met opdracht 26 en de tekstvervangende samenvatting met opdracht 31. Afhankelijk van de snelheid waarmee uw studenten de techniek oppakken, kunt u het aantal voorbereidende opdrachten variëren. In hoofdstuk 3 maakt de student uitsluitend tekstvervangende samenvattingen. Die zal hij tevens gebruiken voor mondelinge verslaglegging. Elke student moet zich op een mondelinge verslaglegging voorbereiden. Deze aanpak waarborgt een bespreking van de opdrachten tijdens de lessen. De besprekingen kunnen aanleiding zijn voor discussies, groepsgesprekken en andere vormen van mondelinge taalvaardigheid. De besprekingen kunnen ook een basis zijn voor het kiezen van een onderwerp voor het onderdeel schriftelijk verslag leggen. Hoofdstuk 4, Schriftelijk verslag leggen, bevat opdrachten die gekoppeld zijn aan eerdere teksten, en opdrachten die de student kan gebruiken voor het zelf maken van een verslag. Na bespreking van de opdrachten zult u als docent de student begeleiden bij het schrijven van een werkstuk of bij een van de andere vormen van schriftelijk verslag leggen. U kunt schriftelijk verslag leggen, zoals dat in dit hoofdstuk behandeld wordt, combineren met een vorm van mondelinge verslaglegging (bijvoorbeeld presenteren).

6 1 Lesaanwijzingen 1.2 Aandachtspunten Correct samenvatten en verslag leggen Het aantal begrippen dat in Correct samenvatten en verslag leggen wordt gebruikt, is zo beperkt mogelijk gehouden. Uw studenten raken vertrouwd met de vaardigheden samenvatten en verslag leggen, zodat zij tijdens hun (vervolg)studie, en daarna wanneer zij een beroep uitoefenen kunnen steunen op een routine. In stappen bereikt u met uw studenten de gestelde doelen. De gehanteerde theorie in Correct samenvatten en verslag leggen is middel en geen doel. Dat geldt ook voor de uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie. Het is mogelijk dat u een andere theoretische bron dan Traject Theorieboek gebruikt. Mogelijk interpreteert u een tekstonderdeel of een vraag op een andere manier dan de uitwerking vermeldt. Uw studenten leren beoordelen wat er in de samenvatting komt. Uw studenten denken na over de wijze waarop zij verslag leggen. De teksten in Correct samenvatten en verslag leggen zijn geselecteerd voor het doel waarvoor ze gebruikt moeten worden, en op inhoud. Gepoogd is teksten te selecteren die aansluiten bij de belangstellingssfeer of bij het toekomstige beroep van de studenten, en teksten die passen bij het vakgebied waarvan samenvatten en verslag leggen deel uitmaken. De teksten geven een goed beeld van het tekstaanbod in de praktijk. Vrijwel alle teksten zijn teksten met een informerend doel. Vanaf opdracht 22 komen uw studenten de vraag Op welke manier werkt de schrijver zijn thema uit? tegen. Bij deze vraag gaat het om de hoofdlijn van de tekst. Traject Theorieboek geeft een aantal mogelijkheden verdeeld over twee belangrijke categorieën. 1 mening-argumentatie of omgekeerd bij overtuigende teksten 2 verschijnsel-uitwerking van de details bij informerende teksten Studenten moeten die mogelijkheden eerst aangeven. Bij 1 kunnen ze vervolgens aangeven in welke alinea s de belangrijkste argumenten staan. Bij 2 geven de studenten aan in welke alinea s de details worden uitgewerkt. Het gaat om de grote lijn. Dus niet elke alinea moet genoemd worden. Er is nooit één antwoordmogelijkheid. De keuze overtuigend of informerend is wel bindend.

7 1 Lesaanwijzingen 1.3 Werken met het woorddossier Het woorddossier is een schrift waarin uw studenten woorden en uitdrukkingen verzamelen. Studenten geven bij elk woord bijvoorbeeld: a de betekenis (in het tekstverband) of een beschrijving of een tekening; b een ander tekstverband waaruit de betekenis blijkt; c het tegenovergestelde of een ander woord dat voor de student een aanknoping biedt (bijv. deel geheel, vroeger heden). Woorden die in het dagelijks taalgebruik (B1) niet frequent voorkomen, zijn het doel. U kunt verschillende indelingen van het schrift hanteren. Een alfabetische is het handigst om te voorkomen dat woorden twee keer worden genoteerd. Bovendien zien studenten dan regelmatig reeds genoteerde woorden wanneer ze op alfabet moeten zoeken. Uitbreiden van de woordenschat betekent ook dat vaktaal en onbekende signaalwoorden worden geleerd. Alleen verzamelen (receptief) is niet voldoende. Zodra studenten regelmatig met de nieuwe woorden aan de slag gaan, nemen ze die op in hun actieve vocabulaire. U kunt wekelijks vijf minuten enkele activerende opdrachten met het woorddossier laten uitvoeren. Bijvoorbeeld a Kies vijf woorden uit je dossier en verwerk ze in één verhaaltje. b Maak een woordenweb van minimaal vijf woorden bij vijf nieuwe woorden van deze week. c Kies het eerste woord van de a en het eerste woord van de b en verwerk deze in één zin. Doe dat ook met het eerste woord van de a met het eerste woord van de c. d Kies een Bekende Nederlander en laat hem/haar acteren in een verhaal met vijf woorden uit je schrift. Kies willekeurige woorden of zoek specifieke woorden bij de persoon. e Kies tien woorden die je in je (toekomstige) beroepspraktijk vaak zult gebruiken. Leg die uit aan iemand uit je klas alsof deze niet bekend is in je beroepspraktijk.

8 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie In dit hoofdstuk staan de uitwerkingen bij de opdrachten en de richtlijnen voor de correctie van diverse samenvattingen. In paragraaf 2.1 staan de uitwerkingen van de opdrachten rond Tekst verkennen, in 2.2 die van de opdrachten Samenvatten. De uitwerkingen van de opdrachten naar aanleiding van Tekstvervangend samenvatten en mondeling verslag leggen staan in paragraaf 2.3. In 2.4 zijn de uitwerkingen en richtlijnen opgenomen die horen bij Schriftelijk verslag leggen. De uitwerkingen moet u zien als een uitwerking, niet als dé uitwerking. Bij het interpreteren van vragen en het maken van samenvattingen zijn er meer mogelijkheden. De motivering van de student is belangrijk bij de antwoorden. Zie ook de opmerking in 1.2, blz. 6. De informatie in dit hoofdstuk kunt u kopiëren en gebruiken als correctiemodellen waarmee uw studenten elkaars werk controleren. Studenten kunnen bij zelfstudie de informatie ook rechtstreeks via de website tot zich nemen. 2.1 Tekst verkennen: opdrachten 1 tot en met 15; uitwerkingen en richtlijnen 1 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over een gebeurtenis in Kenia. 2 De hoofdlijn van deze tekst is die van een verschijnsel (hier een gebeurtenis) en wat het gevolg van dat verschijnsel is. 3 Vanuit grafisch oogpunt gezien bestaat een alinea uit zinnen die achter elkaar geschreven zijn. Bij een nieuwe alinea volgt een regel wit of een harde return. Tekstueel gezien is een alinea een teksteenheid met één hoofdgedachte. Dat laatste gaat niet altijd op. 4 De politie moest eraan te pas komen om de menigte met traangas weg te jagen (r. 6-7) is een feit. De mededeling is objectief, dus controleerbaar. Ook mogelijk: mening, want je kunt erover discussiëren of dat moest en/of traangas nodig was. 2 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over het verliezen van koffers met edelstenen. 2 De hoofdlijn van deze tekst is die van een verschijnsel (situatie) en de eigenschappen (wat is er gebeurd?) of de oorzaak en het gevolg. 3 Het woordje echter zou wijzen op een tegenstelling. Het verband tussen II en III is oorzaak-gevolg.

9 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 4 De 28-jarige chauffeur zegt dat hij pas in München merkte dat er een deur openstond (r. 5-6) is een feit. Het is een feit dat hij dat gezegd heeft. 3 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over de maatregelen die de hoofdredacteur van Success getroffen heeft. 2 De hoofdlijn van deze tekst is die van een verschijnsel (maatregel), de verklaring ervoor en een voorbeeld ervan. 3 In alinea III staat een voorbeeld van wat in alinea II staat. 4 Het verkeerd spellen van een naam komt de auteur op een boete van 500 dollar te staan (r. 3-4) is een feit. De mededeling is controleerbaar. 4 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over het plan van een Duitse actiegroep. 2 De hoofdlijn van deze tekst is die van een verschijnsel (protestactie) en wat de verklaring/reden voor de actie is. 3 De protesterende vrouwen vinden het discriminerend en seksistisch dat weerkundigen het slechte weer uitsluitend met vrouwennamen aanduiden (r. 2-4) is een feit. De uitspraak bevat weliswaar een mening, maar de uitspraak zelf is een feit (het is een feit dat de vrouwen dat vinden). 5 1 De tekst heeft een overtuigend doel. De schrijver geeft zijn mening over het gebruik van de cruisecontrol op personenwagens en doet een beroep op het verstand van de lezer. 2 De aanleiding was de uitspraak over het gebruik van de cruisecontrol, die de minister van Milieu gisteren deed. 3 De hoofdlijn van deze tekst is die van een conclusie (mening) en wat de argumenten van de schrijver zijn waarom hij het daar niet mee eens is. 4 Alinea III noemt een extra argument (opsomming) om de cruisecontrol niet in te voeren. 5 In alinea V vat de schrijver de argumenten die hij in de alinea s II, III en IV noemt, samen en herhaalt hij zijn conclusie. 6 Deze zaken hebben een veel groter effect op het brandstofverbruik dan het invoeren van een voor de consument (te) duur fenomeen in een land dat er niet geschikt voor is (r ) is de mening van de schrijver (subjectief). 6 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over de verborgen verliezen bij Philips. 2 De aanleiding was een publicatie in Philips Koerier. 3 De hoofdlijn van deze tekst is die van een verschijnsel en wat de details ervan zijn. 4 Het verband tussen alinea II en alinea III is opsommend. (Signaalwoord is ook.)

10 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 10 5 De man had de rol mee naar huis genomen in de veronderstelling dat het om materiaal van nul en generlei waarde ging (r. 3-4) is een feit. De mededeling is controleerbaar. 7 1 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over hoe het kwam dat een huis in de Verenigde Staten afbrandde. 2 De aanleiding was het afbranden van het huis van een bejaarde vrouw uit Minnesota. 3 De hoofdlijn van deze tekst is die van verschijnsel (gebeurtenis) en oorzaak. 4 Ik denk dat ze een beetje doof is (r. 11) is een feit. Het is een feit dat de brandweerman dat denkt. 8 1 De tekst heeft een expressief doel. De schrijver uit zijn gevoelens van ergernis over katten 2 De aanleiding was het voorstel van de Limburgse gemeente Beelen katten uitsluitend aangelijnd en op bepaalde plaatsen hun behoeften te laten doen. 3 De hoofdlijn van deze tekst is die van mening en argument (een voorbeeld als argument). 4 Het verband tussen alinea I en alinea II is dat van conclusie-argument. 5 Misschien hoef ik dan niet meer wekelijks een emmer vol ergernis en stront tussen mijn planten uit te halen (r. 9-10) bevat een feit. De stront is controleerbaar. De uitspraak is door de omschrijving (subjectiviteit) echter een mening. 9 1 junk (titel) = drugsverslaafde drugs (r. 1) = verdovende middelen blowen (r. 3) = het roken van marihuana paddo s (r. 5) = geestverruimende paddenstoelen die geconsumeerd worden 2 De tekst heeft een overtuigend doel. De schrijver waarschuwt de lezer voor het verslaafd raken aan drugs. 3 Er is geen gebeurtenis genoemd die de directe aanleiding voor de schrijver was, om deze tekst te schrijven. De toestand waarin de schrijver nu verkeert, kan de aanleiding zijn. 4 De hoofdlijn van deze tekst is die van mening en argument (de persoonlijke tragische ontwikkeling, dus een voorbeeld als argument). 5 Het verband tussen II en I is niet heel duidelijk. Ik wou er in het begin allemaal niks van hebben is een tegenstelling met de geschetste ontwikkeling in alinea I. Het gehele stuk bevat veel tegenstellingen: maar (r. 6), Maar (r. 9), alleen (r. 10). 6 Maar de laatste tijd wil ik niks meer van de drugs hebben, alleen is het zo enorm moeilijk om ermee te kappen (r. 9-10) is een mening. De schrijver geeft zijn dilemma (is mening).

11 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie cocktail (r. 1) = mengeling onlustgevoelens (r. 1) = onaangename (gemoeds)stemmingen excuses (r. 2) = verontschuldigingen walging (r. 4) = misselijkheid, braakneiging anonieme (r. 5) = naamloze, onbekende citeren (r. 10) = letterlijk iemands woorden weergeven parade (r. 15) = optocht pygmeeën (r. 15) = leden van een dwergvolk oortjes wassen (r. 16) = flink de waarheid zeggen corrosie (r. 18) = verwering veroorzaakt door water en lucht/roest reduceren (r. 19) = terugbrengen 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over een bijzondere manier om foutparkeerders te wijzen op hun gedrag. 3 De aanleiding voor de schrijver om deze tekst te schrijven was het feit dat deze week een anonieme actie is begonnen. 4 Inleiding: alinea I; aandachttrekker gericht tot lezer Kern: alinea s II en III; beschrijving inhoud parkeerbon Slot: alinea IV; commentaar van de Amsterdamse politie 5 Zo worden nog wat oortjes gewassen (r. 16) is een mening. Het is het (subjectief) oordeel van de schrijver over de inhoud van de parkeerbon daags ervoor (r. 2) = de vorige dag antropologie (r. 3) = wetenschap over menselijke culturen kreeg er zo genoeg van (r. 6) = wilde niet meer ter ere van (r. 10) = vanwege, bij gelegenheid van gegadigde (r. 11) = kandidaat campagneleider (r. 12) = degene die het project organiseert democratisch huwelijk (r ) = echtverbintenis waarbij iedereen stemrecht heeft 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over een bijzondere huwelijksvoltrekking. 3 De aanleiding was het bericht dat zaterdag Dave Weinlick uit Minneapolis in het huwelijk treedt met een onbekende vrouw. 4 Inleiding: alinea I; aanleiding Kern: alinea s II en III; gebeurtenissen in chronologische volgorde Slot: deze tekst heeft geen echt slot 5 Hij is van mening dat liefde moet groeien (r. 4-5) is een feit. De schrijver geeft objectief de mening van Dave Weinlick weer altaar (r. 2) = tafel of verhoogde plaats gebruikt bij officiële kerkelijke handelingen plechtigheid (r. 6) = formele gebeurtenis gezworen (r. 7) = onder ede bevestigd het jawoord geven (r. 13) = tijdens een speciale bijeenkomst toestemmen in het huwelijk vertederende verhaal (r. 17) = lieflijk aandoende geschiedenis

12 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 12 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver geeft informatie over een mislukte poging om voor de vierde keer in de kerk te trouwen. 3 De aanleiding was maandag de berichtgeving in de Britse pers. 4 Inleiding: alinea I; aanleiding en samenvatting Kern: alinea s II tot en met IV; beschrijving van de gebeurtenissen in chronologische volgorde Slot: deze tekst heeft geen echt slot 5 Het zou de láátste keer zijn (r ) is een feit. Het is de objectieve weergave van een uitspraak van Greta Wardle. 13 A Het verband tussen I en II is oorzaak-gevolg. Het verband tussen II en III is opsommend; signaalwoorden zijn En alsof dat niet genoeg is en ook nog. Het verband tussen I en III is oorzaak-gevolg. B Het verband tussen I en II is oorzaak-gevolg; signaalwoorden zijn Mede hierdoor. C Het verband tussen I en II is tegenstellend; signaalwoorden zijn daarentegen en juist. Het verband tussen I en II enerzijds en III anderzijds is argumentconclusie; het signaalwoord is daarom. D Het verband tussen I en II is conclusie-argument; het signaalwoord is immers. E Het verband tussen I enerzijds en II en III anderzijds is conclusie-argument. Het verband tussen II en III is tegenstellend; signaalwoorden zijn in II weliswaar en in III maar nog altijd. F Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend; het signaalwoord is Zo. Het verband tussen II en III is opsommend; signaalwoorden zijn Hetzelfde is het gesteld. Het verband tussen I en III is dus eveneens voorbeeldgevend. G Het verband tussen I en II is tegenstellend; het signaalwoord is Maar. Het verband tussen II en III is opsommend; het signaalwoord is Bovendien. Toelichting Hier is iets vreemds aan de hand. Als II en III gelijkwaardig zijn, moeten ze ook hetzelfde verband met I hebben. III is zeker niet een tegenstelling van I, het is een argument voor een mening. Eigenlijk staat er het volgende: Mannen zeggen wel parttime te willen werken, maar ze kunnen niet. Bij deze mening worden vervolgens twee argumenten geven.

13 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 13 H Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend; het signaalwoord is bijvoorbeeld. Het verband tussen II en III is oorzaak-gevolg; het signaalwoord is want. Het verband tussen II en III enerzijds en IV anderzijds is opsommend; het signaalwoord is ook. Het verband tussen I en IV is dus ook voorbeeldgevend. Toelichting bij dit verband Hier worden de voorbeelden overigens als argument gebruikt bij de mening in I. I J Het verband tussen I en II is conclusie-argument. Het verband tussen II en III is opsommend; het signaalwoord is en. Het verband tussen I en III is dus ook conclusie-argument. Het verband tussen III en IV anderzijds is voorbeeldgevend; het signaalwoord is dan. Het verband tussen I, II en III enerzijds en IV anderzijds is argumentconclusie; het signaalwoord is dus. 14 A Het verband tussen I en II is conclusie-argument. B Het verband tussen I en II is oorzaak-gevolg; het signaalwoord is Daardoor. Het verband tussen I en II enerzijds en III anderzijds is opsommend; het signaalwoord is ook. C Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend. Het verband tussen I en II enerzijds en III anderzijds is tegenstellend; het signaalwoord is echter. D Het verband tussen I van C en I van D is tegenstellend. (Het signaalwoord is wel.) Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend. Het verband tussen II en III is oorzaak-gevolg/conclusie-argument; signaalwoorden zijn Dat is simpel te verklaren. Toelichting bij dit verband Zowel het verband oorzaak-gevolg als conclusie-argument geven aan dat een mededeling volgt uit een andere. Het verschil is dat bij conclusieargument een (menselijke) redenering aan de orde is en bij oorzaak-gevolg een verband waarop de mens geen invloed heeft. In dit geval verdient conclusie-argument de voorkeur, omdat de verklaring een mening bevat of, met andere woorden, een menselijke interpretatie. Mededeling IV heeft een opsommend verband met I; het signaalwoord is ook.

14 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 14 E Het verband tussen I van D en I van E is opsommend; het signaalwoord is Ook. Het verband tussen I en II is conclusie-argument. Het verband tussen II en III is conclusie-argument. Toelichting bij dit verband Hier geeft een persoon een verklaring. Het verband tussen II en III enerzijds en IV anderzijds is opsommend; signaalwoorden zijn In de tweede plaats. Het verband tussen I en IV is dan ook conclusie-argument. Het verband tussen IV en V is voorbeeldgevend. F Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend. Het verband tussen II en III is conclusie-argument. Het verband tussen I en IV is voorbeeldgevend; het signaalwoord is bijvoorbeeld. Het verband tussen II en IV is tegenstellend; het signaalwoord is echter. G Het verband tussen I en II is voorbeeldgevend. Het verband tussen II en III is voorbeeldgevend; het signaalwoord is Zo. 15 A Het verband tussen I en II is conclusie-argument; het signaalwoord is dan. Het verband tussen II en III is voorbeeldgevend. B Het verband tussen I en II is tegenstellend; het signaalwoord is echter. Het verband tussen II en III is voorbeeldgevend. C Het verband tussen I en II is conclusie-argument. Het verband tussen I en III is conclusie-argument. Het verband tussen I en IV is conclusie-argument. Het verband tussen I en V is conclusie-argument. Het verband tussen II, III, IV en V is opsommend; het signaalwoord is ook nog eens. D Het verband tussen I en II is tegenstellend. Het verband tussen II en III is voorbeeldgevend. E Het verband tussen I en II is conclusie-argument. Het verband tussen II en III is opsommend; het signaalwoord is ook. Het verband tussen III en IV is opsommend; het signaalwoord is zelfs. Toelichting Bij de conclusie in I zijn dus drie argumenten.

15 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 15 F Het verband tussen I en II is probleem-oplossing. Het verband tussen II en III is opsommend; het signaalwoord is Ook. Het verband tussen I en III is probleem-oplossing. Het verband tussen III en IV is conclusie-argument; het signaalwoord is immers. Het verband tussen IV en V is voorbeeldgevend; het signaalwoord is bijvoorbeeld. Het verband tussen IV en VI is opsommend; de signaalwoorden zijn Ook om andere redenen. Het verband tussen III en VI is conclusie-argument; het signaalwoord is andere. 2.2 Samenvatten: opdrachten 16 tot en met 31; uitwerkingen en richtlijnen 16 1 walgt (r. 1) = wordt misselijk tussendoortjes (r. 3) = voedsel (bijvoorbeeld snoep) dat tussen de maaltijden door gegeten wordt gulzig (r. 6) = snel en zonder maat Een en ander (r. 8) = Dit, Die conclusie vraatzucht (r. 15) = grote neiging tot eten en drinken respectievelijk (r. 27) = achtereenvolgens Voorts (r. 29) = Daarbij 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver informeert over een onderzoek naar het snackgedrag van Nederlanders. 3 De aanleiding was de publicatie deze week van het onderzoek van marketingbureau Kramer & Staal. 4 Inleiding: geen Kern: alinea s I tot en met VI; conclusies uit onderzoek Slot: geen 5 Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders zich schuldig voelen door hun snackgedrag. 6 Het verband tussen alinea IV en V is opsommend Naar schatting (r. 4) = Ongeveer beproeven van geluk (r. 7) = wagen een kans; echter (r. 8) = daarentegen, in tegenstelling daarmee, maar heft in eigen handen nemen (r. 8) = (een heft is handgreep van een mes) de zaken zelf aanpakken huwelijksannonces (r ) = huwelijksadvertenties kleitabletten (r. 27) = platen van gedroogde of gebakken klei met daarin teksten aangebracht getolereerd (r. 36) = toegestaan introvert (r. 50) = in zichzelf gekeerd

16 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 16 Bourgondische levensstijl (r. 61) = houding waarbij men geniet van al het goede dat het leven te bieden heeft relatiesites (r. 77) = webpagina s waar mensen contact met anderen zoeken 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijfster informeert over de inhoud van het boek Op zoek naar een kanjer. 3 De aanleiding was het verschijnen van het boek Op zoek naar een kanjer van dr. Wil Zeegers. 4 Inleiding: alinea s I tot en met III; voorbeelden hoe mensen met elkaar in contact kunnen komen en aanleiding Kern: alinea s IV tot en met XIII; weergave inhoud van het boek Slot: alinea XIV; de tekst eindigt met een vraag die niet beantwoord wordt in het boek 5 Uit het boek Op zoek naar een kanjer blijkt dat contactadvertenties van de afgelopen vijftig jaar een verrassend beeld geven van de veranderde ideeën over relaties. 6 Contactadvertenties hebben langzamerhand het karakter gekregen van een (open) brief aan een onbekende. (alinea XII) 7 Tussen alinea s VII, VIII en alinea IX is er een opsommend verband. (Het signaalwoord is Ook, r. 52.) Extra 8 85 procent van de ondervraagden zegt elke dag ten minste wel één keer iets lekkers naar binnen te proppen: een derde bezondigt zich er dagelijks drie tot vijf keer aan. (alinea II) 18 1 ik red het niet (r. 1) = ik heb te weinig tijd van hot naar her (r. 8-9) = overal heen permanente (r. 13) = voortdurende Nauwelijks (r. 14) = Maar net, Slechts korte tijd onder meer (r. 18) = onder andere, ook voortschrijdende individualisering (r ) = verdergaande onafhankelijkheid variabele (r. 34) = wisselende diversiteit (r. 39) = verscheidenheid 2 De tekst heeft een overtuigend doel. De schrijver wil de lezer ervan overtuigen dat jongeren in een stresssituatie leven. 3 De aanleiding is (waarschijnlijk) het onderzoek Jongeren Nu van bureau Inter/View. 4 Inleiding: alinea s I en II; voorbeeld waaruit blijkt dat jongeren het druk hebben en in permanente stress verkeren Kern: alinea s III tot en met VII; betoog over stress onder jongeren Slot: geen 5 Jongeren hebben het druk en verkeren in permanente stress. (conclusie schrijfster)

17 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 17 6 Volgens het onderzoek worden jongeren van 6 tot 25 jaar een leeftijdsgroep in tijdnood (alinea IV). 7 Het verband tussen alinea IV en V is opsommend. (Het signaalwoord echter is hier niet tegenstellend gebruikt in de betekenis van maar, maar in de betekenis van nog.) 8 Drs. K.L. de Korte-Munk, Tijdnood, Haagse Courant, 5 oktober 1995 De aanleiding is (waarschijnlijk) het onderzoek Jongeren Nu van bureau Inter/View. (vraag 3) De schrijver wil de lezer overtuigen (vraag 2): Jongeren hebben het druk en verkeren in permanente stress. (vraag 5) Volgens het onderzoek worden jongeren van 6 tot 25 jaar een leeftijdsgroep in tijdnood (vraag 6). Extra 9a Snackersverdriet, de Volkskrant, 26 mei 1998 De aanleiding was de publicatie deze week van het onderzoek van marketingbureau Kramer & Staal. De schrijver informeert: Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders zich schuldig voelen door hun snackgedrag. 85 procent van de ondervraagden zegt elke dag ten minste wel één keer iets lekkers naar binnen te proppen: een derde bezondigt zich er dagelijks drie tot vijf keer aan. (alinea II) 9b Corine van Zuthem, Op zoek naar een kanjer, Rotterdams Dagblad, 4 april 1998 De aanleiding was het verschijnen van het boek Op zoek naar een kanjer van dr. Wil Zeegers. De schrijfster informeert: Uit het boek Op zoek naar een kanjer blijkt dat contactadvertenties van de afgelopen vijftig jaar een verrassend beeld geven van de veranderde ideeën over relaties. Contactadvertenties hebben langzamerhand het karakter gekregen van een (open) brief aan een onbekende. (alinea XII) 19 1 dienen (r. 1) = moeten oren uitspuiten (r. 1) = goed luisteren monologen (r. 4-5) = toespraken dialogen (r. 5) = gesprekken Te vrezen valt (r. 6) = Ik ben bang recensent (r. 16) = bespreker, criticus, schrijver hypothesen (r. 27) = theorieën interactie (r. 47) = communicatie, samenwerking manipuleren (r. 49) = beïnvloeden, bespelen deugen (r. 61) = goed zijn 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver informeert over het boek Dialoog op het werk van Nancy Dixon. 3 Er is geen duidelijke aanleiding, waarschijnlijk dat het boek recentelijk is uitgebracht.

18 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 18 4 Inleiding: alinea I, II, III; conclusies en bronverwijzing Kern: alinea s IV tot en met XI; de lessen en uitkomsten van het boek Slot: alinea XII; samenvatting 5 Het boek Dialoog op het werk geeft als advies: managers moeten luisteren en kennis delen. 6 De manager moet beter luisteren, maar de medewerker moet beter praten (alinea VIII). 7 Het verband tussen alinea IV, V, VI en VII is opsommend. (Het signaal vormen de woordgroepen Les 1, Les 2, Les 3 en Les 4.) 8 Ron van Gelderen, Managers moeten luisteren en kennis delen, de Volkskrant, 25 november 2000 Er is geen duidelijke aanleiding, waarschijnlijk dat het boek Dialoog op het werk recentelijk is uitgebracht. De schrijver informeert: Het boek Dialoog op het werk geeft als advies: managers moeten luisteren en kennis delen. De manager moet beter luisteren, maar de medewerker moet beter praten (alinea VIII) voorspiegelt (r. 3) = belooft addertjes onder het gras (r. 3-4) = verborgen gevaren fysieke (r. 21) = lichamelijke Uiteindelijk (r. 37) = Ten slotte conversatie (r. 33) = gesprek Subject (r. 34) = Onderwerp (NB niet sujet = persoon) parameters (r. 47) = gegevens, eigenschappen zich ingedekt (r ) = voorzorgsmaatregelen genomen privacy (r. 67) = persoonlijke vrijheid 2 De tekst heeft een overtuigend doel. De schrijver bespreekt een computerprogramma kritisch en geeft er zijn mening over. 3 De aanleiding was het feit dat het programma nu in de winkel te koop is. 4 Inleiding: alinea I; aandachttrekkende vragen Kern: alinea s II tot en met IX; bespreking van het programma Truster Slot: alinea X; het noemen van de prijs 5 Leugendetector Truster is uitsluitend geschikt als programma voor familiefeestjes. (mening) 6 De leugendetector is zeer onbetrouwbaar (alinea VII). 7 Het verband tussen alinea V en VI is opsommend. (De signaalwoorden zijn Eerst, r. 29, Daarna, r. 31, en Uiteindelijk, r. 37.) 8 Het verband tussen alinea VIII en de overige alinea s is conclusie-argumenten. 9 Paul Snijdewind, Leugendetector: feest voor saaie familiepartijtjes, Noord- Hollands Dagblad, 2 juli 1998 De aanleiding was het feit dat het programma nu in de winkel te koop is. De schrijver heeft een overtuigend doel: Leugendetector Truster is uitsluitend geschikt als programma voor familiefeestjes. De leugendetector is zeer onbetrouwbaar (alinea VII).

19 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie skimmen (titel) = alleen op sleutelwoorden lezen log (r. 1) = zwaar en traag snelleesgoeroe (r. 4) = leermeester in het snellezen decoderen (r. 6) = omzetten vocaliseren (r. 13) = uitspreken geprevel (r. 15) = binnensmonds gepraat sleutelwoorden (r ) = belangrijkste begrippen koppen (r. 75) = titels In zekere zin (r. 79) = Bij nader inzien, Eigenlijk 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijfster bespreekt de snelleescursus van Rob van de Laar. 3 Er is geen duidelijke aanleiding. 4 Inleiding: alinea I; conclusie en prikkelende gegevens vooraf Kern: alinea s II tot en met IX; bespreking van inhoud cursus snellezen Slot: alinea s X en XI; voorbeeld ter illustratie 5 Volgens Rob van de Laar kan iedereen tweemaal sneller leren lezen. (feit) 6 De tijdbesparing met snellezen levert tijdwinst en kwaliteitswinst op (alinea s III en IV). 7 Het verband tussen alinea VI en VII is tegenstellend. (Het signaalwoord is Maar, r. 50) 8 Aranka Klomp, Skimmen, helft korter, NRC Handelsblad, 18 september 1997 Er is geen duidelijke aanleiding. De schrijfster heeft een informerend doel: Volgens Rob van de Laar kan iedereen tweemaal sneller leren lezen. De tijdbesparing met snellezen levert tijdwinst en kwaliteitswinst op (alinea s III en IV). 9 Noteer wat je van die bespreking geleerd hebt opent deuren (r. 8) = geeft mogelijkheden domineren (r ) = overheersen merites (r. 25) = waarde(n) ventileren (r. 28) = laten weten rubricering (r. 48) = ordening reëel probleem (r. 54) = werkelijk vraagstuk verborgen agenda (r. 56) = onderwerpen die niet op de lijst van te behandelen onderwerpen staan, maar desondanks de besprekingen overheersen legio (r. 75) = ontelbaar alternatief (r. 81) = andere mogelijkheid 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver informeert over elektronisch vergaderen. 3 Er is geen duidelijke aanleiding. 4 Inleiding: alinea s I en II; inleidende beschrijving besprekingen en ontwikkeling ideeën Kern: alinea s III tot en met XVI; beschrijving EVS Slot: XVII; commentaar, conclusie

20 2 Uitwerkingen en richtlijnen voor de correctie 20 5 Er is een elektronisch vergadersysteem waarbij de deelnemers gezeten achter een computer anoniem vergaderen. 6 (Docent, zie opmerking op blz. 6.) De schrijver werkt het thema als volgt uit. Thema: Er is een elektronisch vergadersysteem. Uitwerking: De schrijver beschrijft hoe het systeem werkt (dus verschijnsel, eigenschappen ). 7 Het verband tussen alinea XIII en XIV is opsommend (XIII: kopen; XIV: huren) of tegenstellend (XIII: kopen; XIV: huren kan echter ook). 8 Dick van der Meer, In alle openheid anoniem vergaderen, Haagsche Courant, 13 december 1997 Er is geen duidelijke aanleiding. De schrijver informeert: Er is een elektronisch vergadersysteem waarbij de deelnemers gezeten achter een computer anoniem vergaderen. Met het EVS kan iedereen zijn ei kwijt (alinea IV) regent (r. 5) = bestuurder publicist (r. 10) = schrijver masculiene (r. 17) = mannelijke lulletje rozenwater (r. 18) = onbenul breedsprakeriger (r. 23) = omslachtiger in formuleren interrumperen (r. 28) = onderbreken, in de rede vallen intuïtie (r. 47) = instinct, gevoel impliciet (r. 67) = zonder het hardop uit te spreken 2 De tekst heeft een informerend doel. De schrijver informeert over de mening van Dédé Brouwer over mannen- en vrouwentaal. 3 De aanleiding was de lezing dinsdag van mevrouw Brouwer voor studenten van de Universiteit van Maastricht. 4 Inleiding: alinea s I en III; een voorbeeld van mannentaal Kern: alinea s IV tot en met XI; behandeling van de inhoud van de lezing van mevrouw Brouwer Slot: alinea XII; opvallende conclusie van mevrouw Brouwer in haar lezing 5 Mevrouw Brouwer stelt dat het verschil tussen mannentaal en vrouwentaal cultureel bepaald is, maar dat de maatschappij op dit punt verandert. 6 De schrijver citeert mevrouw Brouwer die voorbeelden geeft van mannelijk taalgebruik en het taalgebruik van vrouwen (alinea s V en VI), die verklaart hoe dat komt (alinea VII) en die het onderwerp in een historische context plaatst (alinea s IX tot en met XII). 7 Het verband tussen alinea X en XI is dat van oorzaak-gevolg. 8 Louis Burgers, Stoere mannenpraat beter dan softe vrouwentaal, Rotterdams Dagblad, 31 maart 1998 De aanleiding is de lezing dinsdag van mevrouw Brouwer voor studenten van de Universiteit van Maastricht. De schrijver informeert: Mevrouw Brouwer stelt dat het verschil tussen mannentaal en vrouwentaal cultureel bepaald is, maar dat de maatschappij op dit punt verandert. Mannentaal werd altijd gezien als norm (alinea IX).

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie

Zelfstandig werken. Ajodakt. Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie Zelfstandig werken Ajodakt Dit antwoordenboekje hoort bij het gelijknamige werkboek van de serie 9 789074 080705 Informatieverwerking Groep 7 Antwoorden Auteur P. Nagtegaal ajodakt COLOFON Illustraties

Nadere informatie

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko

06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I. Een Goed. Feedbackgesprek. Tussen kritiek en compliment. Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina I Een Goed Feedbackgesprek Tussen kritiek en compliment Wilma Menko 06950181_voorw 01-03-2005 15:47 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017

Nadere informatie

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker

0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I. Goed. Een. Tweegesprek. Mart Bakker 0695019x_binnen 23-06-2004 12:40 Pagina I Een Goed Tweegesprek Mart Bakker I 0695019x_binnen 21-06-2004 11:51 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden

Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden Werkwoordspelling 2 Toelichting en Antwoorden COLOFON Auteurs Frank Pollet Illustraties Liza-Beth Valkema Basisvormgeving LS Ontwerpers bno, Groningen Omslag illustratie Metamorfose ontwerpen BNO, Deventer

Nadere informatie

Stenvert. Rekenmeesters 5. Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden. Zelfstandig werken Stenvert Rekenen Rekenmeesters 5 Antwoorden Groep 7

Stenvert. Rekenmeesters 5. Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden. Zelfstandig werken Stenvert Rekenen Rekenmeesters 5 Antwoorden Groep 7 Zelfstandig werken Rekenen Groep 7 Antwoorden Stenvert maakt deel uit van ThiemeMeulenhoff Zelfstandig werken (Z). Dit bestaat uit een groot assor ment leermiddelen voor alle leerjaren. Op onze Z-site vindt

Nadere informatie

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening

06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I. Goede. Een. Zin. Yolanda Mante Laura Vening 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina I Een Goede Zin Yolanda Mante Laura Vening I 06950246_binnen 16-07-2004 11:01 Pagina II Een goede reeks ISBN Een goede vergadering 90 06 95017 3 Een goed feedbackgesprek

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO. Syllabus centraal examen 2015 FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO Syllabus centraal examen 2015 April 2013 2013 College voor Examens, Utrecht Alle rechten voorbehouden. Alles uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Sociale psychologie en praktijkproblemen

Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen Sociale psychologie en praktijkproblemen van probleem naar oplossing prof. dr. A.P. Buunk dr. P. Veen tweede, herziene druk Bohn Stafleu Van Loghum Houten/Diegem

Nadere informatie

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO

FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO FRIESE TAAL EN CULTUUR HAVO SYLLABUS CENTRAAL EXAMEN 2016 Inhoud Voorwoord 6 1 Examenstof van centraal examen en schoolexamen 7 2 Specificatie van de globale eindtermen voor het CE 8 Domein A: Leesvaardigheid

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo havo/vwo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 h/v de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 h/v de betekenis

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 EXAMEN: 2002-I TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1 NIVEAU: HAVO EAMEN: 2002-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen die

Nadere informatie

Waarom een samenvatting maken?

Waarom een samenvatting maken? Waarom een samenvatting maken? Er zijn verschillende manieren om actief bezig te zijn met de leerstof. Het maken van huiswerk is een begin. De leerstof is al eens doorgenomen; de stof is gelezen en opdrachten

Nadere informatie

Training. Zakelijk communiceren

Training. Zakelijk communiceren Training Zakelijk communiceren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E Welzijn

Nadere informatie

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid

Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Leerboek verpleegkunde maatschappij en gezondheid Verpleegkundig redeneren en CanMEDS-rollen in de eerste lijn Henk Rosendal Reed Business Education, Amsterdam Reed Business, Amsterdam 2015 Omslagontwerp

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-MAVO-C

Examenopgaven VMBO-MAVO-C Examenopgaven VMBO-MAVO-C 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30-15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID C Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen bestaat uit 26 vragen en een samenvattingsopdracht.

Nadere informatie

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers

Training. Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Training Werven, coördineren en begeleiden van vrijwilligers Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: EXAMEN: HAVO 2001-II De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

Sociale en recreatieve activiteiten

Sociale en recreatieve activiteiten Sociale en recreatieve activiteiten Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Richard Prins Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid

Nadere informatie

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34

Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders. Tekstboek. DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders Tekstboek DM-Basiscursus2-tekstboek_05.indd 1 07-09-15 12:34 Basiscursus 2 Nederlands voor buitenlanders P.J. Meijer A.G. Sciarone Tekstboek Herziene editie

Nadere informatie

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes.

Wondverzorging. Let op: het is belangrijk om precies deze schrijfwijze aan te houden, dus met tussenstreepjes. M Wondverzorging Website In de oorspronkelijke uitgave van Wondverzorging was een cd-rom toegevoegd met aanvullend digitaal materiaal. Vanaf deze editie is echter al dit aanvullende materiaal vindbaar

Nadere informatie

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN

ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN ZELF STARTEN MET NEDERLANDS NEDERLANDS VOOR ANDERSTALIGEN Het zelfstudiepakket Zelf starten met Nederlands is ontwikkeld door Uitgeverij Boom in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Nadere informatie

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen

Cursus. Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Cursus Omgaan met pesten en ingrijpende gebeurtenissen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Nienke Koopman en Floortje Vissers Inhoudelijke redactie:

Nadere informatie

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie.

Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Nederlands in beeld Nederlands in beeld bevat een tekstboek met een cd en een cd-rom. Op www.nederlandsinbeeld.nl vindt u extra informatie. Vervolgmogelijkheid: Basiscursus 1 ISBN 9789461057228 www.nt2.nl

Nadere informatie

Werken aan je zelfbeeld

Werken aan je zelfbeeld Werken aan je zelfbeeld Kind en Adolescent Praktijkreeks Dit werkboek Werken aan je zelfbeeld, COMET voor kinderen en jongeren (groepstraining) hoort bij de handleiding Zelfbeeldtraining voor kinderen

Nadere informatie

Omgaan met ziekelijke jaloezie

Omgaan met ziekelijke jaloezie Omgaan met ziekelijke jaloezie Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag

Nadere informatie

Training. Interdisciplinair samenwerken

Training. Interdisciplinair samenwerken Training Interdisciplinair samenwerken Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Erica Huppelschoten Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Factor-E

Nadere informatie

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen

Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt. Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Pubers van Nu! Pubers van Nu! Praktijkboek voor iedereen die met pubers werkt Klaas Jan Terpstra en Herberd Prinsen Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 2009 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer

Nadere informatie

Training. Coachend begeleiden

Training. Coachend begeleiden Training Coachend begeleiden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Bertine Pruim Inhoudelijke redactie: Napona Smid Titel: Factor-E Coachend begeleiden

Nadere informatie

Nederlands ( 3F havo vwo )

Nederlands ( 3F havo vwo ) Nederlands Nederlands ( 3F havo vwo ) havo/vwo bovenbouw = CE = Verdiepende keuzestof = SE Mondelinge taalvaardigheid Subdomeinen Gespreksvaardigheid Taken: - deelnemen aan discussie en overleg - informatie

Nadere informatie

Leercoaching in het hbo. Student

Leercoaching in het hbo. Student Leercoaching in het hbo Student Leercoaching in het hbo Student Een kapstok om jezelf uit te dagen de regie over je leren te nemen Jette van der Hoeven 2e druk Bohn Stafleu van Loghum Houten 2009 Ó 2009

Nadere informatie

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6

Uitprobeerpakket. Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Uitprobeerpakket Toetsboek 4 groep 4 blok 6 Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd

Nadere informatie

Ouderschap in Ontwikkeling

Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap in Ontwikkeling. De kracht van alledaags ouderschap. Carolien Gravesteijn Ouderschap

Nadere informatie

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn

Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Communiceren met ziel en zakelijkheid Effectiviteit = Kwaliteit x Acceptatie Silvia Blankestijn Copyright: Uitgeverij Boom Nelissen, Amsterdam & Silvia Blankestijn, 2012 Omslag: Bart van den Tooren, Bureau

Nadere informatie

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo

Nicolien van Halem Inge Müller. Handboek studievaardigheden voor het hbo Nicolien van Halem Inge Müller Handboek studievaardigheden voor het hbo Toegang tot de website Op deze website vindt u het ondersteunend materiaal behorende bij Handboek studievaardigheden voor het hbo.

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen

Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 5 Begrijpend lezen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Met sorry maak je dit niet ongedaan

Met sorry maak je dit niet ongedaan Met sorry maak je dit niet ongedaan Ervaringen en adviezen van als kind mishandelde vrouwen Fiet van Beek Met sorry maak je dit niet ongedaan werd geschreven in opdracht van Stichting Alexander en financieel

Nadere informatie

42 blok 6. Een huis inrichten. Teken de meubels in het huis. Plaats ze waar jij wilt. Vul in. Hoeveel eet elke hond? Hoeveel kilo vlees?

42 blok 6. Een huis inrichten. Teken de meubels in het huis. Plaats ze waar jij wilt. Vul in. Hoeveel eet elke hond? Hoeveel kilo vlees? 42 blok 6 C1 Een huis inrichten. Teken de meubels in het huis. Plaats ze waar jij wilt. C2 Vul in. Hoeveel eet elke hond? Hoeveel kilo vlees? Hoeveel pakken brokken? Hoeveel bakjes water? Fido 3 2 1 4

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Windows 7 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge bussum 2010 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Windows 7 van Hannie van Osnabrugge. 2010 Hannie van Osnabrugge Alle rechten

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Samen maar verschillend

Ik en de maatschappij. Samen maar verschillend Ik en de maatschappij Samen maar verschillend Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ruud Schinkel Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie:

Nadere informatie

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening

Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Helen I. de Graaf-Waar Herma T. Speksnijder Methodiek en systematiek voor de verpleegkundige beroepsuitoefening Houten 2014 Helen I.

Nadere informatie

Internationalisering als uitdaging

Internationalisering als uitdaging Internationalisering als uitdaging internationalisering als uitdaging Een handreiking voor opleidingen in het hbo Klaas Schermer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2010 2010 Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I EXAMEN: 2001-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I EXAMEN: 2001-I UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2001-I VAK: NIVEAU: NEDERLANDS MAVO D EXAMEN: 2001-I Deze uitwerking wordt ook opgenomen in de Examenbundel Onderwijspers 2002-2003. De uitgever heeft

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Weerstand. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Weerstand. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Weerstand J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair Onderwijs, Algemeen Voortgezet Onderwijs, Beroepsonderwijs en

Nadere informatie

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V)

Helder rapporteren. BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren BRING ME NO MORE REPORTS (Macbeth, Act V) Helder rapporteren Een handleiding voor het opzetten en schrijven van rapporten, scripties, nota s en artikelen Peter Nederhoed Tiende, herziene

Nadere informatie

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer

Nederlands. Burgerschap voor AG. M.C. Arnold-Klaarhamer Nederlands Nederlands Burgerschap voor AG M.C. Arnold-Klaarhamer Bohn Stafleu van Loghum Houten 2008 Ó Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Uitgeverij, 2008 Alle rechten voorbehouden. Niets

Nadere informatie

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5

NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 NEDERLANDS Spreken en gesprekken voor 1F Deel 4 van 5 Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Molenaar Inhoudelijke redactie: Ina Berlet

Nadere informatie

Omgaan met rijexamenangst

Omgaan met rijexamenangst Omgaan met rijexamenangst Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op de vraag hoe

Nadere informatie

Tekst 1 Richtlijnen voor leraren op Facebook en Twitter

Tekst 1 Richtlijnen voor leraren op Facebook en Twitter Actuele opdracht leesvaardigheid Social media februari 2012 2 vmbo-th / 2 havo Opdracht 1 Lees tekst 1 verkennend. a Uit welke krant komt tekst 1? b Uit welke gegevens uit tekst 1 kun je afleiden in welke

Nadere informatie

De aansprakelijkheidsverzekering

De aansprakelijkheidsverzekering De aansprakelijkheidsverzekering Dit boek is het achtste deel van een boekenreeks van Uitgeverij Paris: de ACIS-serie. ACIS staat voor het UvA Amsterdam Centre for Insurance Studies. Dit multidisciplinaire

Nadere informatie

Antwoorden op de vragen

Antwoorden op de vragen Thuis in Word 2010 Antwoorden op de vragen Hannie van Osnabrugge Marian Ponsioen-van der Hulst bussum 2011 Deze antwoorden horen bij de vragen in Thuis in Word 2010 van Hannie van Osnabrugge en Marian

Nadere informatie

Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen

Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen Engels, vmbo gltl, Liesbeth Pennewaard kernen subkernen Context (inhoud) taalvaardigheidsniveau CE of SE Eindterm niveau GL/TL Exameneenh eid Lezen Correspondentie lezen Opleiding: uitwisseling, vorming,

Nadere informatie

Intuïtie in de geneeskunde

Intuïtie in de geneeskunde Intuïtie in de geneeskunde 1 De Tijdstroom uitgeverij, 2011. De auteursrechten der afzonderlijke bijdragen berusten bij de auteurs. Omslagontwerp: Cees Brake bno, Enschede. De Tijdstroom uitgeverij BV,

Nadere informatie

Activiteiten uitvoeren

Activiteiten uitvoeren Activiteiten uitvoeren Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur(s): Hanneke Jansen Inhoudelijke redactie: Patricia Streng Eindredactie: Astrid Habraken

Nadere informatie

Educatief Professioneel (EDUP) - C1

Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Educatief Professioneel (EDUP) - C1 Voor wie? Voor hogeropgeleide volwassenen (18+) die willen functioneren in een uitdagende kennis- of communicatiegerichte functie: in het hoger onderwijs, als docent

Nadere informatie

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk

Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Actuele opdracht leesvaardigheid Gamen en school februari - 2014 3bk Opdracht 1 Je mening over gamen. a Game jij graag? b Wat leer je van gamen? c Welke nadelen heeft gamen? Opdracht 2 Lees tekst 1 verkennend.

Nadere informatie

De tandarts aan de leiding

De tandarts aan de leiding De tandarts aan de leiding Erik Ranzijn Bohn Stafleu van Loghum Houten 2007 BSL ID 0000 ALG_BK_1KZM Pre Press Zeist 23/08/2007 Pg. 003 Ó 2007 Bohn Stafleu van Loghum, Houten Alle rechten voorbehouden.

Nadere informatie

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo

CONCEPT. Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten. Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Tussendoelen Nederlands onderbouw vo, vmbo Domein A 1: Lezen van zakelijke teksten Subdomein A 1.1: Woordenschat 1.1 vmbo de betekenis van onbekende woorden afleiden uit de context; 1.2 vmbo de betekenis

Nadere informatie

project: Wat te doen met Oud en Nieuw?

project: Wat te doen met Oud en Nieuw? project: Wat te doen met Oud en Nieuw? Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl Geralda

Nadere informatie

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan

De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan De theorie voor leesvaardigheid in de vorm van een stappenplan 1. Globaal lezen a. Lees eerst altijd een tekst globaal. Dus: titel, inleiding, tussenkopjes, slot en bron. b. Denk na over het onderwerp,

Nadere informatie

Leven met ongewenste kinderloosheid

Leven met ongewenste kinderloosheid nadia garnefski vivian kraaij maya schroevers Leven met ongewenste kinderloosheid Boom Hulpboek amsterdam mmxiii 2013 N. Garnefski, V. Kraaij & M. J. Schroevers p / a Uitgeverij Boom, Amsterdam Behoudens

Nadere informatie

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Lenzen. J. Kuiper. Transfer Database

Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal. Reader. Lenzen. J. Kuiper. Transfer Database Noorderpoort Beroepsonderwijs Stadskanaal Reader Lenzen J. Kuiper Transfer Database ThiemeMeulenhoff ontwikkelt leermiddelen voor Primair nderwijs, Algemeen Voortgezet nderwijs, Beroepsonderwijs en Volwasseneneducatie

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL

Examenopgaven VMBO-GL en TL Examenopgaven VMBO-GL en TL 2003 tijdvak 2 woensdag 18 juni 13.30 15.30 uur NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID CSE GL EN TL NEDERLANDS LEESVAARDIGHEID VBO-MAVO-D Bij dit examen hoort een tekstboekje. Dit examen

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat

Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 2 Woordenschat Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli

Nadere informatie

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk

Project. Ondernemerschap in welzijnswerk Project Ondernemerschap in welzijnswerk Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Miriam de Heer Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Ondernemerschap

Nadere informatie

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek

Inleiding Administratieve Organisatie. Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek Inleiding Administratieve Organisatie Opgavenboek drs. J.P.M. van der Hoeven Vierde druk Stenfert Kroese, Groningen/Houten Wolters-Noordhoff bv voert

Nadere informatie

Leven met angst voor ernstige ziektes

Leven met angst voor ernstige ziektes Leven met angst voor ernstige ziektes Van A tot ggz De boeken in de reeks Van A tot ggz beschrijven niet alleen oorzaak, verloop en behandeling van de onderhavige problemen, maar geven ook antwoord op

Nadere informatie

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg

project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg project: Trends en actualiteit in de Jeugdzorg Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl

Nadere informatie

Ik en de maatschappij. Online

Ik en de maatschappij. Online Ik en de maatschappij Online Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Mieke Lens Inhoudelijke redactie: Ina Berlet Eindredactie: Daphne Ariaens Titel:

Nadere informatie

Training. Pr en communicatiemiddelen

Training. Pr en communicatiemiddelen Training Pr en communicatiemiddelen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Floortje Vissers Titel: Pr en communicatiemiddelen ISBN: 978 90 3724 122

Nadere informatie

Cursus. Activiteiten ontwikkelen

Cursus. Activiteiten ontwikkelen Cursus Activiteiten ontwikkelen Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteur: Ingrid Mulder Inhoudelijke redactie: Floortje Vissers Titel: Activiteiten ontwikkelen

Nadere informatie

Oefentekst voor het Staatsexamen

Oefentekst voor het Staatsexamen Oefentekst voor het Staatsexamen Staatsexamen NT2, programma I, onderdeel lezen bij Hoofdstuk 5 van Taaltalent NT2-leergang voor midden- en hoogopgeleide anderstaligen Katja Verbruggen Henny Taks Eefke

Nadere informatie

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo

CONCEPT. Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Tussendoelen Engels onderbouw vo havo/vwo Preambule Voor alle domeinen van Engels geldt dat het gaat om toepassingen van kennis en vaardigheden op thema s die alledaags en vertrouwd zijn. Hieronder worden

Nadere informatie

Organisatie van werkzaamheden

Organisatie van werkzaamheden Organisatie van werkzaamheden Colofon Uitgeverij: Edu Actief b.v. 0522-235235 info@edu-actief.nl www.edu-actief.nl Auteurs: Rubus Opleidingspartners, Richard Prins Inhoudelijke redactie: Jessica Satink

Nadere informatie

Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011

Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011 Servicedocument Taal en rekenenen bij kwalificatiedossier Helpende zorg en welzijn 2010-2011 Calibris Kenniscentrum voor leren in de praktijk in Zorg, Welzijn en Sport Postbus 131 3980 CC Bunnik T 030

Nadere informatie

Dokters voor de rechter

Dokters voor de rechter Dokters voor de rechter Tien jaar tuchtuitspraken in Medisch Contact Paul Rijksen Reed Business, Amsterdam Medisch Contact, Utrecht Inleiding.indd 1 Reed Business, Amsterdam 2011 Medisch Contact, Utrecht

Nadere informatie

Toetsvragen bij domein 6 Stellen

Toetsvragen bij domein 6 Stellen bijvoorbeeld Exemplarische opleidingsdidactiek voor taalonderwijs op de basisschool Toetsvragen bij domein 6 Stellen Bart van der Leeuw (red.) Jo van den Hauwe (red.) Els Moonen Ietje Pauw Anneli Schaufeli

Nadere informatie

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17

PTA Nederlands KBL Bohemen, Kijkduin, Statenkwartier Waldeck cohort 15-16-17 Exameneenheden Nederlands NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands in de maatschappij. NE/K/2 Basisvaardigheden De kandidaat

Nadere informatie

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst.

onthouden. Schrijfdoelen Schrijfdoel Inhoud schrijfdoel Voorbeeld vermaakt door een leuk, spannen, aangrijpend of interessante tekst. Nederlands Leesvaardigheid Leesstrategieën Oriënterend lezen Globaal lezen Intensief lezen Zoekend lezen Kritisch lezen Studerend lezen Om het onderwerp vast te stellen en te bepalen of de tekst bruikbaar

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I WISKUNDE. MAVO-D / VMBO-gt

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I WISKUNDE. MAVO-D / VMBO-gt UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: NIVEAU: WISKUNDE MAVO-D / VMBO-gt EXAMEN: 2002-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke

Nadere informatie

School en echtscheiding

School en echtscheiding School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique van der Pluijm en Margit Grevelt School en echtscheiding Alledaagse begeleiding binnen een schoolbreed beleid Angelique

Nadere informatie

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips

Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips Gebaseerd op vele interviews met experts uit zowel het bedrijfsleven als de overheid van Nederland en België Vol met voorbeelden en praktische tips van de Haterd opmaak_def.indd 1 25-02-10 13:00 Werken

Nadere informatie

project: Problemen in de wijk

project: Problemen in de wijk project: Colofon Uitgeverij Edu Actief b.v. Meppel Postbus 1056 7940 KB Meppel Tel.: 0522-235235 Fax: 0522-235222 E-mail: info@edu-actief.nl Internet: www.edu-actief.nl Una van Maarseveen en ROC Mondriaan

Nadere informatie

Informatorium voor Voeding en Diëtetiek

Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Onder redactie van: Majorie Former Gerdie van Asseldonk Jacqueline Drenth Jolanda van Duinen Informatorium voor Voeding en Diëtetiek Supplement Voedings- en Dieetleer

Nadere informatie

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1

Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Aantekeningen die je moet leren voor het SE Leesvaardig voor Eldeweek 2 en je eindexamen!! Goed bewaren dus!!!! Naam: Leesvaardig Blok 1 Tekstverband Signaalwoord Voorbeeld Reden Omdat, want, daarom Ik

Nadere informatie

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan

Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Basisboek marketingcommunicatie Projecthandleiding marketingcommunicatieplan Esther de Berg (red.) Elyn Doornenbal Werner Kleiss Gabriëlle Kuiper Rutger Mackenbach bussum 2011 1/8 Deze hoort bij Basisboek

Nadere informatie

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE

REHABILITATIE DOOR EDUCATIE REHABILITATIE DOOR EDUCATIE ONDERZOEK NAAR EEN BEGELEID LEREN-PROGRAMMA VOOR MENSEN MET PSYCHIATRISCHE PROBLEMATIEK Lies Korevaar 3 Rehabilitatie door educatie Onderzoek naar een Begeleid Leren-Programma

Nadere informatie

PTA Nederlands TL voor overstappers uit 3H Houtrust cohort 14-15-16

PTA Nederlands TL voor overstappers uit 3H Houtrust cohort 14-15-16 Examenprogramma PTA Nederlands TL voor overstappers uit 3H Houtrust cohort 14-15-16 NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang van Nederlands

Nadere informatie

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen

Vincie van Gils. Klantencommunicatie. Zo krijg je en houd je u tevreden klanten. Spectrum. Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Vincie van Gils Klantencommunicatie Zo krijg je en houd je u tevreden klanten Spectrum Uitgeverij Unieboek Het Spectrum bv, Houten Antwerpen Spectrum maakt deel uit van Uitgeverij Unieboek Het Spectrum

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis

Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis Docentenhandleiding Schrijven bij geschiedenis In deze docentenhandleiding vindt u meer informatie over de schrijfinstructie-les, die aansluit bij de lessenserie Nederland als democratie. Het doel van

Nadere informatie

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 EXAMEN: 2002-I

UITWERKING TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 EXAMEN: 2002-I TOELICHTING OP DE ANTWOORDEN VAN HET EXAMEN 2002-I VAK: ECONOMIE 1,2 NIVEAU: VWO EXAMEN: 2002-I De uitgever heeft ernaar gestreefd de auteursrechten te regelen volgens de wettelijke bepalingen. Degenen

Nadere informatie

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN

5.3 SAMENVATTEND SCHEMA SOORTEN VERBANDEN 10.2.9 Andere verbanden Soms worden ook nog de volgende verbanden onderscheiden: 1 toelichtend verband (komt sterk overeen met het uitleggend verband) 2 argumenterend verband 3 verklarend verband Deze

Nadere informatie

Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van!

Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! Opgedragen aan Julia, Floris en Maurits. Gezond eten: Daar heb je een leven lang lol van! EEN VROLIJK BOEK VOOR KINDEREN WAARMEE ZIJ HUN OUDERS KUNNEN LEREN

Nadere informatie

Eindexamen Nederlands mavo D 2002 - I. Tekst 1 Dank u wel, alstublieft. - www.vmbogltl.nl - 1 - havovwo.nl. www.examen-cd.nl -

Eindexamen Nederlands mavo D 2002 - I. Tekst 1 Dank u wel, alstublieft. - www.vmbogltl.nl - 1 - havovwo.nl. www.examen-cd.nl - Tekst 1 Dank u wel, alstublieft - www.vmbogltl.nl - 1 - Tekst 1 Dank u wel, alstublieft 2p Kunt u me dan vertellen hoe laat de stoomtrein gaat? vraagt de man geërgerd. (regels 5 7) 1 Waarom gebruikt de

Nadere informatie

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland

Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Herstelbemiddeling voor jeugdigen in Nederland Majone Steketee Sandra ter Woerds Marit Moll Hans Boutellier Een evaluatieonderzoek naar zes pilotprojecten Assen 2006 2006 WODC, Ministerie van Justitie.

Nadere informatie

Spelend leren, leren spelen

Spelend leren, leren spelen Spelend leren, leren spelen een werkboek voor kinderen en ouders Rudy Reenders, Wil Spijker & Nathalie van der Vlugt Spelend leren, een werkboek voor kinderen en ouders leren spelen Rudy Reenders, Wil

Nadere informatie

DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN

DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN DOCENTENHANDLEIDING FILM DE CONCURRENTEN Colofon Auteur: Met dank aan: Ton Bielderman Stefan Vollering, Pablo Amador Sanchez, Loes Broer-Nieuwenhuis, Judith van Tartwijk Vormgeving, opmaak: Uitgeverij

Nadere informatie

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis

Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis Juridische handreiking relatie BIM-protocol en de DNR 2011 (voor adviseurs en opdrachtgevers) prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis s-gravenhage, 2015 Omslagfoto Het voorbereiden van renovatiewerkzaamheden

Nadere informatie